WEBVTT

00:00:14.680 --> 00:00:15.760
Dzień dobry państwu.

00:00:15.840 --> 00:00:19.360
Roman Daszyński Witam w programie
Wszystkie strony miasta na

00:00:19.560 --> 00:00:22.120
portalu Miasta Gdańska gdansk.
pl.

00:00:24.040 --> 00:00:31.760
Zaczynamy trzecią część naszej
opowieści o marcu 1945 roku w Gdańsku.

00:00:31.840 --> 00:00:34.800
O zagładzie niemieckiego Gdańska.

00:00:35.400 --> 00:00:41.360
O tym, co się działo w samym mieście, ale
także i może przede wszystkim na wyspie

00:00:41.440 --> 00:00:47.560
portowej, a więc na tym obszarze, gdzie
mamy Przeróbkę i Stogi, ale i Wisłę,

00:00:48.680 --> 00:00:53.760
Twierdzę Wisłoujście, a naszym
przewodnikiem jest znawca tego

00:00:53.840 --> 00:00:56.120
tematu pan Rafał Jan Krauze.

00:00:56.200 --> 00:00:57.920
Dzień dobry, witam państwa.
Dzień dobry.

00:00:59.520 --> 00:01:06.240
Pan jest historykiem, regionalistą,
przewodnikiem turystycznym, nauczycielem.

00:01:06.400 --> 00:01:07.600
Nauczycielem, wykładowcą.

00:01:08.600 --> 00:01:09.680
I pedagogiem.

00:01:10.160 --> 00:01:15.960
No i naprawdę znawcą historii Gdańska,
znawcą dziejów

00:01:16.640 --> 00:01:25.800
miasta również w tym krytycznym dla
niego okresie Przedwiośnia 1945 roku.

00:01:27.200 --> 00:01:29.880
Panie Rafale, widzimy tutaj zdjęcie.

00:01:29.960 --> 00:01:31.840
To jest niemiecki pojazd pancerny.

00:01:32.040 --> 00:01:33.080
Co to za pojazd?

00:01:33.160 --> 00:01:35.160
Gdzie to zdjęcie zostało zrobione?

00:01:35.240 --> 00:01:39.480
To zdjęcie zostało zrobione w
okolicach Riese, czyli Sączki.

00:01:39.840 --> 00:01:42.000
Jest to pojazd pancerny typu Hecer.

00:01:42.960 --> 00:01:49.040
Jesteśmy już na początku kwietnia 45 roku,
bo w dalszej naszej opowieści opisujemy

00:01:49.120 --> 00:01:52.480
okres kwietnia i początku maja 45 roku.

00:01:53.280 --> 00:01:58.200
Ten pojazd znajduje się tu na
przedwojennej mapie na północ od Stogów.

00:01:58.280 --> 00:02:02.960
Tam ulica Kaczeńce kiedyś prowadziła do
takiego majątku Folwarków właśnie

00:02:03.840 --> 00:02:05.040
tutaj Riselfeld.

00:02:05.160 --> 00:02:09.440
I to był teren, który bardzo mocno
był przez broniony przez oddziały m.

00:02:09.520 --> 00:02:10.360
in.
4.

00:02:10.440 --> 00:02:14.400
Dywizji Pancernej i 503 batalionu
czołgów, czołgów ciężkich.

00:02:14.480 --> 00:02:18.360
Czwarta Dywizja Pancerna, czyli ci, którzy
dysponowali tymi pięcioma

00:02:18.440 --> 00:02:20.000
tygrysami królewskimi.

00:02:20.560 --> 00:02:21.960
Tak doraźnie 503.

00:02:22.040 --> 00:02:26.000
Batalion czołgów ciężkich został
został tutaj

00:02:26.880 --> 00:02:30.480
wprowadzony do czwartej dywizji pancernej,
bo sama Czwarta dywizja pancerna

00:02:30.600 --> 00:02:32.320
miała na składzie raczej Pantery.

00:02:32.400 --> 00:02:36.840
Tak, to były hecery, to były też
transportery ZDF i tak dalej.

00:02:36.920 --> 00:02:37.360
Także.

00:02:38.080 --> 00:02:42.840
No ale tak w składzie formalnie czwartej
dywizji w tym okresie końca wojny na

00:02:42.920 --> 00:02:47.840
Wyspach, na wyspie konkretnie portowej,
te tygrysy królewskie funkcjonowały.

00:02:48.440 --> 00:02:52.840
Tu mamy bardzo ciekawy szkic wykonany
przez jednego z żołnierzy czwartej dywizji

00:02:52.920 --> 00:02:58.120
pancernej, który
no szkicował i przedstawiał właśnie pole

00:02:58.200 --> 00:03:03.200
bitwy, czyli te swoje tutaj wrażenia,
jakby tutaj już po walkach, w

00:03:03.280 --> 00:03:05.400
chwilach przerw między walkami.

00:03:05.920 --> 00:03:11.240
Tam jest ponad kilkaset różnych takich
właśnie szkiców, głównie węglem

00:03:11.760 --> 00:03:17.440
pokazujących przebieg szlaku bojowego IV
Dywizji Pancernej, ale również ten okres

00:03:17.520 --> 00:03:20.760
walk na Wyspie Portowej i Wyspie
Sobieszewskiej, w której przedstawiono

00:03:20.840 --> 00:03:23.440
również te czołgi ciężkie typu Tygrys 2.

00:03:23.520 --> 00:03:25.120
Ale to już powstawało po wojnie.

00:03:25.200 --> 00:03:27.280
Czy Czy ten ktoś w trakcie.

00:03:27.360 --> 00:03:31.920
To powstawało w trakcie walk, dlatego, że
ten notatnik został znaleziony przez

00:03:32.000 --> 00:03:35.280
przypadek w lasach Wyspy
Sobieszewskiej w latach 80.

00:03:36.000 --> 00:03:37.720
On trafił różnymi kolejami losu.

00:03:37.800 --> 00:03:41.400
Z tego, co udało mi się ustalić
do Szwecji, do prywatnego muzeum.

00:03:42.760 --> 00:03:47.800
Mam nadzieję, że w niedługim czasie,
ponieważ wszedłem w kontakt jakby tutaj z

00:03:49.080 --> 00:03:51.120
osobami, które znają
właściciela tego muzeum.

00:03:52.440 --> 00:03:57.280
Mam nadzieję, że uda się wykonać skany
wszystkich tych szkiców, żeby można było

00:03:57.360 --> 00:04:01.480
je wykorzystać dla celów popularyzacji
historii tutaj u nas w Polsce.

00:04:01.840 --> 00:04:06.040
To zupełnie niesamowite, bo one te
szkice chyba w dobrym stanie przetrwały.

00:04:06.120 --> 00:04:07.800
Tak, one były dobrze
zabezpieczone w ziemi.

00:04:07.880 --> 00:04:12.040
Zresztą nie bez przyczyny mówi się na
Wyspę Sobieszewską Wyspa skarbów,

00:04:12.120 --> 00:04:14.480
dlatego, że niejeden mająteczek.

00:04:14.840 --> 00:04:18.480
Tutaj, na tej wyspie,
no krótko mówiąc, został znaleziony.

00:04:18.560 --> 00:04:23.520
Ludzie uciekając najcenniejsze rzeczy po
prostu zakopywali Często to biżuterię w

00:04:23.600 --> 00:04:29.040
jakichś tam wiekach, słoikach szklanych w
ziemi, co większe jakieś tam powiedzmy

00:04:29.120 --> 00:04:34.240
zasoby majątku, porcelanę, srebra, jakieś
drogie rzeczy w beczkach,

00:04:34.320 --> 00:04:36.240
również w przydomowych ogródkach.

00:04:36.680 --> 00:04:41.240
Nie zawsze mogli to wrócić, Niektórzy
ginęli, więc nigdy po to nie wrócili.

00:04:41.520 --> 00:04:44.760
I do dnia dzisiejszego zdarzają się co
prawda już nie tak

00:04:45.320 --> 00:04:47.760
spektakularne jak w latach 70.

00:04:47.920 --> 00:04:49.000
Czy 80.

00:04:49.080 --> 00:04:51.520
Odkrycia, ale jednak jeszcze się trafiają.

00:04:51.800 --> 00:04:55.520
łącznie nawet ze szczątkami ludzkimi,
które do tej pory też tam gdzieś zalegają.

00:04:55.840 --> 00:04:59.280
Dwa duże masowe groby
znajdują się na Wyspie Sobieszewskiej,

00:04:59.360 --> 00:05:01.040
jeszcze do tej pory nietknięte.

00:05:01.120 --> 00:05:05.240
Na północ od portu rybackiego w
Świbnie i wzdłuż ulicy Przegalińskiej.

00:05:05.320 --> 00:05:08.040
O lokalizacji nie będę mówił,
bo nie o to chodzi tutaj.

00:05:08.560 --> 00:05:11.800
Idąc dalej widzimy tu znowu
skład czołgu Tygrys Królewski.

