WEBVTT

00:00:13.401 --> 00:00:17.800
Dzień dobry, witam państwa po raz kolejny
w programie Wszystkie Strony Miasta.

00:00:17.801 --> 00:00:19.696
To jest oczywiście
odsłona kulturalna tego

00:00:19.697 --> 00:00:23.600
programu, a dzisiaj naszą
gościnią jest Iwona Zając.

00:00:24.050 --> 00:00:26.600
Dzień dobry, bardzo
miło, że mogę tutaj być.

00:00:27.050 --> 00:00:29.880
Dzięki Iwona, że wpadłaś.

00:00:29.900 --> 00:00:32.292
Tym bardziej, że ja
mam takie wrażenie, że

00:00:32.342 --> 00:00:39.380
najsłynniejsza nikę ze
stoczni, której ty jesteś autorką,

00:00:39.680 --> 00:00:42.720
że gdzieś zniknęłaś nam z Gdańska.

00:00:42.721 --> 00:00:45.880
Ja po prostu brakuje mi ciebie w Gdańsku

00:00:45.881 --> 00:00:50.400
i mam nadzieję, że to będzie taki
moment, od którego wszystko się zmieni.

00:00:50.401 --> 00:00:51.420
Ale po kolei.

00:00:51.620 --> 00:00:56.611
Powodem, dla którego zaprosiłam
Iwonę dzisiaj do studia jest

00:00:56.631 --> 00:01:02.340
wystawa w NOMUS-ie, w oddziale
Muzeum Narodowego w Gdańsku.

00:01:02.440 --> 00:01:05.140
Wystawa nazywa się
"Sala kolekcji Iwona Zając".

00:01:05.141 --> 00:01:08.420
Sala kolekcji nie bez przyczyny,
bo jest to po prostu jedna sala.

00:01:08.445 --> 00:01:09.440
Tak, tak.

00:01:09.441 --> 00:01:12.740
Jedna sala i dwie prace,
ale jakie, proszę państwa.

00:01:12.741 --> 00:01:16.260
To jest instalacja i musze
oraz wideo pożegnanie.

00:01:16.335 --> 00:01:19.383
Wszystkie wiążą się ze
stocznią, wszystkie wiążą się

00:01:19.458 --> 00:01:23.800
z tym, jak już nazwałyśmy
to modus operandi Iwony,

00:01:23.801 --> 00:01:29.120
czyli stocznia, jej mieszkańcy, odchodzenie
i te tematy, które są ci takie bliskie.

00:01:29.220 --> 00:01:33.280
Ale dla tych z państwa, którzy być może,
no to tylko chyba młodszych słuchaczy,

00:01:33.281 --> 00:01:35.403
nie znają jeszcze
Iwony, to ja pozwolę sobie

00:01:35.415 --> 00:01:37.500
jednak przeczytać to
CV takie dosyć długie.

00:01:37.550 --> 00:01:41.901
Amerykański portal Huffington
Post umieścił Gdańsk na 23.

00:01:41.951 --> 00:01:46.080
miejscu swojej światowej listy najciekawszych
miast pod względem street artu.

00:01:46.081 --> 00:01:49.200
I to był 2014 rok.

00:01:49.275 --> 00:01:53.031
I takie nazwiska jak Rafał
Roskowiński, Tuse, Luney,

00:01:53.051 --> 00:01:58.060
Mariusz Waras, Piotr Szwabe
oczywiście i Iwona Zając,

00:01:58.061 --> 00:02:01.420
to takie najmocniejsze
nazwiska street artowców.

00:02:01.421 --> 00:02:04.000
Iwona już nie maluje wprawdzie na murach,

00:02:04.450 --> 00:02:06.680
ale robi rzeczy pokrewne.

00:02:07.330 --> 00:02:12.880
Przede wszystkim absolwentka Akademii
Sztuk Pięknych w Gdańsku, prawda?

00:02:12.930 --> 00:02:14.260
Tak to się zaczęło.

00:02:14.410 --> 00:02:15.760
Tak.

00:02:15.810 --> 00:02:19.800
Urodzona, mieszka w Gdańsku,
urodziła się też w Gdańsku.

