WEBVTT

00:00:15.680 --> 00:00:19.480
Dzisiaj moim gościem jest dr Janusz
Marszalec, historyk muzealnik, zastępca

00:00:19.560 --> 00:00:22.440
dyrektora Muzeum II Wojny
Światowej do spraw Badań i Rozwoju.

00:00:22.520 --> 00:00:24.240
Dzień dobry, panie doktorze.
Dzień dobry.

00:00:24.320 --> 00:00:27.080
Jesteśmy właśnie w przededniu obchodów 86.

00:00:27.160 --> 00:00:28.960
Rocznicy wybuchu II wojny światowej.

00:00:29.040 --> 00:00:30.120
Jak będzie w tym roku?

00:00:30.200 --> 00:00:31.840
Co robicie w muzeum i poza nim?

00:00:31.960 --> 00:00:33.120
Na Westerplatte może.

00:00:34.160 --> 00:00:35.440
Wiele się dzieje.

00:00:36.480 --> 00:00:40.040
No oczywiście
najważniejszy punkt to obchody poranne,

00:00:40.120 --> 00:00:44.880
ale to jest poza decyzjami muzeum.
Oczywiście.

00:00:44.960 --> 00:00:45.760
To jest nasz teren.

00:00:45.840 --> 00:00:52.040
Przyjmujemy tam wybitnych gości,
pierwszą ligę państwową oczywiście.

00:00:52.120 --> 00:00:58.200
Natomiast my bardzo merytorycznie
skupiamy się na tych obchodach.

00:00:58.280 --> 00:01:00.800
Przygotowujemy oprowadzanie
po Westerplatte.

00:01:01.000 --> 00:01:04.440
Będzie również 1 września
o 10:00 w muzeum.

00:01:04.520 --> 00:01:07.200
Wernisaż wystawy Ziemianie gubi.

00:01:07.280 --> 00:01:13.720
To jest opowieść o zbrodniach niemieckich
na Westerplatte już po 8 września, a więc

00:01:14.000 --> 00:01:19.160
zbrodni na jeńcach cywilnych, na tych
gdańszczanach, Polakach, którzy zostali

00:01:19.680 --> 00:01:24.160
aresztowani, którzy zostali uwięzieni i
byli wykorzystywani do prac

00:01:24.880 --> 00:01:30.920
porządkowych przed wizytą Hitlera, a potem
uporządkowali to Westerplatte.

00:01:31.000 --> 00:01:37.760
Bo jak wiadomo cały materiał
budowlany, kable, cegły, wszystko co można

00:01:37.840 --> 00:01:42.920
było wykorzystać powtórnie był
przewożony do obozu Stutthof.

00:01:43.040 --> 00:01:50.480
Stutthof był budowany od zera, Więc mamy
wernisaż wystawy, która opowie o

00:01:51.560 --> 00:01:53.800
jeńcach cywilnych, o ofiarach.

00:01:54.040 --> 00:01:58.720
To jest taka historia znana dotychczas
szerzej, czy raczej nieznana.

00:01:58.800 --> 00:02:04.200
Oczywiście historycy i
skupiali się na temacie obrony.

00:02:05.040 --> 00:02:10.360
Oczywiście było też zainteresowanie
tym tematem, ale wydaje mi się, że ta

00:02:10.440 --> 00:02:14.800
kwestia nie zakorzeniła się w pamięci
zbiorowej, więc myślę, że przeciętny

00:02:14.880 --> 00:02:19.280
Polak, nawet chyba gdańszczanin, człowiek
z Trójmiasta, a tym bardziej z Polski, nie

00:02:19.360 --> 00:02:26.680
wie, że na Westerplatte po
8 września 39 roku było najpierw 200, a

00:02:26.760 --> 00:02:31.960
potem przeszło 1000 jeńców więźniów,
niewolników, którzy pracowali.

00:02:32.040 --> 00:02:33.120
No więc ta wystawa.

00:02:33.560 --> 00:02:38.880
Tą pamięć przywraca, a właściwie
przypomina sprawę, o której oczywiście

00:02:38.960 --> 00:02:41.280
specjaliści historycy mówili.

00:02:41.360 --> 00:02:46.080
Dodam, że
archeolodzy Muzeum II Wojny Światowej już

00:02:46.160 --> 00:02:51.320
od lat pracują na tym terenie, a w zeszłym
roku dokonali ważnych odkryć, dlatego, że

00:02:51.400 --> 00:02:56.720
po raz pierwszy potwierdziliśmy, że na
terenie Westerplatte były dokonywane

00:02:56.800 --> 00:03:00.960
zbrodnie, że Niemcy
mordowali swoje ofiary.

00:03:02.400 --> 00:03:04.120
Nie znamy okoliczności oczywiście.

00:03:04.200 --> 00:03:05.520
Natomiast odnaleziono.

00:03:05.600 --> 00:03:09.520
Odnaleziono cztery ciała, które
ewidentnie są.

00:03:11.560 --> 00:03:16.840
Dowodami na to, że egzekucje
zupełnie doraźne odbywały się.

00:03:16.920 --> 00:03:18.240
Więc cztery ciała.

00:03:18.600 --> 00:03:20.360
Wydobyto cztery szkielety.

00:03:20.440 --> 00:03:21.400
One są jeszcze.

00:03:21.480 --> 00:03:24.160
W trakcie badań antropologicznych.

00:03:24.840 --> 00:03:29.720
Będzie również, mam nadzieję, kiedyś
okazja, żeby zbadać DNA i

00:03:30.160 --> 00:03:32.040
zidentyfikować te ofiary.

00:03:32.120 --> 00:03:36.720
A Westerplatte to jest wciąż taki teren,
na którym trzeba kopać i szukać.

00:03:36.920 --> 00:03:41.200
Tak, nie jest jeszcze całkowicie
wyeksploatowany, więc kryje cały

00:03:41.280 --> 00:03:44.520
czas wiele zagadek, wiele tajemnic.

00:03:45.120 --> 00:03:49.520
No i zasadą jest,
ażeby przed inwestycją budowlaną, a ta

00:03:49.600 --> 00:03:53.080
wkrótce się rozpocznie,
wyeksploatować cały teren.

00:03:54.840 --> 00:03:58.600
Wyeksploatować te zabytki,
które tam się ostały.

00:03:59.040 --> 00:04:05.480
Przypomnę, że planujemy również budowę
dużej, narracyjnej wystawy stałej i te

00:04:05.560 --> 00:04:10.800
materiały zostaną tam umieszczone
Częściowo taka wystawa archeologiczna.