00:05:11.880 --> 00:05:13.000
To było 6 osób załogi.

00:05:13.080 --> 00:05:18.520
To świadczy jak to duża,
Jak to duży był pojazd pancerny w środku.

00:05:18.600 --> 00:05:25.120
Nasz bohater pancerny w cudzysłowiu
niemiecki, czyli Carl Brochman.

00:05:25.920 --> 00:05:27.560
Tutaj widzimy Hetzera.

00:05:27.640 --> 00:05:32.040
Na ulicy Siennej można było zlokalizować
dosyć dokładnie to miejsce, to jest w

00:05:32.120 --> 00:05:35.840
okolicach dzisiejszej stoczni jachtowej,
w ogóle tego zespołu stoczniowego.

00:05:36.200 --> 00:05:37.240
Jest dom w tle.

00:05:37.320 --> 00:05:41.240
I tutaj na współczesnym zdjęciu, dzięki
właśnie tutaj ustawieniu można było

00:05:41.320 --> 00:05:44.000
zlokalizować w którym miejscu ten hecer.
To jest ten budynek.

00:05:44.080 --> 00:05:46.160
Tak, to jest ten budynek
niestety ostatnio spalony.

00:05:46.240 --> 00:05:47.680
Ale, ale istnieje.

00:05:47.920 --> 00:05:56.120
Tutaj mamy zdjęcie Pokazujące, jak
straszne były te naloty 25 27 marca.

00:05:56.280 --> 00:05:59.440
To jest ulica Stryjewskiego
czy Stryjowskiego?

00:05:59.520 --> 00:06:05.360
Właściwie tak poprawnie, która pokazuje
nam obszar od mniej więcej wieżowca

00:06:05.760 --> 00:06:10.320
Stryjowskiego 39, piekarni
Kraskowskiego w kierunku centrum Stogów.

00:06:10.400 --> 00:06:14.320
Po prawej stronie widać budynek
szkoły dzisiejszej szkoły nr 11.

00:06:14.400 --> 00:06:16.160
Jak widać cała trasa.

00:06:16.240 --> 00:06:19.720
I to tak wyglądało od
przeróbki do Górek Zachodnich.

00:06:19.800 --> 00:06:24.440
Cały ten szlak po prostu był zawalony
spalonymi samochodami i transporterami,

00:06:24.520 --> 00:06:29.280
ciężarówkami, porzuconymi czołgami,
nierzadko też szczątkami ludzkimi, tak.

00:06:29.440 --> 00:06:33.000
Jak długo sprzątano ten sprzęt.
Po wojnie.

00:06:34.360 --> 00:06:37.960
Wraki tych tygrysów królewskich pocięto na
złom dopiero w 47 roku

00:06:38.560 --> 00:06:42.840
palnikami na miejscu, ponieważ nie
dało się ich jakby ruszyć i przewieźć.

00:06:43.080 --> 00:06:44.080
70 ton.

00:06:44.280 --> 00:06:51.120
No jednak tutaj widzimy szturmowe Iły 2,
które były sprawcami tego pogromu i tego

00:06:51.200 --> 00:06:54.400
złomowiska wzdłuż szlaków
ewakuacyjnych na Wyspie portowej.

00:06:54.480 --> 00:06:59.240
Czytałem, że to były samoloty bardzo
niewdzięczne w pilotowaniu.

00:06:59.320 --> 00:06:59.960
Trudne.

00:07:00.720 --> 00:07:02.480
Trudne, szczególnie dla tylnego strzelca.

00:07:02.560 --> 00:07:06.480
Dlatego, że o ile kabina pilota była dosyć
dobrze opancerzona płytami, to tylni

00:07:06.560 --> 00:07:09.080
strzelec nie był chroniony
i bardzo duże straty.

00:07:09.880 --> 00:07:13.720
No właśnie notowano głównie jeśli
chodzi o załogę i tylnych strzelców.

00:07:13.800 --> 00:07:14.520
Oni po.
Prostu.

00:07:15.040 --> 00:07:17.640
Ginęli.
Sowieci mieli ich tysiące, więc.

00:07:19.560 --> 00:07:22.720
No tak, zawsze powtarzali, że
ludzi u nas mnoga także można.

00:07:22.800 --> 00:07:25.440
Było masą, masą to jest zresztą ich.

00:07:25.760 --> 00:07:27.000
Widzimy to zresztą na Ukrainie.

00:07:27.080 --> 00:07:28.400
Co się dzieje przy tych ataków?

00:07:28.680 --> 00:07:30.120
To się niespecjalnie zmieniło.

00:07:30.280 --> 00:07:35.880
Tutaj mamy fragment stoku w północnej
części wzgórza, tak zwanego 10008,

00:07:35.960 --> 00:07:37.920
na którym było silne stanowisko.

00:07:38.000 --> 00:07:42.920
Punkt oporu niemiecki wykorzystywał
też wyposażony w działa przeciwlotnicze.

00:07:43.120 --> 00:07:47.840
A to tutaj na mapie jest zaznaczone
Oznaczone tym żółtym i czerwonym.

00:07:48.320 --> 00:07:52.120
Ten kolor strzałki żółto czerwonej
to jest atakujący oddział rosyjski.

00:07:52.200 --> 00:07:55.480
Natomiast niebieskie linie
pokazują linię obrony niemieckiej.

00:07:55.560 --> 00:07:57.880
To jest to jest to miejsce, to.
Jest to miejsce.

00:07:57.960 --> 00:07:59.360
Tu widzimy same stogi.

00:07:59.440 --> 00:08:00.960
Jak przebiegała linia frontu?

00:08:01.040 --> 00:08:05.000
Właśnie przez Stogi, czyli ona się
ciągnęła od przystani w okolicach ulicy

00:08:05.080 --> 00:08:11.440
Tamka Dzisiejszej przez ulicę Pawią, ulicę
Nowotną, koło Pasanilu, przez cmentarz

00:08:11.520 --> 00:08:16.400
dawny w kierunku leśniczówki i później
przez wzgórze, które zaznaczone z zielonym

00:08:16.600 --> 00:08:20.840
prostokącie u góry, przebiegało w
okolicach zapory przeciwczołowej, którą

00:08:20.920 --> 00:08:23.840
dzisiaj możemy znaleźć w
lesie do brzegu morskiego.

00:08:23.920 --> 00:08:27.800
To dzisiejsi mieszkańcy mogliby się
zdziwić, co się w ich ogródkach działo.

00:08:27.880 --> 00:08:29.520
Na przykład.
Może lepiej, żeby nie wiedzieli.

00:08:29.600 --> 00:08:32.800
Ale powiem panu, że sam we własnym
ogródku, a mieszkam w jednym z domów,

00:08:32.880 --> 00:08:36.760
które znajdowały się właśnie na tej linii
frontu na Stogach, No to znalazłem

00:08:37.400 --> 00:08:39.040
duży skład medykamentów.

00:08:39.200 --> 00:08:43.840
Czyli to wskazywałoby, że w tym domu w
czasie wojny był punkt polowy opatrunkowy.

00:08:44.160 --> 00:08:48.920
Tu mamy wzgórze Zenitówek, czyli
miejsca, gdzie widzieliśmy na mapie.

00:08:49.240 --> 00:08:51.200
Niemcy bronili się do tej pory.

00:08:51.280 --> 00:08:54.640
Można tam znaleźć bardzo dużo odłamków
bomb, czyli teren był mocno bombardowany

00:08:54.720 --> 00:09:02.600
przez lotnictwo rosyjskie i usiany wręcz
łuskami od działka lotniczego Ił V2.

00:09:03.760 --> 00:09:08.840
Dlatego, że atakujący
samolot strzelając wyrzucał te łuski

00:09:08.920 --> 00:09:11.240
po prostu na zewnątrz i miejsca usiane.

00:09:11.320 --> 00:09:12.640
To już detektoryści to wiedzą.

00:09:12.920 --> 00:09:19.080
Czytają ziemie usiane takimi łuskami i
jeszcze gdzieniegdzie podwójne leje po 250

00:09:19.160 --> 00:09:23.240
kilogramowych bombach albo dwu setkach
wskazywało, że teren był w cudzysłowiu

00:09:23.320 --> 00:09:26.480
nawiedzany przez siły 2 i
siały spustoszenie i śmierć.

00:09:26.560 --> 00:09:28.080
Tak, to jest ten teren.

00:09:28.880 --> 00:09:34.840
Wzgórze Zenitówek tuż po walkach i
wrak wypalonego transportera

00:09:34.920 --> 00:09:36.280
opancerzonego niemieckiego.

00:09:37.280 --> 00:09:41.320
Tu mamy kolejny pas obrony niemieckiej
Wzgórze Winkelberg, na którym znajdowały

00:09:41.400 --> 00:09:45.600
się 2 duże schrony dawnych baterii
nadbrzeżnych wykorzystywano

00:09:45.680 --> 00:09:46.840
też jako punkt oporu.

