WEBVTT

00:00:01.960 --> 00:00:04.720
Dziękuję bardzo.
Dziękuję za zaproszenie.

00:00:06.280 --> 00:00:09.760
Dziękuję za te miłe przywitanie.

00:00:10.280 --> 00:00:12.440
Dziękuję Państwu wszystkim za przybycie.

00:00:13.120 --> 00:00:15.520
Wiem, że te tematy, które tutaj są
poruszane,

00:00:17.040 --> 00:00:19.560
z jednej strony są interesujące, ale z
drugiej strony

00:00:20.560 --> 00:00:25.480
to, żeby przyjść i wysłuchać kogoś tam,
randomową osobę, która będzie o tym

00:00:25.560 --> 00:00:27.680
opowiadać, nie jest takie oczywiste.

00:00:28.920 --> 00:00:33.960
Dzisiaj zajmiemy się powojenną
odbudową w formach historycznych.

00:00:34.640 --> 00:00:38.480
Sam wykład będzie trwał pewnie koło
godzinki, więc to będzie raczej Postaram

00:00:38.560 --> 00:00:42.400
się nie przesadzić z jego długością,
ale raczej będzie dłuższy niż krótszy.

00:00:42.480 --> 00:00:47.160
W tym kontekście
i postaram się ten temat dotknąć

00:00:48.160 --> 00:00:52.960
w jakimś stopniu przez to, że jesteśmy
tutaj w Gdańsku, oczywiście z naszej

00:00:53.040 --> 00:00:56.440
gdańskiej perspektywy, ale przede
wszystkim będę próbował się od niej

00:00:56.560 --> 00:01:02.120
oderwać, ponieważ
Jak wiele już było powiedziane na ten

00:01:02.200 --> 00:01:08.280
temat i jak bardzo warto
spojrzeć na to trochę inaczej

00:01:09.280 --> 00:01:13.600
i postaram się tutaj o tym w
ten sposób właśnie tak ująć.

00:01:14.080 --> 00:01:18.440
Niechciane dziedzictwo to jest
jednocześnie to pytanie o to, jak dzisiaj

00:01:18.520 --> 00:01:22.080
patrzymy na ten Gdańsk odbudowany.
Na ile?

00:01:22.760 --> 00:01:28.120
Patrząc na Główne Miasto w ogóle rozważamy
je jako wartość przez pryzmat samej

00:01:28.200 --> 00:01:34.960
odbudowy, a na ile przez pryzmat tego
Gdańska, który który jest albo Danzig,

00:01:35.680 --> 00:01:37.960
miasta przedwojennego, którego już nie ma.

00:01:39.680 --> 00:01:42.680
Te rozważania będą jakby
tylko w tle tej opowieści.

00:01:42.760 --> 00:01:45.000
Ale spróbujmy przejść dalej.

00:01:46.480 --> 00:01:51.760
Cała,
Cały pretekst do tego wykładu związany

00:01:51.840 --> 00:01:57.200
jest z konferencją naukową, którą
organizowaliśmy w ramach Wydziału

00:01:57.280 --> 00:02:01.160
Architektury Politechniki Gdańskiej
przy współpracy Wydziału Architektury

00:02:01.240 --> 00:02:06.200
Politechniki Gdańskiej, Muzeum
Gdańska i Miasta Gdańska, konkretnie

00:02:06.280 --> 00:02:08.120
Biura Architekta Miasta Gdańska.

00:02:08.680 --> 00:02:11.080
Konferencji zatytułowanej Odbudowane.

00:02:11.600 --> 00:02:15.960
Która dotyczyła fenomenu tak zwanej
Polskiej Szkoły Konserwatorskiej.

00:02:16.680 --> 00:02:20.920
Jest to pewne kolejne ujęcie
tego tematu, co już wskazuje.

00:02:21.240 --> 00:02:25.720
Ale takim głównym pretekstem do tego, żeby
po raz wtóry do niego podejść,

00:02:25.800 --> 00:02:27.680
był fakt, że mamy tak naprawdę 80.

00:02:27.760 --> 00:02:30.680
Rocznicę zakończenia II
wojny światowej tuż za nami.

00:02:31.960 --> 00:02:34.680
Jednocześnie jest to.

00:02:35.480 --> 00:02:37.720
Odbyła się ona w dniach 1 2 września.

00:02:37.800 --> 00:02:40.120
Zebrała takie.

00:02:40.200 --> 00:02:43.680
Średniej wielkości grono naukowców
zajmujących się tym tematem.

00:02:44.440 --> 00:02:48.720
I pokazała wielość różnych
perspektyw na to zagadnienie.

00:02:50.160 --> 00:02:52.120
Takim właśnie głównym punktem odniesienia.

00:02:52.200 --> 00:02:54.000
Takim powodem do tego, żeby się spotkać.

00:02:55.400 --> 00:02:57.000
Była ta.
Tak.

00:02:58.080 --> 00:03:04.600
Ta kwestia tej daty 1 września, 1 września
45 roku był datą symboliczną i która.

00:03:04.960 --> 00:03:08.600
Która to data stanowiła ciekawy punkt,

00:03:10.560 --> 00:03:12.960
ciekawy moment w historii.
Moment, kiedy.

00:03:13.440 --> 00:03:18.800
Władysław Czerny po raz pierwszy na auli
Politechniki Gdańskiej, na auli, w której.

00:03:19.240 --> 00:03:24.280
Mieliśmy przyjemność się spotkać,
przedstawił swoją pierwszą koncepcję

00:03:24.360 --> 00:03:25.840
odbudowy śródmieścia Gdańska.

00:03:26.160 --> 00:03:28.320
Odnosząc się do wartości zabytkowych.

00:03:28.400 --> 00:03:33.120
Stwierdził, że muszą one być za wszelką
cenę uratowane, ponieważ są wielkim

00:03:33.200 --> 00:03:36.160
dobrem kulturalnym narodu polskiego.

00:03:36.360 --> 00:03:40.440
Należy zabezpieczyć wszystkie wartościowe
ruiny od dalszego zniszczenia, aby

00:03:40.520 --> 00:03:45.200
pozostały jako wątek do stopniowej
renowacji tradycyjnego pejzażu miasta.

00:03:45.360 --> 00:03:50.200
Podsumowując swój odczyt, Władysław Czerny
miał podkreślić, że należy odbudować stary

00:03:50.280 --> 00:03:54.440
nasz Gdańsk tak wiernie z ducha, jak tylko
potrafimy, a wtedy uczynimy

00:03:54.520 --> 00:03:56.360
posiew nowego wspaniałego Gdańska.

00:03:57.320 --> 00:03:58.900
To jest taki krótki tekst, który.

00:03:59.320 --> 00:04:04.120
Zakreśliłem na bazie dwóch
bardzo krótkich notek, jakie pojawiły się

00:04:04.200 --> 00:04:05.960
w Dzienniku Bałtyckim
tuż po tym wydarzeniu.

00:04:06.880 --> 00:04:12.200
I jest to o tyle ciekawe, że właśnie już
pierwszego września Władysław Czerny

00:04:12.280 --> 00:04:14.840
pokazywał pierwsze plany
powojennej odbudowy.

00:04:15.040 --> 00:04:18.600
I to właśnie te plany mogą
być dla nas interesujące.

00:04:18.680 --> 00:04:21.760
Nie były to oczywiście te plany, które
teraz pokazuję, ponieważ pierwszego

00:04:22.880 --> 00:04:27.920
września nie wiemy, co zostało konkretnie
pokazane, ale możemy podejrzewać, że ten

00:04:28.000 --> 00:04:33.440
plan po lewej stronie,
który był dla Gdańska zabytkowego, który

00:04:33.520 --> 00:04:36.600
był opracowany w
tych kilkunastu najbliższych, kolejnych

00:04:36.680 --> 00:04:40.720
miesiącach po wojnie,
był pewnie konsekwencją tych

00:04:40.800 --> 00:04:43.280
pierwszych, pierwszych ujęć.

00:04:44.240 --> 00:04:50.600
To, co jest ważne, to to, że Czerny już
w kwietniu 47 schodzi ze swojego urzędu.

00:04:51.400 --> 00:04:56.160
I czy znaczy to, że ten plan powstał
właśnie w tych kilkunastu,

00:04:56.240 --> 00:04:57.400
tych pierwszych miesiącach.

00:04:57.480 --> 00:05:02.080
I kiedy spojrzymy na ten plan, możemy
zobaczyć już propozycje dla Głównego

00:05:02.160 --> 00:05:07.080
Miasta, która wcale mocno nie odbiega od
tego, co mamy dzisiaj

00:05:07.680 --> 00:05:09.240
faktycznie zrealizowane.

00:05:10.000 --> 00:05:15.280
Jednocześnie na tych
rysunkach możemy zobaczyć u góry elewacje,

00:05:16.640 --> 00:05:20.240
bardzo nam znane elewacje, które zostały
narysowane przez Czarnego w tym samym

00:05:20.320 --> 00:05:23.440
okresie czasu i które były takim
przyczynkiem do tego, w jaki

00:05:23.520 --> 00:05:25.040
sposób odbudowywać Gdańsk.

00:05:25.120 --> 00:05:27.480
To wszystko posłużyło do
tego właściwego planu.

00:05:27.560 --> 00:05:33.760
Planu zwanego planem Zachwatowicza,
którego dla którego makietę później

00:05:34.080 --> 00:05:36.920
Ozorowską sporządzono
i którą tutaj widzimy.

00:05:37.000 --> 00:05:40.600
Czyli to wszystko jakby jest ten cały
zasób, który już, już gdzieś tam tlił się

00:05:40.680 --> 00:05:44.400
w głowie, już się zaczął, zaczął
funkcjonować w tych pierwszych powojennych

00:05:44.480 --> 00:05:49.560
miesiącach bardzo, bardzo wcześnie, dużo
wcześniej niż tak naprawdę moglibyśmy

00:05:50.760 --> 00:05:54.680
określać, myśleć sobie o polskiej
szkole konserwatorskiej jako takiej.

00:05:55.240 --> 00:05:56.280
Jednocześnie.

00:05:58.400 --> 00:06:04.520
To doprowadziło oczywiście do tej odbudowy
odbudowy, którą znamy z dnia dzisiejszego

00:06:04.640 --> 00:06:07.720
i podźwignięcia miasta z ruin.

00:06:08.560 --> 00:06:11.840
Drugi dzień konferencji miał miejsce
właśnie w Ratuszu Głównym miejskim, więc

00:06:11.920 --> 00:06:15.600
tutaj również pokazywałem
ten slajd naszym gościom, którzy

00:06:15.680 --> 00:06:17.340
przyjechali na tą konferencję.

00:06:17.720 --> 00:06:22.760
To co jest ciekawe to to, że 1 września 45
roku poprzedziło wydarzenie,

00:06:23.520 --> 00:06:29.520
które miało miejsce w Krakowie, gdzie Jan
Zachwatowicz przedstawił swój program

00:06:30.320 --> 00:06:34.080
i zasady konserwacji zabytków,
Później opublikowany w 46 roku.

00:06:34.640 --> 00:06:38.400
I to wydarzyło się na ogólnokrajowej
Konferencji Historyków

00:06:38.480 --> 00:06:40.320
Sztuki w Krakowie między 29.

00:06:40.400 --> 00:06:43.080
A ona trwała 1 września,
29 sierpnia, 1 września.

00:06:43.280 --> 00:06:46.600
I to z tego, co wiemy
dzięki notce Gieysztora.

00:06:47.920 --> 00:06:52.240
Ta, ta właśnie programowa mowa dotycząca

00:06:53.440 --> 00:06:55.760
tego, co później określono właśnie jako

00:06:55.840 --> 00:06:57.280
tak zwana polska szkoła konserwatorska.

00:06:57.360 --> 00:07:00.280
Chociaż sam Zachwatowicz bardzo nie lubię
tego określenia i

00:07:02.000 --> 00:07:05.920
twierdził, że nie istnieje coś takiego jak
właśnie polska szkoła, to

00:07:06.960 --> 00:07:11.640
to miało miejsce właśnie 30
sierpnia, czyli dwa dni różnicy.

00:07:12.040 --> 00:07:18.080
Ogrom przestrzeni i dwie tak naprawdę dwa
momenty w historii, które pokazują, że

00:07:18.160 --> 00:07:22.600
podobne tak naprawdę koncepcje już
kształtują się, już się zaczynają dziać

00:07:23.440 --> 00:07:26.440
wspólnie, w tym samym czasie,
kiełkują, kiełkują razem.

00:07:26.520 --> 00:07:30.320
I co jest dosyć istotne, co dosyć ważne,
warto pamiętać, że to

00:07:30.400 --> 00:07:32.120
tylko przykład Gdańska.
Przykład Warszawy.

00:07:33.760 --> 00:07:36.320
Z punktu widzenia Zachwatowicza to się
wydarzyło w Krakowie,

00:07:37.120 --> 00:07:41.440
ale jest to jakby dowód na to, że
najprawdopodobniej moglibyśmy wskazać dużo

00:07:41.520 --> 00:07:45.320
więcej tego rodzaju oddolnych inicjatyw,
ponieważ cały ten ruch oczywiście

00:07:45.400 --> 00:07:51.680
zakorzeniony był w czymś, w czymś,
W pewnym korzeniu, który

00:07:51.760 --> 00:07:53.000
był korzeniem przedwojennym.

00:07:54.440 --> 00:07:57.880
Mówimy najczęściej o polskiej szkole
konserwatorskiej w koncepcji właśnie samej

00:07:57.960 --> 00:08:01.720
Warszawy, ale nie można zapominać, że są
też inne przypadki, takie jak właśnie nasz

00:08:01.800 --> 00:08:08.200
Gdańsk, Poznań, Wrocław,
ale też wiele innych miast, które

00:08:09.200 --> 00:08:11.480
o których mogliśmy również
słuchać w trakcie konferencji.

00:08:12.040 --> 00:08:16.280
I to właśnie jest ten przyczynek do tej
naszej dzisiejszej,

00:08:16.960 --> 00:08:19.120
tego dzisiejszego wykładu, który postaram
się

00:08:20.320 --> 00:08:25.280
wokół tej wokół tej konferencji troszeczkę
opowiedzieć, przedstawić, trochę szerzej

00:08:25.360 --> 00:08:29.680
przedstawić niż to, o czym rozmawiałem
w ramach tamtych, tamtych,

00:08:29.760 --> 00:08:30.640
tamtych tamtych dni.

00:08:31.640 --> 00:08:35.560
Więc punktem wyjścia dla tych rozważań
jest oczywiście Warszawa, Stare Miasto w

00:08:35.640 --> 00:08:40.000
Warszawie, które dzisiaj stoi,
co jest rzeczą dosyć wyjątkową.

00:08:40.080 --> 00:08:45.000
Ono wcale nie musiało stać, nie musiało
zostać podniesione z gruzów, acz

00:08:46.640 --> 00:08:48.040
mamy je dzisiaj razem z nami.

00:08:48.120 --> 00:08:54.080
Zostało ono podniesione z tego
w tym wielkim akcie odbudowy.

