WEBVTT

00:00:16.040 --> 00:00:17.520
Dzisiaj moim gościem jest prof.

00:00:17.600 --> 00:00:21.760
Dariusz Filar, ekonomista, były
członek Rady Polityki Pieniężnej.

00:00:22.160 --> 00:00:27.400
Powiem to dobrze były członek Rady
Gospodarczej przy premierze, wykładowca

00:00:27.480 --> 00:00:29.920
akademicki, przez wiele, wiele lat pisarz.

00:00:30.000 --> 00:00:31.400
Ja chyba powinnam zacząć od tego.

00:00:31.480 --> 00:00:32.400
Pisarz, prawda?

00:00:32.840 --> 00:00:34.520
To znaczy ja sobie daruję.

00:00:34.680 --> 00:00:39.680
Ja muszę się przyznać, że
to tytułowanie mnie profesorem wprawia

00:00:39.760 --> 00:00:47.280
mnie pewnego rodzaju konfuzję
z tej przyczyny, że ja byłem zawsze przez

00:00:47.360 --> 00:00:52.280
kilkadziesiąt lat jedynie tak
zwanym profesorem uniwersyteckim.

00:00:52.440 --> 00:00:56.720
Nigdy nie ubiegałem się
o profesurę Belwederską.

00:00:56.800 --> 00:01:00.040
Ale wie pan, panie profesorze, ja zawsze
mówiłem do pana profesorze, więc

00:01:00.240 --> 00:01:03.480
jak ja mam teraz mówić do Pana.
Panie Darku.

00:01:03.680 --> 00:01:04.440
Panie Darku?

00:01:05.720 --> 00:01:07.320
Mówiąc zupełnie serio.

00:01:09.800 --> 00:01:18.680
Na mojej wizytówce mam podpis
emerytowany profesor Uniwersytetu

00:01:18.760 --> 00:01:20.480
Gdańskiego Wydział Ekonomiczny.

00:01:20.560 --> 00:01:23.160
I to jest w miarę bliskie prawdy.

00:01:23.680 --> 00:01:27.000
Ale ja się nie upieram przy używaniu tego.

00:01:27.120 --> 00:01:29.800
A ja tak przy tym pozostanę.
Pozwoli pan?

00:01:30.040 --> 00:01:33.840
No właśnie, ale ja powinnam zacząć
od tego, że jest pan pisarzem.

00:01:33.920 --> 00:01:34.960
Właściwie, prawda?

00:01:35.360 --> 00:01:41.280
Znaczy ja wróciłem do pisania po bardzo,
bardzo wielu latach, dlatego że

00:01:42.240 --> 00:01:45.880
mój debiut książkowy miał miejsce w

00:01:45.960 --> 00:01:52.880
1976 roku, czyli pięćdziesiąt lat temu.

00:01:54.800 --> 00:02:01.440
I potem się potoczyły moje losy tak że
jednak zajmowałem się moim zawodem

00:02:01.520 --> 00:02:04.040
wyuczonym, czyli ekonomisty.

00:02:04.480 --> 00:02:08.960
Spotkałem zresztą niezwykle
interesujących ludzi na swojej drodze.

00:02:09.640 --> 00:02:18.040
Natomiast cały czas gdzieś we mnie
drzemała tęsknota do tych marzeń młodości.

00:02:18.280 --> 00:02:20.960
No i po przejściu na
emeryturę do nich wróciłem.

00:02:21.040 --> 00:02:22.760
Właśnie, czym jest dla Pana pisanie?

00:02:23.480 --> 00:02:29.360
Czy to jest jakiś przebywanie w świecie
nierealnym, nierzeczywistym.

00:02:29.560 --> 00:02:36.320
Czy w gruncie rzeczy Mnie
cały czas nieodmiennie interesuje

00:02:36.400 --> 00:02:41.360
jedna kwestia w jakim stopniu historia?

00:02:42.520 --> 00:02:49.440
Wydarzenia, które dotyczą całego
społeczeństwa, wpływają na indywidualne

00:02:49.520 --> 00:02:57.360
losy I zarówno moja poprzednia powieść
Szklanki żydowskiej krwi opowiadająca o

00:02:57.880 --> 00:03:04.040
Żydowskiej rodzinie, która chce pozostać
w Polsce, nie chce Polski opuszczać.

00:03:04.120 --> 00:03:08.800
Tak jak i powieść najnowsza, która
pewnie jutro przyjadą egzemplarze.

00:03:08.880 --> 00:03:10.160
Na dniach.
Wychodzi prawda.

00:03:10.240 --> 00:03:12.440
Przyjadą egzemplarze autorskie.

00:03:14.600 --> 00:03:17.840
Zmiana zatytułowana
Zmiana czasu w Berlinie.

00:03:18.120 --> 00:03:23.240
I ta książka jest poświęcona z kolei
w ogromnym stopniu Kołobrzegowi.

00:03:23.320 --> 00:03:24.560
A właśnie, dlaczego akurat Kołobrzeg?