00:04:10.880 --> 00:04:14.600
Wystawa stała już funkcjonuje,
częściowo, bo ona funkcjonuje

00:04:14.680 --> 00:04:17.120
w budynku budynku elektrowni.

00:04:17.200 --> 00:04:22.000
Została ona otwarta wiosną tego
roku, ale jest to mała wystawa.

00:04:22.080 --> 00:04:26.720
Natomiast przygotowujemy się do dużej
inwestycji, do tego, żeby powstało na

00:04:26.800 --> 00:04:32.320
Westerplatte duże muzeum, znowu podziemne,
a więc kolejny raz będziemy budowali pod

00:04:32.400 --> 00:04:38.480
ziemią i w podziemnym pawilonie Będzie
mieściła się również duża wystawa

00:04:38.560 --> 00:04:41.880
narracyjna, która opowie o
całej historii Westerplatte.

00:04:41.960 --> 00:04:47.520
Oczywiście najważniejsza jej część tej
opowieści będzie dotyczyła 39 roku i ta

00:04:47.600 --> 00:04:50.720
sprawa jeńców cywilnych
również będzie przedstawiona.

00:04:50.800 --> 00:04:53.600
A kiedy zaczynacie budowę,
już wiadomo, czy jeszcze nie.

00:04:55.680 --> 00:04:57.120
Budowę rozpoczynamy właściwie.

00:04:57.200 --> 00:05:01.760
Ta budowa rozpoczęła się już, bo
przypomnę, że w kwietniu został oddany

00:05:01.840 --> 00:05:09.120
budynek, który nazywamy centrum, które
nazywamy Centrum Obsługi Zwiedzających.

00:05:09.200 --> 00:05:11.520
Nazywamy go popularnie cozem.

00:05:12.200 --> 00:05:14.280
To jest taka brama do Westerplatte.

00:05:14.600 --> 00:05:20.120
Jak zlikwidujemy ten bałagan, który
obecnie panuje na Westerplatte,

00:05:20.200 --> 00:05:26.320
komunikacyjny, związany z parkingami i
rozpoczniemy inwestycję i zostanie

00:05:26.400 --> 00:05:29.560
zrealizowany plan budowy tego
wielkiego plenerowego muzeum.

00:05:29.640 --> 00:05:33.040
Wówczas ten budynek rzeczywiście będzie
bramą do Westerplatte.

00:05:33.120 --> 00:05:37.520
Tam się będzie zaczynało zwiedzanie, tam
będą grupy turystyczne, stamtąd ruszały.

00:05:37.800 --> 00:05:43.560
Natomiast ta zasadnicza inwestycja ruszy
w przyszłym roku.

00:05:43.640 --> 00:05:49.000
Jesteśmy w procesie projektowym, ale też
wkrótce ogłaszamy przetarg na

00:05:49.080 --> 00:05:51.760
pierwszy etap budowy Westerplatte.

00:05:52.280 --> 00:05:56.520
Wtedy rozpoczną się prace
rekonstrukcyjne niektórych budynków, m.

00:05:56.600 --> 00:05:56.840
in.

00:05:56.920 --> 00:06:03.200
stacji, zawiadowcy budynku,
zawiadowcy stacji, kilku magazynów.

00:06:03.600 --> 00:06:08.320
Będzie odtwarzana zieleń Westerplatte W
tej części będzie w ogóle w całej części

00:06:08.400 --> 00:06:14.480
będzie wyglądało tak, jak wyglądało
w 39 roku przed 1 września.

00:06:14.560 --> 00:06:19.480
A czy to będzie Proszę, Panie dyrektorze,
inwestycja nie kontrowersyjna.

00:06:23.240 --> 00:06:23.880
Inwestycja?

00:06:23.960 --> 00:06:29.480
Ja nie widzę kontrowersji, bo chyba jest
zgoda, że Westerplatte powinno zostać

00:06:29.560 --> 00:06:35.080
zmienione, odbudowane, a właściwie
raczej na nowo stworzone.

00:06:35.800 --> 00:06:39.920
Oczywiście przez wiele lat tych
kontrowersji było dużo, bo spieraliśmy

00:06:40.000 --> 00:06:43.000
się o to, kto jest właścicielem tej ziemi.

00:06:43.080 --> 00:06:49.520
Były problemy własnościowe, rozstrzygane,
spieraliśmy się o Koncepcje również.

00:06:49.600 --> 00:06:55.360
Czy ma być to odbudowa 1 do 1 budynków
kuracyjnych czy budynków

00:06:55.440 --> 00:06:57.080
Wojskowej Składnicy Tranzytowej?

00:06:57.160 --> 00:07:00.320
Ale już nasi poprzednicy, głównie prof.

00:07:00.400 --> 00:07:04.080
Grzegorz Berent, który był dyrektorem
muzeum do kwietnia zeszłego roku,

00:07:04.400 --> 00:07:10.360
ustalili, jak to Westerplatte ma być
odtwarzane i jak ma być rewitalizowane,

00:07:10.440 --> 00:07:14.520
więc
zrezygnowano z tego pomysłu odtwarzania

00:07:14.600 --> 00:07:19.120
wszystkich obiektów dawnego kurortu.

00:07:19.360 --> 00:07:26.640
No i zgodzono się, że powstanie kilka
takich obiektów, które mają przywrócić

00:07:26.720 --> 00:07:31.520
kształt, mają pokazać, mają być
taką namiastką dawnej architektury.

00:07:31.680 --> 00:07:37.640
No więc jesteśmy poza kontrowersjami i
myślę, że nic nas tutaj nie poróżnił.

00:07:37.720 --> 00:07:42.080
Aczkolwiek oczywiście sprawa budowy tego
wielkiego podziemnego

00:07:42.600 --> 00:07:47.480
gmachu pawilonu, tak zwanego, tak go
nazywamy, może budzić kontrowersje.

00:07:48.720 --> 00:07:55.200
No ale na pewno jest zgoda co do tego, że
Westerplatte powinno się zmienić i powinna

00:07:55.280 --> 00:08:02.120
być wprowadzona tam opowieść o
tym miejscu, godna tego miejsca.

00:08:02.200 --> 00:08:05.120
Przypomnę, że jest to najważniejsze
miejsce pamięci dotyczące

00:08:05.200 --> 00:08:06.880
II wojny światowej w Polsce.