00:08:54.160 --> 00:08:59.160
Ono jest zupełnie inne niż to miasto,
które było przedwojenne, a jednocześnie

00:09:00.120 --> 00:09:03.960
to, co jest dla nas najważniejsze w tym
ujęciu, to fakt, że ono

00:09:04.520 --> 00:09:07.720
ma tą recepcję główną i najważniejszą.

00:09:08.400 --> 00:09:11.800
To właśnie do tego zespołu staromiejskiego
będziemy się odnosić głównie

00:09:11.880 --> 00:09:12.920
do zespołów staromiejskich.

00:09:13.000 --> 00:09:18.600
Dzisiaj do tego zespołu
odnosimy się zawsze myśląc o polskiej

00:09:18.680 --> 00:09:22.000
szkole konserwatorskiej i zawsze, kiedy
poruszany jest jej temat w ramach

00:09:22.080 --> 00:09:25.680
jakichkolwiek badań, jakichkolwiek działań
na Zachodzie, to odnosimy

00:09:25.760 --> 00:09:27.160
się właśnie do niej.
Dlaczego?

00:09:27.520 --> 00:09:31.480
Dlatego, bo 2 września,
45 lat temu, w roku 80.

00:09:32.520 --> 00:09:35.520
Została ona wpisana na Światową
Listę Dziedzictwa UNESCO.

00:09:35.920 --> 00:09:42.840
Została ona wpisana jako symbol
i została wpisana również jako Jako.

00:09:45.520 --> 00:09:47.160
Jako Jako zespół.

00:09:47.640 --> 00:09:52.960
jako obiekt zrekonstruowany, czyli to, co
jest uznane przez UNESCO,

00:09:53.520 --> 00:09:55.000
to właśnie ten akt rekonstrukcji.

00:09:55.200 --> 00:09:59.760
I bardzo często się powtarzało, że
wpisując Zespół Staromiejski właśnie

00:10:00.280 --> 00:10:04.960
w Starówkę Warszawską,
oddano również hołd całej tej pracy

00:10:05.600 --> 00:10:10.480
konserwatorów, architektów, rzemieślników
po II wojnie światowej w całej Polsce,

00:10:11.240 --> 00:10:14.400
tych tych zespołów,
które zostały odbudowane.

00:10:14.560 --> 00:10:21.040
Można by albo które mają te znamiona,
jakkolwiek też na różnym etapie prac,

00:10:21.120 --> 00:10:24.440
powiedzmy, które nawiązują do polskiej
szkoły konserwatorskiej, można nawet

00:10:24.520 --> 00:10:27.120
naliczyć kilkanaście, kilkanaście
zespołów, które jakkolwiek

00:10:28.000 --> 00:10:30.280
zostały w ten sposób potraktowane.

00:10:30.440 --> 00:10:36.800
To, co jest ważne, to to, że niestety ta
ten wpis na światową listę UNESCO sprawia,

00:10:36.880 --> 00:10:40.720
że tak naprawdę to dziedzictwo staje
się coraz bardziej spłaszczone.

00:10:41.840 --> 00:10:45.040
Jest spłaszczone o tyle, że naprawdę
utożsamiamy je coraz częściej, coraz

00:10:45.120 --> 00:10:47.360
częściej z tym jednym przypadkiem.

00:10:47.440 --> 00:10:54.120
I rzeczywiście mam takie doświadczenie,
które dosyć mocno mi się wyryło w głowie

00:10:54.680 --> 00:11:00.400
ze zdziwienia, ponieważ miałem przyjemność
niedawno uczestniczyć w kursie dotyczącym

00:11:00.480 --> 00:11:03.160
powojennych po kryzysowych

00:11:04.840 --> 00:11:10.480
odbudów Recovery Rekonstructions w

00:11:10.840 --> 00:11:16.720
organizacji w Rzymie I tam faktycznie
spotkałem bardzo dużo osób, które nadal

00:11:16.800 --> 00:11:21.960
się zajmują tym tematem, które
działają między innymi w Iraku, w Mosulu,

00:11:22.600 --> 00:11:27.560
które opowiadając o tym, jak robią te
wszystkie działania, jakie mają metody,

00:11:27.880 --> 00:11:30.400
miałem wrażenie, że oni tak
naprawdę wyważać otwarte drzwi.

00:11:30.600 --> 00:11:34.000
To, co widziałem, co było dla nich
nowatorskie, jak oni podchodzili do tego

00:11:34.080 --> 00:11:40.360
tematu, kończyło się na tym, że
ja miałem w oczach materiały archiwalne,

00:11:40.440 --> 00:11:45.000
które były dowodem i przykładem na to, że
myśmy faktycznie przeszli przez tą ścieżkę

00:11:45.640 --> 00:11:51.600
i że oni tak naprawdę gdzieś zatracili i
zapomnieli o tych naszych doświadczeniach.

00:11:52.160 --> 00:11:56.320
Kolejnym takim
ważnym punktem odniesienia jest

00:11:57.600 --> 00:12:04.520
rekomendacja, jaka została opracowana w
2018 roku w Warszawie dotycząca

00:12:05.320 --> 00:12:09.120
ona ona jest pod tytułem Rekomendacja
warszawska w sprawie odbudowy i

00:12:09.200 --> 00:12:10.880
rekonstrukcji dziedzictwa kulturowego.

00:12:11.160 --> 00:12:15.600
I to, co było dla mnie istotne, to to,
kiedy próbowałem wczytać się w tą książkę

00:12:15.680 --> 00:12:19.920
i sprawdzić nawet,
w jaki sposób odwoływano się do

00:12:20.000 --> 00:12:23.160
dziedzictwa polskiej szkoły
konserwatorskiej, to jedyne punkty

00:12:23.240 --> 00:12:26.200
odniesienia dotyczyły Warszawy i
tak naprawdę nikt do końca wiedział.

00:12:26.560 --> 00:12:27.600
Takie miałem odczucie.

00:12:27.680 --> 00:12:32.440
Trochę oczywiście przesadzam pewnie, ale
nie mogłem do końca odnaleźć w tej książce

00:12:32.880 --> 00:12:34.200
jednoznacznych odniesień.

00:12:34.320 --> 00:12:38.400
Czym było to dziedzictwo, czym jest to
dziedzictwo I brakowało odpowiednich,

00:12:39.360 --> 00:12:43.360
odpowiednich, jakichś literaturowych
odniesień, które by pomagały.

00:12:44.720 --> 00:12:47.360
nam zrozumieć, do czego to się odnosi.

00:12:48.360 --> 00:12:49.600
Dla mnie to jest pewien dowód.

00:12:49.680 --> 00:12:55.240
Chociaż jest to świetna praca, nadal tutaj
nie sposób jej nie docenić, to mam po

00:12:55.320 --> 00:12:59.600
prostu sobie taki żal dotyczący tego, że
to pewne dziedzictwo, które.

00:13:00.120 --> 00:13:01.080
Mamy nosimy.

00:13:01.160 --> 00:13:07.080
Dziedzictwo odbudowy zostaje
wyraźnie gdzieś za zatarte, jakby

00:13:07.600 --> 00:13:09.000
spłaszczone przede wszystkim.

00:13:10.960 --> 00:13:16.360
Oczywiście przygotowując kolejną
konferencję, która miała miejsce kilka dni

00:13:16.440 --> 00:13:20.160
temu,
mieliśmy pełną świadomość jako zespół, że

00:13:21.040 --> 00:13:23.880
takich konferencji było już
multum wcześniej.

00:13:24.200 --> 00:13:29.440
To jest grupa publikacji, które
w zbiorowych, zbiorowych nie odnosiły

00:13:29.520 --> 00:13:31.440
się, nie odnosi się do innych.

00:13:31.800 --> 00:13:35.040
Nie są to oczywiście wszystkie nie
wyczerpujące, ale w ciągu kilku ostatnich

00:13:35.920 --> 00:13:42.200
dekad takich spotkań, które ten temat
przywoływały ponownie, które zastanawiały

00:13:42.280 --> 00:13:44.680
się nad tymi zagadnieniami
było bardzo, bardzo dużo.

00:13:45.760 --> 00:13:50.200
Jednak mam wrażenie, że każde kolejne
pokolenie potrzebuje jakby ten temat na

00:13:50.280 --> 00:13:54.480
nowo zrozumieć, zobaczyć I pewnym głosem,
jakby wspierającym tą myśl

00:13:55.480 --> 00:14:01.600
były słowa Andrzeja Tomaszewskiego, które
odczytać można było na okładce

00:14:02.200 --> 00:14:04.480
książki Piotra Majewskiego
Ideologia i konserwacja.

00:14:04.560 --> 00:14:09.840
Architektura zabytkowa w Polsce w czasach
socrealizmu, gdzie czytamy o tym,

00:14:11.600 --> 00:14:14.840
że sam Tomaszewski zauważa takie trzy
podstawowe kategorie

00:14:15.560 --> 00:14:19.440
prac, dzielił na takie trzy podstawowe
kategorie prac dotyczących

00:14:19.520 --> 00:14:20.520
powojennej odbudowy.

00:14:20.920 --> 00:14:24.440
Ponieważ rzeczywiście
powojenna odbudowa to jest też dziedzictwo

00:14:24.520 --> 00:14:30.200
80 lat prac na temat tego, co się
wydarzyło, zaczynając od tej pierwszej

00:14:30.280 --> 00:14:32.960
pracy z 46 roku, stanowiącej program,

00:14:34.240 --> 00:14:37.360
która stawiała program odbudowy, ale też

00:14:37.440 --> 00:14:42.120
wcześniej inne prace można by w ten sposób
wskazać, Chociaż szczerze mówiąc, to nawet

00:14:42.200 --> 00:14:47.440
można by szukać głębiej jeszcze więcej
warstw, które

00:14:48.600 --> 00:14:53.200
również w okresie przedwojennym
do tego zagadnienia nawiązują.

00:14:53.280 --> 00:14:56.040
I teraz on wskazuje na to, że
są takie trzy podstawowe grupy.

00:14:56.120 --> 00:14:59.520
Pierwsza z nich
dosyć w mocnych słowach ujmuje Ja bym to

00:14:59.600 --> 00:15:02.560
raczej
troszkę delikatniej

00:15:03.160 --> 00:15:06.680
starał się powiedzieć, ale pierwsza
z nich to są uczestnicy wydarzeń.

00:15:06.760 --> 00:15:13.200
Ci, którzy napisali, którzy pisali o tym,
co dokonali, wskazywali na swoje działania

00:15:14.440 --> 00:15:18.120
i często robili to przez pryzmat.

00:15:20.760 --> 00:15:25.280
Mając świadomość tego, że może nie do
końca, może zapominając przy

00:15:25.360 --> 00:15:27.520
zacierającej się pamięci tych wydarzeń.

00:15:28.240 --> 00:15:30.640
Zawsze było to miejsce na pewne
niedomówienia, zawsze to

00:15:30.720 --> 00:15:32.680
była pewna niepewność.

00:15:32.760 --> 00:15:35.960
Te prace stanowią świetny
materiał źródłowy, wyjściowy.

00:15:36.200 --> 00:15:40.040
Drugim takim
aspektem, drugą taką kategorią prac są te

00:15:40.120 --> 00:15:44.680
prace tych osób, które znały te osoby,
które odbudowywały.

00:15:44.760 --> 00:15:48.960
I mi się wydaje, że te prace są bardzo
cenne, ale one bardzo często mają

00:15:49.040 --> 00:15:54.360
charakter bliski tego
bardzo dużą łatwość albo gloryfikacji tych

00:15:54.440 --> 00:16:00.960
działań, albo z drugiej strony
zbyt krytycznego do tych prac podejścia.

00:16:01.040 --> 00:16:04.760
I teraz ta trzecia grupa, którą
Andrzej Tomaszewski

00:16:06.000 --> 00:16:10.320
jakby bardzo pochwalał w związku z pracą
tutaj Piotra Majewskiego,

00:16:10.800 --> 00:16:16.440
to to były te prace, które zaczęły
bardziej bazować na źródłach

00:16:17.080 --> 00:16:23.960
archiwalnych, dodając,
dodając nową wiedzę i nadając nowe światło

00:16:24.400 --> 00:16:28.240
wydarzeniom sprzed tych już 70 60 lat.

00:16:28.320 --> 00:16:32.120
Zależy od który moment historii dokładnie
byśmy się skupili.

00:16:32.600 --> 00:16:35.920
I właśnie w tym kontekście,
w tym kontekście warto spojrzeć na to, co

00:16:36.000 --> 00:16:42.440
się wydarzyło dalej, Ponieważ mamy
też tutaj kwestię samej Warszawy.

00:16:43.560 --> 00:16:46.600
Warszawy jako takiej, która jest tym
najważniejszym etapem,

00:16:46.680 --> 00:16:48.760
najważniejszym punktem odbudowy.

00:16:48.840 --> 00:16:50.920
I mimo tego, że wskazuję.

00:16:51.000 --> 00:16:54.880
Wskazywałem wcześniej, że
to jest pewne spłycenie.

00:16:54.960 --> 00:16:58.360
Myślę nie tylko o Warszawie, to nie
zmienia to sytuacji, że jest to

00:16:58.440 --> 00:17:02.880
najważniejszy przykład odbudowy,
najważniejszy przypadek w kontekście

00:17:02.960 --> 00:17:04.400
tej polskiej szkoły konserwatorskiej.

00:17:04.480 --> 00:17:06.080
Jednak kiedy spojrzymy na mapę.

00:17:06.240 --> 00:17:09.520
Na mapę zniszczeń wojennych w tkance.

00:17:11.560 --> 00:17:14.240
Mieszkaniowej, to są głównie
nieruchomości miejskich.

00:17:14.320 --> 00:17:18.360
To jest mapa wskazująca nieruchomości
miejskie opracowane w 47 roku.

00:17:18.840 --> 00:17:24.720
Widzimy wyraźnie, gdzie w granicach
współczesnej Polski najwięcej było.

00:17:24.800 --> 00:17:26.320
Najwięcej tych miast ucierpiało.

00:17:26.400 --> 00:17:30.080
Warszawa stanowi jakąś formę
raczej takiej wyspy wyjątku.

00:17:30.640 --> 00:17:35.120
Oczywiście mamy też inne miasta na
obszarze tej tak zwanej Polski właściwej,

00:17:36.480 --> 00:17:39.240
które również miały
wysoką skalę zniszczeń.

00:17:39.320 --> 00:17:44.240
Jednak gro tych miast, które
wymagały podniesienia z ruin.

00:17:44.800 --> 00:17:48.200
To były miasta Ziem Odzyskanych
i jako takie

00:17:49.400 --> 00:17:53.400
dosyć paradoksalnie wykorzystywały tą

00:17:54.920 --> 00:17:56.520
przedstawioną przez Jana Zachwatowicza

00:17:56.600 --> 00:18:01.160
metodę odnoszącą się właśnie do skali
zniszczeń i sprzeciwu

00:18:01.640 --> 00:18:06.000
wobec zniszczeń, jakie zostały dokonane
dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju.