00:03:24.640 --> 00:03:28.160
Bo przecież historia taka
skomplikowana, toczyła się tu wszędzie.

00:03:28.240 --> 00:03:30.840
Pan jest stąd.
A dlaczego akurat wybrał pan Kołobrzeg?

00:03:32.080 --> 00:03:33.440
Mam tego wyjaśnienie.

00:03:33.520 --> 00:03:39.720
Mianowicie
Gdańsk był trochę inny niż Kołobrzeg,

00:03:39.800 --> 00:03:45.600
dlatego że w Gdańsku
była mniejszość polska, była mniejszość

00:03:45.680 --> 00:03:53.080
kaszubska,
były różnego rodzaju organizacje związane

00:03:53.440 --> 00:03:58.920
z tymi środowiskami i szczerze
powiedziawszy sporo o tym napisano.

00:03:59.000 --> 00:04:05.880
Zarówno Paweł Chwile, jak i Stefan Chwin
poświęcili temu sporo uwagi.

00:04:06.440 --> 00:04:09.720
Natomiast Kołobrzeg to jest
zupełnie inna historia.

00:04:09.840 --> 00:04:14.440
W Kołobrzegu żywiołu polskiego
w gruncie rzeczy nie było.

00:04:14.520 --> 00:04:20.840
To był niemiecki kurort,
z którego usunięto w stu procentach

00:04:20.920 --> 00:04:26.760
ludność tubylczą, która żyła tam od
pokoleń, a w to miejsce

00:04:26.840 --> 00:04:28.800
przywędrowali osadnicy.

00:04:28.880 --> 00:04:32.760
I to jest zupełnie inna historia.

00:04:33.000 --> 00:04:36.560
Ale to jest historia ludzi, którzy byli w
Kołobrzegu,

00:04:37.360 --> 00:04:43.040
którzy wyemigrowali, no bo trudno
powiedzieć, żeby wrócili do do Niemiec.

00:04:43.480 --> 00:04:45.440
To jest historia pewnego
spotkania, prawda?

00:04:46.760 --> 00:04:56.000
To znaczy ta opowieść zaczyna się od
młodego człowieka, który przeżył obóz

00:04:56.840 --> 00:05:02.600
po tym obozie trafił do Kołobrzegu, który
przestawał być akurat Kolbergiem,

00:05:03.360 --> 00:05:08.040
a tam się osiedlił, ożenił, miał syna.

00:05:08.120 --> 00:05:16.360
I ten syn w gruncie rzeczy
zaczyna inaczej postrzegać to wszystko,

00:05:17.040 --> 00:05:19.200
z czym wiązało się życie jego ojca.

00:05:19.360 --> 00:05:26.040
On nagle widzi, że ta przeszłość jest
bardziej obecna, niż mogłoby się wydawać.

00:05:26.120 --> 00:05:29.560
Ja jestem w trakcie czytania tej
książki, ale od początku mnie nurtuje.

00:05:29.760 --> 00:05:33.240
I to pewnie nie jest jakaś szczególna
nowość, bo pewnie było tak w przypadku

00:05:33.680 --> 00:05:38.800
pańskiej wcześniejszej książki ile w
Stefanie w Kołobrzegu jest Darka Filara?

00:05:40.160 --> 00:05:46.160
Trochę pewnie tak, chociaż ja przyznam,
nigdy nie byłem członkiem

00:05:46.240 --> 00:05:48.640
PZPR, a Stefan jest.

00:05:48.720 --> 00:05:53.000
Nigdy nie pracowałem dla
partyjnej prasy, a Stefan pracuje.

00:05:53.400 --> 00:06:01.040
Tym niemniej jest to człowiek z mojego
rocznika i on musi, no musi przeżyć

00:06:01.120 --> 00:06:05.080
ten 89, czyli połowa życia w PRL u.

00:06:05.160 --> 00:06:08.160
I nagle otwiera się
zupełnie nowa historia.

00:06:08.240 --> 00:06:10.240
On musi się w tym odnaleźć.

00:06:10.360 --> 00:06:16.040
I dla mnie to jest dość ważna
znowu kwestia na ile, na ile.

00:06:16.120 --> 00:06:24.440
Moje pokolenie, które przeżyło dużą część
życia w PRL u, musiało się dostosować

00:06:24.520 --> 00:06:26.360
do zupełnie innej rzeczywistości.

00:06:26.440 --> 00:06:30.120
A ile jest w pańskich książkach zarówno
te, jak i wcześniejszych fikcji, a ile

00:06:30.200 --> 00:06:34.120
takiej prawdy, którą Pan przerabia na
powieść i pewnie w

00:06:34.200 --> 00:06:35.560
jakimś sensie na fikcję?

00:06:37.240 --> 00:06:38.480
To jest mieszanka.