00:08:07.120 --> 00:08:11.880
Panie dyrektorze,
Muzeum II Wojny Światowej i w ogóle

00:08:12.440 --> 00:08:16.000
te miejsca, i ta placówka to jest dla pana
jakiś rodzaj misji,

00:08:16.800 --> 00:08:20.920
bo był pan przecież wicedyrektorem w
czasach, kiedy budowaliście i

00:08:21.520 --> 00:08:26.080
zbudowaliście muzeum, stworzyliście
wystawę stałą, potem musieliście odejść,

00:08:26.640 --> 00:08:30.320
byliście w sporze zresztą z obecnym
prezydentem, a ówczesnym

00:08:30.760 --> 00:08:32.160
dyrektorem muzeum.

00:08:32.680 --> 00:08:34.840
Po zmianie władzy wrócił
pan do tego muzeum.

00:08:34.920 --> 00:08:37.640
Znowu mówi pan tutaj o budowaniu.

00:08:37.720 --> 00:08:39.200
To jest jakiś rodzaj misji życiowej.

00:08:39.280 --> 00:08:40.400
Ma pan takie poczucie?

00:08:41.600 --> 00:08:46.200
Moją największą zawodową przygodą
była budowa Muzeum II Wojny Światowej.

00:08:46.280 --> 00:08:51.320
To na pewno była rzecz, która mnie i moich
kolegów i koleżanki spotkała

00:08:51.400 --> 00:08:52.760
pod względem zawodowym.

00:08:53.040 --> 00:08:58.160
No, nic lepszego nas nie mogło spotkać,
uczestniczyć w takim projekcie.

00:08:58.840 --> 00:09:01.400
Mamy szansę teraz go kontynuować.

00:09:01.520 --> 00:09:05.880
Wszyscy robią to z wielką pasją, nie tylko
my, którzy wróciliśmy, ale też patrzę na

00:09:05.960 --> 00:09:11.360
cały zespół, również ten zastany, który
był kierowany najpierw przez dyrektora

00:09:11.440 --> 00:09:13.640
Nawrockiego, a potem
przez dyrektora Berenta.

00:09:13.720 --> 00:09:18.480
I wszyscy to miejsce
co najmniej lubią, a wielu jest z nimi

00:09:18.560 --> 00:09:23.560
związanych naprawdę bardzo mocno, bo jest
to naprawdę jedno z

00:09:23.640 --> 00:09:25.360
najbardziej niezwykłych miejsc.

00:09:25.440 --> 00:09:27.840
Mówię tutaj o Muzeum II Wojny Światowej.

00:09:27.920 --> 00:09:32.360
Wspaniały obiekt,
no wspaniała atmosfera, wspaniała

00:09:32.440 --> 00:09:37.840
opowieść, wystawa, emocje niesamowite,
tysiące ludzi, którzy przychodzą.

00:09:37.920 --> 00:09:40.040
To naprawdę oddziaływuje na muzealników.

00:09:40.120 --> 00:09:44.680
Pracować w muzeum, które jest odwiedzane
przez trzy osoby w ciągu dnia, a

00:09:45.680 --> 00:09:49.680
pracować w muzeum, do którego przychodzi,
dobija się, właściwie je ustawia wielkiej

00:09:49.760 --> 00:09:52.040
kolejce codziennie cztery tysiące ludzi.

00:09:52.120 --> 00:09:53.360
To jest coś niesamowitego.

00:09:53.440 --> 00:09:56.840
Drugie wielkie miejsce
wspaniałe to Westerplatte.

00:09:57.040 --> 00:10:01.920
Jak patrzę na nasz zespół, na archeologów,
na historyków, na

00:10:02.560 --> 00:10:06.480
no właśnie, na całą ekipę muzealną, która
również zajmuje się codzienną

00:10:06.560 --> 00:10:08.520
obsługą tego miejsca.

00:10:08.600 --> 00:10:14.280
No to mogę śmiało powiedzieć, że to jest
misja, że ci ludzie robią to z pasją i

00:10:14.520 --> 00:10:19.280
chyba lepszej pracy muzealnej
nie mogliby sobie wymarzyć.

00:10:19.360 --> 00:10:24.680
A myśli pan, że jesteśmy już po takim
etapie takiej wojny o

00:10:24.840 --> 00:10:27.840
muzeum i o to, co w muzeum?

00:10:28.720 --> 00:10:30.200
Bo powiedział pan o Westerplatte?

00:10:30.280 --> 00:10:33.480
Były to takie przepychanki, To
w sumie to się wydaje

00:10:33.560 --> 00:10:34.960
nieprawdopodobne, ale jednak tak było.

00:10:35.040 --> 00:10:36.120
Kto jest ważniejszy?

00:10:36.480 --> 00:10:38.040
Ale przecież też była kwestia muzeum.

00:10:38.120 --> 00:10:43.440
Nawet w styczniu tego roku przecież było
duże zamieszanie wokół tego,

00:10:43.520 --> 00:10:45.480
kto tam ma być, kogo nie ma być.

00:10:45.560 --> 00:10:46.800
Mnie się też z tym problem.

00:10:46.880 --> 00:10:49.800
Czy my jesteśmy już po
tych kontrowersjach?

00:10:49.960 --> 00:10:51.520
Czy to nigdy się nie skończy?

00:10:51.600 --> 00:10:56.000
No cóż, polaryzacja postępuje i ona będzie
postępowała, więc raczej nie

00:10:56.080 --> 00:10:58.360
spodziewam się wyciszenia.

00:10:58.440 --> 00:11:04.080
Coraz chyba śmielej głowy podnoszą siły
skrajne, a te domagają się

00:11:05.120 --> 00:11:07.480
zaostrzenia kursu również.

00:11:07.560 --> 00:11:15.080
Widzimy wiele haseł, które
oni uważają za patriotyczne, a które moim

00:11:15.160 --> 00:11:20.840
zdaniem można jawnie interpretować jako
nacjonalistyczne czy szowinistyczne.

00:11:20.920 --> 00:11:24.960
Więc ja obawiam się, że ta
polaryzacja będzie postępowała.

00:11:25.760 --> 00:11:30.520
Może jeszcze mamy teraz taki moment
uspokojenia, bo jednak jeżeli chodzi o

00:11:30.600 --> 00:11:38.040
sprawę Muzeum II Wojny Światowej, to
uspokojenie nastąpiło po tym, jak w muzeum

00:11:38.600 --> 00:11:44.480
pojawiły się eksponaty, a także
opowieść o rodzinie Ulmów.

00:11:44.560 --> 00:11:46.800
Pojawił się Maksymilian Maria Kolbe.