00:18:06.600 --> 00:18:11.320
Więc tak, mamy tą Warszawę, ale prócz
Warszawy rzeczywiście trzeba spojrzeć na

00:18:11.600 --> 00:18:16.840
taki przypadek jak Gdańsk, który jest
przypadkiem dosyć szczególnym, ale też tak

00:18:16.920 --> 00:18:21.080
jak wcześniej wspomniałem, Poznań, Wrocław
i wiele, wiele tych innych przypadków,

00:18:21.440 --> 00:18:28.400
które dotyczą Olsztyna, Lublina
chociażby w jakimś sensie Nysy,

00:18:29.520 --> 00:18:35.240
Bolesławca i wielu, wielu, wielu innych
miast, które w tym czasie właśnie w tej

00:18:35.320 --> 00:18:38.200
pierwszej dekadzie zostały odbudowane.

00:18:38.920 --> 00:18:44.000
W końcu odnieśmy się do samego Jana
Zachwatowicza i spróbujmy dokonać pewnej

00:18:44.080 --> 00:18:50.480
formy redefinicji tego pola badawczego, o
którym gdzieś tutaj staram się powiedzieć.

00:18:50.760 --> 00:18:54.560
Redefinicji w nawiasie, bo tutaj
tak naprawdę pole badawcze wydaje mi

00:18:54.640 --> 00:18:57.360
się, że w dużej mierze funkcjonowało.

00:18:57.560 --> 00:18:59.800
Funkcjonowało od samego zarania.

00:18:59.920 --> 00:19:04.920
Zachwatowicz wskazuje, że wśród licznych
realizacji prac konserwatorskich lub z

00:19:05.000 --> 00:19:09.400
kręgu poczynań konserwatorskich w Polsce
na pierwszy plan wysuwa się głośna już na

00:19:09.480 --> 00:19:12.560
świecie odbudowa kilkunastu
historycznych dzielnic miast.

00:19:12.960 --> 00:19:14.720
Może tylko wspomnę, bo
nie powiedziałem o tym.

00:19:14.800 --> 00:19:18.560
Jan Zachwatowicz był generalnym
konserwatorem zabytków, profesorem

00:19:19.320 --> 00:19:25.000
Politechniki Warszawskiej, który przed
wojną również był bardzo ważną figurą w

00:19:25.840 --> 00:19:29.160
polskiej myśli architektonicznej,
konserwatorskiej.

00:19:29.240 --> 00:19:33.960
I on po wojnie był tym głównym architektem
koncepcji odbudowy.

00:19:34.040 --> 00:19:36.920
I właśnie on zasługuje na te kilkanaście
historycznych dzielnic

00:19:37.000 --> 00:19:38.280
miast historycznych.
Tak.

00:19:39.760 --> 00:19:42.560
Następnie jeszcze dopowiada.

00:19:43.040 --> 00:19:47.200
Że sprawa odbudowy miast i zniszczonych
ośrodków nie mogła i nie była ujęta

00:19:47.280 --> 00:19:49.040
w jakąś ogólną zasadę czy schemat.

00:19:49.720 --> 00:19:56.400
Jest to dla mnie dosyć istotny fragment,
ponieważ rzeczywiście nie ma.

00:19:56.560 --> 00:20:00.400
Nie jesteśmy pozbawieni tego głównego
aspektu, jakim jest pewna

00:20:00.480 --> 00:20:01.680
podstawa teoretyczna.

00:20:01.920 --> 00:20:07.080
Nie ma takiego jednego przepisu, z jakiego
te wszystkie miasta zostały odbudowane.

00:20:07.160 --> 00:20:11.920
One odbudowane w dużej mierze
właśnie w ramach tych gospodarczych

00:20:12.000 --> 00:20:18.040
podstaw, tych tych tej sytuacji, tych
uwarunkowań, w jakich one się znalazły.

00:20:18.720 --> 00:20:24.480
I szukanie tego wspólnego mianownika
dla polskiej szkoły konserwatorskiej

00:20:24.560 --> 00:20:27.360
wymaga przede wszystkim studiów
porównawczych, które

00:20:28.320 --> 00:20:33.560
które by pokazały właśnie to, co też
leżało u podstaw, u podstaw tych działań.

00:20:34.040 --> 00:20:38.720
Jednak, żeby w pełni zrozumieć ten proces,
żeby w pełni zrozumieć to, co się

00:20:38.920 --> 00:20:45.760
wydarzyło w tamtym czasie, warto byłoby
warto byłoby przede wszystkim pomyśleć

00:20:45.840 --> 00:20:47.920
o kontekście, o kontekście tych działań.

00:20:48.640 --> 00:20:53.600
Jest to też o tyle ważne, że w momencie,
kiedy rozmawia się o polskiej szkole

00:20:53.680 --> 00:20:57.160
konserwatorskiej na Zachodzie,
to ten kontekst zupełnie umyka.

00:20:57.280 --> 00:21:04.160
I właśnie w ramach tego chciałbym pokrótce
powiedzieć to, co może dla nas oczywiste,

00:21:04.240 --> 00:21:10.680
ale jakby rozbić to o o to ujęcie,
o tą trudność percepcji dla.

00:21:13.800 --> 00:21:18.120
Dla odbiorcy zachodniego, zagranicznego,
ale też jakby przypomnieć nam, w jakich

00:21:18.200 --> 00:21:22.600
trudnych warunkach te pewne zmiany, o
których rozmawiamy, ten cały

00:21:23.200 --> 00:21:29.680
cały mit odbudowy, do którego gdzieś
tam zmierzam, teraz się wydarzył.

00:21:30.640 --> 00:21:37.040
Żeby to zrobić, chciałbym użyć kilku
ujęć, kilku koncepcji, które

00:21:37.920 --> 00:21:43.200
byłyby z jednej strony zrozumiałe dla
właśnie tego zachodniego odbiorcy, ale z

00:21:43.280 --> 00:21:46.760
drugiej strony też dopełnić je kilkoma

00:21:48.120 --> 00:21:50.960
kontr kontr koncepcjami, które sprawiają,

00:21:51.120 --> 00:21:56.480
że żeby zrozumieć to zagmatwanie
tak naprawdę tej naszej historii.

00:21:57.680 --> 00:21:59.880
Pierwsza z nich dotyczy
Timothy'ego Snydera.

00:21:59.960 --> 00:22:06.080
Jest to książka Skrwawione ziemie, która
pokazuje nasze miejsce

00:22:06.600 --> 00:22:08.560
geograficznie jako najbardziej.

00:22:09.400 --> 00:22:12.700
To miejsce, które najbardziej ucierpiało
w trakcie drugiej wojny światowej.

00:22:13.000 --> 00:22:18.920
On tą perspektywę tak naprawdę ujmuje już
od 33 do 45 roku, zaczynając ją

00:22:19.000 --> 00:22:21.680
jeszcze od Wielkiego Głodu na Ukrainie.

00:22:22.640 --> 00:22:27.000
Jest to jeden z tych aspektów faktycznie
14 milionów ofiar na tym obszarze.

00:22:27.320 --> 00:22:31.320
Wydaje mi się, że już samo w sobie
Robi wrażenie.

00:22:31.520 --> 00:22:36.320
Jednocześnie pamiętać trzeba, że mówimy o
obszarze, gdzie przerysowane zostają

00:22:36.400 --> 00:22:39.080
zupełnie na nowo granice państwowe.

00:22:39.160 --> 00:22:44.480
Zresztą znowu po pierwszej wielkiej
wojnie, również później miliony uchodźców,

00:22:44.560 --> 00:22:47.960
przesiedleńców, wysiedleńców,
repatriantów wracających z robót w Rzeszy.

00:22:48.280 --> 00:22:50.320
Jest to cała.

00:22:50.520 --> 00:22:53.880
Te zmiany granic również potęgują ten.

00:22:54.240 --> 00:22:59.360
Ten wielki, niesamowity kryzys, gdzie
około 10 milionów ludzi na drogach musiało

00:22:59.960 --> 00:23:04.400
przemierzać przez obszar tego,
tej części Europy.

00:23:05.040 --> 00:23:08.960
Ponadto te nowe systemy polityczne, które
się pojawiają i fakt podległości pod

00:23:09.040 --> 00:23:11.400
Związkiem Radzieckim
również jest bardzo istotne.

00:23:11.480 --> 00:23:15.840
Hekatomba Powstania Warszawskiego, która
jest również czymś,

00:23:16.920 --> 00:23:21.480
czymś, o czym zapomnieć nie można, a co
dla zachodniego odbiorcy zawsze będzie

00:23:22.360 --> 00:23:25.040
dość szokujące.
Mówimy w końcu o 200 tys.

00:23:25.120 --> 00:23:31.080
ofiar cywilnych, co jest skalą tak
naprawdę bomby atomowej Nagasaki,

00:23:31.240 --> 00:23:32.560
oczywiście odciągnięte w czasie.

00:23:32.640 --> 00:23:35.480
Oczywiście zupełnie inny efekt, ale jednak
pamiętajmy o tym, że to

00:23:35.560 --> 00:23:36.800
jest coś wyjątkowego.

00:23:37.000 --> 00:23:42.920
I Holokaust, zagłada Żydów jako taki tutaj
element, który też jest oczywistością, ale

00:23:43.000 --> 00:23:47.600
pamiętajmy, że
to zupełnie zmieniło tą etniczną sytuację

00:23:48.720 --> 00:23:50.080
obszaru, o którym rozmawiamy.

00:23:50.640 --> 00:23:53.520
Jednak te 33 45.

00:23:53.960 --> 00:23:56.880
Ten okres warto jest
dopełnić innym ujęciem.

00:23:57.200 --> 00:24:00.280
Jeżeli spojrzymy na książkę Andrzeja
Leppera Prześniona rewolucja.

00:24:01.200 --> 00:24:06.800
Możemy sobie spojrzeć na niego
w tych ramach 39 56.

00:24:06.880 --> 00:24:10.120
Gdzie do tego, o czym pisze Timothy

00:24:10.200 --> 00:24:14.160
Snyder, dodajemy kwestie stalinizmu

00:24:14.760 --> 00:24:19.800
i kwestie zupełnej, zupełnej zmiany
charakteru naszego kraju.

00:24:19.880 --> 00:24:24.080
Nie tylko zmiana granic, ale też
zmiana polityczna na poziomie.

00:24:25.360 --> 00:24:27.440
To, jak wyglądała Polska przed 39 roku?

00:24:27.520 --> 00:24:28.560
Podział klasowy.

00:24:29.040 --> 00:24:30.440
Wieloetniczność.

00:24:32.200 --> 00:24:36.800
Wielonarodowość,
homogeniczność tego kraju po 56 roku

00:24:38.160 --> 00:24:40.680
egalitarność też w pewnym
sensie się pojawia.

00:24:40.760 --> 00:24:43.040
To jest jakby rewolucja, która.

00:24:43.640 --> 00:24:45.760
Której nie można pominąć w tym myśleniu.

00:24:45.840 --> 00:24:48.720
I rzeczywiście ta rewolucja ma też
charakter architektoniczny,

00:24:49.560 --> 00:24:51.240
pewien wymiar architektoniczny.

00:24:51.480 --> 00:24:53.920
Tutaj mamy rysunek przedstawiający Moskwę,

00:24:54.640 --> 00:24:58.600
która w okresie realizmu socjalistycznego

00:24:59.480 --> 00:25:03.160
kształtowana była w takich
formach klasycyzujących.

00:25:03.240 --> 00:25:04.840
I kiedy spojrzymy na to samo.

00:25:05.520 --> 00:25:08.120
Cofnąć się?
Okej.

00:25:09.840 --> 00:25:16.080
Jeżeli spojrzymy na to samo ujęcie, ale
z tej samej ręki popełniony rysunek

00:25:16.560 --> 00:25:20.160
dla Warszawy, widzimy, że to znowu jest

00:25:21.840 --> 00:25:24.640
ten sam język, który który funkcjonował

00:25:24.720 --> 00:25:29.640
jednak w tym samym czasie, kiedy mamy te
części

00:25:31.160 --> 00:25:34.400
w górnym fragmencie rysunku
socrealistyczne, one dopełniane są przez

00:25:34.480 --> 00:25:41.000
ten drugi nurt równolegle do
przeszczepionego ze Wschodu zupełnie

00:25:41.080 --> 00:25:42.840
nam obcego realizmu socjalistycznego.

00:25:42.920 --> 00:25:48.560
Realizowane są te,
te, te, te, te, ta zabudowa historyzująca,

00:25:48.640 --> 00:25:54.320
która miała w pełni korzeń polski, czyli
te dwa dualistyczne podejście tego czasu,

00:25:54.400 --> 00:25:58.640
które notorycznie się ścierało, w pewnym

00:25:58.720 --> 00:26:01.480
sensie też dopełniało, ale jest to jest to

00:26:01.560 --> 00:26:06.520
pewien fakt historii i jest to coś, co
jest o tyle ważne, że to nie są tylko

00:26:07.800 --> 00:26:12.400
makiety, nie jest to tylko jakby jakieś
ujęcie teoretyczne, ale jest to faktycznie

00:26:12.960 --> 00:26:18.520
to środowisko, w którym nasi,
nasi przodkowie, gdzieś tam nasi

00:26:18.600 --> 00:26:22.120
dziadkowie musieli żyć i wychowywać się.

00:26:22.200 --> 00:26:25.520
Była to jakaś rzeczywistość, która
naprawdę kształtowała.

00:26:26.680 --> 00:26:29.080
Kolejnym takim ujęciem,
które chciałbym wskazać.

00:26:30.240 --> 00:26:33.760
Można je kojarzyć z
tymi dwiema postaciami.

00:26:33.840 --> 00:26:36.280
Charles de Gaulle i Winston Churchill.

00:26:36.360 --> 00:26:41.320
Oni myśleli o II wojnie światowej
jako o kontynuacji pierwszej wojny.

00:26:41.400 --> 00:26:42.920
Jako kontynuacji Wielkiej wojny.

00:26:44.120 --> 00:26:46.640
Dla nich to była druga
wojna trzydziestoletnia.

00:26:46.760 --> 00:26:48.280
No i dla mnie to jest.

00:26:48.800 --> 00:26:52.680
Myślę, że dla nas to jest oczywiste,
że nasza perspektywa na te

00:26:52.760 --> 00:26:54.360
wydarzenia jest zupełnie inna.

00:26:54.720 --> 00:26:58.560
I kiedy myślimy o ujęciu Górnego i
Borodzieja nasza wojna,

00:26:59.280 --> 00:27:05.880
to możemy zobaczyć, że to, jak wyglądał
ten zachodni front, czyli te wszystkie.

00:27:06.120 --> 00:27:12.200
Ostatnio więcej było filmów,
które pokazywały tą wojnę okopową.

00:27:12.440 --> 00:27:14.000
To nasz wschodni front był zupełnie inny.

00:27:14.080 --> 00:27:17.640
Bardziej wojna podjazdowa,
zupełnie inna skala zupełnie inna.