00:06:38.560 --> 00:06:42.840
To znaczy
ja byłem pytany kiedyś o to i żeby

00:06:42.920 --> 00:06:47.080
najbardziej
wyraziście odpowiedzieć,

00:06:47.560 --> 00:06:53.800
pytano mnie, czy postać Niny w poprzedniej
powieści jest postacią prawdziwą.

00:06:54.040 --> 00:06:58.760
Na co ja odpowiadałem, że były
przynajmniej cztery kobiety,

00:06:58.840 --> 00:07:01.840
które złączyłem w tę jedną postać.

00:07:01.960 --> 00:07:07.960
Jest pan po prostu obserwatorem świata
i życia, a potem robi pan z tego fikcję?

00:07:08.720 --> 00:07:12.040
Trochę tak.
A czy to jest tak?

00:07:12.560 --> 00:07:13.680
Pewnie tak.

00:07:13.760 --> 00:07:21.880
To znaczy staram się odpowiedzieć sobie na
pytanie, co naprawdę działo się w różnych

00:07:21.960 --> 00:07:31.040
miejscach naszego kraju, w różnym okresie
i w jakim stopniu można w tę rzeczywistość

00:07:31.120 --> 00:07:37.880
wpisać osoby zmyślone albo
skonstruowane z iluś biografii.

00:07:38.440 --> 00:07:39.680
A jak pan pisze?
Siada pan?

00:07:39.760 --> 00:07:43.040
Tak, wszystko ma pan w głowie albo w
notatkach i nagle pan siada

00:07:43.120 --> 00:07:44.920
i się zamyka w domu, na wsi.

00:07:45.000 --> 00:07:48.720
I w pół roku gotowa książka.
Nie, ja mam.

00:07:48.800 --> 00:07:49.280
Ja mam.

00:07:49.360 --> 00:07:57.120
Niestety, ja nie potrafię pisać w sposób
dostatecznie wydajny, tak to nazwijmy.

00:07:58.040 --> 00:08:03.920
Kiedy byłem młodym człowiekiem, miałem
poniemiecką maszynę do pisania, w której

00:08:04.000 --> 00:08:08.840
umlauty zostały wymienione
na polskie nosówki.

00:08:09.280 --> 00:08:14.360
Pisałem piórem, potem pracowicie
przepisywałem to na maszynie.

00:08:14.960 --> 00:08:20.600
Ponieważ nie lubiłem poprawek, nawet
takich z podkładaniem przebitki,

00:08:21.120 --> 00:08:23.440
to często przepisywałem stronę od nowa.

00:08:23.520 --> 00:08:25.040
To był dość powolny proces.

00:08:25.120 --> 00:08:30.560
Jak sprawiłem sobie pierwszy komputer,
w gruncie rzeczy robiłem to samo.

00:08:31.360 --> 00:08:34.000
Pisałem piórem, a potem przepisywałem.

00:08:34.080 --> 00:08:41.480
I zdarzyło się, że odwiedził mnie Bronek
Świderski, polski pisarz żyjący w Danii.

00:08:41.720 --> 00:08:45.000
I Bronek powiedział tak Ty chyba
oszalałeś, Ty chyba oszalałeś.

00:08:45.080 --> 00:08:48.680
No przecież pisz od razu na komputerze,
Jak coś będzie nie tak, to

00:08:48.760 --> 00:08:50.840
cofniesz, wyrzucisz, skasujesz.

00:08:51.160 --> 00:08:52.880
I powoli się przestawiłem.

00:08:54.880 --> 00:08:56.920
Jak już pan sam powiedział,
zawsze pan pisał.

00:08:57.000 --> 00:08:59.200
Zaczęło się od.
To był młody technik.

00:08:59.280 --> 00:09:00.640
Tak, młody technik.

00:09:00.880 --> 00:09:05.000
Pierwsze w ogóle, bo ja powiedziałem
o moim debiucie książkowym w 76.

00:09:05.080 --> 00:09:11.400
Ale pierwsze opowiadanie science fiction
w Młodym Techniku to był rok 1968.

00:09:11.480 --> 00:09:12.640
Miałem osiemnaście lat.

00:09:12.960 --> 00:09:17.480
I pan po prostu pisał
te opowiadania fantastyczne i postanowił

00:09:17.560 --> 00:09:20.920
je po prostu wysłać z
taką nadzieją, że wydadzą.

00:09:21.000 --> 00:09:22.240
Tak było.
Dokładnie tak.

00:09:22.320 --> 00:09:26.040
To znaczy to pierwsze opowiadanie to była
historia tego typu, że

00:09:27.280 --> 00:09:32.840
z przyjaciółmi z pierwszego roku
siedzieliśmy u jednego z nich, nieżyjącego

00:09:32.920 --> 00:09:39.680
już zresztą w domu, i ktoś powiedział
No, wymyśl jakąś historię, opowiedz coś.

00:09:39.760 --> 00:09:46.000
Ja to zrobiłem,
po czym wpadłem na pomysł, że właściwie

00:09:46.600 --> 00:09:49.560
ja mogę z tego zrobić opowiadanie.