00:11:46.880 --> 00:11:54.440
Rozbudowaliśmy też narrację o rotmistrzu
Pileckim, więc wydaje mi się, że.

00:11:57.120 --> 00:12:02.720
Jest szansa na pewne porozumienie
i jest szansa na pewne uspokojenie.

00:12:02.800 --> 00:12:09.920
Obawiam się, że potem może nastąpić znowu
jakaś eskalacja, ale na razie oceniam

00:12:10.000 --> 00:12:12.880
wizytę prezydenta Nawrockiego.

00:12:13.400 --> 00:12:18.880
Niedawno odwiedził, odwiedził muzeum i
tutaj jasno stwierdził,

00:12:20.640 --> 00:12:24.920
że bohaterowie są w muzeum, a więc ci
bohaterowie, o których

00:12:25.720 --> 00:12:27.880
o których się spieraliśmy, o które.

00:12:27.960 --> 00:12:29.080
Przed sądem się spieraliśmy.

00:12:29.520 --> 00:12:33.440
Również przed również przed sądem,
więc wyraził zadowolenie z tego powodu.

00:12:33.520 --> 00:12:39.960
I ja to odczytuję jako jako pewną próbę
Uspokojenia sytuacji.

00:12:41.400 --> 00:12:44.360
Mam nadzieję, że to będzie trwałe i stałe.

00:12:44.440 --> 00:12:46.400
My robimy swoje.

00:12:46.480 --> 00:12:51.080
Ale tak jak mówię, gdzieś tam
z tyłu już chyba się czają,

00:12:51.680 --> 00:12:56.920
no bym powiedział,
osoby o jeszcze bardziej radykalnych

00:12:57.000 --> 00:13:01.760
poglądach niż prezydent Karol
Nawrocki albo przedstawiciele PiS u.

00:13:01.840 --> 00:13:09.160
Więc myślę, że
ten historyczny kąsek zawsze będzie sporem

00:13:09.240 --> 00:13:16.320
i będzie takim miejscem
licytacji pewnej na patriotyzm, na

00:13:16.600 --> 00:13:24.160
bohaterstwo, na pokazywanie siebie jako
jako świetnego, najlepszego z Polaków.

00:13:24.240 --> 00:13:29.280
A pan jak szedł na KUL na KUL u, pan
studiował historię, to wyobraża

00:13:29.360 --> 00:13:31.200
pan sobie wtedy jakoś swoją pracę?

00:13:31.280 --> 00:13:37.920
Myślał pan, że to będzie spokojna praca
naukowca, Taka Systematyzowana, cokolwiek,

00:13:38.000 --> 00:13:42.680
może nawet nudnawa czasami czy nie, Czy
miał Pan jakieś inne wyobrażenie, że

00:13:42.760 --> 00:13:46.920
będzie Pan odkrywał, walczył, budował?

00:13:47.000 --> 00:13:52.160
To był 87 rok,
końcówka komuny, więc naprawdę moja

00:13:52.240 --> 00:13:54.720
wyobraźnia nie sięgała specjalnie daleko.

00:13:54.800 --> 00:14:00.560
Wiedziałem, że moi koledzy trochę starsi
kończyli jako nauczyciele i chyba

00:14:00.640 --> 00:14:01.960
powinienem się tego spodziewać.

00:14:02.040 --> 00:14:07.080
Ewentualnie pracy na jakiejś
uczelni, czyli pracy naukowej.

00:14:07.320 --> 00:14:14.000
Natomiast potem historia przyspieszyła
i znaleźliśmy się w innej Polsce.

00:14:14.080 --> 00:14:18.200
I nawet wtedy chyba nie spodziewałem się,
że można tak zażarcie

00:14:18.680 --> 00:14:26.520
spierać się o historię i tak zażarcie
można wyrywać sobie muzeum, że tak powiem.

00:14:26.600 --> 00:14:29.640
Chociaż z naszej strony
nie było takiej chęci.

00:14:29.720 --> 00:14:35.840
Raczej chęć zachowania pracy, nad którą
o której poświęciliśmy 8 lat pracy.

00:14:35.920 --> 00:14:37.480
Więc żeby być sprawiedliwym.

00:14:40.280 --> 00:14:46.480
Muszę powiedzieć, że niewiele tutaj
było z naszej strony jakieś chęci sporu.

00:14:46.560 --> 00:14:48.360
Po prostu musieliśmy.

00:14:48.440 --> 00:14:54.040
Ten spór podjąć rzuconą rękawicę.

00:14:54.240 --> 00:14:58.240
Ale
chciałbym już odejść od tej retoryki

00:14:58.320 --> 00:15:02.840
wojennej, no bo pora raczej
łączyć, budować niż się spierać.

00:15:02.920 --> 00:15:09.720
Ale na pewno przyjdzie również taki czas
w życiu tego muzeum i chyba moim również.

00:15:09.800 --> 00:15:13.080
I trzeba być na to gotowym.

00:15:13.160 --> 00:15:17.200
Na razie widzę pewne pozytywy
uspokojenie sytuacji.

00:15:17.280 --> 00:15:23.760
Naprawdę, jak analizuję historię sporu o
wystawę, to naprawdę mało kto już pamięta,

00:15:23.840 --> 00:15:27.960
o co szło, jaki był, jakie emocje były.

00:15:28.040 --> 00:15:31.320
Ludzie bardzo szybko zapominają, naprawdę
chcą przychodzić do muzeum,

00:15:31.400 --> 00:15:32.520
chcą historię przeżywać.

00:15:32.600 --> 00:15:34.380
Wiele rocznie osób was odwiedza?

00:15:34.640 --> 00:15:35.400
No więc.

00:15:36.080 --> 00:15:40.680
No więc rocznie to jest
przeszło 400 tysięcy.

00:15:40.760 --> 00:15:42.680
Nawet zbliżamy się do 500 tysięcy.

00:15:42.760 --> 00:15:45.720
Wynik jest naprawdę niesamowity.
Wkrótce.

00:15:46.240 --> 00:15:51.760
Prawie 4 miliony od początku 2017 roku.

00:15:52.720 --> 00:15:54.040
Ludzi zobaczy muzeum.

00:15:54.120 --> 00:16:01.760
Będziemy pewno świętowali ten moment tego
czteromilionowego zwiedza odwiedzającego.

00:16:01.920 --> 00:16:02.960
I to jest naprawdę.

00:16:05.000 --> 00:16:08.000
Ci ludzie nie przychodzą dla
sportu, dla jakichś kontrowersji.