00:27:17.720 --> 00:27:19.520
To właściwie tak naprawdę Niemcy wygrali.

00:27:20.360 --> 00:27:24.640
I
mamy, mamy, mamy to rozróżnienie, czyli

00:27:24.720 --> 00:27:28.320
to, jak Zachód patrzy na dokończenie

00:27:28.880 --> 00:27:31.840
tej wojny, a dla nas przecież

00:27:31.920 --> 00:27:33.360
też jest to niepodległość.
Też.

00:27:33.440 --> 00:27:37.720
To jest zupełnie inna, inna
narracja, którą tutaj mamy.

00:27:37.800 --> 00:27:42.320
I wreszcie trzecia kwestia,
czyli kwestia długiego XIX wieku.

00:27:42.400 --> 00:27:48.400
To, co poprzedzało Wielką Wojnę, czyli
wiek industrializacji, wiek rewolucji

00:27:48.480 --> 00:27:52.160
przemysłowej, wiek, który
był wiekiem imperiów.

00:27:52.240 --> 00:27:55.240
Ale z naszej perspektywy to
industrializacja nie była faktem.

00:27:55.320 --> 00:27:56.840
Tak z naszej perspektywy.

00:27:56.960 --> 00:28:00.560
To, co on opisuje było tylko.

00:28:00.640 --> 00:28:05.520
Tymczasem zaborów było czasem
przetrwania i utrzymania myśli narodowej.

00:28:05.800 --> 00:28:12.080
To wszystko jest ważne, ponieważ kiedy
spojrzymy na te różne ujęcia i będę chciał

00:28:12.160 --> 00:28:18.480
jeszcze za chwilę je dopełnić, to
łatwo jest to.

00:28:18.960 --> 00:28:22.360
Mam nadzieję, że Państwo
dla Was, dla nas to może być łatwo

00:28:22.440 --> 00:28:24.280
gdzieś jeszcze złapać i zrozumieć.

00:28:24.440 --> 00:28:27.680
Po tych kilku slajdach o co
mniej więcej może mi chodzić?

00:28:27.840 --> 00:28:32.600
Ale to jest jakaś wspólnota,
może dla nas pewnego zrozumienia.

00:28:32.840 --> 00:28:38.400
Ale jeżeli spojrzymy na to z perspektywy
wytłumaczenia tego na Zachodzie,

00:28:38.480 --> 00:28:40.080
to jest to coś niepojętego.

00:28:40.400 --> 00:28:44.640
A bez zrozumienia tego bardzo trudno jest
zrozumieć fenomen powojennej odbudowy.

00:28:46.160 --> 00:28:49.280
Pierwszym z takich miast, które warto
przywołać w kontekście powojennej

00:28:49.360 --> 00:28:52.880
odbudowy, jest Kalisz, który był
odbudowany po pierwszej wojnie

00:28:52.960 --> 00:28:54.160
światowej, po wielkiej wojnie.

00:28:55.280 --> 00:28:59.920
Ja nie będę dużo o nim opowiadał jako
takim, bo nie jest to moim celem wykładu,

00:29:00.000 --> 00:29:04.680
ale raczej chodzi mi o to, żeby wskazać,
że pojawiła się ta odbudowa, nie tylko ta,

00:29:04.760 --> 00:29:06.840
ale grupa odbudów po
pierwszej wojnie światowej.

00:29:07.160 --> 00:29:13.680
I one stanowiły
jakby pierwsze tego rodzaju projekty dla

00:29:13.760 --> 00:29:16.520
wolnej Polski, dla tej drugiej
Rzeczypospolitej, która

00:29:16.600 --> 00:29:18.320
dopiero co powstała z gruzów.
Tak.

00:29:18.760 --> 00:29:23.160
I w tym kontekście
Konkursy urbanistyczne prowadzone.

00:29:25.240 --> 00:29:30.200
Dla odbudowy Kalisza stanowiły też pewien
zaczyn prac dla tych nowo kształtujących

00:29:30.280 --> 00:29:34.000
się ośrodków kształcenia
architektów urbanistów, np.

00:29:34.080 --> 00:29:38.120
W Warszawie jest to bardzo,
bardzo ważny moment w historii

00:29:38.200 --> 00:29:40.640
kształtowania się tej nowej myśli
urbanistycznej w naszym kraju.

00:29:40.720 --> 00:29:45.520
I też Lauterbach, który pisał o tym, o
tym, pisał w ten sposób, że motywacje

00:29:45.600 --> 00:29:48.880
poczynań tego okresu w dziedzinie
konserwacji i restauracji zabytków

00:29:49.800 --> 00:29:53.840
właśnie można tutaj
Zachwatowicz wskazuje, że można znaleźć u

00:29:53.920 --> 00:29:58.040
Lauterbacha i on pisze tak konieczność
odbudowy po Wielkiej Wojnie wielu cennych

00:29:58.120 --> 00:30:01.960
zabytków, a nawet całych zespołów
zabytkowych, wysunęła

00:30:03.600 --> 00:30:07.640
siłą faktów zasadę historycznej
restauracji i rekonstrukcji,

00:30:08.360 --> 00:30:12.960
a niechęć do tej metody maleje w miarę
posiadania ścisłych danych i operowania

00:30:13.040 --> 00:30:17.840
konkretnymi materiałami, a nie domysłami i
fantazją, jak to działo się często przy

00:30:17.920 --> 00:30:23.200
restauracjach historycznych ubiegłego
stulecia, ponieważ rzeczywiście w tym

00:30:23.280 --> 00:30:28.560
czasie nie było to rozwiązanie,
nazwijmy to, popularne.

00:30:28.640 --> 00:30:33.280
Nie było to przyjęte
dobrze przyjęte rozwiązanie, ponieważ nie

00:30:33.360 --> 00:30:36.880
było ciągle tego doświadczenia wojny,
które jakby kazało szukać

00:30:36.960 --> 00:30:37.800
tego rodzaju rozwiązań.

00:30:37.880 --> 00:30:42.880
I tutaj mamy
sam Kalisz, który został odbudowany

00:30:43.720 --> 00:30:49.800
i który jest jednorodną tak naprawdę
kreacją, dość jednorodną kreacją

00:30:50.800 --> 00:30:55.160
tuż dokonaną tuż po
pierwszej wojnie światowej.

00:30:56.400 --> 00:30:59.440
Czyli dochodzimy w końcu do punktu, w
którym

00:31:01.360 --> 00:31:05.400
zaczynamy dostrzegać, jakie były korzenie
powojennej odbudowy i

00:31:05.480 --> 00:31:06.960
skąd te główne miasto.

00:31:07.040 --> 00:31:09.000
Główne miasto w Gdańsku
również się wzięło.

00:31:09.760 --> 00:31:12.200
Tutaj mamy notatki przygotowane do

00:31:12.280 --> 00:31:17.040
wykładu, jaki przygotował Jan Zachwatowicz

00:31:18.520 --> 00:31:23.920
Na potrzeby cyklu takich wykładów dla
kursu planowania miast, który odbył

00:31:24.000 --> 00:31:28.160
się między 6 a 18 lutego 39 roku.

00:31:28.680 --> 00:31:32.760
Był on organizowany przez Związek Miast
Polskich, a jego tytuł nosił dzielnice i

00:31:32.840 --> 00:31:36.360
obiekty zabytkowe w planie zabudowy miast.

00:31:37.080 --> 00:31:42.520
Nie będę przechodził teraz przez ten
przez treść tego wykładu, ale on stanowi

00:31:44.320 --> 00:31:46.040
dokument przeszłości.

00:31:48.120 --> 00:31:52.680
Udowadniający, że narzędzia do tej
powojennej odbudowy ukształtowane

00:31:52.760 --> 00:31:55.000
zostały jeszcze przed II wojną światową.

00:31:55.320 --> 00:32:00.600
Ukształtowane zostały w relacji
do zniszczeń I wojny światowej.

00:32:01.840 --> 00:32:07.320
Tu pewnie można by powiedzieć sobie
o kongresie, o Karcie Ateńskiej

00:32:07.720 --> 00:32:10.640
nie 33 kojarzonej z Le Corbusiera.

00:32:10.720 --> 00:32:17.000
Nie, nie tą modernistyczną, tylko z 31,
którą raczej powinno się kojarzyć z takimi

00:32:17.080 --> 00:32:21.000
postaciami jak Gustavo Giovanni i które

00:32:21.760 --> 00:32:26.920
właśnie przygotowywały trochę inne

00:32:27.000 --> 00:32:28.920
myślenie niż to myślenie modernistyczne.

00:32:29.000 --> 00:32:33.040
Ten podział na obszary historyczne i co
budować obszarach historycznych, jak

00:32:33.120 --> 00:32:35.880
historyczne obszary, jak nimi zarządzać?

00:32:35.960 --> 00:32:38.920
Zupełnie inne niż
modernistyczne myślenie później.

00:32:39.960 --> 00:32:43.840
I faktycznie na rysunkach możemy

00:32:43.920 --> 00:32:47.240
nadal prześledzić sobie te poczynania.

00:32:48.120 --> 00:32:52.320
Tutaj Jan Zachwatowicz w 37 roku
proponował sanację fragmentu

00:32:53.320 --> 00:32:54.680
Starego Miasta w Warszawie.

00:32:54.760 --> 00:32:56.520
To byłby ten fragment tutaj.

00:32:57.960 --> 00:33:01.280
A później, już po wojnie,
mamy propozycje pokazane.

00:33:01.560 --> 00:33:04.520
Pokazane jest, jak faktycznie zrealizowano
tego rodzaju sanację

00:33:04.600 --> 00:33:05.440
już w trakcie odbudowy.

00:33:05.520 --> 00:33:07.400
Czyli nie odbudowywano
miasta jeden do jeden.

00:33:07.480 --> 00:33:13.200
Oczywiście, tylko odbudowano je już z
z poprawkami, z usunięciem oficyn, z

00:33:13.520 --> 00:33:17.880
usunięciem tych elementów, które nie były
najwyższej jakości.

00:33:17.960 --> 00:33:19.640
Tak, sanacja najwyższej jakości.

00:33:21.200 --> 00:33:26.320
Chodziło o to, żeby podnieść warunki
życia, żeby uzdrowić miasto, a

00:33:26.400 --> 00:33:32.280
jednocześnie żeby zachować charakter jego,
jego historycznej formy.

00:33:32.880 --> 00:33:37.280
Czyli te propozycje i pomysły, jak by to
zrobić na żywej tkance, która była ciągle

00:33:37.360 --> 00:33:42.960
zamieszkała, zostały później zrealizowane
już w ramach odbudowy tego, co

00:33:43.960 --> 00:33:45.320
nie miało szans przetrwać.

00:33:46.120 --> 00:33:49.600
W tym czasie też powstawały kolejne
rysunki pokazujące

00:33:50.920 --> 00:33:56.600
studia, pomysły i koncepcje dotyczące
odtworzenia też murów miejskich.

00:33:58.200 --> 00:34:03.400
Mamy rysunki dotyczące właśnie na przykład
to jest też 37 rok Barbakanu,

00:34:03.960 --> 00:34:09.640
który zresztą, jak wiemy,
w 37 roku został częściowo

00:34:09.720 --> 00:34:12.200
odsłonięty, częściowo zrekonstruowany.

00:34:13.120 --> 00:34:17.920
I to jest właśnie uroczyste otwarcie
tego fragmentu, który przecież jest dużo

00:34:18.360 --> 00:34:22.720
mniejszy w swojej skali niż te makiety,
które były w tym samym czasie sporządzone,

00:34:22.800 --> 00:34:25.520
które pokazywały go, jak
on by wyglądał w całości.

00:34:25.840 --> 00:34:30.560
I faktycznie, jak już dochodzi do
zniszczenia miasta i do odbudowy, no

00:34:30.640 --> 00:34:34.520
to już przywrócono całość, powiedzmy.

00:34:34.600 --> 00:34:38.560
Nie pełnię oczywiście, bo można by się
spierać, jak wyglądała ta część bramna z

00:34:38.640 --> 00:34:42.320
tyłu, ale już tutaj sam
Barbakan został odtworzony.

00:34:43.760 --> 00:34:48.080
Można przywoływać też najbardziej znane
przykłady, jak kościół

00:34:48.640 --> 00:34:52.360
Katedra Świętego Jana,
która jest o tyle ciekawa i ja ją mimo

00:34:52.440 --> 00:34:56.400
wszystko przywołuję,
bo chciałbym pokazać, że istniały takie

00:34:56.480 --> 00:35:01.880
fragmenty miasta, które stanowiły
coś, czego nie da się odbudować.

00:35:01.960 --> 00:35:06.920
Ona po przekształceniu w ciągu XIX wieku
przez Idzikowskiego nabrała stylu neo

00:35:07.000 --> 00:35:09.280
angielskiego i nagle
się gotyku angielskiego.

00:35:09.360 --> 00:35:12.960
I nagle się okazało, że nie ma
materiałów po jej zniszczeniu.

00:35:13.040 --> 00:35:14.280
żeby ją odbudować.

00:35:15.120 --> 00:35:16.440
Tak ona wyglądała przed wojną.

00:35:16.640 --> 00:35:20.920
A tak wyglądała propozycja po
wielu, wielu różnych studiach.

00:35:21.840 --> 00:35:28.320
Odtworzenia jej struktury, która była taką
taką formą zupełnej kreacji, ale kreacji,

00:35:28.400 --> 00:35:30.000
która miała być przede wszystkim.

00:35:32.600 --> 00:35:37.760
Która miała nie zaburzać całości obiektu
zabytkowego, obiektu konserwatorskiego,

00:35:38.080 --> 00:35:41.080
który był uznawany nie
Kościół, tylko całe miasto.

00:35:41.160 --> 00:35:41.600
Całe.

00:35:41.720 --> 00:35:44.880
Cały zespół Staromiejskich
uznany za obiekt konserwatorski.

00:35:44.960 --> 00:35:50.720
I w tym kontekście trzeba było wprowadzić
bryłę tego kościoła z jak najbardziej taką

00:35:51.600 --> 00:35:54.440
prostą w swoim ujęciu i mazowiecką.

00:35:54.520 --> 00:35:58.000
Według badań podejmowanych
przez Zachwatowicza formą.

00:35:59.440 --> 00:36:00.680
I tak wygląda to porównanie.

00:36:00.760 --> 00:36:03.440
Tutaj widzimy, że obiekty, które

00:36:04.680 --> 00:36:07.720
istniały przed wojną i co po nich zostało,

00:36:07.800 --> 00:36:11.480
to jest ta linia tutaj
przepraszam, ta linia, tutaj

00:36:12.160 --> 00:36:14.480
Pozostałości, która była nie taka.

00:36:15.040 --> 00:36:18.440
Niewielkie były to pozostałości, acz
jak najwięcej jak się dało.

00:36:18.520 --> 00:36:21.320
Próbowano włączyć tych
elementów w nowe struktury.