00:09:47.400 --> 00:09:48.360
Obecnie tego wzgórza.

00:09:48.440 --> 00:09:49.520
Oczywiście tych schronów nie ma.

00:09:49.600 --> 00:09:53.920
Schrony zostały wysadzone w 75 roku, a
całe wzgórze na ciężarówkach przez most

00:09:54.000 --> 00:09:57.520
pontonowy na Wiśle Martwej przejechało
przez Wisłę na południe i

00:09:57.600 --> 00:09:59.840
wypełniło cały teren pod rafinerie.

00:09:59.920 --> 00:10:04.320
Dlatego, że rafineria budowana była na
terenie przede wszystkim podmokłym, ale i

00:10:04.400 --> 00:10:07.640
częściowo depresyjnym i trzeba było
piaskiem z wzgórz

00:10:07.720 --> 00:10:10.360
wydmowych zniwelować te z.
Tego miejsca, akurat.

00:10:10.680 --> 00:10:15.400
Z tego miejsca i również z okolic
Góry Źródlanej na Górkach Zachodnich.

00:10:16.320 --> 00:10:20.520
Tutaj mamy przebieg frontu przez same
Stogi pokazujące jakie jednostki rosyjskie

00:10:20.600 --> 00:10:25.040
49 Armii tutaj brały udział, w tym
również czarny

00:10:25.840 --> 00:10:30.000
prostokącik pokazuje masowy grób, który na
terenie szkoły podstawowej na stokach

00:10:30.400 --> 00:10:33.880
szkoły nr 72 odkryto
niedawno przy budowie.

00:10:34.120 --> 00:10:35.000
Tam po prostu.

00:10:37.160 --> 00:10:38.600
Takiego toru dla.

00:10:38.920 --> 00:10:40.200
Nastąpiła ekshumacja?

00:10:40.320 --> 00:10:44.880
Tak, oczywiście, jeżeli zasada jest taka,
mimo że dużo jeszcze grobów wojennych jest

00:10:44.960 --> 00:10:49.840
zachowanych na Wyspie Sobieszewskiej na
przykład, to jak kiedyś przeglądałem sobie

00:10:49.920 --> 00:10:54.760
tam właśnie takie mapy, gdzie Niemcy
zaznaczali właśnie te masowe groby.

00:10:54.840 --> 00:10:59.760
Oni dokładnie wiedzą, gdzie są pochowani
żołnierze czy masowe groby, ale zasada

00:10:59.840 --> 00:11:02.760
jest taka dopóki tam nie ma żadnej
inwestycji, albo przez przypadek ktoś nie

00:11:02.840 --> 00:11:05.280
odkryje takiego masowego grobu,
ich po prostu się nie rusza.

00:11:05.360 --> 00:11:09.040
W momencie, kiedy następuje odkrycie
no, trzeba uruchomić środki.

00:11:09.120 --> 00:11:09.360
Tak?

00:11:09.440 --> 00:11:13.600
I
Fundacja Pamięć działa w was Niemiecka

00:11:13.680 --> 00:11:17.520
Fundacja Opieki nad Grobami Wojennymi
przenosi się wtedy te szczątki,

00:11:17.600 --> 00:11:18.960
ekshumuje na cmentarze.

00:11:19.040 --> 00:11:22.360
Między innymi jest duży cmentarz na
Pomorzu Zachodnim, gdzie chowa się

00:11:22.440 --> 00:11:26.120
żołnierzy niemieckich poległych na terenie
Polski, ale też cmentarz

00:11:26.200 --> 00:11:28.600
garnizonowy w Gdańsku także widać.

00:11:28.680 --> 00:11:32.920
Tutaj czerwonymi strzałkami zaznaczono
linię przełamania w okolicach właśnie

00:11:33.000 --> 00:11:36.760
tutaj leśniczówki i ulicy
Jodłowej dzisiejszej ulicy Sówki.

00:11:36.840 --> 00:11:41.000
Jak te oddziały niemieckie Musiały się
wycofać, a Rosjanie napierali dalej.

00:11:41.520 --> 00:11:43.920
Tutaj widać również
zaznaczoną linię frontu.

00:11:44.280 --> 00:11:47.640
Mówimy tutaj o tym między pierwszym a
trzecim kwietnia, czyli

00:11:47.720 --> 00:11:48.800
te najcięższe walki.

00:11:50.240 --> 00:11:52.000
Tu jest również dla zainteresowanych.

00:11:52.080 --> 00:11:53.960
Później przestudiuj
sobie dokładnie materiał.

00:11:54.040 --> 00:11:57.120
Opis tej sytuacji już w okolicach Krakowa.

00:11:57.200 --> 00:12:00.920
Jak wyglądały walki, kiedy linię obrony i
to w lesie widać po transzejach

00:12:01.000 --> 00:12:05.360
zachowanych oparto o górę pocztową, czyli
przez miejscowych zwaną Łysą

00:12:05.440 --> 00:12:07.320
Górą w kierunku właśnie Wisły.

00:12:08.560 --> 00:12:15.960
Tutaj ewakuacja dochodzi do krańca wyspy
portowej i zaczyna się na promie 50tonowym

00:12:16.040 --> 00:12:22.120
w kierunku Górek Wschodnich, ale też drogą
lądową po wale dawnym 18 wiecznym wale,

00:12:22.200 --> 00:12:24.240
który na którym poprowadzono drogę.

00:12:24.320 --> 00:12:29.520
To jest trasa dzisiejszego autobusu 186
do przeprawy promowej w Sobieszewie.

00:12:29.600 --> 00:12:32.600
Tak tutaj widać również Fort nowotorowy.

00:12:32.680 --> 00:12:34.600
Będzie widać go tutaj na tej mapie lepiej.

00:12:34.760 --> 00:12:41.480
To jest obiekt wzniesiony w XIX wieku, w
połowie XIX wieku, który umożliwił sprawną

00:12:41.920 --> 00:12:45.200
przeprawę i skuteczną na drugą
stronę właśnie Wisły Śmiałej.

00:12:45.280 --> 00:12:45.640
Dlaczego?

00:12:45.720 --> 00:12:51.520
Dlatego, że Rosjanie już po 26 7 marca
zaczęli podchodzić pod ten teren.

00:12:51.600 --> 00:12:54.920
Ale ten fort i działa, i
karabiny maszynowe z tego fortu.

00:12:55.000 --> 00:12:58.840
Według relacji rosyjskich
duże straty dzienne notowali.

00:12:59.360 --> 00:13:03.080
Nawet jeden z oficerów sztabowych musiał
się tłumaczyć tam dokumentach dlaczego

00:13:03.160 --> 00:13:05.600
zakończone walki, a oni takie
straty mają dzienne, duże.

00:13:05.680 --> 00:13:08.440
Dlatego w pewnym momencie
trzymali się z daleka od fortu.

00:13:08.520 --> 00:13:10.760
On swoją rolę spełnił między 27.

00:13:10.840 --> 00:13:15.520
Kiedy zalano ten teren cały
do 10 kwietnia, kiedy załoga frontu się

00:13:15.600 --> 00:13:20.720
wycofała, skutecznie, skutecznie bronił
przeprawy i tym wałem przeciwpowodziowym i

00:13:20.800 --> 00:13:22.960
przeprawy promową z Górek
Zachodnich na Górki Wschodnie.

00:13:23.040 --> 00:13:24.200
Co tam obecnie jest?

00:13:25.360 --> 00:13:26.360
W tej chwili tego fortu nie ma.

00:13:26.440 --> 00:13:28.840
Został po wojnie na przełomie lat 60.
I 70.

00:13:28.920 --> 00:13:31.160
Rozebrany, ponieważ planowano tam.
Szkoda.

00:13:31.240 --> 00:13:34.560
Piękny zabytek sztuki fortyfikacyjnej
dziewiętnastowiecznej

00:13:35.000 --> 00:13:38.400
Z zachowanymi wtedy wówczas kaponierami.

00:13:38.800 --> 00:13:40.280
Dwukondygnacyjny obiekt.

00:13:41.360 --> 00:13:44.880
Planowano tam wybudowanie zakładu przerobu
kruszywa Bogatka, który nigdy nie został

00:13:44.960 --> 00:13:46.920
do końca zrealizowany, a obiektu nie ma.

00:13:47.000 --> 00:13:48.200
Został teren zniwelowany.

00:13:48.280 --> 00:13:53.360
Tu widzimy w Lidarze,
czyli w tej mapie takiej radarowej widzimy

00:13:53.440 --> 00:13:56.440
górę źródlaną, czyli widać po prostu
najwyższe wzniesienie na

00:13:56.520 --> 00:13:58.680
górze na na wyspie portowej.

00:13:58.760 --> 00:14:02.240
22 ponad 2 metry wysokości.

00:14:02.960 --> 00:14:07.880
Zaznaczone są miejsca ziemianek, transzei
pokazujących jak wyglądała obrona.