00:16:08.080 --> 00:16:13.080
Oni przychodzą, bo wojna, pamięć wojny
jest ważna, to jest często ich historia.

00:16:13.160 --> 00:16:17.720
Pamiętają to już oczywiście z opowieści
swoich, z własnych doświadczeń,

00:16:17.800 --> 00:16:19.600
ale z opowieści swoich bliskich.

00:16:19.680 --> 00:16:22.240
I to jest przekazywane
na następne pokolenia.

00:16:22.520 --> 00:16:25.360
Traktują to muzeum też jako ostrzeżenie.

00:16:25.440 --> 00:16:30.680
Zresztą świetny test ostatnio zrobiliśmy,
bo zmieniliśmy końcówkę

00:16:31.840 --> 00:16:34.240
Wystawy też bez kontrowersji.

00:16:34.320 --> 00:16:35.920
Od razu o filmie mowa.

00:16:36.000 --> 00:16:37.040
Nie, nie, nie o filmie.

00:16:37.120 --> 00:16:40.160
To jest taki moment.

00:16:40.400 --> 00:16:44.720
W wielu muzeach jest miejsce, gdzie trzeba
zostawić swoją refleksję, swoją, swoje

00:16:44.800 --> 00:16:47.320
podsumowanie, swoją opinię, zdanie.

00:16:47.440 --> 00:16:51.240
Do tej pory pisało się te zdania w
komputerze i właściwie

00:16:51.320 --> 00:16:53.440
nikt tego nie robił.
To było słabe rozwiązanie.

00:16:53.520 --> 00:16:57.600
Tutaj przeszarżowaliśmy z tymi
multimediami i poprosiliśmy

00:16:57.680 --> 00:16:59.560
teraz niedawno artystów.

00:16:59.640 --> 00:17:05.000
Wymyślili taką instalację artystyczną,
na której wiesza się karteczki z

00:17:05.080 --> 00:17:08.400
własną, z własną refleksją, opinią.

00:17:09.280 --> 00:17:11.680
Podobnie jak w CS'ie, jak
w wielu innych muzeach.

00:17:11.760 --> 00:17:16.440
Bo to jest taka stara metoda
zaktywizuj się, zostaw swoją

00:17:16.520 --> 00:17:18.240
opinię i to będzie dla nas ważne.

00:17:18.320 --> 00:17:25.320
I rzeczywiście to jest kapitalna nauka,
jak ludzie postrzegają to muzeum i jaką

00:17:25.400 --> 00:17:28.480
widzą również rolę tego, tego muzeum.

00:17:28.560 --> 00:17:31.520
Oczywiście wiele haseł
jest nigdy więcej wojny.

00:17:31.600 --> 00:17:33.440
I to jest takie dominujące.

00:17:33.520 --> 00:17:37.760
Niby banalne, ale pokazuje, że
lęk przed wojną, przed konfliktem

00:17:37.840 --> 00:17:39.480
jest szczególnie teraz.

00:17:39.560 --> 00:17:44.760
Wiele jest oczywiście haseł nawiązujących,
nawiązujących do współczesnych

00:17:45.280 --> 00:17:53.760
problemów wojennych, czyli wolna Ukraina,
śmierć Putinowi, ale też odnoszących się

00:17:53.840 --> 00:17:58.280
do Bliskiego Wschodu, bo są
hasła żądające wolnej Palestyny.

00:17:58.600 --> 00:18:05.920
Więc ta wystawa cały czas rezonuje, żyje,
a nasi odwiedzający setki tysięcy

00:18:06.000 --> 00:18:08.440
ludzi piszą jej nowe zakończenie.

00:18:08.520 --> 00:18:11.560
My grupujemy te karteczki, zbieramy.

00:18:11.640 --> 00:18:16.640
To są opinie czasami rozbudowane, czasami
skrótowe, ale na pewno

00:18:16.720 --> 00:18:17.960
dla nas bardzo ważne.

00:18:18.240 --> 00:18:21.800
Panie doktorze, chciałam pana zapytać
także o inną wystawę, której jest Pan

00:18:21.880 --> 00:18:25.680
współ kuratorem, czyli tej wystawie Nasi
chłopcy, mieszkańcy Pomorza

00:18:25.760 --> 00:18:28.480
Gdańskiego, Warmia w armii III Rzeszy.

00:18:28.840 --> 00:18:31.160
Kontrowersji mnóstwo, komentarzy mnóstwo.

00:18:31.240 --> 00:18:32.480
To już za nami.

00:18:32.560 --> 00:18:34.960
Pewnie nie tylko za nami.

00:18:35.040 --> 00:18:42.680
Już chciałem zapytać, czego Pana nauczyła
ta historia, ta historia samej wystawy,

00:18:42.760 --> 00:18:45.720
ale też tego, co się zdarzyło potem.

00:18:45.800 --> 00:18:49.280
O historii, o Polakach, o nas, o reakcji.

00:18:51.240 --> 00:18:56.840
Reakcja była zaskakująca, przynajmniej
intensywność tych reakcji, dlatego, że

00:18:57.360 --> 00:19:00.600
spadły na nas straszne obelgi.

00:19:00.680 --> 00:19:06.880
Ale w zasadzie jako historycy, muzealnicy
tego sobie w 1907 roku nie wyobrażałem.

00:19:06.960 --> 00:19:10.080
Jesteśmy już teraz do
tego jakoś przyzwyczajeni.

00:19:10.160 --> 00:19:11.160
Pierwsza linia frontu.

00:19:11.320 --> 00:19:12.960
Pierwsza linia frontu.

00:19:13.200 --> 00:19:14.240
No właśnie.

00:19:14.600 --> 00:19:20.360
Okazuje się, że polityka historyczna to
prawie jak polityka i musimy być gotowi

00:19:21.000 --> 00:19:22.680
naprawdę na każdą okoliczność.

00:19:23.080 --> 00:19:28.560
Ale chciałem zaznaczyć, że te obelgi
dotyczyły również tych,

00:19:28.640 --> 00:19:30.080
których już nie ma wśród nas.

00:19:30.160 --> 00:19:38.400
Dlatego, że folksdojczami, zdrajcami,
sprzedawczykami nazwano tych, którzy

00:19:38.480 --> 00:19:44.720
zostali siłą wcieleni do Wehrmachtu
i do innych formacji hitlerowskich.

00:19:45.240 --> 00:19:47.840
Nie byli ochotnikami,
chociaż byli również tacy.