00:36:22.000 --> 00:36:27.120
One zostają przekształcone wyraźnie
właśnie po to, żeby zachować pewną

00:36:27.200 --> 00:36:30.200
spójność tego obiektu, jakim?

00:36:30.920 --> 00:36:36.640
Jaki rozumiano, jaki rozumiano, że
właśnie jest to ten zespół Staromiejski.

00:36:38.440 --> 00:36:41.960
Później oczywiście mamy te różne rysunki
konserwatorskie, które

00:36:42.480 --> 00:36:46.800
dzieją się bardzo szybko, zanim
rozpoczęto samą odbudowę Starego Miasta.

00:36:46.880 --> 00:36:52.680
Znaną nam z tych propagandowych kart, już
na początku lat czterdziestych

00:36:52.960 --> 00:36:54.120
rozpoczęto prace.

00:36:54.200 --> 00:36:56.560
To chyba są rysunki, jeśli
dobrze pamiętam, Żaryna.

00:36:57.600 --> 00:37:01.000
Rozpoczęto prace nad tymi najważniejszymi
obiektami, które przystosowano do tego,

00:37:01.080 --> 00:37:04.600
żeby założyć tutaj muzea
dla miasta Warszawy.

00:37:05.040 --> 00:37:08.680
Ale to też pokazuje dlatego, bo
wydaje mi się, że to dobrze jest zobaczyć

00:37:08.760 --> 00:37:13.920
też tę część archiwalną, kuchnię
tych działań, które przeprowadzono.

00:37:14.040 --> 00:37:19.680
Tutaj mamy makietę całego obszaru, która
przedstawia Stare Miasto.

00:37:20.520 --> 00:37:24.280
I która na początku, kiedy to było
zrealizowane, Stare

00:37:24.360 --> 00:37:25.720
Miasto jeszcze istniało.

00:37:25.800 --> 00:37:28.080
I to, co jest interesujące, to to, że
właśnie

00:37:29.880 --> 00:37:32.320
ten efekt tej polskiej szkoły
konserwatorskiej to był tak naprawdę

00:37:32.400 --> 00:37:36.920
wytworzenie później tych obszarów, tych
takich jakby mimo wszystko makiet też

00:37:38.040 --> 00:37:41.800
w rzeczywistości
brzmi to dosyć pejoratywnie.

00:37:41.880 --> 00:37:46.000
Jest to może trochę zbyt mocne ujęcie,
ale jest to też dosyć prawdziwe.

00:37:46.080 --> 00:37:51.360
Czyli mamy tą zniszczoną Warszawę,
zniszczoną totalnie I mamy,

00:37:52.520 --> 00:37:55.720
i mamy, i mamy.

00:37:59.480 --> 00:38:05.640
I mamy kolejne, kolejne ujęcia, które
pokazują skalę tego zniszczenia.

00:38:06.120 --> 00:38:06.680
Które?

00:38:09.840 --> 00:38:15.600
Które prowadzi nas do
samej odbudowy, samej odbudowy, o której

00:38:16.000 --> 00:38:18.200
mimo wszystko tak naprawdę
nie chcę dużo mówić.

00:38:18.280 --> 00:38:20.720
Ale gdzie mamy ten punkt?

00:38:20.920 --> 00:38:26.520
Dla mnie najważniejszy, jakim jest
jedyny tekst, który udało mi się gdzieś

00:38:27.000 --> 00:38:29.720
znaleźć dotyczący tych ram.

00:38:29.800 --> 00:38:34.760
RAM teoretycznych,
ram teoretycznych, które sprowadzają

00:38:34.840 --> 00:38:36.600
się do zaledwie 5 punktów.

00:38:37.440 --> 00:38:39.280
Napisał to Biegański w 56.

00:38:39.560 --> 00:38:40.920
To sobie może przeczytamy.

00:38:41.280 --> 00:38:46.400
Mamy oczywiście wyszczególnione, że
dotyczą one planu miasta sylwety zespołu,

00:38:46.640 --> 00:38:50.440
wnętrza urbanistycznego, wnętrza bloku i
domu, przekształceń technicznych

00:38:50.520 --> 00:38:53.240
i do rzędu nowych elementów.

00:38:53.320 --> 00:38:56.720
Problematyce konserwatorskiej należy
zaliczyć następujące zagadnienia.

00:38:57.240 --> 00:39:01.880
Sprawę wydobycia właściwego historycznego
planu miasta w oparciu o

00:39:01.960 --> 00:39:03.520
analizę naukową jego zabudowy.

00:39:03.600 --> 00:39:09.120
I ta analiza naukowa jest tutaj bardzo
ważna, ponieważ cała odbudowa, która była

00:39:09.200 --> 00:39:13.000
przeprowadzona była właśnie jej podstawą.

00:39:13.080 --> 00:39:16.560
Były prace,
prace na materiale ikonograficznym,

00:39:17.120 --> 00:39:21.960
na mapach, na planach, na tym co
pozostało, ale też na pracach,

00:39:22.040 --> 00:39:22.880
na miejscu oczywiście.

00:39:22.960 --> 00:39:28.080
Czyli starano się jak najlepiej
odczytać to, co było odnaleźć.

00:39:29.120 --> 00:39:32.440
Zazwyczaj właśnie plan gotycki
i na tym planie gotyckim.

00:39:33.480 --> 00:39:37.040
Zaproponować odtworzenie
zespołu staromiejskiego.

00:39:38.120 --> 00:39:42.240
Kolejne to jest sprawa ukształtowania
historycznej sylwety zespołu, czyli ta

00:39:42.320 --> 00:39:47.800
potrzeba utrzymania charakteru obiektu,
tego konserwatorskiego, jakim

00:39:47.880 --> 00:39:49.120
jest Zespół Staromiejskim.

00:39:51.200 --> 00:39:55.080
Razem z tymi wszystkimi wysokościami,
wszystkimi kościołami, wszystkimi

00:39:55.160 --> 00:40:00.480
dominantami, wszystkimi
dominantami kubaturowymi, wysokościowymi

00:40:00.560 --> 00:40:05.120
to wszystko razem musiało
być pokazane, ale też jednocześnie

00:40:05.200 --> 00:40:08.520
wyzyskane, czyli różnych miejsc miasta.

00:40:08.600 --> 00:40:12.560
Ta sylwetka powinna być
podkreślona i utrzymana.

00:40:13.040 --> 00:40:16.640
Kwestia kolejna to jest sprawa odtworzenia
wnętrza urbanistycznego w oparciu o

00:40:16.720 --> 00:40:20.400
przekazy najpełniej ilustrujące
określoną epokę historyczną.

00:40:20.480 --> 00:40:24.320
I tutaj mamy oczywiście wnętrza
urbanistyczne rozumiane jako place, ulice,

00:40:24.520 --> 00:40:28.800
czyli żeby to wrażenie osoby, która
przebywa w tym, w tym miejscu,

00:40:29.840 --> 00:40:36.240
żeby nadal było poczucie tożsamości, żeby
można było zakorzenić się w przeszłości,

00:40:36.320 --> 00:40:38.560
we wspomnieniu przeszłości,
które odtwarzamy.

00:40:38.840 --> 00:40:42.000
Wreszcie kolejny punkt to jest
przystosowanie wnętrza bloku i domu

00:40:42.080 --> 00:40:44.560
przeznaczonego do określonego
sposobu użytkowania.

00:40:44.640 --> 00:40:47.360
I to jest ta kwestia sanacji,
czyli uzdrowienia tych miast.

00:40:48.320 --> 00:40:52.000
Wcześniej Stare Miasto w Warszawie
stanowiło tak naprawdę dzielnicę biedoty,

00:40:52.960 --> 00:40:57.920
więc odtworzenie tego miasta
z dobrymi warunkami, z dostępem do

00:40:58.000 --> 00:41:02.760
zieleni, z dostępem do światła, do
powietrza, czyli te modernistyczne tak

00:41:02.840 --> 00:41:07.000
naprawdę zasady one również
tutaj powinny zostać utrzymane.

00:41:07.640 --> 00:41:11.600
Wreszcie na koniec określenie granic
przekształceń technicznych w zależności od

00:41:11.680 --> 00:41:18.320
współczesnych metod budownictwa, czyli
kwestia tego, jakie, jakie

00:41:18.400 --> 00:41:21.360
użyjemy metody do odbudowy.

00:41:22.000 --> 00:41:26.920
Wydaje mi się, że
w trakcie konferencji, która

00:41:27.560 --> 00:41:31.040
odbyła się zaledwie kilka dni temu,
duży nacisk był podniesiony, podniesiony

00:41:31.120 --> 00:41:34.480
właśnie na rzemieślników, którzy pracowali
na obszarach, na tych obszarach

00:41:35.120 --> 00:41:38.840
zabytkowych, którzy często wnosili nowe

00:41:38.920 --> 00:41:42.080
techniki, nowe sposoby realizacji, które

00:41:42.160 --> 00:41:45.080
nie miały charakteru stricte
historycznego, bo nie wszystko

00:41:45.160 --> 00:41:47.720
było można było w pełni odtworzyć.

00:41:47.800 --> 00:41:54.320
Często to była właśnie forma historyczna,
ale te ich umiejętności rzemieślnicze

00:41:54.840 --> 00:41:58.560
one stanowiły tak naprawdę o
jakości tych realizacji i one były.

00:41:59.440 --> 00:42:01.240
One były niesamowite.

00:42:01.320 --> 00:42:05.600
Tak naprawdę niesamowitym wartością
dodaną, którą której tak naprawdę

00:42:05.680 --> 00:42:10.200
dzisiaj nie chronimy niejako jako takiej.

00:42:10.360 --> 00:42:13.600
Nie jest to
nie chronimy tak naprawdę tego mitu

00:42:13.680 --> 00:42:16.160
odbudowy, nie chronimy
dzieła tych rzemieślników.

00:42:16.280 --> 00:42:20.320
I to jest ta wartość najbardziej
autentyczna, której naprawdę szkoda

00:42:20.400 --> 00:42:22.120
nam będzie powinno być utracić.

00:42:22.200 --> 00:42:25.760
Myślę ok, działa dobrze.

00:42:25.840 --> 00:42:32.280
Więc tak, jeszcze kilka zdjęć mam z
Warszawy, ale chciałbym przejść dalej,

00:42:33.680 --> 00:42:37.000
żeby naprawdę pokazać tą tkankę.

00:42:37.440 --> 00:42:42.720
Byliśmy na rynku warszawskim, tej głównej
przestrzeni publicznej Starego Miasta.

00:42:42.800 --> 00:42:47.280
Teraz idziemy na Stare Miasto, które jest
objęte ścisłym pasem miejskich

00:42:47.360 --> 00:42:53.520
fortyfikacji, murów ceglanych, gotyckich,
w dużej mierze zrekonstruowanych, ale

00:42:53.720 --> 00:42:58.680
fragmentami, fragmentarycznie przecież też
uzyskanych, odnalezionych

00:42:59.440 --> 00:43:02.280
jak we fragmentach domów,
które zostały rozebrane.

00:43:02.880 --> 00:43:05.600
Bardzo podobna sytuacja do tej, którą
mieliśmy potem w Gdańsku

00:43:06.360 --> 00:43:07.360
i cały ten zespół.

00:43:07.920 --> 00:43:13.200
Jeśli spojrzymy na niego, tak naprawdę on
jego można rozważać, ale raczej powinno

00:43:13.280 --> 00:43:19.320
się rozważać przez pryzmat tej takiej
pieczątki, pieczątki, jaką było

00:43:19.400 --> 00:43:21.400
miasto lokowane na prawie niemieckim.

00:43:22.160 --> 00:43:24.840
To, co jest bardzo istotne i ważne, to to,

00:43:25.400 --> 00:43:29.120
że cały fenomen powojennej odbudowy

00:43:29.200 --> 00:43:34.040
zespołu staromiejskich odnosił się właśnie
do tego, do tego, do tego innego fenomenu,

00:43:34.120 --> 00:43:38.000
tego innego ujęcia, jakim były lokowane

00:43:38.960 --> 00:43:42.560
na przestrzeni 12, 13, 14,

00:43:43.040 --> 00:43:46.160
15 wieku kolejne miasta.

00:43:49.080 --> 00:43:52.320
Kolejne miasta właśnie
na prawie niemieckim.

00:43:52.400 --> 00:43:57.720
One stworzyły gęstą sieć
na obszarze całej Polski i to właśnie

00:43:57.800 --> 00:44:01.640
one w ramach tej mapy uległy zniszczeniu.

00:44:01.920 --> 00:44:07.280
To właśnie one zostały w dużej mierze
utracone albo ucierpiały w

00:44:07.360 --> 00:44:08.640
trakcie II wojny światowej.

00:44:09.080 --> 00:44:11.800
Jeśli spojrzymy na to samo opracowanie
Zachwatowicz, do którego

00:44:11.880 --> 00:44:17.480
dzisiaj bardzo dużo się odnoszę,
to on wskazywał na takie trzy podstawowe

00:44:17.560 --> 00:44:21.280
skale zniszczeń, czyli zniszczenia
częściowe, duże i niemal totalne.

00:44:21.360 --> 00:44:25.560
Jeśli spojrzymy sobie na listę miast,
które tutaj są również podane, czyli mamy

00:44:25.640 --> 00:44:28.840
Lublin, Brzeg przy zniszczeniach
częściowych, ale chociażby Poznań,

00:44:28.920 --> 00:44:31.600
Wrocław, Opole, Olsztyn, Nysę przy dużych.

00:44:31.680 --> 00:44:35.960
No i ogromne zniszczenia to jest Warszawa,
Gdańsk, Szczecin, Malbork, Chojny,

00:44:36.040 --> 00:44:39.240
Pyrzyce, Głogów, Strzegom, Koszalin,
Kołobrzeg i wiele, wiele innych

00:44:39.600 --> 00:44:42.600
miast, które ucierpiały w ponad 50%.

00:44:42.920 --> 00:44:44.120
Szacowane były.

00:44:44.880 --> 00:44:47.520
Szacowało się, że ich jest 177.

00:44:47.600 --> 00:44:50.560
Przynajmniej takie szacunki
można znaleźć w literaturze,

00:44:50.960 --> 00:44:52.560
głównie na Ziemiach Odzyskanych.

00:44:53.120 --> 00:44:55.760
177 zespołów staromiejskich,
które zostały.

00:44:57.480 --> 00:45:01.560
Naprawdę dramatycznie zniszczone, ale
które później wcale

00:45:02.440 --> 00:45:04.560
nie miały takiej dobrej historii.

00:45:04.760 --> 00:45:09.240
Nadal jeszcze te zniszczenia w dużej
mierze postępowały i to, co

00:45:09.320 --> 00:45:11.400
dla mnie jest tutaj ważne.

00:45:12.240 --> 00:45:18.080
Może to jest trochę przesadzone znowu
ujęcie, ale pamiętajmy, że ta gęsta sieć

00:45:19.040 --> 00:45:23.680
miast historycznych, miast lokowanych na
prawie niemieckim zespołów staromiejskich

00:45:24.560 --> 00:45:29.680
około 680 siedmiuset miast,
ona tak naprawdę stanowiła formę

00:45:29.760 --> 00:45:36.360
przesunięcia przesunięcia łacińskiej
Europy z tej karolińskiego

00:45:36.440 --> 00:45:37.440
trzonu na Wschód.