00:09:50.600 --> 00:09:51.600
Zrobiłem.

00:09:52.840 --> 00:09:56.960
Wysłałem do młodego technika, gdzie
redaktorem naczelnym był niezwykły

00:09:57.040 --> 00:10:04.120
człowiek pan Zbigniew Przyrowski,
zakochany w fantastyce, a

00:10:04.920 --> 00:10:09.400
korespondujący ze Stanisławem Lemem i
Konradem Fiałkowskim,

00:10:09.480 --> 00:10:11.400
drukujący bardzo wiele.

00:10:12.000 --> 00:10:13.320
Wyjechałem na wakacje.

00:10:13.400 --> 00:10:15.000
Po wakacjach wróciłem.

00:10:15.560 --> 00:10:17.840
Czekały na mnie szczotki do korekty.

00:10:18.280 --> 00:10:24.120
Oczywiście wstrząs ogromny, ale
wstrząs radosny, rzecz jasna.

00:10:25.160 --> 00:10:27.000
Ale nie poszedł pan w tę stronę.

00:10:27.640 --> 00:10:30.480
Poszedł pan studiować na
ekonomię, bo jak wyczytałam.

00:10:30.800 --> 00:10:35.400
Zamarzyło się panu wyrwać z tego
smutnego PRL owskiego świata.

00:10:35.480 --> 00:10:36.880
I to się udało, prawda?

00:10:37.080 --> 00:10:38.440
W dużym stopniu tak.

00:10:38.520 --> 00:10:39.680
To znaczy?

00:10:40.720 --> 00:10:44.920
A
w Polsce w tamtym czasie, w drugiej

00:10:45.000 --> 00:10:51.760
połowie lat sześćdziesiątych, były
właściwie dwa ośrodki Ówczesna Szkoła

00:10:53.280 --> 00:11:00.360
Główna Ekonomii SGPiS Szkoła Główna
Ekonomii Statystyki, która teraz jest SGH

00:11:00.440 --> 00:11:07.440
chem i Sopot i Sopot, gdzie
nauczano handlu zagranicznego?

00:11:07.520 --> 00:11:10.280
Czy prowadzono kierunek
handlu zagranicznego?

00:11:10.360 --> 00:11:13.640
Ja nie będę ukrywał, że nie.

00:11:13.720 --> 00:11:15.360
Chciał Pan handlować za granicą.

00:11:15.760 --> 00:11:21.000
Że Po z poczuciem bycia zamkniętym w tym
kraju, z którego nie można

00:11:21.080 --> 00:11:22.560
się nigdzie wydostać.

00:11:22.640 --> 00:11:26.920
W dodatku znowu byli ludzie, którzy mieli
na mnie wpływ, dlatego że to były z jednej

00:11:27.000 --> 00:11:33.480
strony lektury Arkadego Fiedlera,
potem to były wykłady profesora Jerzego

00:11:33.560 --> 00:11:38.200
Zalewskiego z geografii ekonomicznej,
który niesamowicie potrafił

00:11:38.280 --> 00:11:40.520
opowiadać o tym dalekim świecie.

00:11:41.400 --> 00:11:45.840
No i ja uznałem, że jeżeli ja chcę się
stąd jakoś wyrwać, to muszę

00:11:45.920 --> 00:11:47.480
skończyć odpowiednie studia.

00:11:47.680 --> 00:11:48.960
No i się pan wyrywał, prawda?

00:11:49.040 --> 00:11:50.520
Wyrywałem się wiele razy.

00:11:50.600 --> 00:11:52.240
Pan się na studiach
nauczył trzech języków.

00:11:52.320 --> 00:11:53.600
Pan ma taki dar do języków.

00:11:53.680 --> 00:11:55.600
A czy znowu muszę powiedzieć tak.

00:11:57.440 --> 00:12:02.880
W Sopocie mieliśmy
rewelacyjnych lektorów języków.

00:12:03.080 --> 00:12:03.960
Naprawdę?

00:12:04.480 --> 00:12:13.120
Może to jest niedocenianie wykładowców
innych dziedzin, ale ja muszę powiedzieć.

00:12:13.200 --> 00:12:17.080
Ja najlepiej pamiętam lektorów.

00:12:17.160 --> 00:12:18.520
Pan Maurycy Berger.

00:12:18.640 --> 00:12:23.640
Genialny wykładowca hiszpańskiego,
który od początku nas zmuszał, żebyśmy.

00:12:23.880 --> 00:12:29.480
Po hiszpańsku mówili pani Normann
francuski, która znowu była zakochana w

00:12:29.560 --> 00:12:32.800
kulturze francuskiej i tym się zajmowała.

00:12:32.880 --> 00:12:34.920
Janusz Borys angielski.

00:12:35.000 --> 00:12:38.400
To byli wszyscy wybitni lektorzy języka.