00:14:07.960 --> 00:14:10.200
Już ostatni punkt oporu
na wyspie portowej.

00:14:10.520 --> 00:14:11.920
Co oznaczają.
Te 7.

00:14:12.000 --> 00:14:13.800
Kwietnia?
Niebieskie prostokąty.

00:14:14.040 --> 00:14:17.640
Niebieskie prostokąty oznaczają zaznaczony
obszar z dużą ilością

00:14:17.720 --> 00:14:19.080
ziemianek i linii okopów.

00:14:19.400 --> 00:14:23.720
Do tej pory, jak spacerowicze przejdą się
na Górę Źródlaną, bez problemu znajdą leje

00:14:23.800 --> 00:14:26.720
po bombach, znajdą linie po transzejach.

00:14:27.000 --> 00:14:29.240
Pomarańczowe, czerwone kółko.

00:14:29.720 --> 00:14:32.760
Ono oznacza tak naprawdę bardzo duże.

00:14:32.840 --> 00:14:34.160
Dwa leje po bombach.

00:14:34.640 --> 00:14:38.280
No tutaj chyba Rosjanie
zrzucili jakieś półtonową bombę.

00:14:38.600 --> 00:14:40.080
Ten prostokąt po prawej.

00:14:40.800 --> 00:14:45.560
To z kolei oznacza miejsce, gdzie
znaleziono w 90 roku duży skład.

00:14:46.040 --> 00:14:47.440
No to też jest ciekawa historia.

00:14:47.520 --> 00:14:50.960
Prowadziłem kiedyś obóz żeglarski w
90 roku w klubie Stoczni Gdańskiej.

00:14:51.280 --> 00:14:54.600
No i do mnie jako do komendanta przybiegł
jeden z instruktorów i

00:14:55.400 --> 00:15:00.360
poinformował, że deszcze na tym wschodnim
stoku, tam gdzie planowaliśmy też jakieś

00:15:00.440 --> 00:15:03.960
tam zajęcia
interdyscyplinarne, były zajęcia nie tylko

00:15:04.200 --> 00:15:07.040
żeglarskie, ale też takie,
no, biegi na orientację.

00:15:07.280 --> 00:15:09.680
I tam planowany był jeden
z punktów kontrolnych.

00:15:09.760 --> 00:15:15.840
Okazało się, że deszcze odsłoniły po
prostu skład no granatników do moździerza.

00:15:15.920 --> 00:15:19.840
Tak, takich 80 milimetrowych w skrzynkach.

00:15:19.920 --> 00:15:22.560
No więc oczywiście tam zostawiłem
instruktora, oznaczyliśmy teren,

00:15:22.640 --> 00:15:27.920
zawiadomiliśmy milicję, policję, Już w 90
roku była policja, no i akcja rozminowania

00:15:28.000 --> 00:15:30.320
to było po prostu coś nieprawdopodobnego.

00:15:30.680 --> 00:15:35.120
Spodziewaliśmy się, że przyjedzie
policja, zabezpieczą teren, wezwą saperów.

00:15:35.200 --> 00:15:37.280
Tak, jeszcze wtedy
funkcjonowali na Słowackiego.

00:15:37.360 --> 00:15:40.280
Chyba przyjechali, by i to zabrali.

00:15:40.360 --> 00:15:41.920
Wyglądało to zupełnie inaczej.

00:15:42.600 --> 00:15:43.360
Zawiadomienie.

00:15:43.520 --> 00:15:47.720
Zawiadomiono komisariat
nr 7 na na Stogach.

00:15:48.040 --> 00:15:50.720
Przyjechał po półgodzinie biały polonez.

00:15:50.800 --> 00:15:57.960
Wysiadł z niego sierżant
sztabowy z pretensjami, że odrywamy od

00:15:58.280 --> 00:16:00.320
odważnych rzeczy do
jakiejś tu nie wiadomo co.

00:16:00.400 --> 00:16:05.440
Tutaj w ogóle bardzo zbagatelizował temat,
co to tam jakiś złom, co chwila z działek

00:16:05.520 --> 00:16:07.840
im coś przynoszą, więc oni
muszą sobie z tym radzić.

00:16:08.480 --> 00:16:12.560
I teraz proszę sobie wyobrazić podszedł do
tych skrzynek i stwierdziliśmy no pewnie

00:16:12.640 --> 00:16:15.280
zabezpieczy, może każe
nam się odsunąć czy coś.

00:16:15.360 --> 00:16:18.560
A on w tym momencie stwierdził, że on nie
będzie tu wypełniał tony

00:16:18.640 --> 00:16:20.160
papierów i wzywał saperów.

00:16:20.240 --> 00:16:21.360
Złapał za tą skrzynkę.

00:16:21.440 --> 00:16:24.360
Zanim zdążyliśmy się zorientować,
wyciągnął ją z tej ziemi i tam z tymi

00:16:24.440 --> 00:16:28.600
grantnikami i przeszedł przez ulicę
na drugą stronę, na brzeg Wisły.

00:16:28.680 --> 00:16:31.360
I szeroki zamach i poszło do wody.

00:16:31.440 --> 00:16:32.560
Za chwilę wrócił.

00:16:32.640 --> 00:16:35.960
My cały czas nie wiedzieliśmy czy
się rzucać na ziemie czy wycofać.

00:16:36.120 --> 00:16:41.000
Wrócił po drugą skrzynkę, podniósł po
prostu przeniósł przez jezdnię i wyrzucił

00:16:41.480 --> 00:16:45.040
do Wisły, tak, że po prostu
stwierdził Sprawa załatwiona.

00:16:45.120 --> 00:16:46.480
Wsiadł w poloneza i odjechał.

00:16:47.240 --> 00:16:49.400
No tak, zostaliśmy chwilę
tam na tym miejscu.

00:16:51.920 --> 00:16:52.560
To się nie.
Spodziewałem.

00:16:52.640 --> 00:16:53.960
Dla mnie to kryminał.
No.

00:16:54.480 --> 00:16:57.560
No.
To był czas transformacji ustrojowej.

00:16:57.640 --> 00:17:00.400
Różne rzeczy się działy, nawet
w milicji o policji.

00:17:00.480 --> 00:17:02.080
To wszystko gdzieś tam w tle leży.

00:17:02.160 --> 00:17:06.760
Myślę, że do tej pory to leży dlatego, że
wędkarze, no prędzej czy później może tam

00:17:07.360 --> 00:17:09.960
jak ktoś tam wrzuci jakąś
kotwiczkę, to może to wyciągnie.

00:17:10.040 --> 00:17:13.920
No myślę, że tam saperzy będą
prędzej czy później wezwani, tym bardziej,

00:17:14.000 --> 00:17:16.600
że co chwila się na wyspie, tak jak
wcześniej już powiedziałem, znajduje

00:17:16.680 --> 00:17:19.200
różnego rodzaju złom, taki wojenny.

00:17:19.320 --> 00:17:24.000
Tu mamy sam plan fortu, to
znaczy mapę pokazującą fort.

00:17:24.080 --> 00:17:27.800
Niebieską linią zaznaczono linię ewakuacji
lądowej, czyli którędy ci ludzie.

00:17:28.360 --> 00:17:32.240
Dzisiejszą ulicą Przełom kładką, która
znajdowała się nad wrotami

00:17:32.320 --> 00:17:35.280
przeciwpowodziowym i ona została
w 70 latach dopiero rozebrana.

00:17:35.360 --> 00:17:39.720
Można było dostać się na drugą stronę i
dalej wałem ewakuować w kierunku przeprawy

00:17:39.800 --> 00:17:44.280
promowej na Wyspę Sobieszewską i pokazano
czerwonymi liniami, jakie były sektory

00:17:44.360 --> 00:17:47.640
ognia, jak tam sobie radzili z
pochodzącymi czerwonoarmistami.

00:17:47.720 --> 00:17:49.120
Załoga fortu w Pleszewie.

00:17:49.200 --> 00:17:52.480
Tu jest jeszcze zdjęcie lotnicze
pokazujące jak ten fort wyglądał.

00:17:53.960 --> 00:17:59.000
Tutaj znowu szkic z pamiętnika czy tam
szkicownika jednego z żołnierzy czwartej

00:17:59.080 --> 00:18:02.680
dywizji pancernej, który
ostatecznie wylądował za Bałtykiem.

00:18:03.440 --> 00:18:07.600
Tutaj mamy też akurat
Tygrysa Królewskiego w akcji.

00:18:08.600 --> 00:18:10.520
Widać, że bardzo dynamiczna akcja.

00:18:10.600 --> 00:18:13.760
No dramatyczne tutaj sceny batalistyczne.

00:18:14.080 --> 00:18:15.120
Co to jest tam po lewej?

00:18:15.200 --> 00:18:16.120
To nie jest ten mniejszy.

00:18:16.200 --> 00:18:17.440
To nie jest Sherman jakiś.

00:18:17.520 --> 00:18:19.200
Nie, nie, to są niemieckie czołgi.
Niemieckie?