00:45:37.920 --> 00:45:43.120
Myśmy tak naprawdę poprzez te,
poprzez ten know how,

00:45:44.440 --> 00:45:49.360
tą wiedzę, jak funkcjonować powinno miasto
poprzez ten przepis wytworzony

00:45:49.440 --> 00:45:51.920
w Europie, która gdzieś tam.

00:45:54.040 --> 00:45:57.200
Odziedziczyła go częściowo
po Imperium Rzymskim.

00:45:58.440 --> 00:46:02.960
Myśmy to włączyli w naszą kulturę i
w nasze,

00:46:04.200 --> 00:46:09.720
w nasz byt, w to, w to, kim jesteśmy, Bo
to dzisiaj przecież jesteśmy łacinnikami

00:46:11.520 --> 00:46:16.040
właśnie poprzez lokację miast,
miast na prawie niemieckim.

00:46:16.120 --> 00:46:22.680
I to, co jest ciekawe, to to, co było
benelowo przywoływał francuskich badaczy,

00:46:22.760 --> 00:46:27.480
którzy twierdzili, że Europa dla nich
kończy się tam, gdzie na horyzoncie

00:46:27.560 --> 00:46:31.240
przestaje być widać kolejne wieże,
dzwonnicy i ratusze.

00:46:31.640 --> 00:46:34.360
A tutaj ta gęsta sieć miast.
Ona to dawała.

00:46:34.440 --> 00:46:37.280
I faktycznie można podejrzewać, że

00:46:37.880 --> 00:46:41.880
Stalin, próbując wykorzenić kulturę

00:46:42.600 --> 00:46:49.240
niemiecką z Ziem Odzyskanych,
miał też na myśli unicestwienie,

00:46:50.000 --> 00:46:54.360
pozbycie się właśnie tego dziedzictwa, co
widzimy między innymi w Prusach, tej

00:46:54.440 --> 00:46:57.880
północnej części, gdzie tak naprawdę po
tych zespołach staromiejskich

00:46:57.960 --> 00:46:59.240
praktycznie nic nie pozostało.

00:47:00.640 --> 00:47:05.880
Ok, jeżeli tak sobie na to spojrzymy, ok,

00:47:06.400 --> 00:47:12.600
to do tych do tej grupy kontekstualnej

00:47:12.960 --> 00:47:17.920
tworzącej kontekst dla tej opowieści warto
moim zdaniem dodać ten kolejny element,

00:47:18.000 --> 00:47:22.920
czyli przesunięcie Europy karolińskiej
na wschód od Łaby i Oławy.

00:47:23.520 --> 00:47:29.800
Jest to bardzo, bardzo ważne i w tym
kontekście wydaje mi się, że polska szkoła

00:47:29.880 --> 00:47:35.400
konserwatorska właśnie poprzez pryzmat
tego, co widzimy w Warszawie,

00:47:36.360 --> 00:47:39.600
ale też kolejnych miast, jak na przykład

00:47:41.400 --> 00:47:43.400
tutaj mamy Gliwice.

00:47:44.040 --> 00:47:48.320
Może teraz ze względu na to, że nie mam
wskaźnika, to sobie przesunę krzesełko,

00:47:48.400 --> 00:47:51.200
bardzo przepraszam, będę trochę siedział.

00:47:51.960 --> 00:47:57.360
A więc mamy też kwestię
takich zespołów jak Gliwice.

00:47:57.440 --> 00:48:00.840
To specjalnie pokazuje aksometryczne
ujęcia, bo one fajnie pokazują,

00:48:00.920 --> 00:48:03.200
że te projekty i pomysły.

00:48:03.560 --> 00:48:07.160
One mają tą piękność, czyli obiekt
konserwatorski, Zespół

00:48:07.240 --> 00:48:09.000
Staromiejski Olsztyn.

00:48:10.200 --> 00:48:12.720
Tutaj fragmentarycznie
bardziej to jest dla Bytomia.

00:48:14.120 --> 00:48:16.000
Oczywiście wiadomo, że też w Poznaniu.

00:48:16.080 --> 00:48:20.040
Ja takich ujęć pewnie powinienem pokazać
teraz dużo więcej, żeby to miało jakiś

00:48:20.120 --> 00:48:25.080
sens, ale bardzo chciałem przeskoczyć
dalej, czyli do tego naszego własnego,

00:48:25.560 --> 00:48:27.480
prywatnego, bliskiego.

00:48:27.560 --> 00:48:31.000
Myślę, że nam wszystkim zespołu, jakim
jest Główne Miasto w Gdańsku,

00:48:31.520 --> 00:48:37.720
jest to ta makieta zorska
z 49 roku, już po opracowaniu planu

00:48:37.840 --> 00:48:41.360
Zachwatowicza, dążąca do realizacji.

00:48:41.840 --> 00:48:47.280
I to co się udało zrobić w

00:48:47.360 --> 00:48:49.080
latach tych późniejszych.

00:48:49.160 --> 00:48:52.880
Jest to zdjęcie, jeśli dobrze
pamiętam, z końca lat 60 tych.

00:48:53.920 --> 00:48:56.000
Powiedzmy, że przełom 60.
I 70.

00:48:56.080 --> 00:48:56.840
Chyba 67.

00:48:58.360 --> 00:49:00.200
I tu widać jest jak.

00:49:00.520 --> 00:49:02.080
Jak to tak naprawdę się powiodło?

00:49:02.760 --> 00:49:03.800
A przecież nie musiało.

00:49:04.240 --> 00:49:09.520
I tutaj jest ten Gdańsk, który został
całkowicie zdewastowany

00:49:10.160 --> 00:49:13.240
i unicestwiony po II wojnie światowej.

00:49:14.760 --> 00:49:18.560
Jeśli przejdziemy sobie do Gdańska,
to faktycznie zaczynamy od.

00:49:21.960 --> 00:49:25.240
Zaczynamy od planu czarnego czarnego.

00:49:25.320 --> 00:49:30.200
Plan sporządzony już właściwy plan nie.

00:49:30.280 --> 00:49:31.880
Ta pierwsza myśl pewnie 45.

00:49:32.120 --> 00:49:35.720
Ale już później, kiedy pracujemy z nim
razem Doliński i Bobiński

00:49:36.440 --> 00:49:40.960
Postaci, które też są bardzo ważne i
bardzo dużo dały z siebie dla

00:49:41.040 --> 00:49:42.660
powojennej odbudowy Gdańska.

00:49:44.200 --> 00:49:51.160
Ten plan później zostaje przekazany do

00:49:52.600 --> 00:49:53.640
zespołu, który przyjeżdża

00:49:54.600 --> 00:49:55.600
z Warszawy do Gdańska.

00:49:55.680 --> 00:49:59.720
Ten zespół warszawski nazywał się
Pracownią Gdańską, która działała w Bossie

00:49:59.800 --> 00:50:04.600
i która miała za zadanie opracować plan,
który znamy jako plan Zachwatowicza.

00:50:05.080 --> 00:50:08.560
Oczywiście Zachwatowicz tylko konsultował
ten plan, również Biegański, ale

00:50:09.120 --> 00:50:13.360
ten zespół składał się zupełnie
z kilku, zaledwie kilku osób.

00:50:13.480 --> 00:50:17.720
Jeśli dobrze pamiętam 6 7 osób,
które przyjeżdżają do Gdańska.

00:50:17.880 --> 00:50:21.160
Będę pokazywał trochę więcej na ten temat,
ale to, co chciałem pokazać, to to, że

00:50:21.240 --> 00:50:25.240
to wszystko faktycznie, jeśli chodzi o
niechciane dziedzictwo, dzieje się

00:50:25.600 --> 00:50:31.480
równocześnie równolegle
do tej drugiej, drugiej.

00:50:33.560 --> 00:50:36.400
Narracji drugiego stylu
architektonicznego, czyli

00:50:36.480 --> 00:50:37.720
realizmu socjalistycznego.

00:50:37.800 --> 00:50:41.200
Po prawej faktycznie mamy rysunek planu

00:50:41.680 --> 00:50:45.640
po konkursach w 50 i 51 roku, które.

00:50:47.680 --> 00:50:50.840
Zostało później doprecyzowane
jako ten główny.

00:50:51.160 --> 00:50:54.200
Główna propozycja nowego planu dla
śródmieścia Gdańska właśnie

00:50:54.280 --> 00:50:56.800
w formach socrealistycznych.

00:50:57.520 --> 00:50:59.800
Warto zwrócić uwagę tutaj nie pokazuje.

00:51:00.360 --> 00:51:03.360
Jest dużo więcej
tych tych grafik, ilustracji w tym

00:51:03.440 --> 00:51:07.680
temacie, ale to nie jest przedmiotem
tej opowieści, tylko żeby państwo

00:51:07.760 --> 00:51:11.600
zauważyli to, że faktycznie na wylocie,
gdzie teraz mniej więcej siedzimy na

00:51:11.680 --> 00:51:18.360
wylocie Drogi królewskiej od strony
zachodniej, na jej zamknięciu zarówno

00:51:18.440 --> 00:51:23.320
Czerny, myśląc jeszcze takim echem
przedwojennego modernizmu,

00:51:23.960 --> 00:51:28.120
modernizmu, takiego trochę
trącącego formami autorytarnymi.

00:51:29.800 --> 00:51:34.600
Proponował właśnie też plac, proponował
takie zamknięcie stanowiące

00:51:35.080 --> 00:51:40.720
to będzie tą górę, stanowiące
taki duży zespół reprezentacyjny.

00:51:40.800 --> 00:51:45.920
I faktycznie bardzo podobne propozycje
wcześniej też istniały dla okresu

00:51:46.000 --> 00:51:51.000
nazistowskiego, a tutaj też dla okresu
socrealistycznego Również takie

00:51:51.080 --> 00:51:54.680
zaproponowano tutaj
nie wiem czy widać, nie widać.

00:51:55.560 --> 00:51:59.360
Nie lubię tego sprzętu.
Okej, dobra tutaj i.

00:52:00.360 --> 00:52:06.480
I mamy tutaj oczywiście te znane już dosyć
powszechnie rysunki z makiety, które.

00:52:06.880 --> 00:52:11.600
Które możemy pokazać i to, co jest istotne
i dlaczego o tym mówię, to, że to działo

00:52:11.680 --> 00:52:14.880
się w tym samym czasie i samo
główne miasto, którego makietę też.

00:52:15.040 --> 00:52:21.520
Fragmentarycznie widzimy w dolnej części
dolnej części tej ilustracji.

00:52:21.800 --> 00:52:23.280
Tam też przecież.

00:52:23.840 --> 00:52:29.400
Powstają konkretne realizacje, które noszą
styl i znamiona realizmu

00:52:29.480 --> 00:52:30.600
socjalistycznego, czyli.

00:52:30.960 --> 00:52:35.280
Ten problem niechcianego dziedzictwa
również tutaj gdzieś możemy odczytać i ono

00:52:35.360 --> 00:52:39.240
niestety w dużej mierze
zostały utracone z.

00:52:39.480 --> 00:52:41.440
Moim zdaniem z dużą stratą dla.

00:52:42.120 --> 00:52:45.600
Dla kultury tego miejsca,
ponieważ pewna rzeczywistość, pewna

00:52:45.680 --> 00:52:50.800
prawda, pewna autentyczność tego obszaru
raczej by wymagała, żeby to zachować.

00:52:51.320 --> 00:52:56.000
Jeżeli spojrzymy faktycznie na sam plan
Zachwatowicza, który bardzo długo

00:52:56.480 --> 00:53:00.840
nie był odnaleziony,
nie był odnaleziony dopiero teraz, od

00:53:00.920 --> 00:53:04.600
kilku lat tak naprawdę jest dostępny
gdzieś bardziej powszechnie.

00:53:04.840 --> 00:53:08.840
To on zresztą powstał w dwóch wersjach,

00:53:08.920 --> 00:53:12.160
chyba w wersji mailowej i październikowej.

00:53:13.440 --> 00:53:19.040
Tutaj mamy jedną z nich, która ukazuje
chyba jeszcze przed poprawkami tej

00:53:19.120 --> 00:53:23.480
październikowej, która pokazuje,
jak te miasto miało być odbudowane.

00:53:23.560 --> 00:53:27.160
W dużej mierze to się oczywiście
wydarzyło, ale jakby państwo, znając

00:53:27.240 --> 00:53:33.360
pewnie ten ten sam główne miasto,
mogą łatwo zauważyć pewne różnice.

00:53:33.600 --> 00:53:34.240
Brak.

00:53:34.320 --> 00:53:39.520
Przykładowo tutaj najścia na
kaplicę królewską nie przesunięto.

00:53:39.640 --> 00:53:42.400
Pierwotnie w planach nie było
przesunięcia tych kamienic.

00:53:42.840 --> 00:53:47.080
Uzupełnienie też
samej ulicy Świętojańskiej.

00:53:47.160 --> 00:53:49.640
Ta zieleń, wprowadzanie tej zieleni.
Zieleni nie było.

00:53:49.800 --> 00:53:50.920
Nie było jeszcze.

00:53:51.800 --> 00:53:58.120
Propozycją też jakby
mocniej potraktowano sam plac

00:53:59.120 --> 00:54:04.120
przy samego Targu Węglowego oczywiście,
który miał wtedy szansę bardziej

00:54:04.320 --> 00:54:05.760
na klasycystyczny formy.

00:54:05.920 --> 00:54:10.800
Czy dobrze, czy źle, to jest jakby poza
poza oceną nie jest teraz

00:54:10.880 --> 00:54:12.800
jakby najistotniejsze samo.

00:54:13.240 --> 00:54:19.440
Warto zwrócić uwagę na te pewne różnice
i ta makieta, którą

00:54:19.520 --> 00:54:20.600
tutaj widzimy z Orłowska.

00:54:20.680 --> 00:54:25.320
Ona też jest o tyle ciekawa, bo
warto zwrócić uwagę na propozycje

00:54:25.400 --> 00:54:27.960
odbudowy murów miejskich.

00:54:28.840 --> 00:54:30.440
One faktycznie miały być odbudowane.

00:54:31.280 --> 00:54:35.040
To było przyjęte jako jako pewna zasada.

00:54:35.120 --> 00:54:38.800
Nie wszędzie zresztą widzimy, że to nie
była pełna, nie była to pełna linia,

00:54:39.920 --> 00:54:46.200
ale warto rozróżnić tutaj dwa, dwie grupy
tak naprawdę nakładających się warstw.

00:54:46.280 --> 00:54:50.560
Jedna warstwa to były te obiekty, które
miały być odtworzone, odtworzone,

00:54:50.640 --> 00:54:54.160
zbudowane po prostu przez
zakład osiedli robotniczych.