00:12:38.480 --> 00:12:42.080
I z Januszem Morsem miałem przygodę
dlatego, że

00:12:43.440 --> 00:12:47.720
jak trafiłem do jego grupy na drugim roku,
byłem przekonany, że mój

00:12:47.800 --> 00:12:49.760
angielski jest rewelacyjny.

00:12:50.000 --> 00:12:56.080
I na koniec semestru okazuje się, że
dostałem 3+, co mnie bardzo dotknęło,

00:12:57.400 --> 00:13:02.640
bo powiedział no nie no, musi Pan jeszcze
trochę nad tym angielskim popracować.

00:13:02.720 --> 00:13:06.000
A po niemiecku pan mówi jak
bohater pańskiej książki.

00:13:06.080 --> 00:13:10.720
Ale to z kolei historia języka
niemieckiego w tej książce jest

00:13:10.800 --> 00:13:13.040
historią jeden do jeden prawdziwy.

00:13:13.120 --> 00:13:15.760
Ojciec uznaje, że to się będzie opłacało.

00:13:15.840 --> 00:13:21.440
Że jeżeli Polak chce przeżyć w tym dziwnym
świecie, nie wiadomo, co mu się zdarzy.

00:13:21.520 --> 00:13:22.840
I dobrze, żeby znał niemiecki.

00:13:22.920 --> 00:13:24.160
Tak było też z pańskim ojcem.

00:13:25.080 --> 00:13:26.080
Tak, tak, tak było.

00:13:26.160 --> 00:13:34.160
I taką miałem panią nauczycielkę, bardzo
starszą, która uczyła mnie tak

00:13:34.240 --> 00:13:35.840
jak opisane jest to w tej książce.

00:13:35.920 --> 00:13:37.480
Wyniósł pan z domu rodzinnego?

00:13:38.720 --> 00:13:42.640
Ojciec, jak rozumiem, był dosyć
zasadniczy w swoich planach.

00:13:43.000 --> 00:13:44.080
Muszę powiedzieć tak.

00:13:46.160 --> 00:13:48.680
Wyniosłem zasadniczą niechęć do PRL u.

00:13:49.640 --> 00:13:53.560
To było wkładane w moją głowę od dziecka.

00:13:54.040 --> 00:13:57.760
Bardziej chyba nawet przez
ojca niż przez dziadka.

00:13:59.360 --> 00:14:06.840
Ojciec po prostu uważał, że
struktura polityczno społeczna, jaką jest

00:14:06.920 --> 00:14:11.800
PRL, to jest forma okupacji kraju
i nie ma tu o czym dyskutować.

00:14:11.920 --> 00:14:15.520
To powiedziałem Ja nigdy nie wstąpiłem do
PZPR u, bo jakkolwiek by mnie ktoś nie

00:14:15.600 --> 00:14:20.120
przekonywał, to ja cały czas w tyle głowy
miałem to to powiedzenie ojca to

00:14:20.200 --> 00:14:23.280
są po prostu agenci obcego państwa.

00:14:24.280 --> 00:14:28.320
Co zresztą też było przesadą, dlatego że
zdarzyło mi się spotkać przyzwoitych

00:14:28.400 --> 00:14:30.280
członków tej partii, ale.

00:14:30.960 --> 00:14:33.680
No ale powiedzmy większość była taka.

00:14:33.760 --> 00:14:35.000
A mama jaka była?

00:14:35.520 --> 00:14:37.760
Mama była zapracowanym lekarzem.

00:14:38.200 --> 00:14:46.920
Ja pamiętam mamy jako
rano pędzącą do przychodni, wracającą do

00:14:47.000 --> 00:14:50.640
domu, żeby przyjąć
swoich pacjentów w domu.

00:14:51.320 --> 00:14:52.840
Mama na okrągło pracowała.

00:14:54.600 --> 00:14:55.800
A proszę mi powiedzieć.

00:14:56.240 --> 00:15:03.640
A pańska inicjacja, taka powiedziałabym,
polityczno społeczna?

00:15:03.720 --> 00:15:07.760
To był 70 czy jednak 80 rok bardziej?

00:15:08.720 --> 00:15:17.200
To znaczy tak, na pewno 68, na pewno 70,
ale wtedy wyłącznie z pozycji obserwatora.

00:15:17.280 --> 00:15:21.000
Co zresztą też jest cechą
bohatera tej nowej książki.

00:15:21.200 --> 00:15:24.840
I w ogóle mam wrażenie, że dużo
obserwuje, niewiele angażuje, tak.

00:15:25.280 --> 00:15:26.880
Natomiast.

00:15:29.240 --> 00:15:36.600
To znowu jest ciekawa sprawa,
bo w pewnym wieku szukamy dla siebie

00:15:36.680 --> 00:15:43.520
jakiejś formuły bycia w polityce.

00:15:45.640 --> 00:15:49.640
Wybierania pewnych rozwiązań ideowych.