00:18:19.280 --> 00:18:19.520
Tak?

00:18:20.080 --> 00:18:25.760
Tu mamy, można powiedzieć, że niemieckiego
bohatera, bo to jest generał Klemens

00:18:25.840 --> 00:18:30.040
Bekier, który bardzo był szanowany przez
swoich żołnierzy, bo bardzo o nich dbał

00:18:30.560 --> 00:18:33.880
i przede wszystkim on stwierdził, że
absolutnie nie będzie bronił Gdańska,

00:18:33.960 --> 00:18:35.960
tylko będzie osłaniał ewakuację cywilów.

00:18:36.040 --> 00:18:39.200
Tym sobie zaskarbił też dodatkowy
szacunek swoich żołnierzy.

00:18:39.640 --> 00:18:47.480
Dlatego kiedy on zginął 27 marca
45 roku, ja już o tym

00:18:47.560 --> 00:18:48.800
wspominałem w pierwszej części.

00:18:49.560 --> 00:18:53.160
Ten teren jego sztabu dowodzenia
był przykryty salwą statiuszy.

00:18:53.240 --> 00:18:55.040
W rejonie Placu Zebrań Ludowych.

00:18:55.200 --> 00:18:59.280
Został na czołgu okryty flagą, wywieziony
przez swoich żołnierzy

00:19:00.080 --> 00:19:03.480
na czołgu dowodzenia na Wyspę
Sobieszewską, oczywiście tranzytem przez

00:19:03.560 --> 00:19:07.840
most Brightbacha, przez Stogi, przez Górki
Zachodnie, promem, następnie

00:19:07.920 --> 00:19:09.240
na Wyspę Sobieszewską.

00:19:09.320 --> 00:19:13.320
Ostatecznie jego ciało pochowano przy
starówce na Wyspie Sobieszewskiej,

00:19:13.400 --> 00:19:14.520
na ulicy Lazurowej.

00:19:14.720 --> 00:19:18.080
W 2000 roku, kiedy przez przypadek odkryto
tą zbiorową mogiłę

00:19:18.360 --> 00:19:19.920
żołnierzy przy starówce.

00:19:20.600 --> 00:19:25.000
Jego ciało leżało osobno zakopane pod taką
dużą sosną i zidentyfikowano dlatego, że

00:19:25.080 --> 00:19:27.560
on miał w nogach butelkę z danymi swoimi.

00:19:27.640 --> 00:19:28.880
Także to jest właśnie generał.

00:19:28.960 --> 00:19:32.240
On nie trafił na cmentarz docelowo.

00:19:32.320 --> 00:19:37.280
Ostatecznie na cmentarz garnizonowy w
Gdańsku, tam gdzie jego żołnierze tylko.

00:19:37.440 --> 00:19:39.400
Rodzina zabrała jego szczątki do Niemiec.

00:19:40.720 --> 00:19:43.720
Tutaj mamy ciekawą mapę pokazującą.

00:19:43.800 --> 00:19:48.160
Rosyjską mapę pokazującą lokację
sztabu 27.

00:19:48.360 --> 00:19:50.720
Korpusu Armijnego w Świbnie.

00:19:51.280 --> 00:19:57.080
I tym rejonie właśnie znaleziono
fragmenty maszyny Enigma.

00:19:57.160 --> 00:19:58.480
W zasadzie po rolkach.

00:19:58.560 --> 00:19:59.560
Po identyfikacji rolek.

00:19:59.640 --> 00:20:04.240
Ostatnio był bardzo ciekawy
też taki program Spotkanie

00:20:04.320 --> 00:20:05.760
w Muzeum II Wojny Światowej.

00:20:06.440 --> 00:20:07.880
Którego też jestem przewodnikiem.

00:20:09.240 --> 00:20:13.120
Też jakby specjaliści od
kryptografii, bo to był taki.

00:20:13.480 --> 00:20:15.160
Właśnie weekend z kryptografią.

00:20:15.600 --> 00:20:19.480
Wskazywali po numerach seryjnych rotorów,
że to musiały być cztery

00:20:19.560 --> 00:20:20.640
przynajmniej urządzenia.

00:20:20.800 --> 00:20:24.480
A ponieważ to był korpus armijny, a
urządzenia łączności specjalnej nie

00:20:24.560 --> 00:20:28.200
używano na poziomie
każdej dywizji, tylko to przekazywano

00:20:28.680 --> 00:20:30.960
na poziom sztabów wyższego rzędu.

00:20:31.120 --> 00:20:35.760
To wskazywałoby, że zostały w tym rejonie
zniszczone przynajmniej cztery urządzenia.

00:20:36.440 --> 00:20:37.280
Ale że co?

00:20:37.360 --> 00:20:41.840
Że zniesiono je w jedno
miejsce i po prostu tak.

00:20:42.000 --> 00:20:42.240
No.

00:20:42.480 --> 00:20:46.240
Ziemianki łączności
zostały rozebrane albo zniszczone

00:20:46.320 --> 00:20:50.120
granatami tam znaleziono, bo to Fundacja
Latebra dokonała tego odkrycia

00:20:50.640 --> 00:20:55.560
i według jakby tutaj
ustaleń takich szczegółowych wynikało, że

00:20:55.720 --> 00:20:57.920
te urządzenia zostały
rozebrane, zniszczone.

00:20:58.000 --> 00:21:00.880
Tam znaleziono fragment zawleczki od
granatu, więc możliwe, że

00:21:00.960 --> 00:21:02.160
zostały zniszczone ładunkami.

00:21:02.240 --> 00:21:05.320
Aczkolwiek trzeba pamiętać, że
tych urządzeń produkowano dużo.

00:21:05.400 --> 00:21:09.800
To nie była jakaś super wpadka, jeżeli
takie urządzenie wpadło w ręce wroga, bo

00:21:09.880 --> 00:21:15.640
nie problem jakby w samym urządzeniu,
ale w kodowych kluczach, które używano.

00:21:15.960 --> 00:21:19.200
Niemniej jednak prawdopodobnie te
urządzenia według moich ustaleń zostały

00:21:19.280 --> 00:21:25.600
zniszczone Po południu, po godzinie 18.00,
8 maja 45 roku, kiedy przyszedł ostatni

00:21:25.680 --> 00:21:27.600
radiogram do oddziałów na wyspie.

00:21:27.800 --> 00:21:30.920
Zniszczyć wszystkie
urządzenia łączności w miarę.

00:21:31.160 --> 00:21:34.760
Ja cytuję tak w miarę możliwości
przebijać się na zachód.

00:21:34.840 --> 00:21:35.560
Powodzenia.

00:21:35.720 --> 00:21:38.520
To był ostatni program, który
dostali żołnierze na wyspie.

00:21:38.800 --> 00:21:39.800
Wykonali rozkaz.

00:21:39.880 --> 00:21:44.960
Trzeba powiedzieć, że
to co znaleźli poszukiwacze, to jest

00:21:45.040 --> 00:21:49.680
oczywiście sukces, ale
no były to naprawdę szczątki.

00:21:49.760 --> 00:21:52.320
Tak, to te kółka tam charakterystyczne.

00:21:52.840 --> 00:21:57.360
Tak, ale też różnego rodzaju kable,
fragmenty, no, świadczyły o tym, że to

00:21:57.440 --> 00:21:58.880
nie były same tory, to było urządzenie.

00:21:58.960 --> 00:22:02.520
Tylko trzeba pamiętać, że
to było urządzenie w drewnianej skrzynce,

00:22:02.600 --> 00:22:06.840
więc drewno się tam zachowuje w średnim
stanie, więc no te bakelitowe czy

00:22:06.920 --> 00:22:08.840
metalowe części mogły się zachować lepiej.

00:22:09.560 --> 00:22:14.200
Tu mamy zdjęcie, którego identyfikacja
jest problemem, dlatego, że na

00:22:14.280 --> 00:22:15.720
pewno jest to na Mierzei Wiślanej.

00:22:15.800 --> 00:22:16.720
To bezwzględnie.

00:22:16.800 --> 00:22:21.640
Natomiast czy to jest w okolicach Stegny
czy w okolicach Mikoszewa, czy w okolicach

00:22:21.720 --> 00:22:26.760
Świbna, czy
gdzieś tam bardziej na wschód, w stronę

00:22:27.280 --> 00:22:30.240
Krynicy, to ciężko powiedzieć, dlatego że
widzimy tutaj ogromne,

00:22:30.320 --> 00:22:31.520
wielkie pobojowisko.

00:22:31.600 --> 00:22:35.640
Tak, truchła koni, jakiś sztuk, czyli
działo samobieżne, niemieckie,

00:22:35.720 --> 00:22:37.560
jakieś tlące się ognisko także.

00:22:37.640 --> 00:22:43.160
Ale to wskazuje nam jak wyglądały te lasy
Mierzei Wiślanej po zakończeniu walk.

00:22:43.400 --> 00:22:45.520
To były miejsca, gdzie po
prostu strach było chodzić.