00:02:19.801 --> 00:02:22.420
Urodziłam się w Gdańsku,
tak, wychowałam się w Gdańsku.

00:02:22.490 --> 00:02:26.640
W 2008 roku otrzymała nominację
do tytułu Gdańszczanki Roku.

00:02:26.690 --> 00:02:28.840
Tak, wielkie święto dla mnie.

00:02:28.940 --> 00:02:33.680
Rok później program III Polskiego
Radia przyznał jej trójkowy znak jakości.

00:02:33.780 --> 00:02:36.560
Jest laureatką Gdańskiej
Nagrody Sztorm Roku.

00:02:36.610 --> 00:02:37.720
Tak.

00:02:37.721 --> 00:02:41.580
I do tych najbardziej znanych
jej projektów należy Stocznia,

00:02:41.581 --> 00:02:46.056
która rozpoczęła się, ten
cykl murali, które malowałaś

00:02:46.081 --> 00:02:50.640
na murze okalającym stocznię,
rozpoczęłaś w 2004 roku.

00:02:50.710 --> 00:02:53.440
Jaki to był moment Iwona wtedy?

00:02:54.240 --> 00:02:58.140
No miałam już od 2002 roku
pracownię na terenie stoczni,

00:02:58.141 --> 00:03:01.600
bo trzeba pamiętać, że skończyłam
akademię i to był taki trudny moment.

00:03:01.601 --> 00:03:05.600
Jeszcze wtedy miałam
pracownię w Sopocie, gazownię.

00:03:05.750 --> 00:03:08.880
Później zrealizowałam taki
projekt "Gazownia - moja miłość",

00:03:08.881 --> 00:03:14.060
bo to rzeczywiście było takie bardzo dla
mnie ważne miejsce, kształtujące mnie mocno.

00:03:14.110 --> 00:03:18.440
I w momencie dyplomu
straciłam też tą pracownię.

00:03:18.460 --> 00:03:24.180
Na szczęście nie straciłam prac, bo
tam też nam się włamali do tego miejsca.

00:03:24.280 --> 00:03:27.500
To jest bardzo trudny moment,
kiedy nie ma się pracowni.

00:03:27.550 --> 00:03:29.720
Ja pewno też zdefiniowałam swoją sztukę,

00:03:29.721 --> 00:03:33.260
bo zawsze mówiłam, że sztuka ma mi
towarzyszyć i ona ma mi nie przeszkadzać.

00:03:33.261 --> 00:03:39.480
Ona, ja jej dużo poświęcam, ale ona ma
być też taka jakby w tym wymiarze ludzka.

00:03:39.555 --> 00:03:44.640
Więc zaczęłam tworzyć prace,
które jakby taką definicję moich prac

00:03:44.641 --> 00:03:47.220
to było, że ja mogę je
przenieść własnymi rękami.

00:03:47.240 --> 00:03:48.920
Ona miała mieć taki format.

00:03:48.970 --> 00:03:51.400
No ale oczywiście marzyły
mi się też większe rzeczy.

00:03:51.401 --> 00:03:55.160
Nie wiedziałam jeszcze, jak mam to robić.

00:03:55.185 --> 00:03:58.280
I w 2000 roku właśnie
Piotr Szwab zaprosił mnie

00:03:58.281 --> 00:04:02.320
do Festiwalu Malarstwa
Ściennego na Klinicznej.

00:04:02.345 --> 00:04:03.840
I wtedy zrobiłam pierwszy swój mural.

00:04:03.841 --> 00:04:06.300
Zawsze interesowali
mi chłopcy, taki był tytuł.

00:04:06.301 --> 00:04:09.400
No i mówię, no tak, bingo,
to jest właśnie dokładnie to.

00:04:09.401 --> 00:04:10.640
Po pierwsze mam duży format.

00:04:10.641 --> 00:04:12.880
- Tam powstały trzy w ogóle twoje murale.
- Więcej, więcej.