00:54:54.240 --> 00:54:58.680
Czyli ta wartość, tkanka mieszkaniowa, w
której się mieszkało i to był po prostu

00:54:58.760 --> 00:55:03.960
inwestor, który to zrealizował,
nie w pełni, ale w dużej mierze.

00:55:04.440 --> 00:55:09.920
A drugi taki aspekt to były
już rzeczy pozostawione tak

00:55:10.000 --> 00:55:11.440
naprawdę bez tego inwestora.

00:55:11.520 --> 00:55:17.880
Czyli raczej konserwator zabytków miał się

00:55:17.960 --> 00:55:20.200
nimi zająć, czyli mury miejskie chociażby.

00:55:20.280 --> 00:55:24.280
No i na to po prostu środków nie
starczyło, A bardzo szybko od koncepcji

00:55:25.280 --> 00:55:30.800
odchodzi się ze względu na jej pewną
trudność tak naprawdę.

00:55:31.680 --> 00:55:35.960
One same w sobie odcinały
główne miasto od reszty zespołu

00:55:36.040 --> 00:55:40.160
śródmiejskiego, co nie było może
najlepszym rozwiązaniem.

00:55:41.880 --> 00:55:44.680
I cóż, tutaj mamy jeszcze
jedną z kolejnych perspektyw.

00:55:44.760 --> 00:55:49.120
To już perspektywa dla kolejnego z planów,
jakie powstały dla planu

00:55:49.920 --> 00:55:56.760
konserwatorskiego w 56 roku, dla
północnej części Głównego Miasta.

00:55:56.880 --> 00:56:00.000
Plan ten został opracowany przez
Bobińskiego i Podlewskiego,

00:56:00.720 --> 00:56:04.840
czyli Bobiński, który
na początku opracowuję ten plan.

00:56:05.440 --> 00:56:06.280
45.

00:56:06.360 --> 00:56:11.000
47 Pierwszy plan Czarnego
jest osobą, która została

00:56:11.080 --> 00:56:15.880
oddelegowana do pomocy grupie, która.

00:56:15.960 --> 00:56:20.000
Tej pracowni gdańskiej, która przyjechała
z Warszawy, żeby przygotować plan tak

00:56:20.080 --> 00:56:23.440
zwany Zachwatowicza i on tam z nimi
współpracuje, przekazuje

00:56:23.520 --> 00:56:25.440
im wszystkie materiały, m.
in..

00:56:25.520 --> 00:56:27.680
Ten plan Czarnego również
służy jako podstawa.

00:56:27.760 --> 00:56:31.720
Również był opiniowany i również mamy
bardzo ciekawe tak naprawdę.

00:56:33.960 --> 00:56:36.760
Dyskusje dotyczące tego, jak to
przekształcić, jak to zmienić,

00:56:37.480 --> 00:56:40.960
jak z tego punktu wyjścia
pójść dalej i później razem z.

00:56:41.840 --> 00:56:47.080
Po kilku latach razem z Podlewskim,
który był autorem planu dla Warszawy.

00:56:47.400 --> 00:56:48.840
Dla Starego Miasta Warszawskiego.

00:56:49.200 --> 00:56:51.520
Oni opracowują ten projekt tutaj.

00:56:52.000 --> 00:56:54.760
Który niestety był tylko projektem
konkurencyjnym dla głównego

00:56:54.840 --> 00:56:58.200
projektu, który wygrał.

00:56:58.280 --> 00:57:03.160
I który został zrealizowany dużo bardziej
modernistycznego i odchodzącego już

00:57:03.240 --> 00:57:07.400
wyraźnie od tych głównych zasad powojennej
odbudowy w formach historycznych.

00:57:08.040 --> 00:57:10.120
Żeby oczywiście to wszystko
się udało wcześniej.

00:57:10.720 --> 00:57:13.360
Cały obszar śródmieścia
Gdańska został wpisany na.

00:57:15.720 --> 00:57:16.240
Wpisany.

00:57:20.160 --> 00:57:26.280
Został wpisany jako obiekt konserwatorski
i to jest oczywiście wpis z 47 roku, który

00:57:26.360 --> 00:57:30.240
jakby poprzedza cały proces
późniejszych prac nad planem

00:57:30.320 --> 00:57:34.400
Zachwatowicza, który rozpoczyna
się dopiero w pierwszej połowie.

00:57:34.480 --> 00:57:38.240
Pierwszych dniach tak naprawdę 48 roku
zostaje zadeklarowane, że on zostanie

00:57:38.320 --> 00:57:43.040
zrealizowany przez Warszawę,
przez to wsparcie kadr, których po

00:57:43.120 --> 00:57:44.800
prostu nie było, żeby to zrobić.

00:57:45.760 --> 00:57:50.840
I wtedy zostaje on zrealizowany

00:57:50.920 --> 00:57:52.840
dopiero w połowie roku.

00:57:53.720 --> 00:57:59.200
I jest też oczywiście coś, co nie istnieje

00:58:00.040 --> 00:58:02.480
jako oficjalny dokument, czyli.

00:58:05.240 --> 00:58:06.520
Taki graficzny.

00:58:06.840 --> 00:58:07.840
Graficzna.

00:58:08.000 --> 00:58:13.280
Załącznik do tego do tego wpisu.
Nie ma.

00:58:13.360 --> 00:58:14.080
Nie ma.

00:58:14.160 --> 00:58:18.880
Nie istnieje coś takiego, ponieważ
prawo tego nigdy w tamtym czasie nie.

00:58:19.440 --> 00:58:20.320
Nie było takiej praktyki.

00:58:20.400 --> 00:58:24.480
Prawo tego nie sankcjonowało,
Nie robiło się takich rysunków.

00:58:24.560 --> 00:58:27.960
Ale taki rysunek powstał i tutaj
bardzo wyraźnie widać, gdzie.

00:58:28.040 --> 00:58:29.320
Na czerwonym kolorze.

00:58:29.800 --> 00:58:34.920
Mamy obszar, który został włączony
w tym wpisem i na żółto.

00:58:35.000 --> 00:58:41.680
Jeszcze był obszar
Otulina dla tego dla tego Obszaru.

00:58:41.760 --> 00:58:45.920
Jest on wyraźnie różny od
tego, jak to interpretujemy.

00:58:46.000 --> 00:58:49.000
Bo w momencie, kiedy ta interpretacja
współczesna, którą znamy,

00:58:49.680 --> 00:58:52.040
była kształtowana, ten rysunek po
prostu nie był znaleziony jeszcze.

00:58:52.120 --> 00:58:56.880
Tak więc dzięki digitalizacji po prostu
archiwów pewne rzeczy łatwiej wypływają.

00:58:57.040 --> 00:58:59.520
Jest nam dużo prościej
funkcjonować w tych czasach.

00:59:00.120 --> 00:59:03.560
Kolejna rzecz to są niesamowite rysunki,
które wykonano

00:59:04.840 --> 00:59:08.680
zaraz po tym, jak właśnie na początku 48
roku w końcu ta pracownia Gdańska z

00:59:08.760 --> 00:59:14.360
Warszawy do nas przyjeżdża i wykonuje
pełną i bardzo szczegółową.

00:59:16.400 --> 00:59:18.440
Inwentaryzację obszaru Głównego Miasta.

00:59:19.160 --> 00:59:23.080
No, jest to niesamowita praca, ponieważ
faktycznie każdy budynek został

00:59:23.160 --> 00:59:27.520
zinwentaryzowane
i widzimy, co się zachowało.

00:59:27.880 --> 00:59:31.800
Ta kredka, taka czerwona, pokazuje rzeczy,
które są jakby bardziej,

00:59:32.080 --> 00:59:33.280
bardziej namacalne.

00:59:33.360 --> 00:59:34.480
Grosze czy znikło.

00:59:34.560 --> 00:59:39.880
Ale też można doczytać
tam w szczególe, że na przykład nie wiem,

00:59:39.960 --> 00:59:43.840
czasem jest jakaś literka
pokazująca, że portal się zachował.

00:59:43.960 --> 00:59:45.640
Inna literka wskazuje, że np.

00:59:45.720 --> 00:59:48.040
Jest tam jedna kondygnacja, półtora.

00:59:48.160 --> 00:59:50.960
Jakieś takie drobne
elementy faktycznie jeszcze.

00:59:51.040 --> 00:59:53.000
Jeszcze możemy doczytać i zobaczyć.

00:59:53.480 --> 00:59:55.120
Prócz tego w tej najważniejszej.

00:59:55.560 --> 00:59:58.880
Najbardziej wartościowej części
wykonano też takie.

00:59:59.160 --> 01:00:05.000
Na tylnej części tego planu wykonano takie
malutkie rysunki, które pokazują jak.

01:00:05.960 --> 01:00:07.600
Jak wyglądała ta najbardziej.

01:00:08.120 --> 01:00:08.840
Dwór Artusa.

01:00:09.040 --> 01:00:15.280
Najbardziej cenna przestrzeń Gdańska,
czyli jak tutaj z tych.

01:00:15.480 --> 01:00:19.160
Z tych resztek ścian
frontowych, które stoją jeszcze.

01:00:20.040 --> 01:00:21.840
Później dochodzi do odbudowy.

01:00:22.720 --> 01:00:24.880
I to faktycznie zostaje zrealizowane.

01:00:25.960 --> 01:00:31.840
W tym czasie też warto zwrócić uwagę na
taki dodatkowy element, jakim jest,

01:00:33.240 --> 01:00:34.400
jakim są te rysunki.

01:00:34.480 --> 01:00:35.920
Jeżeli się cofniemy na sekundę.

01:00:36.000 --> 01:00:40.080
To te rysunki, które pokazuję tu u góry,
Mamy tutaj takie naprawdę

01:00:40.240 --> 01:00:42.080
dwa różne, dwa różne światy.

01:00:42.160 --> 01:00:46.000
Jeden świat to jest ta inwentaryzacja, a
drugi świat to są te rysunki jeszcze

01:00:46.080 --> 01:00:51.800
przygotowane przez zespół
Czarny Bobiński i Doliński, Doliński,

01:00:51.880 --> 01:00:56.440
Bobiński i te rysunki, które
widzimy u góry, były opublikowane.

01:00:56.680 --> 01:01:03.360
Było ich trochę więcej w architekturze
kilka lat później, ale one też.

01:01:03.440 --> 01:01:05.560
Można je odnaleźć w archiwach.

01:01:06.000 --> 01:01:12.680
I to jest tak naprawdę ten pierwszy,
pierwszy, pierwsza propozycja metody, w

01:01:12.760 --> 01:01:16.440
jaki sposób odtworzyć ten Gdańsk,
Odtworzyć plany i projekty dla

01:01:16.520 --> 01:01:18.800
Gdańska na podstawie zdjęć?

01:01:18.880 --> 01:01:20.480
Na podstawie materiału lustracyjnego.

01:01:20.560 --> 01:01:25.520
Tu widzimy rysunki, które
wykonywali oni ręcznie.

01:01:26.840 --> 01:01:30.160
Jan Czerny, syn
Władysława, opowiadał mi, że

01:01:30.640 --> 01:01:34.320
wykorzystywali do tego taką lupę, którą
zresztą on tam jeszcze ma na swoich,

01:01:35.080 --> 01:01:36.600
w swoich pamiątkach rodzinnych.

01:01:36.680 --> 01:01:40.640
I to jest taki przykład takiego zdjęcia,
które posiadali i na górze tego

01:01:40.720 --> 01:01:43.080
zdjęcia mogą państwo jeszcze zobaczyć.

01:01:43.160 --> 01:01:45.040
Tutaj są takie numerki.

01:01:45.200 --> 01:01:49.680
To są te numerki, które później powtarzają
się faktycznie też w

01:01:51.040 --> 01:01:55.440
tych planach i oni po prostu
mając świadomość, jaka jest szerokość

01:01:55.520 --> 01:02:01.600
budynku, byli w stanie policzyć, Ponieważ
szerokość jest niezmienna na każdej

01:02:01.680 --> 01:02:06.880
wysokości, więc na bazie proporcji byli w
stanie dokładnie obliczyć sobie co jakie

01:02:06.960 --> 01:02:08.800
miało wielkości i wykonać

01:02:09.680 --> 01:02:14.440
dosyć wierne rysunki elewacji do odbudowy.

01:02:14.920 --> 01:02:16.880
Tą metodę później kontynuowano.

01:02:17.600 --> 01:02:22.400
Tutaj mamy rysunki, które już Tamte
rysunki były sporządzone między 45 a 47

01:02:22.960 --> 01:02:24.720
jako innowacyjna metoda.

01:02:24.800 --> 01:02:27.720
A tu już mamy rysunki,
które sporządzono później.

01:02:27.800 --> 01:02:29.280
To są lata 50.

01:02:29.640 --> 01:02:30.800
52 3.

01:02:31.280 --> 01:02:35.720
Gdzie w momencie, kiedy
wydarzyła się kolejna duża dyskusja, nawet

01:02:35.800 --> 01:02:39.000
forma jakiejś większej awantury
dotycząca form odbudowy.

01:02:39.280 --> 01:02:44.640
Wtedy zakład
Zakład Historii Architektury Polskiej.

01:02:45.320 --> 01:02:49.120
Nie pamiętam dokładnie, ale Politechnika
Gdańska, Wydział architektury.

01:02:49.600 --> 01:02:55.160
Zaczęto przygotowywać rysunki
bardziej szczegółowe, które pokazywały

01:02:56.000 --> 01:03:01.720
każdą z tych kamienic nie tylko właśnie
poprzez obrysowanie, odrysowanie jej, ale

01:03:01.800 --> 01:03:05.600
też poprzez wskazanie, na podstawie
jakiego materiału źródłowego

01:03:05.920 --> 01:03:08.240
to odrysowanie się dokonało.

01:03:09.200 --> 01:03:13.480
I tu na dole mamy
znowu ten rysunek, który pochodzi z

01:03:14.120 --> 01:03:17.360
inwentaryzacji dokonanej na początku
chyba, jeżeli dobrze

01:03:17.440 --> 01:03:19.240
pamiętam, kwiecień 48 roku.

01:03:19.640 --> 01:03:22.080
A to są te rysunki późniejsze.

01:03:22.160 --> 01:03:25.720
I tutaj mamy właśnie fragment, który
to jest ten sam fragment, tak?

01:03:25.800 --> 01:03:26.320
Czyli?

01:03:28.200 --> 01:03:31.000
Czyli tutaj mamy fragment
domu angielskiego.

01:03:31.400 --> 01:03:37.320
Tu widać jest, że I już tutaj
bardzo podobne fragmenty.

01:03:37.520 --> 01:03:40.360
Faktycznie cały czas zachował, bo on był
szybko

01:03:42.160 --> 01:03:46.640
konserwator próbował nawet te resztki
utrzymać, chociaż widać jest, że tutaj

01:03:47.120 --> 01:03:51.200
ta linia tych elementów, które się
zachowały, ale nie wszystkie

01:03:51.280 --> 01:03:52.240
te elementy są w pełni.