00:22:45.600 --> 00:22:50.120
Nie tylko z uwagi na szczątki ludzkie, ale
też ogromną ilość niewypałów, amunicji.

00:22:50.360 --> 00:22:53.160
Przecież wyspa Sobieszewska była zamknięta
przez Rosjan zaraz po

00:22:53.240 --> 00:22:54.560
zakończeniu działań wojennych.

00:22:54.720 --> 00:22:59.960
Ale sprytni, no nowi mieszkańcy Gdańska,
radząc sobie z ogromnymi deficytami

00:23:00.800 --> 00:23:04.520
w czymkolwiek, no starali się
zorganizować sobie łóżka czy jakieś

00:23:04.600 --> 00:23:11.600
piecyki, czy jakiś sprzęt kuchenny właśnie
organizując wyprawy na Wyspę Sobieszewską

00:23:11.680 --> 00:23:15.760
i za spirytus uwalniając z depozytów
rosyjskich to, co się w

00:23:15.840 --> 00:23:18.600
ziemiankach udało znaleźć także.
Tak to wyglądało.

00:23:18.680 --> 00:23:20.560
Tu widzimy również ślady.

00:23:20.640 --> 00:23:22.640
To jest plaża w Brzeźnie.
Tam w głębi.

00:23:22.720 --> 00:23:24.600
Jak się przyjrzymy to zobaczymy klify.

00:23:24.960 --> 00:23:28.760
Tutaj Redłowskiej jakieś
pozostałości działa.

00:23:28.840 --> 00:23:33.040
Tak to jest 80 ósemka, która też gdzieś
tam w okolicach miała stanowisko.

00:23:33.560 --> 00:23:34.480
Czyli przeciwlotnicze.

00:23:34.560 --> 00:23:39.440
Tak, tak tak, ale również mogła być
wykorzystana do walki z oddziałami

00:23:39.520 --> 00:23:41.880
pancernymi i to zalegało w wydmie.

00:23:41.960 --> 00:23:43.000
No sztormy odsłoniły.

00:23:43.080 --> 00:23:46.880
Tak, tutaj mamy jakiś destrukt,
przepraszam, puszki po maskę

00:23:46.960 --> 00:23:49.240
przeciwgazowej znalezionej
na wyspie portowej.

00:23:49.680 --> 00:23:54.000
Tutaj No to taka kolekcja większa,
jakaś saperka, jakiś niemiecki hełm.

00:23:54.080 --> 00:23:59.120
Wzór 35, jakaś łuska
też skorodowana od działka tutaj

00:23:59.200 --> 00:24:01.840
iła szturmowego i to w zasadzie.

00:24:01.920 --> 00:24:06.080
Jeśli chodzi o
tę destrukty, to naprawdę można do tej

00:24:06.160 --> 00:24:07.520
pory znaleźć ich bardzo, bardzo dużo.

00:24:07.600 --> 00:24:08.680
To trzeba, naprawdę.

00:24:09.400 --> 00:24:12.320
No i oczywiście absolutnie odradzam.
Nie polecam.

00:24:12.400 --> 00:24:14.000
Szukanie na własną rękę.

00:24:14.080 --> 00:24:16.520
Najlepiej robić to w różnego
rodzaju stowarzyszenia, które.

00:24:16.600 --> 00:24:18.360
Jest po prostu ciągle niebezpieczne.

00:24:18.440 --> 00:24:21.080
To jest nie tylko niebezpieczne,
ale to jest wręcz przestępstwo.

00:24:21.160 --> 00:24:27.480
Także najlepiej robić to z zapisać się do
takiej grupy turystycznej oficjalnej,

00:24:27.560 --> 00:24:32.560
chociażby jak Fundacja Latebra, która robi
to przy wszelkich uzyskanych zezwoleniach

00:24:32.640 --> 00:24:36.160
od właściciela terenu, od konserwatora
zabytków, ma wyznaczony obszar

00:24:36.240 --> 00:24:38.280
i czas na prowadzenie badań.

00:24:38.440 --> 00:24:39.440
No i to przynosi skutki.

00:24:39.520 --> 00:24:42.560
Jak słyszymy w mediach, co
chwila jakieś ciekawe odkrycie.

00:24:43.880 --> 00:24:51.520
Więc czym się to te walki na
Wyspie Portowej zakończyły?

00:24:51.840 --> 00:24:55.720
Czy tam jakaś grupa
została wzięta do niewoli?

00:24:56.080 --> 00:25:00.880
Widzieliśmy na moście, że była prowadzona
grupa, ale część już

00:25:01.120 --> 00:25:03.000
zdążyła się ewakuować.
Zdołała się ewakuować.

00:25:03.080 --> 00:25:04.760
Według relacji samych ludzi, którzy.

00:25:04.840 --> 00:25:08.480
Uciekinierów z Gdańska, którzy przeżyli
przejście frontu gdzieś w piwnicach,

00:25:08.560 --> 00:25:12.600
jakichś schronach i tak dalej, to wiemy,
że Rosjanie wypędzali z tych piwnic

00:25:12.680 --> 00:25:14.640
ludzi i po prostu pędzili ich na tyły.

00:25:15.120 --> 00:25:19.240
Taki punkt zborny w okolicach
dzisiejszej szkoły na Głębokiej.

00:25:19.320 --> 00:25:20.680
Szkoły Mistrzostwa Sportowego.

00:25:21.840 --> 00:25:24.320
Znajdował się tam między innymi.

00:25:24.400 --> 00:25:29.920
Tych ludzi też jakby opatrywano czy
punkt zborny tak żeby przetransportować.

00:25:30.120 --> 00:25:31.760
Bo tam jest budynek 6 LO.

00:25:31.840 --> 00:25:35.400
Tak, to jest budynek 6 LO, łącznie
ze Szkołą Mistrzostwa Sportowego.

00:25:35.480 --> 00:25:37.720
I tam był punkt zborny.
Tam był punkt zborny.

00:25:37.800 --> 00:25:40.720
Zresztą tam mało też
kto o tym wie, że pod.

00:25:41.200 --> 00:25:44.080
Ponieważ wykonywano różnego
rodzaju groby masowe.

00:25:44.200 --> 00:25:48.360
Ludzie masowo umierali też z ran,
nie tylko w wyniku działań bojowych.

00:25:48.440 --> 00:25:48.800
Chowano.

00:25:48.880 --> 00:25:51.480
Musiano ich szybko chować, dlatego,
że była groźba po prostu epidemii.

00:25:51.560 --> 00:25:55.480
Zwłaszcza, że zaczynała się wiosna i tam
pod boiskiem szkolnym prawdopodobnie

00:25:55.560 --> 00:25:57.480
znajduje się też taka masowa mogiła.

00:25:57.680 --> 00:26:02.120
Także no, z racji tego, że tam też był
lazaret, to był szpital i przy każdym

00:26:02.200 --> 00:26:07.440
takim budynku znajdowały się
groby, gdzie chowano tych zmarłych ludzi.

00:26:07.880 --> 00:26:10.320
No chociażby w szkole, w
której pracuję w Sobieszewie.

00:26:10.400 --> 00:26:13.560
Tam też na terenie
okalającym szkołę też znajduje się

00:26:13.640 --> 00:26:15.480
jedna z takich mogił wojennych.

00:26:15.560 --> 00:26:19.600
Masowych, bo tam w szkole znajdował się
punkt właśnie tutaj lazaret,

00:26:19.680 --> 00:26:21.160
taki punkt opatrunkowy, polowy.

00:26:22.520 --> 00:26:27.480
No i od wiosny 45 roku zaczyna się

00:26:28.440 --> 00:26:32.760
historia już zupełnie polskiego Gdańska, a

00:26:33.120 --> 00:26:38.440
nie tego Gdańska, który był najpierw
rzeczywiście wielokulturowy, choć

00:26:39.320 --> 00:26:44.440
najwięcej było ludności
niemieckojęzycznej, ale lojalnej wobec

00:26:44.520 --> 00:26:49.440
Rzeczpospolitej przez stulecia, a
potem przejęcie miasta przez Prusy.

00:26:49.880 --> 00:26:52.920
Miasto niemieckie do
szpiku kości niemieckie.

00:26:53.000 --> 00:26:54.640
Zwłaszcza po 33 roku.

00:26:55.040 --> 00:26:56.480
A zwłaszcza po 33.

00:26:56.600 --> 00:27:00.920
Ale czytałem wspomnienia, z których
wynika, że że gdańszczanie

00:27:01.000 --> 00:27:02.480
generalnie od 20.

00:27:02.560 --> 00:27:07.440
Roku mieli poczucie krzywdy, że przecież
właściwie całkowicie niemieckie

00:27:07.520 --> 00:27:10.800
miasto, a zostało Oderwane od Rzeszy.

00:27:11.400 --> 00:27:14.760
To był taki półśrodek, dlatego
że jak analizujemy sytuację.