00:19:47.920 --> 00:19:53.400
Ale tak naprawdę ten wątek
nie jest obecny, a przynajmniej nie jest

00:19:53.480 --> 00:19:56.400
rozbudowany na naszej wystawie, dlatego że
nie ma materiałów,

00:19:56.840 --> 00:20:00.800
nie zgromadziliśmy materiałów na ten
temat, nie udało się do nich dotrzeć.

00:20:01.160 --> 00:20:08.600
Natomiast zdecydowanie, czy
zdecydowana większość na pewno nie wiem.

00:20:09.920 --> 00:20:12.480
Prawie blisko 100%.

00:20:13.200 --> 00:20:15.400
Powyżej grubo powyżej 90%.

00:20:15.480 --> 00:20:21.200
Są to oczywiście siłą wcieleni młodzi
ludzie do armii III Rzeszy,

00:20:21.520 --> 00:20:23.000
którzy nie mieli żadnego wyboru.

00:20:23.080 --> 00:20:28.080
Owszem, wybór był, bo tym wyborem był albo
obóz koncentracyjny, albo albo śmierć,

00:20:28.160 --> 00:20:34.080
albo deportacja, albo naprawdę
gwałtowne pogorszenie warunków życia.

00:20:34.440 --> 00:20:36.480
Mniejsze przydziały żywnościowe etc.

00:20:36.560 --> 00:20:41.080
Dzisiaj ci, którzy krytykują i mówią,
powinni byli się zachować jak

00:20:41.160 --> 00:20:43.400
trzeba i nie przyjąć trzeciej grupy.

00:20:43.480 --> 00:20:49.720
No to niech wyrzekną się środków na
utrzymanie swojej rodziny dzisiaj.

00:20:49.800 --> 00:20:54.120
Łatwo się ocenia z ciepłego
pokoju, z wygodnego fotelu.

00:20:54.200 --> 00:20:58.240
Ale co to jest ksenofobia,
nieznajomość historii, brak tolerancji?

00:20:58.520 --> 00:20:59.960
Co to jest.
Spraw?

00:21:00.120 --> 00:21:04.480
Bardzo często nieznajomość historii,
dlatego, że wiele głosów

00:21:05.040 --> 00:21:08.000
szło z centrum kraju, a więc muzeum.

00:21:08.760 --> 00:21:10.720
Także Muzeum Powstania.
Zaraz do.

00:21:10.800 --> 00:21:16.040
Tego.
Dojdę, ale historia tzw.

00:21:16.200 --> 00:21:20.480
niemieckiej listy narodowościowej i
przymusowego poboru w tak zwanej

00:21:20.560 --> 00:21:24.360
Generalnej Guberni nie jest
znana tam słowo volksdeutsche.

00:21:24.440 --> 00:21:26.160
To jest zdrajca, wróg.

00:21:27.160 --> 00:21:31.280
Volksdeutchami zostawali ochotnicy, ci,
którzy chcieli czuli się Niemcami

00:21:31.360 --> 00:21:33.040
albo mieli interes być nimi.

00:21:33.120 --> 00:21:37.960
Natomiast na Pomorzu,
na Śląsku, często również Wielkopolsce

00:21:39.360 --> 00:21:43.440
czy Wielkopolsce ten problem trochę
inaczej wyglądał, więc nie będę tutaj

00:21:43.520 --> 00:21:47.720
wchodził w szczegóły, ale
generalnie, tak jak powiedzieliśmy sobie

00:21:47.800 --> 00:21:56.080
tutaj, ludzie nie mieli dobrego wyboru,
więc ludzie z centrum kraju nie znają tego

00:21:56.680 --> 00:22:01.120
problemu, ale bardzo często jest to
również mówimy tutaj o reakcjach

00:22:01.200 --> 00:22:02.560
ludzkich na tą wystawę.

00:22:02.800 --> 00:22:09.040
Jest to rodzaj złości, to złości
politycznej i widzę, że

00:22:10.080 --> 00:22:14.760
politycy znaleźli świetne paliwo,
żeby zaatakować swoich wrogów.

00:22:14.840 --> 00:22:22.160
Wiadomo, to jest również problem rodziny
premiera Tuska, Premiera Tuska, więc.

00:22:22.240 --> 00:22:25.240
Dziadek z Wehrmachtu.
Była okazja, żeby zaatakować polityków.

00:22:25.320 --> 00:22:29.960
Natomiast ta wystawa powstawała nie w
kręgu politycznym, tylko była

00:22:30.040 --> 00:22:33.040
robiona przez historyków muzealników.

00:22:33.160 --> 00:22:37.800
I myśmy chcieli o pewnym problemie
powiedzieć, chcieliśmy go zasygnalizować.

00:22:38.000 --> 00:22:44.680
Natomiast reakcje były przerażające,
bo no, hejt był straszny.

00:22:45.640 --> 00:22:47.720
Czego ta wystawa nauczyła?

00:22:48.840 --> 00:22:56.240
Nauczyła mnie również tego, że
krytyka może pójść również ze strony

00:22:57.040 --> 00:23:00.160
profesjonalnych
profesjonalistów, muzealników.

00:23:00.240 --> 00:23:08.080
Bo słowa, które
wypuściło Muzeum Powstania Warszawskiego,

00:23:08.160 --> 00:23:13.840
pokazując fotografię powstańców
warszawskich, to są nasi chłopcy.

00:23:14.200 --> 00:23:19.240
W tym momencie, kiedy cyklon przetaczał
się przez Gdańsk i kiedy

00:23:19.320 --> 00:23:21.840
dyskutowaliśmy o tej wystawie, to była.

00:23:22.840 --> 00:23:26.360
To był rodzaj świństwa, przepraszam
za określenie, ale.

00:23:26.440 --> 00:23:28.680
On napisał do muzeum.

00:23:29.040 --> 00:23:31.480
Taki był chyba list otwarty,
nawet można powiedzieć rodzaj.

00:23:32.200 --> 00:23:38.600
Listu otwartego, bo napisałem, że
my szanujemy, czcimy powstańców

00:23:38.680 --> 00:23:44.000
warszawskich, groby AK owców są w Gdańsku.