00:04:12.900 --> 00:04:17.363
Tak, tak, tam chyba z
sześć, no dość tak cyklicznie

00:04:17.364 --> 00:04:20.160
tam działałam, nawet jak
przyjeżdżałam na wakacje,

00:04:20.161 --> 00:04:24.000
bo był okres, że mieszkałam już
w Londynie, to też tam działałam.

00:04:24.100 --> 00:04:28.360
I później jakby już wiedziałam,
że chcę to robić, tak.

00:04:28.361 --> 00:04:31.940
Że to jest język, z którym się
chce komunikować z publicznością.

00:04:31.941 --> 00:04:35.920
Właśnie tworzyć sztukę
w przestrzeniach miasta.

00:04:35.921 --> 00:04:39.880
I w 2002 roku zwrócił się
do mnie Roman Sebastiański

00:04:39.900 --> 00:04:45.240
z propozycją, że jest taka możliwość, że
możemy mieć pracownię na terenie stoczni.

00:04:45.340 --> 00:04:50.380
Że tworzy się to coś takiego, jak kolonia
artystów w dawnej centrali telefonicznej.

00:04:50.505 --> 00:04:52.440
No fantastyczny pomysł.

00:04:52.441 --> 00:04:55.600
Młodzi artyści byli bardzo
głodni w tamtym okresie.

00:04:55.601 --> 00:05:00.000
Nie było takich przestrzeni, nie było
pracowni, nie było gdzie tworzyć, więc jakby...

00:05:00.001 --> 00:05:03.840
No kwestia była, no i w ogóle stocznia,
którą fascynowała mnie od dziecka, tak.

00:05:03.841 --> 00:05:06.700
To miejsce, jeżdżąc na rowerze do akademii.

00:05:06.701 --> 00:05:09.040
No marzyłam, żeby tam się znaleźć.

00:05:09.060 --> 00:05:11.060
Widziałam dźwigi. To nie było takie łatwe.

00:05:11.061 --> 00:05:13.980
Oczywiście wszędzie
obowiązywały przepustki.

00:05:13.981 --> 00:05:16.740
No więc oczywiście, no jak
najbardziej się zgodziłam.

00:05:16.741 --> 00:05:19.717
Razem z innymi artystkami,
moimi koleżankami

00:05:19.767 --> 00:05:24.160
ze studiów, zaczęłyśmy
wynajmować pracownię.

00:05:24.161 --> 00:05:26.640
Stworzyłyśmy taką
grupę "Ni co nas, bez nas".

00:05:26.690 --> 00:05:29.900
Remontowałyśmy tą pracownię.

00:05:29.901 --> 00:05:32.460
To była duża, duża powierzchnia.

00:05:32.461 --> 00:05:34.702
Ale trzeba było bardzo
dużo pracy też włożyć w

00:05:34.703 --> 00:05:37.780
tą przestrzeń, ale nic
nam nie przeszkadzało.

00:05:37.850 --> 00:05:41.880
No i tak.
I w 2002 roku, jak to otrzymaliśmy,

00:05:41.881 --> 00:05:46.360
to właściwie od 2003 zaczęłam
bardzo mocno już tam działać.

00:05:46.460 --> 00:05:51.829
Ja zawsze byłam troszkę
osobna, jakby, ale kolonia artystów

00:05:51.830 --> 00:05:55.720
pozwoliła mi na też, na te
kontakty międzyartystyczne.

00:05:55.721 --> 00:05:57.640
Dlatego, że tam byli
różni twórcy i twórczynie.

00:05:57.641 --> 00:06:02.860
Tam byli i tancerze, i
muzycy, i malarze, i rzeźbiarze.

00:06:02.861 --> 00:06:07.160
No jakby, no naprawdę
takie bardzo gęste środowisko.

00:06:07.230 --> 00:06:09.780
Zaraz też naprzeciwko
nas Teatr Znak powstał,

00:06:09.781 --> 00:06:11.660
więc to naprawdę się
robiło takie zagłębie.

00:06:11.661 --> 00:06:19.320
Też modelator przez Grzegorza Klamana też,
modelarnia, przepraszam bardzo, powstała.