00:15:49.920 --> 00:15:54.400
I ja muszę powiedzieć gdzieś na początku
lat siedemdziesiątych

00:15:55.200 --> 00:16:02.000
w księgarni Prusa w Warszawie
trafiłem na historię liberalizmu.

00:16:02.440 --> 00:16:03.760
Sobolewskiego.

00:16:04.400 --> 00:16:10.000
Nie wiedziałem wiele o liberalizmie, nie
wiedziałem wiele o Sobolewskim, ale

00:16:10.720 --> 00:16:11.400
ta książka.

00:16:11.480 --> 00:16:13.720
Zresztą jej było wtedy
dużo, nikt jej nie kupował.

00:16:13.800 --> 00:16:17.200
Na półce stała niezliczona
ilość egzemplarzy.

00:16:18.120 --> 00:16:19.280
Ja to kupiłem.

00:16:19.360 --> 00:16:25.640
Okazało się, że to są wyciągi z
różnych liberałów, z różnych epok.

00:16:25.960 --> 00:16:32.440
I ja nagle poczułem, że okej, to jest to,
co jest mi duchowo niezwykle bliskie

00:16:32.600 --> 00:16:37.320
wolność, swoboda podejmowania decyzji,

00:16:38.440 --> 00:16:43.960
gospodarka nieskrępowana przez państwo, a.

00:16:45.960 --> 00:16:52.600
Zacząłem to
opracowywać dla siebie na początku i w

00:16:52.680 --> 00:17:00.320
rezultacie,
po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981

00:17:00.440 --> 00:17:07.880
roku, jako wydawnictwo powielaczowe
trafił taki mój tekst Być liberałem.

00:17:08.760 --> 00:17:14.600
Potem ten tekst został
później wydany przez Przegląd Polityczny,

00:17:14.680 --> 00:17:18.160
który już jako podziemne
pismo funkcjonował.

00:17:19.600 --> 00:17:21.640
No i tak to poszło.

00:17:21.720 --> 00:17:24.920
Pozostałem liberalizmowi
wierny do dzisiaj.

00:17:25.000 --> 00:17:26.600
A no właśnie, bo o to chciałem zapytać.

00:17:26.680 --> 00:17:28.520
Czy z panem to zostało do dzisiaj?

00:17:28.600 --> 00:17:33.280
Ale wielu, którzy byli liberałami,
widzi pan, już jakby nie są.

00:17:33.760 --> 00:17:35.600
A czy tak to wygląda, że nie są?

00:17:35.680 --> 00:17:40.840
Bym powiedział tak, że
moja komfortowa sytuacja polega na tym, że

00:17:42.000 --> 00:17:48.440
w polityce uczestniczę jako obserwator,
komentator i pisarz, a nie robię

00:17:48.520 --> 00:17:51.680
tak zwanej polityki na co dzień.

00:17:52.200 --> 00:17:54.960
No i dlatego żyję w większym komforcie.

00:17:56.160 --> 00:18:00.440
A to nie jest tak, że polityką się nie
interesuje, interesuje się nią, często

00:18:00.520 --> 00:18:03.720
komentuje i nawet się
denerwuje tą polityką.

00:18:04.640 --> 00:18:09.960
No dobrze, ale właśnie, ale właściwie
nawet takie ekonomiczne, nawet polityczne

00:18:10.040 --> 00:18:13.360
funkcje, takie gospodarczo
polityczne zajmowały.

00:18:13.440 --> 00:18:18.760
Ja bym chciała zapytać o państwo pracę
w banku jako główny ekonomista PKO.

00:18:19.040 --> 00:18:23.240
Ja jakoś Pana sobie wogóle nie wyobrażam
szczerze mówiąc jako bankiera, ale

00:18:23.320 --> 00:18:25.880
może to jest taka bardzo specyficzna.

00:18:26.040 --> 00:18:27.560
To nie jest typowy bankier.

00:18:27.640 --> 00:18:33.200
Jest ktoś, kto podejmuje
decyzje biznesowe.

00:18:33.520 --> 00:18:39.720
To jest ktoś, czyim zadaniem jest
analizowanie sytuacji gospodarczej

00:18:39.960 --> 00:18:44.560
i w dyskusji z pionami biznesowymi.

00:18:44.960 --> 00:18:53.160
A rozważanie, na ile te zmiany w
gospodarce mogą mieć wpływ na

00:18:53.240 --> 00:18:55.520
decyzje, które oni podejmują.

00:18:56.480 --> 00:19:00.440
To jest taka trochę filozofia,
wróżenie, analizowanie.

00:19:00.680 --> 00:19:05.600
To jest to jest analiza ogromnej liczby
danych, która czasami się

00:19:05.680 --> 00:19:08.000
udaje lepiej, czasami gorzej.

00:19:08.360 --> 00:19:14.280
Ale ja pamiętam to jedno z takich
przyjemniejszych wspomnień.

00:19:14.760 --> 00:19:20.880
A przewidywałem zmiany kursu złotego w

00:19:20.960 --> 00:19:25.320
stosunku do dolara, a ta moja

00:19:25.400 --> 00:19:27.680
prognoza się świetnie sprawdziła.