00:23:44.720 --> 00:23:49.760
Ja zresztą z przyjaciółmi
działałem w stowarzyszeniu Kwatera Kostka

00:23:49.840 --> 00:23:54.600
i tymi grobami się
zajmuję, zajmujemy i chyba mam prawo

00:23:55.720 --> 00:24:00.240
krytykować kolegów z Muzeum Powstania
Warszawskiego za to, że

00:24:00.800 --> 00:24:06.200
przyłączyli się de facto do politycznej
nagonki, odpowiedzi na to pismo, w którym

00:24:06.280 --> 00:24:11.680
po prostu prosiłem o zrozumienie i o to,
żeby zastanowili się, że

00:24:13.240 --> 00:24:17.680
chłopcy z Pomorza mogą być nazywani
naszymi chłopcami, bo to są ci, którzy

00:24:17.760 --> 00:24:21.640
potem szli do polskich sił Zbrojnych, do
Andersa, ci, którzy szli do

00:24:21.720 --> 00:24:24.280
partyzantki antyniemieckiej, ginęli.

00:24:24.360 --> 00:24:30.120
Niektórzy nie mieli tyle szczęścia, żeby
walczyć po stronie dobrej, nazwijmy to.

00:24:30.240 --> 00:24:33.240
Ale tam nie było chęci zrozumienia.

00:24:33.320 --> 00:24:40.040
Był jakiś jakiś mur, który
który trwa do tej pory.

00:24:40.120 --> 00:24:45.240
I to jest chyba najbardziej bolesne w tym
wszystkim, bo polityk, nawet ten z

00:24:45.720 --> 00:24:49.480
koalicyjnej strony ma swój
jakiś polityczny interes.

00:24:49.960 --> 00:24:53.920
No, ja tą
reakcję jestem w stanie zrozumieć, chociaż

00:24:54.000 --> 00:24:58.960
jej nie akceptuję w sensie
jakimś racjonalnym, moralnym.

00:24:59.040 --> 00:25:03.360
Natomiast
koledzy muzealnicy, profesjonaliści

00:25:03.440 --> 00:25:05.000
powinni zupełnie inaczej działać.

00:25:05.080 --> 00:25:06.480
Pan pochodzi z Kociewia, prawda?

00:25:06.560 --> 00:25:08.280
Tak, Starogardu Gdańskiego.

00:25:08.760 --> 00:25:14.000
Ta historia naszych chłopców, którą
pokazuje ta wystawa, bo dużo mówi się o

00:25:14.080 --> 00:25:19.640
Kaszubach, To też jest
doświadczenie Kociewiaków, prawda?

00:25:19.720 --> 00:25:23.280
To jest też w jakimś sensie na przykład
jakieś doświadczenie w pańskiej rodzinie.

00:25:23.680 --> 00:25:27.480
Naturalnie, to jest doświadczenie
regionalne, okazuje się, że

00:25:27.560 --> 00:25:32.920
ponadregionalne, bo to dotyczy również
Śląska, dotyczy również Gdańska.

00:25:33.000 --> 00:25:37.480
Tutaj również byli Polacy, którzy byli
obywatelami Wolnego Miasta Gdańska i

00:25:37.560 --> 00:25:40.320
również byli powoływani
do służby w Wehrmachcie.

00:25:40.400 --> 00:25:48.400
Tak, to jest też historia mojej rodziny,
więc uważam, że mam prawo w taki

00:25:48.480 --> 00:25:52.080
sposób, a nie inny nazywać tych ludzi.

00:25:54.400 --> 00:25:58.360
Pokazując wielki, skomplikowany problem, o
którym przez dziesiątki lat się nie

00:25:58.440 --> 00:26:01.680
mówiło, a właściwie mówiło się
tylko w kręgach rodzinnych właśnie.

00:26:02.160 --> 00:26:04.800
Mnie się wydaje, że jednak jest
pozytywny efekt tej wystawy.

00:26:05.040 --> 00:26:10.800
Pomijam te kolejki, które się ustawiają na
tę wystawę, ale że o tej historii

00:26:10.880 --> 00:26:13.440
dowiedzieli się ludzie, którzy jej nie
znali

00:26:14.680 --> 00:26:18.520
Nawet jeśli chcieli czy nie chcieli się
dowiedzieć, że ożywiła się jakaś taka

00:26:18.600 --> 00:26:21.680
dyskusja, że to też przestał
być jakiś wstyd dla.

00:26:21.840 --> 00:26:27.080
Dla części ludzi, że jednak jakaś część
ludzi odzyskała swoją

00:26:27.160 --> 00:26:28.160
godność w związku z tym.

00:26:28.240 --> 00:26:30.080
Tak mi się wydaje.
Tak mi się wydaje.

00:26:30.160 --> 00:26:31.320
Jestem nawet przekonany.

00:26:31.400 --> 00:26:36.280
To widzę po wpisach, które są prezentowane
w ostatniej części wystawy, gdzie prosimy.

00:26:36.520 --> 00:26:40.200
Tradycyjnie o partycypację,
o głos, o swoją refleksję.

00:26:40.280 --> 00:26:45.600
Tam przeważają jednak głosy
wdzięczności albo zrozumienia.

00:26:45.680 --> 00:26:52.280
Tak, najwyższa pora o tym mówić i dzięki
temu już nie kulimy się, tylko opowiadamy

00:26:52.360 --> 00:26:57.040
o naszych przodkach, o naszych
dziadkach, o naszych ojcach.

00:26:57.120 --> 00:26:59.600
Więc no jest to rodzaj
takiego katharsis dla wielu.

00:27:00.240 --> 00:27:06.800
Nastąpiło
takie oczyszczenie, bym powiedział, bo

00:27:06.880 --> 00:27:13.240
ktoś za nich problem przedstawił w sposób
wizualny, a oni się z tym utożsamiają.

00:27:13.320 --> 00:27:17.200
Takich głosów otrzymujemy
mnóstwo wsparcia.

00:27:18.520 --> 00:27:22.080
Ludzie przekazują tę
historie, chcą ją opowiadać.

00:27:22.160 --> 00:27:26.600
Wiem, że jest już kilku
chętnych do spisania tego w postaci

00:27:27.640 --> 00:27:31.440
książki reportażowej czy historycznej.

00:27:31.520 --> 00:27:36.480
Na pewno ten problem powinien być
dalej oswajany, dalej omawiany.

00:27:36.560 --> 00:27:41.600
Mam nadzieję, że tylko politycy,
za przeproszeniem, odczepią się od tej

00:27:41.680 --> 00:27:45.760
sprawy i pozwolą ludziom
przeżywać tą sprawę pozytywnie.

00:27:45.840 --> 00:27:51.240
Myślę też, że wiele osób w centralnej
Polsce zrozumiało, że patrzenie na

00:27:51.320 --> 00:27:56.400
historię, na historię wojny, zwłaszcza
przez perspektywę Warszawy, Krakowa, to

00:27:56.480 --> 00:28:00.480
jest jedna z wielu perspektyw,
że są też perspektywy regionalne.