00:27:15.040 --> 00:27:20.200
Jakby tutaj
genezę powstania Wolnego Miasta

00:27:20.280 --> 00:27:23.200
Gdańska, to to był taki środek drogi.
Dlaczego?

00:27:23.440 --> 00:27:24.440
Dlatego, że.

00:27:26.920 --> 00:27:33.880
Jak przekazać duże portowe miasto Polsce,
które jest w tym momencie w 99%

00:27:34.000 --> 00:27:36.280
zamieszkałe, zamieszkane przez Niemców?

00:27:37.440 --> 00:27:41.000
Z drugiej strony pozostawienie go Niemcom
to byłaby taka jawna niesprawiedliwość

00:27:41.080 --> 00:27:43.880
wobec Polski, której to miasto w granicach
Rzeczpospolitej było

00:27:43.960 --> 00:27:45.360
wieki przed rozbiorami.

00:27:45.440 --> 00:27:48.080
I sięgnięto po patent
z epoki napoleońskiej.

00:27:48.160 --> 00:27:52.480
Sięgnięto po patent z epoki może nie tyle
napoleońskiej, ale i to też nie był jedyny

00:27:52.560 --> 00:27:56.560
patent, bo przecież miasto Triest na
pograniczu jugosławiańsko włoskim również

00:27:56.640 --> 00:28:01.280
stało się takim wolnym miastem, bo nie
wiadomo go, czy przekazać go Włochom,

00:28:01.360 --> 00:28:03.160
czy zostawić go Jugosłowianom.
Tak.

00:28:03.400 --> 00:28:07.920
Także Gdańsk
został wolnym miastem dlatego, że miał

00:28:08.000 --> 00:28:11.480
niemieckich mieszkańców, to oczywiście, że
z czasem, w okresie tego dwudziestolecia

00:28:11.560 --> 00:28:15.720
międzywojennego napływała duża liczba tam
też mieszkańców, chociażby portowych,

00:28:15.800 --> 00:28:20.520
kolejowych i tak dalej, ale ona nigdy nie
przekraczała 8, maksymalnie do 10%

00:28:20.600 --> 00:28:26.080
mieszkańców miasta, więc zawsze to była
mniejszość polska, która zwłaszcza po 35

00:28:26.160 --> 00:28:29.760
roku była wystawiona na różnego rodzaju
szykany i prześladowania,

00:28:30.160 --> 00:28:35.000
a skończyło się to listami
proskrypcyjnymi, czyli różnego rodzaju

00:28:35.640 --> 00:28:40.040
przygotowaniami do likwidacji wszelkiej
polskości w Gdańsku, nawet w sposób

00:28:40.120 --> 00:28:45.320
zbrodniczy, bo przecież działacze
Polonii Gdańskiej trafiali właśnie do Lasu

00:28:45.400 --> 00:28:49.760
szpiegowskiego czy Lasu Piaśnickiego, czy
byli pierwszymi więźniami obozu

00:28:49.840 --> 00:28:51.200
koncentracyjnego w Stutthofie.

00:28:51.560 --> 00:28:53.000
Także tak to wyglądało.

00:28:53.080 --> 00:28:57.400
Natomiast wydaje mi się, że Wolne Miasto
Gdańsk w takiej formie, w jakiej

00:28:57.920 --> 00:29:01.160
powstało no, wydaje się, że na tamten czas
to było optimum, które

00:29:01.240 --> 00:29:04.080
można było zastosować.
Niech pan sobie teraz wyobrazi.

00:29:06.360 --> 00:29:12.200
Z uwagi na nieprawdopodobne
perturbacje polityczne i terytorialne.

00:29:12.280 --> 00:29:14.720
Nagle Gdańsk miałby być
przekazany, nie wiem.

00:29:14.920 --> 00:29:16.960
Albo Kaliningrad.
To jest dobry przykład.

00:29:17.040 --> 00:29:19.360
Kaliningrad miałby być
przekazany Polsce albo Niemcom.

00:29:19.560 --> 00:29:20.560
Wyobraża pan to sobie?

00:29:20.800 --> 00:29:23.720
Miasto w stu procentach praktycznie
zamieszkałe przez Rosjan.

00:29:23.880 --> 00:29:25.120
Wydaje się to mało możliwe.

00:29:25.200 --> 00:29:28.960
Tak wielkie ruchy właśnie tutaj,
przesiedlenia ludności

00:29:29.040 --> 00:29:30.040
to już nie ta epoka.

00:29:30.120 --> 00:29:31.960
Ale powiedzmy więcej.

00:29:32.040 --> 00:29:33.480
Naprawdę miasto sowieckie?

00:29:33.560 --> 00:29:35.600
Tak, bo z Królewca niewiele zostało.

00:29:35.680 --> 00:29:37.600
Królewca pozostały fragmenty przedmieść.

00:29:37.680 --> 00:29:40.760
Ja to miasto znam dobrze, bo często nie
tylko tam żeglowałem, ale też

00:29:40.840 --> 00:29:45.400
organizowałem tam różnego rodzaju wyjazdy,
chociażby w sensie eksploracji tych

00:29:45.480 --> 00:29:49.400
wieńca, tych fortów, pasa
zewnętrznego czy wewnętrznego.

00:29:49.480 --> 00:29:53.640
Więc dosyć dobrze poznałem to miasto i z
zewnątrz, i trochę pod spodem, pod ziemią.

00:29:54.600 --> 00:29:59.440
Poznałem trochę też rosyjskich
żeglarzy, także no rzeczywiście to jest.

00:29:59.520 --> 00:30:05.760
To jest miasto, które ciąży ku zachodowi i
no tak trochę odeszliśmy od tematu, ale to

00:30:05.840 --> 00:30:09.600
jest w ogóle osobna historia i to
warto kiedyś na ten temat porozmawiać.

00:30:09.760 --> 00:30:13.400
Ale trzeba powiedzieć, że to w sumie
chichot historii, że

00:30:14.600 --> 00:30:21.320
Gdańsk, Polski całkowicie polski,
Gdańsk jako integralna część

00:30:21.400 --> 00:30:24.840
Rzeczpospolitej Polskiej, no to jest coś,
co zawdzięczamy Stalinowi

00:30:24.920 --> 00:30:25.760
w gruncie rzeczy.

00:30:27.840 --> 00:30:30.880
Zdobyty przez wojska sowieckie.

00:30:32.520 --> 00:30:32.760
Tak.

00:30:33.360 --> 00:30:36.440
Rosyjscy żołnierze nawet mieli rozkaz
wieszać biało czerwone

00:30:36.520 --> 00:30:38.040
flagi, że to miasto, ale.

00:30:38.120 --> 00:30:42.200
Też Polacy, ale też
też ściągnęli ten mały oddział polskich

00:30:42.280 --> 00:30:44.000
żołnierzy gdzieś tam spod Sopotu.

00:30:44.480 --> 00:30:46.480
Tak, Ratusz Głównego Miasta był wypalony.

00:30:46.560 --> 00:30:50.200
Tam nie dało się umieścić flagi u góry,
ale na Dworze Artusa z narażeniem życia.

00:30:50.280 --> 00:30:53.800
Jak wspomina jeden z żołnierzy,
udało się tam biało czerwoną, więc.

00:30:54.000 --> 00:30:57.760
Więc obu stronom zależało na
propagandowym rozegraniu tego.

00:30:57.840 --> 00:31:04.280
I 30 marca już wyszły dokumenty oficjalne,
które włączają dawne

00:31:04.720 --> 00:31:08.960
województwo, to znaczy dawne Wolne
Miasto Gdańsk w obszar Polski, tak.

00:31:09.040 --> 00:31:11.600
Natomiast trzeba pamiętać, że jest taka
ciekawostka

00:31:12.040 --> 00:31:18.760
ze sfery prawa międzynarodowego, że
jakby organ, który powołał Wolne Miasto

00:31:18.840 --> 00:31:24.000
Gdańsk, czyli Liga Narodów na podstawie
ustaleń Konferencji Wersalskiej, on nigdy

00:31:24.080 --> 00:31:26.040
tego Wolnego Miasta Gdańska nie rozwiązał.

00:31:26.560 --> 00:31:29.800
Organ, który przejął kompetencje Ligi
Narodów, czyli Organizacja Narodów

00:31:29.880 --> 00:31:35.000
Zjednoczonych ONZ, również, a mógłby to
zrobić jedną rezolucją z dwoma punktami,

00:31:35.080 --> 00:31:37.560
również Wolnego Miasta
Gdańska nie rozwiązał.

00:31:37.640 --> 00:31:40.000
Czyli De iure Wolne Miasto
Gdańsk wciąż istnieje.