00:19:27.760 --> 00:19:33.560
Bank na tym sporo zarobił i następnego
dnia delegacja pionów biznesowych przyszła

00:19:33.640 --> 00:19:37.920
do mnie z ogromnym bukietem
róż, dziękując za prognozę.

00:19:38.640 --> 00:19:41.480
Ale na tym, na tym polega
praca głównego ekonomisty.

00:19:41.560 --> 00:19:43.760
Panu się ta robota podobała?

00:19:45.480 --> 00:19:47.360
Strasznie dużo.
Musi być napięcie, prawda?

00:19:47.440 --> 00:19:48.600
W takim biznesie.

00:19:48.680 --> 00:19:54.400
Była pewnego rodzaju przygoda, dlatego że
zaczęło się wszystko od tego, że na

00:19:54.480 --> 00:20:00.560
konferencji naukowej miałem wykład
na temat przemian sektora bankowego.

00:20:01.320 --> 00:20:06.720
Na wykładzie była obecna pani prezes Maria
Wiśniewska, która dopiero

00:20:06.800 --> 00:20:09.120
co została prezesem PKO.

00:20:09.200 --> 00:20:18.000
To był ten okres prywatyzacji z udziałem
Włochów i potem poprosiła mnie na rozmowę

00:20:18.080 --> 00:20:21.240
i powiedziała Nie zostałby
pan naszym głównym ekonomistą.

00:20:21.320 --> 00:20:23.280
No to zostałem.
To taka w sumie taka nowa.

00:20:23.360 --> 00:20:24.920
To była wtedy jeszcze funkcja, prawda?

00:20:25.000 --> 00:20:26.440
To nie tak, że w każdym banku była.

00:20:26.800 --> 00:20:32.040
Pani Wiśniewska zawsze podkreślała, że
nasz główny ekonomista to był pierwszy

00:20:32.120 --> 00:20:34.920
główny ekonomista w sektorze
bankowości polskiej.

00:20:35.000 --> 00:20:37.680
A dzisiaj by chciał pan
pracować dla banków?

00:20:37.800 --> 00:20:39.760
Nie, nie, powiem szczerze.

00:20:40.680 --> 00:20:43.480
To wymaga ogromnej koncentracji.

00:20:43.560 --> 00:20:48.320
Ja wspomniałem o tym, że to jest bez
przerwy analiza spływających danych,

00:20:48.400 --> 00:20:54.040
których naprawdę jest dużo,
w stosunku do których trzeba sobie wyrobić

00:20:54.120 --> 00:21:02.360
pogląd, cały czas wiedząc, że jest ryzyko
pomyłki, które będzie bank kosztować.

00:21:03.080 --> 00:21:06.960
To nie jest zajęcie, które by
mnie w tej chwili pociągało.

00:21:07.040 --> 00:21:10.000
Czyli pisanie jest jednak tym,
co dzisiaj pana kręci bardziej?

00:21:10.080 --> 00:21:11.040
Tak, tak.

00:21:11.280 --> 00:21:13.840
Jaki był odbiór pańskiej
wcześniejszej książki?

00:21:16.680 --> 00:21:22.080
To znaczy tak, na pewno nie została
bestsellerem, dlatego, że mimo dwóch wydań

00:21:22.160 --> 00:21:26.320
sprzedało jej się gdzieś tam
nieco ponad 1000 egzemplarzy.

00:21:27.280 --> 00:21:29.480
W sumie mówimy o szklankach żydowskich.

00:21:29.800 --> 00:21:31.880
O szklankach żydowskiej krwi.
Tak.

00:21:33.280 --> 00:21:37.280
Wcześniejsza jeszcze romans całkowity.

00:21:37.960 --> 00:21:43.080
Mianowicie drugie wejrzenie Nie sprzedało
się około 400 egzemplarzy, także

00:21:43.280 --> 00:21:46.320
żaden podbój rynku czytelniczego.

00:21:46.840 --> 00:21:53.480
Natomiast przy szklankach rzeczywiście
miałem dużo informacji zwrotnych.

00:21:53.560 --> 00:21:56.160
Dużo osób chciało rozmawiać.

00:21:56.280 --> 00:21:58.160
Dużo osób do mnie pisało.

00:21:58.240 --> 00:22:02.720
Bo to jest kwestia tematu,
tego w samotności, tak.

00:22:02.800 --> 00:22:03.040
Myślę.

00:22:03.120 --> 00:22:09.880
Nie wiem, jak to zostanie odebrane,
ale ja twierdzę i to są moje obserwacje.

00:22:10.760 --> 00:22:18.520
W Polsce jest więcej osób niż nam się
wydaje, którzy mają w swoich żyłach 4

00:22:18.600 --> 00:22:23.880
szklanki żydowskiej krwi, 6
szklanek, może 2 szklanki.