00:06:19.395 --> 00:06:22.300
Więc jakby ta stocznia
bardzo mocno już zaczynała

00:06:22.301 --> 00:06:25.509
akumulować tą
energię i, no i na mnie to

00:06:25.510 --> 00:06:28.280
zadziałało bardzo jak taki
mocny wyzwalacz, nie?

00:06:28.355 --> 00:06:33.160
I ty malowałaś te murale do 2012 roku.

00:06:33.161 --> 00:06:36.600
Nie, nie.
Ono zostało namalowane w 2004 roku.

00:06:36.620 --> 00:06:40.080
I jakby wtedy zaistniało.
Ja je odnawiałam co roku.

00:06:40.081 --> 00:06:43.880
Po prostu. Tylko, że... Właśnie,
widziałam cię na sztalugach cały czas.

00:06:43.881 --> 00:06:47.340
Znaczy nie na sztalugach,
tylko na... Na ścianie, tak.

00:06:47.341 --> 00:06:51.720
Ponieważ jakby ja to robiłam
bez... Nie miałam żadnych funduszy.

00:06:51.770 --> 00:06:53.891
No, to trzeba powiedzieć,
że to rzeczywiście ta praca

00:06:54.065 --> 00:06:56.180
mnie stworzyła jako
artystka, jako twórczynię.

00:06:56.255 --> 00:06:59.080
Dlatego, że po pierwsze,

00:06:59.180 --> 00:07:01.080
zaczęłam pracować z żywym słowem, tak?

00:07:01.081 --> 00:07:05.860
Czyli ludzie poświęcili,
powierzyli mi swoje opowieści.

00:07:05.930 --> 00:07:07.480
I ja się uczyłam tej odpowiedzialności,

00:07:07.481 --> 00:07:10.480
że jeżeli ktoś ci daje jakąś
swoją prywatną opowieść,

00:07:10.505 --> 00:07:12.582
to ty nie możesz tego
wykorzystać, nie możesz tego

00:07:12.583 --> 00:07:16.040
zmanipulować, nie możesz
tego obarczyć jakimś logiem.

00:07:16.041 --> 00:07:19.600
Dlatego, że stoczniowcy, po pierwsze,
nie chcieli się za bardzo też tak otwierać,

00:07:19.675 --> 00:07:23.274
bo byli często wykorzystywani
jakoś, czy to politycznie,

00:07:23.275 --> 00:07:26.480
czy też przez artystów,
którzy tam się pojawiali.

00:07:26.530 --> 00:07:30.460
No, ja odpowiedziałam, że
chcę nagrać ich wypowiedzi

00:07:30.461 --> 00:07:34.117
i później jakby anonimowo
ich słowa będą na

00:07:34.137 --> 00:07:37.080
tej ścianie, na tym murze
okalającym stocznię.

00:07:37.130 --> 00:07:41.050
I pytałam się ich właśnie o
takie rzeczy, takie najprostsze i

00:07:41.051 --> 00:07:43.600
najciekawsze dla mnie, ponieważ
ja się zakochałam w stoczni,

00:07:43.601 --> 00:07:47.120
kochałam ją całym moim ciałem,
całym moim sercem, kocham do dziś.

00:07:47.121 --> 00:07:52.380
Pytałam się, jak to jest,
czym stocznia dla nich jest,

00:07:52.381 --> 00:07:54.360
jakimi marzeniami
przychodzili do tej stoczni.

00:07:54.361 --> 00:07:57.480
No, sobie wyobrażasz, że
mężczyzn dojrzałych, dorosłych,

00:07:57.481 --> 00:07:59.760
pytam o ich marzenia,
to oczywiście od razu się

00:07:59.761 --> 00:08:02.380
otwierają i mówią mi, tak,
teraz wszystko ci opowiem.

00:08:02.381 --> 00:08:04.680
Ale właśnie to chciałam
powiedzieć, że jak słuchałam,

00:08:04.700 --> 00:08:09.420
bo te wszystkie zapisy rozmów
pojawiały się na stronie internetowej,

00:08:09.421 --> 00:08:13.420
ty to przyniosłaś do tej
przestrzeni online'owej,

00:08:13.470 --> 00:08:16.820
to byłam zaskoczona, że
właśnie tam jest o marzeniach

00:08:16.821 --> 00:08:22.940
i że oni opowiadają o swoich,
to dokonałaś cudu kolejnego.