01:03:52.320 --> 01:03:57.640
Gdzieś tam udało się podtrzymać elewacji i
u góry mamy te krótkie takie informacje

01:03:57.720 --> 01:04:01.840
właśnie z jakich źródeł te elementy są.

01:04:01.920 --> 01:04:03.400
No i jeszcze dodatkowe komentarze na dole.

01:04:03.480 --> 01:04:06.360
To jest bardzo
w jakim czasie powstawały te obiekty.

01:04:06.440 --> 01:04:09.480
Bardzo interesujący, interesujący
dokument, który

01:04:10.440 --> 01:04:13.360
który służył później przy pracach.

01:04:13.760 --> 01:04:17.720
Nie zawsze wiernie, nie
zawsze w pełni, ale był.

01:04:17.800 --> 01:04:20.680
Tam była ta podstawa
opracowania historycznego.

01:04:21.040 --> 01:04:23.320
No i to jest oczywiście
ten, ten element, który.

01:04:25.440 --> 01:04:28.120
Stał tyle, ile stało wcześniej.

01:04:28.760 --> 01:04:32.480
Bardzo podobny
aspekt dotyczył tej sylwety miasta.

01:04:32.560 --> 01:04:33.360
Tak jak pamiętamy.

01:04:33.440 --> 01:04:38.880
Biegański, kiedy wskazywał na potrzebę
utrzymania i zachowania sylwety, warto

01:04:38.960 --> 01:04:44.120
zwrócić na uwagę na to, co bym dzisiaj ja
określać lubię jako

01:04:44.200 --> 01:04:45.960
planty główne, miejskie.

01:04:46.040 --> 01:04:51.120
Wydaje mi się, że to jest jakby
trafione, trafione określenie, takie.

01:04:51.200 --> 01:04:54.160
Ja mam poczucie,
że to jest ten obszar bardzo zapomniany,

01:04:54.680 --> 01:04:58.960
ale obszar, który
częściowo świetnie działa na obszarze

01:04:59.040 --> 01:05:04.480
starego pozwala staromiejskiego, a
częściowo niestety nie ma szansy zadziałać

01:05:04.560 --> 01:05:06.760
na obszarze Podwala Przedmiejskiego.

01:05:07.800 --> 01:05:12.960
Tutaj widać jest jak, jak, jak rysowano,
jak sobie wyobrażano

01:05:13.040 --> 01:05:14.000
ten obszar to nie jest.

01:05:14.520 --> 01:05:15.920
Wydaje mi się, że to nie
może być rekonstrukcja.

01:05:16.000 --> 01:05:17.160
Tak bym to ujął, ponieważ.

01:05:17.920 --> 01:05:22.400
No jak gdyby to była rekonstrukcja,
to nie mielibyśmy takich fragmentów.

01:05:22.520 --> 01:05:25.680
To bardziej jest
jak na moje już taka propozycja

01:05:26.400 --> 01:05:30.120
sylwety, którą którą sporządzono
na potrzeby odbudowy.

01:05:30.200 --> 01:05:33.960
Tak bym to czytał, acz nie jest to
w 100 procentach ujęte

01:05:34.680 --> 01:05:41.600
w źródłach, które znamy, a tutaj
na dole jest publikowane, a to u góry jest

01:05:42.720 --> 01:05:45.520
już źródłem archiwalnym, gdzie widzimy

01:05:45.600 --> 01:05:50.160
wyraźnie, jak próbowano to zrealizować,

01:05:50.240 --> 01:05:53.200
czyli żeby odsłonić to, co się zachowało

01:05:53.280 --> 01:05:58.920
fizycznie, czyli mur ten niski.

01:05:59.000 --> 01:06:03.280
Tak, to on,
oni proponowali wykop fragmentaryczny,

01:06:03.360 --> 01:06:07.320
który by pozwalał go zobaczyć.
To jest taka.

01:06:07.600 --> 01:06:12.120
Tak, to jest taka propozycja
częściowego częściowo

01:06:12.640 --> 01:06:16.240
nie do końca realizacyjna, bo to też jest
to studium, które wcześniej oglądaliśmy,

01:06:16.560 --> 01:06:20.200
czyli u góry te wszystkie ujęcia
dotyczące źródeł i tak dalej.

01:06:20.280 --> 01:06:23.240
Ale, ale jest, jest, jest taki zasób.

01:06:23.720 --> 01:06:27.400
I oczywiście trzeba pamiętać, że kiedy
myślimy o tym, na jakiej

01:06:28.280 --> 01:06:32.520
w jaki sposób udało się pozyskać
przestrzeń, żeby wytworzyć takie planty,

01:06:32.600 --> 01:06:37.240
to miejmy na uwadze, że były to całe
kwartały zabudowy, które tak

01:06:37.320 --> 01:06:38.720
naprawdę trzeba było usunąć.

01:06:39.120 --> 01:06:45.480
I były to kwartały zabudowy, które
pozwoliły jednocześnie na odsłonięcie

01:06:45.560 --> 01:06:49.840
dużych fragmentów autentycznych,
autentycznej tkanki zabytkowej

01:06:50.120 --> 01:06:52.520
murów gotyckich, które tam były.

01:06:52.600 --> 01:06:57.040
Wewnątrz tych budynków, które
narosły na dawnej linii fortyfikacji,

01:06:57.120 --> 01:06:58.240
było to całkowicie normalne.

01:06:58.320 --> 01:07:00.640
Tak to funkcjonowało w tych wszystkich
miastach,

01:07:02.040 --> 01:07:06.640
które poprzez dogęszczenie wykorzystywały
fragmenty istniejących murów do tego,

01:07:06.720 --> 01:07:10.560
żeby po prostu taniej dopełniać zabudowę.

01:07:11.200 --> 01:07:15.880
I tu mamy kolejne zdjęcia,
które pokazują pracę, często.

01:07:16.240 --> 01:07:18.720
Często duże fragmenty murów
po prostu też odbudowywano.

01:07:18.800 --> 01:07:22.600
Jak tutaj widzimy przepaście słomianej,

01:07:24.000 --> 01:07:26.040
fragmenty, których dzisiaj są, a

01:07:26.760 --> 01:07:28.360
w tamtym czasie ich po prostu nie było.

01:07:28.440 --> 01:07:33.000
I też widzimy jak nagle
z tego obszaru teatru

01:07:34.040 --> 01:07:37.240
otwiera się, po prostu otwiera się ta nowa
przestrzeń, która teraz

01:07:37.920 --> 01:07:42.840
jest naprawdę, naprawdę ważnym i
potrzebnym dla zespołu śródmiejskiego jako

01:07:42.920 --> 01:07:45.120
całości, nie tylko dla
Głównego Miasta Zieleńcem.

01:07:46.760 --> 01:07:52.600
Okej, to ja już w takim razie będę
kończył, ponieważ myślę, że to już i

01:07:52.680 --> 01:07:54.880
tak było bardzo długo i wyczerpująco.

01:07:54.960 --> 01:08:00.200
Chciałbym tylko w kilku ujęciach pokazać
raz jeszcze to, o czym rozmawiamy.

01:08:00.280 --> 01:08:06.840
Czyli to główne miasto, którego nie ma i
które które odzyskujemy, a jednocześnie tą

01:08:06.920 --> 01:08:12.400
świadomość przywołać, że
coś, co wszyscy pamiętamy, czyli to

01:08:13.240 --> 01:08:18.480
modernistyczne osiedle tak
naprawdę, które za kulisami.

01:08:20.320 --> 01:08:21.000
Za kulisami.

01:08:21.360 --> 01:08:27.520
Za kurtyną Miform historyzujących
zostało odtworzone.

01:08:29.360 --> 01:08:36.040
I te znane ze Stankiewicza rysunki
pokazujące, jak tak naprawdę troszeczkę

01:08:36.120 --> 01:08:41.160
można powiedzieć, wybebeszono
te miasto tak naprawdę, żeby

01:08:41.240 --> 01:08:43.560
stworzyć te wielkie dziedzińce.

01:08:43.640 --> 01:08:47.280
Tak naprawdę
zrezygnowano z ogromnej, ogromnej

01:08:48.480 --> 01:08:52.520
skali tej tkanki zabytkowej, której i tak
nie było, ale to po prostu była decyzja,

01:08:52.840 --> 01:08:57.280
Decyzja, która przypominam
w momencie, kiedy myślimy przez pryzmat

01:08:58.400 --> 01:09:02.640
właśnie tego mianownika wspólnego, jak
wyglądały te odbudowy w całym kraju?

01:09:02.720 --> 01:09:04.320
Tak?
Jakimi?

01:09:04.840 --> 01:09:07.440
W jaki sposób to robiono?

01:09:07.520 --> 01:09:11.200
Ona była naturalną, naturalną decyzją.

01:09:12.160 --> 01:09:17.520
Taka była po prostu wtedy
jakby polityka, którą też dostrzegaliśmy

01:09:17.600 --> 01:09:21.000
w rysunkach dla Starego Miasta Warszawy.

01:09:21.840 --> 01:09:24.000
I chyba chyba na tym bym chciał

01:09:24.080 --> 01:09:29.080
skończyć, bo Jest nie było miasto?

01:09:29.160 --> 01:09:34.160
Tak, jest miasto z powrotem i tak często.

01:09:34.720 --> 01:09:40.880
Tak często spotykamy ludzi, którzy
przyjeżdżając do Gdańska

01:09:41.360 --> 01:09:46.320
nie są świadomi tego, że to miasto tak
naprawdę nie istniało, że skala zniszczeń

01:09:46.640 --> 01:09:49.040
była na tym samym poziomie praktycznie co

01:09:49.120 --> 01:09:54.360
w Warszawie, że to miasto było utracone

01:09:54.440 --> 01:09:56.360
i tak naprawdę zostało odzyskane na nowo.

01:09:56.440 --> 01:10:00.600
I
w momencie, kiedy udajemy, że to miasto

01:10:00.680 --> 01:10:06.520
faktycznie jest tak w pełni historyczne,
trochę, trochę jakby udowadniamy, że to

01:10:06.600 --> 01:10:08.120
jest trochę niechciane dziedzictwo,

01:10:09.920 --> 01:10:13.560
ponieważ jakby mam wrażenie, że trochę się

01:10:13.640 --> 01:10:17.320
wstydzimy tego albo przynajmniej w tej
takiej naszej polityce i w

01:10:17.400 --> 01:10:21.800
decyzjach konserwatorskich brakuje.

01:10:22.160 --> 01:10:26.480
Wydaje mi się, że brakuje albo należałoby
postulować Bardziej ten mit

01:10:26.560 --> 01:10:29.000
odbudowy wyciągnąć na wierzch.

01:10:29.080 --> 01:10:30.960
Tak jakby na sztandary wciągnąć.

01:10:31.040 --> 01:10:37.120
Niż
niż niż ciągłe poszukiwanie przedwojennej

01:10:37.200 --> 01:10:40.120
tkanki, Która nie jest
prawdą tego miejsca.

01:10:41.240 --> 01:10:47.400
I co chyba jeszcze na koniec warto dodać
to to, że taka ochrona tego mitu

01:10:47.880 --> 01:10:50.080
jest w Warszawie.

01:10:50.280 --> 01:10:54.280
Przez wpis jaki został dokonany czy 45 lat
temu 2 września,

01:10:55.640 --> 01:10:59.680
a teraz kiedy
pomyślimy o Gdańsku, to takiej ochrony po

01:10:59.760 --> 01:11:04.480
prostu dopóki sami
się na nią nie zdecydujemy nie ma i

01:11:04.720 --> 01:11:06.280
na razie niestety pewnie nie będzie.

01:11:06.600 --> 01:11:11.520
Więc w ten sposób chciałbym tutaj,
ale jednocześnie chciałbym domknąć.

01:11:11.680 --> 01:11:14.120
Więc tutaj Dziękuję za uwagę, ale
jednocześnie

01:11:15.120 --> 01:11:19.040
jeszcze ostatnim tchem chcę wspomnieć o
tych wszystkich socrealistycznych

01:11:19.120 --> 01:11:22.760
obiektach, które były na Głównym Mieście.

01:11:22.840 --> 01:11:25.440
Jak pomyślimy o poczcie.

01:11:26.080 --> 01:11:30.080
Mamy fasadę, ale wnętrze zostało
przekształcone na wzór przedwojenny.

01:11:30.160 --> 01:11:35.240
Jak pomyślimy o Hotelu Jantar i drugiej z
takich katedr tego obszaru

01:11:35.320 --> 01:11:38.600
socrealistycznej, to on
też już tak naprawdę jest.

01:11:38.800 --> 01:11:43.840
Może nigdy nie był tak bardzo
obecny, nie był tak łatwy do tego,

01:11:43.920 --> 01:11:45.840
żeby żeby go dotknąć jako nasz.

01:11:45.920 --> 01:11:48.920
Ale kino Neptun kolejny taki element?
Tak.

01:11:49.120 --> 01:11:52.600
Piękne wnętrza, które nie ma, zniknęły.

01:11:52.680 --> 01:11:57.200
Tak naprawdę są przynajmniej
albo zostały zdewastowane zupełnie,

01:11:57.280 --> 01:11:59.360
albo już w ogóle są niedostępne.

01:11:59.440 --> 01:12:04.480
Czyli to, co było katedrami
katedrami socrealizmu na obszarze

01:12:04.560 --> 01:12:06.440
głównego miasta utraciliśmy.

01:12:06.520 --> 01:12:08.240
Pozwoliliśmy sobie na to, żeby to stracić.

01:12:08.440 --> 01:12:14.800
A przecież oni w tamtym czasie nie mogli
w tym obszarze głównego miasta, który był

01:12:14.880 --> 01:12:18.520
już
nasycony, przesycony obiektami

01:12:18.600 --> 01:12:22.480
publicznymi, nie mogli sobie pozwolić na
nic więcej niż te kilka takich

01:12:22.920 --> 01:12:29.880
dostawek, powiedzmy w obszarze
elewacji, w ciągach ulicznych.

01:12:30.040 --> 01:12:32.880
Więc tutaj szkoda, że nie mamy w sobie.

01:12:32.960 --> 01:12:34.640
Znaczy wydaje mi się, że jest czas, żeby.

01:12:34.720 --> 01:12:39.360
Może już jest za późno, ale są ciągle
jeszcze elementy, które można by chronić.

01:12:39.440 --> 01:12:45.000
Właśnie z tego mitu, który nie jest mitem,
tylko właśnie realnym kamieniem realną.

01:12:45.520 --> 01:12:51.840
Stolarkę okienną, realnymi okuciami,
rzeczami, o których bardzo dużo i pięknie.

01:12:52.040 --> 01:12:58.600
Na konferencji wspominał pan profesor
Robert Hirsch albo pani doktor Darecka.

01:12:58.920 --> 01:13:02.840
To są te elementy, które
wymagają ciągle naszej uwagi.

01:13:03.520 --> 01:13:07.640
Okej, to bardzo dziękuję państwu za uwagę
i za cierpliwość, za przydługi wykład.

01:13:07.720 --> 01:13:08.520
Dziękuję bardzo.