00:31:40.080 --> 00:31:45.280
Mimo oczywistych aspektów ekonomicznych,
społecznych, politycznych, każdych

00:31:45.360 --> 00:31:50.160
możliwych, to w sensie
jakiejś luki prawnej, bo przecież nie

00:31:50.240 --> 00:31:55.440
wiem, czy nasi widzowie wiedzą, ale
istnieją nawet

00:31:56.120 --> 00:32:00.960
władze Wolnego Miasta Gdańska na
uchodźstwie, które traktowane są trochę

00:32:01.040 --> 00:32:02.800
nawet przez władze niemieckie
humorystycznie, jako

00:32:02.880 --> 00:32:04.040
pewien klub towarzyski.

00:32:04.120 --> 00:32:10.160
I taka ciekawostka bardziej socjologiczna,
ale one funkcjonują i Gdańsk.

00:32:10.240 --> 00:32:13.320
Pytanie, czy ktoś kiedyś w przyszłości nie
wykorzysta tej luki prawnej, że

00:32:13.400 --> 00:32:14.960
to miasto nigdy nie zostało jako.

00:32:15.040 --> 00:32:18.800
Bo przecież nie mogli tego zrobić
przedstawiciele Wielkiej Trójki

00:32:19.480 --> 00:32:20.880
w Poczdamie, bo nie oni.

00:32:20.960 --> 00:32:24.520
Jakby to wolne Miasto, to zrobiono jakby
de facto tak po prostu mieli

00:32:24.960 --> 00:32:27.240
taką moc sprawczą, to zrobiono.

00:32:27.320 --> 00:32:31.640
Ale no żadna rezolucja w ONZ cie w
tym temacie nie została wprowadzona.

00:32:31.720 --> 00:32:33.080
No cóż, ciekawostka historyczna.

00:32:33.280 --> 00:32:34.240
Będziemy bronić.

00:32:34.320 --> 00:32:42.280
To oczywiście ponury żart, ale czasy mamy
dziwne, niepewne, wiele niespodzianek.

00:32:44.120 --> 00:32:49.360
To co się działo już
od wiosny 45 roku po zakończeniu

00:32:49.440 --> 00:32:53.240
walk to zupełnie inna historia.
Ale historia.

00:32:53.320 --> 00:32:56.600
Chociaż Cień wojny położył się dosyć długo
na Gdańsku,

00:32:57.440 --> 00:33:02.360
nawet swego czasu planowano na samym
początku, że Gdańsk będzie ciężko

00:33:02.440 --> 00:33:07.480
odbudować, więc nawet był taki projekt,
żeby główne miasto po prostu zebrać ruiny,

00:33:07.560 --> 00:33:11.760
zniwelować, zostawić potężną bryłę ruin
Bazyliki Mariackiej

00:33:12.400 --> 00:33:14.760
i zostawić jako takie memento po wojnie.

00:33:14.840 --> 00:33:19.000
Ale na szczęście z czasem wygrała
koncepcja, że naprzeciw wszystkim

00:33:19.080 --> 00:33:23.640
przeciwnościom odbudujemy to miasto
i ono jeszcze zachwyci turystów.

00:33:23.720 --> 00:33:25.560
Szczególnie tych tak szczęśliwie.

00:33:25.640 --> 00:33:29.920
Bo tutaj ta historia Gdańska jako miasta
królewskiego, polskiego

00:33:30.000 --> 00:33:31.640
tak to zadecydowało.

00:33:31.720 --> 00:33:35.280
Trzeba tę polskość Gdańska
zaakcentować, pokazać.

00:33:35.520 --> 00:33:38.200
No i dzisiaj to, co jest.

00:33:38.280 --> 00:33:42.400
Trzeba pamiętać, że miasto Gdańsk jest
miastem wielokulturowym, wielonarodowym,

00:33:42.640 --> 00:33:46.680
wielonarodowym, wieloreligijnym w swojej
historii jako miasto otwarte

00:33:46.760 --> 00:33:48.240
tak, Nie wolne, otwarte.

00:33:48.320 --> 00:33:53.800
I myślę, że ta mentalność w gdańszczanach
tej otwartości tak jednak jest.

00:33:53.960 --> 00:34:00.240
To tak Tak jest, ale jest to
już zupełnie inny etap historii.

00:34:00.320 --> 00:34:01.920
Miasto czysto polskie.

00:34:03.600 --> 00:34:06.960
Nie wstydzimy się naszej historii,
nawet jesteśmy z niej dumni.

00:34:07.040 --> 00:34:12.800
Te zabytki odnowione, te
braki w zabudowie, które zostały

00:34:12.880 --> 00:34:15.280
wypełnione w umiejętny sposób.

00:34:15.360 --> 00:34:18.920
W wielu miejscach to
wszystko robi duże wrażenie.

00:34:19.000 --> 00:34:21.600
To miasto kochamy turyści.

00:34:21.800 --> 00:34:22.920
Chcemy to miasto poznawać.

00:34:23.000 --> 00:34:26.120
I dlatego ja jako nauczyciel historii i
jako przewodnik turystyczny,

00:34:26.640 --> 00:34:31.600
jako pasjonat staram się popularyzować tą
wiedzę o tym mieście

00:34:32.000 --> 00:34:36.600
i oprowadzając też czasami wycieczki po
mieście, pokazywać niezwykłość

00:34:36.680 --> 00:34:37.960
tego miasta na każdym kroku.

00:34:38.040 --> 00:34:43.480
I powtarzam z każdego kilometra
kwadratowego można ogromną ilość wiedzy,

00:34:43.920 --> 00:34:48.720
informacji uzyskać o historii, o
ludziach, wydarzeniach, przyrodzie.

00:34:48.920 --> 00:34:51.640
Jeżeli jesteśmy na terenie
to w Gdańsku się dzieje.

00:34:52.160 --> 00:34:54.600
Panie Rafale, dziękuję za.
Bardzo dziękuję.

00:34:54.680 --> 00:34:59.560
Za niezwykłą opowieść I jeszcze raz
powiem Pańska wiedza jest imponująca.

00:34:59.640 --> 00:35:03.200
No wie pan, ktoś mądry kiedyś powiedział,
żeby nie mówić wszystkiego, co się

00:35:03.280 --> 00:35:05.640
wie, tylko wiedzieć, co się mówi.
Staram się to robić.

00:35:05.720 --> 00:35:07.360
Nie wiem jak.
Jak to się udaje?

00:35:07.440 --> 00:35:09.760
No, mam nadzieję, że
z pozytywnym skutkiem.

00:35:09.960 --> 00:35:12.760
Szanowni Państwo, to była długa opowieść.

00:35:12.840 --> 00:35:19.640
Trzy odcinki, każdy powyżej 30 minut,
więc do tego końca zapewne dotrwali.

00:35:20.800 --> 00:35:25.000
No, najwięksi pasjonaci
historii Gdańska, ale.

00:35:25.440 --> 00:35:27.160
Zachęcam do odkrywania tajemnic Gdańska.

00:35:27.240 --> 00:35:28.720
Jest ich naprawdę jeszcze mnóstwo.

00:35:29.280 --> 00:35:30.640
Myślę, że było warto.

00:35:30.720 --> 00:35:38.640
Przypomnę, że 28 marca
w bibliotece na Stogach pan Rafał wygłosi

00:35:38.720 --> 00:35:42.960
prelekcję, po której
publiczność będzie zadawała pytania.

00:35:43.360 --> 00:35:45.720
Pamięta Pan, o której jest spotkanie?

00:35:45.800 --> 00:35:47.480
Tak, to jest Biblioteka
Publiczna na Stogach.

00:35:47.560 --> 00:35:49.200
Nowa biblioteka Szpaki 1.

00:35:49.280 --> 00:35:52.640
Godzina 17.00. 28 marca.

00:35:53.440 --> 00:35:54.040
Zapraszam.

00:35:54.560 --> 00:35:56.040
Zapraszamy na to spotkanie.

00:35:56.120 --> 00:36:04.840
Dziękujemy za wysłuchanie tych trzech
odcinków Opowieści o przedwiośniu 45 roku,

00:36:04.920 --> 00:36:08.600
które okazało się dla Gdańska tragiczne.

00:36:09.440 --> 00:36:14.400
No bo wiadomo, że miasto zostało
w dużej części zrujnowane.

00:36:14.480 --> 00:36:19.960
Niestety w tej swojej najbardziej
wartościowej, historycznej, w tych

00:36:20.040 --> 00:36:22.120
dzielnicach historycznych najstarszej.

00:36:22.200 --> 00:36:25.440
Ale na szczęście jak Feniks
z popiołów odrodziło się.

00:36:25.920 --> 00:36:33.040
No tak, ale to już jest zasługa
pokoleń polskich, polskich budowniczych,

00:36:33.120 --> 00:36:34.960
polskich inżynierów, mieszkańców.

00:36:35.680 --> 00:36:36.640
No i bardzo dobrze.

00:36:37.120 --> 00:36:38.880
Dziękuję jeszcze raz,
Panie Rafale, za uwagę.

00:36:38.960 --> 00:36:42.680
Państwu również bardzo państwu
dziękuję i do widzenia, do widzenia.

00:36:42.760 --> 00:36:43.760
Roman Daszczyński.