00:22:24.120 --> 00:22:30.760
A i dla wielu osób spojrzenie na
to środowisko było interesujące.

00:22:30.840 --> 00:22:32.600
On sobie takie badania zrobił, prawda?

00:22:32.680 --> 00:22:34.160
Ja zrobiłem sobie badania.

00:22:34.240 --> 00:22:35.160
Skąd pan jest?

00:22:35.240 --> 00:22:38.360
I tak, i nawet bałtem
jest pan w jakiejś części?

00:22:38.440 --> 00:22:44.560
W niewielkim stopniu jestem Bałtem,
ale w 1/4 jestem Żydem aszkenazyjskim.

00:22:45.680 --> 00:22:46.640
I dobrze panu z tym.

00:22:47.600 --> 00:22:51.280
Ma pan z tym do tego jakiś
emocjonalny stosunek?

00:22:53.400 --> 00:23:00.720
To znaczy to sprawia,
że mam świadomość zakorzenienia

00:23:00.800 --> 00:23:05.000
w jakiejś polskiej przeszłości.

00:23:06.680 --> 00:23:13.440
Dobrze na ogół się czuję w Izraelu, choć
nie ostatnio, bo straszna jest sytuacja.

00:23:13.520 --> 00:23:17.280
Ale tam też wielu ludzi, którzy byli mi
bliscy, też to odbierają

00:23:17.360 --> 00:23:19.800
jako straszną sytuację.

00:23:20.400 --> 00:23:27.320
A od czasu do czasu dzięki temu
trafiają do mnie różne historie.

00:23:28.200 --> 00:23:29.520
Dosyć niesamowite.

00:23:29.600 --> 00:23:35.400
Czasami dlatego, że
rozmawiam z pewną panią i ona mówi tak Moi

00:23:35.480 --> 00:23:41.520
dziadkowie zostali zamordowani na Litwie
Moja rodzina po wojnie mieszkała w

00:23:41.600 --> 00:23:44.440
Łodzi i na cmentarzu żydowskim w Łodzi.

00:23:44.520 --> 00:23:49.240
Chciałam chociaż umieścić
tablice pamięci moich dziadków.

00:23:49.320 --> 00:23:54.360
Umieściła tą tablicę i któregoś dnia,
kiedy ona jest na łódzkim cmentarzu,

00:23:54.440 --> 00:23:59.200
podchodzi do niej inna pani w tym samym
wieku, która była z nią w klasie i mówi

00:23:59.280 --> 00:24:02.440
Wiesz, ja nie wiedziałam, że
ty też masz takie korzenie.

00:24:02.520 --> 00:24:06.320
Także wspólna tak, wspólna
przeszłość i tożsamość.

00:24:07.520 --> 00:24:11.600
A teraz nowa książka zmiana czasu w
Berlinie i już na dniach będzie,

00:24:11.680 --> 00:24:13.520
będzie można ją kupić, przeczytać.

00:24:14.520 --> 00:24:16.840
Jest Pan ciekawy reakcji?
Oczywiście.

00:24:16.920 --> 00:24:20.240
Jestem ciekawy, jak na
to zareagują czytelnicy.

00:24:21.200 --> 00:24:28.680
Spotkanie pierwsze robimy
w księgarni Książka i wino w Oliwie.

00:24:29.200 --> 00:24:35.800
Za tydzień, w piątek ileś osób chce
przyjść, ileś już czytało

00:24:36.560 --> 00:24:38.680
w wersji elektronicznej.

00:24:38.760 --> 00:24:40.000
Zobaczymy jak to odbiorą.

00:24:40.080 --> 00:24:41.200
Już pisze pan coś nowego?

00:24:41.920 --> 00:24:44.520
Tak, oczywiście, oczywiście.

00:24:44.840 --> 00:24:47.760
Kolejna książka, która
jest prawie skończona.

00:24:48.960 --> 00:24:51.200
Nosi tytuł Pusta sztaluga.

00:24:52.440 --> 00:25:01.720
I jest to książka, w której próbuję podjąć
kwestię tego, czym jest w ogóle tworzenie.

00:25:02.200 --> 00:25:05.960
Moim bohaterem w tej
książce jest malarz, który.

00:25:06.040 --> 00:25:10.120
Dlatego pusta sztaluga, ale to
też ma tam szereg innych nawiązań.

00:25:11.760 --> 00:25:12.840
No nie wiem, zobaczymy.

00:25:12.920 --> 00:25:18.040
Ja właśnie kończę w tej chwili poprawki
w dwóch rozdziałach jeszcze robię.

00:25:18.120 --> 00:25:21.400
Zobaczę, kiedy to się uda opublikować.

00:25:21.600 --> 00:25:24.240
Bardzo dziękuję za to
spotkanie i za tę rozmowę.

00:25:24.320 --> 00:25:26.640
No i czekam na te książki.

00:25:26.920 --> 00:25:28.840
Ogromnie dziękuję.
Dziękuję bardzo.