00:28:00.680 --> 00:28:03.680
No i pora w ten głos się wsłuchać.

00:28:03.760 --> 00:28:09.000
To nie znaczy, że my tutaj w Gdańsku, na
Pomorzu, na Kociewiu, na Kaszubach chcemy

00:28:10.160 --> 00:28:15.480
odejść od tego kursu, z którego
wyrośliśmy, którym się szczycimy.

00:28:15.560 --> 00:28:18.240
Przecież nie zapomnimy o
powstańcach warszawskich.

00:28:18.840 --> 00:28:21.600
Zapomnimy o naszej, o naszej historii.

00:28:21.840 --> 00:28:28.040
Ale chcemy otwarcie i bez wstydu o tych
chłopakach, dziadkach,

00:28:28.320 --> 00:28:30.160
wujach zacząć mówić.

00:28:30.240 --> 00:28:34.840
I nie chcemy, żeby ktokolwiek
nazwał ich folksdojczami,

00:28:35.000 --> 00:28:38.600
turystami czy jakimiś zdrajczykami.

00:28:38.840 --> 00:28:40.440
Powiedział pan już o Armii Krajowej.

00:28:40.520 --> 00:28:45.040
To było zawsze w pańskiej, też takiej
naukowej, w naukowym zainteresowaniu,

00:28:45.520 --> 00:28:50.240
także Grudzień 70, z tego,
co wiem, a jak dzisiaj?

00:28:50.320 --> 00:28:53.520
Janusz Marszalec ma
czas na naukowe badania?

00:28:55.080 --> 00:28:58.440
Dzisiaj to przede wszystkim Muzeum II
Wojny Światowej, ale

00:28:59.960 --> 00:29:07.400
jestem zaangażowany w taki duży projekt
pokazujący dzieje II wojny światowej.

00:29:07.480 --> 00:29:11.360
To jest praca, bym powiedział, raczej
popularyzacji, popularyzacji

00:29:11.440 --> 00:29:16.840
popularyzacyjna, czyli
przedstawiamy w sposób popularny historię

00:29:18.040 --> 00:29:20.120
tego, tego okresu.

00:29:20.200 --> 00:29:25.040
Natomiast brakuje czasu na
taką solidną pracę źródłową.

00:29:26.200 --> 00:29:28.760
Ale może kiedyś przyjdzie
czas również na to.

00:29:28.840 --> 00:29:31.360
A czy są historycy bardzo zainteresowani?

00:29:31.440 --> 00:29:35.240
Współpracujecie z wieloma historykami,
także na zewnątrz, takimi z zewnątrz,

00:29:35.320 --> 00:29:37.080
którzy prowadzą jakieś badania?

00:29:37.160 --> 00:29:38.960
Czy to ten.
Projekt, o którym mówię?

00:29:39.040 --> 00:29:40.760
To jest projekt międzynarodowy.

00:29:40.960 --> 00:29:44.680
Uczestniczą w nim
historycy nie tylko z Polski.

00:29:44.760 --> 00:29:47.480
To będzie spojrzenie na na wojnę oczami.

00:29:49.520 --> 00:29:54.680
10 osobowego zespołu mniej więcej, który
jest międzynarodowy i dzięki temu

00:29:54.760 --> 00:29:57.160
ta perspektywa się bardzo rozszerza.

00:29:57.240 --> 00:29:59.640
Myślę, że to będzie ciekawe ujęcie.

00:29:59.720 --> 00:30:04.040
Na pewno, na pewno odważne, kompletne, no
ale to jeszcze kilka lat

00:30:04.120 --> 00:30:05.880
pracy nad tym projektem.

00:30:06.040 --> 00:30:10.320
Natomiast w muzeum wiele się
dzieje, również pod kątem naukowym.

00:30:10.400 --> 00:30:16.240
Staramy się nawiązać współpracę
międzynarodową i poszerzać

00:30:17.160 --> 00:30:22.720
różne pola, trochę nie
eksploatowane do tej do tej pory.

00:30:23.960 --> 00:30:29.200
No więc wiele pomysłów,
wiele, wiele tematów.

00:30:29.280 --> 00:30:35.920
Takich, które zaczęte teraz będą trwały
kilka lat i zaowocują za jakiś czas.

00:30:36.000 --> 00:30:41.680
Ale myślę, że to wszystko będzie ciekawe i
będziemy o tym oczywiście informowali, ale

00:30:41.760 --> 00:30:45.080
są również projekty wystawowe, edukacyjne.

00:30:45.160 --> 00:30:54.240
Także ten rozruch muzeum postępuje bardzo,
bardzo szybko i wiele się na pewno dzieje,

00:30:54.320 --> 00:30:57.840
ale to jest to są prace projektowe,
zespołowe, w którym

00:30:57.920 --> 00:30:59.800
uczestniczy cały zespół.

00:30:59.880 --> 00:31:02.240
Ja tutaj jako historyk.
Janusz Marszalec.

00:31:02.320 --> 00:31:06.360
Trochę schodzę w cień, bo Główna.

00:31:06.440 --> 00:31:10.800
Główne moje zadanie teraz
to budowa administracja.

00:31:11.440 --> 00:31:17.640
Szczęśliwie budową zajmują się teraz już
inne osoby, świetnie przygotowane do tego

00:31:17.720 --> 00:31:22.440
więc ten epizod z budowy Muzeum II
Wojny Światowej szczęśliwie mam za sobą.

00:31:22.880 --> 00:31:27.600
Teraz już to jest działka moich
znakomitych koleżanek i kolegów dyrektora

00:31:27.680 --> 00:31:31.120
Ewy Krew, która to całość koordynuje.

00:31:31.200 --> 00:31:36.120
Ale są też świetni inżynierowie z i
z pierwszej naszej budowy

00:31:36.200 --> 00:31:38.200
inżynier Adam Mach na przykład.

00:31:38.280 --> 00:31:41.800
I to jest pod ich pieczą także
się naprawdę wiele dzieje.

00:31:41.880 --> 00:31:47.440
I mam nadzieję, że to Westerplatte
naprawdę budowa wkrótce ruszy i zobaczycie

00:31:47.520 --> 00:31:49.320
państwo, jak wiele się będzie działo.

00:31:49.520 --> 00:31:52.880
Bardzo dziękuję za to spotkanie
i za tę rozmowę.

00:31:53.720 --> 00:31:56.040
Dr Janusz Marszalek
Dziękuję bardzo dziękuję.