00:08:23.140 --> 00:08:26.640
Znaczy myślę, że tak, że na pewno
bardzo pomogło to, że byłam kobietą.

00:08:26.641 --> 00:08:30.019
Po drugie, że
rzeczywiście, bo wiesz, ja na

00:08:30.020 --> 00:08:32.500
początku w ogóle nie
wykorzystywałam tego dźwięku

00:08:32.520 --> 00:08:36.520
i zresztą jak słyszałam swój głos,
to raczej wolałabym go wyciąć.

00:08:36.521 --> 00:08:39.700
Dopiero po latach jakby
zdoceniłam po prostu,

00:08:39.701 --> 00:08:43.080
bo usłyszałam siebie
młodą, bardzo zaangażowaną,

00:08:43.230 --> 00:08:45.100
taką pełną miłości.

00:08:45.101 --> 00:08:48.320
- Tak, taką słuchającą całą sobą.
- Tak, dokładnie.

00:08:48.395 --> 00:08:50.420
I myślę, że to ich
jakby, wiesz, przekonało,

00:08:50.421 --> 00:08:53.640
bo na początku zresztą to
słychać w tych rozmowach,

00:08:53.641 --> 00:08:57.680
że często mówią, nie wiem,
nie chcę, nie mam pojęcia,

00:08:57.681 --> 00:09:00.040
nie wiem, czy to, a komu
to potrzebne, a coś tam.

00:09:00.041 --> 00:09:02.480
- A czy to jest ważne.
- A czy to jest ważne, dokładnie.

00:09:02.500 --> 00:09:04.500
I ja po prostu mówiłam, no tak.

00:09:04.501 --> 00:09:09.520
I później oni jakby rzeczywiście
otwierali się w wyniku tej rozmowy.

00:09:09.670 --> 00:09:13.100
Dla mnie też było bardzo
ważne w tych rozmowach to,

00:09:13.101 --> 00:09:15.720
że oni mówią o pracy.
Dla mnie to fascynowało po prostu.

00:09:15.721 --> 00:09:21.140
Myśmy byli z generacji, pokolenia,
które wchodziło na rynek kapitalistyczny.

00:09:21.141 --> 00:09:24.100
Nie było żadnych umów po prostu na stałe.

00:09:24.325 --> 00:09:26.520
Wszyscy byliśmy na
zleceniach, na umowach o dzieło.

00:09:26.570 --> 00:09:28.840
Po prostu się, ja jak mam
pamiętnik z tamtego okresu,

00:09:28.841 --> 00:09:31.020
to ja tylko ciągle jeżdżę
na rowerze w różne miejsca.

00:09:31.340 --> 00:09:33.040
I ciągle mi brakuje kasy.

00:09:33.041 --> 00:09:37.760
I dla nas było takie
fascynujące, dla mnie też,

00:09:37.761 --> 00:09:41.660
co to znaczy, że pracować całe
swoje życie w jednym zakładzie pracy.

00:09:41.661 --> 00:09:44.940
Budować tam relacje,
budować tam przyjaźni i tak dalej.

00:09:44.990 --> 00:09:46.460
Kochać miejsce pracy.

00:09:46.461 --> 00:09:48.480
No właśnie, słuchaj, to jest niesamowite,

00:09:48.580 --> 00:09:53.780
że tak naprawdę to miejsce pracy
nie było przecież tylko miejscem pracy.

00:09:53.880 --> 00:09:55.600
To nie jest tak jak w dzisiejszych czasach,

00:09:55.601 --> 00:09:58.820
że my zmieniamy te swoje
firmy, w których pracujemy.

00:09:58.840 --> 00:10:01.940
Myślimy ciągle o samorozwoju i tak dalej.

00:10:01.941 --> 00:10:04.460
To miejsce było miejscem bardzo żywym.

00:10:04.685 --> 00:10:06.480
Ludzie tam żyli, kochali.

00:10:06.481 --> 00:10:11.000
I bardzo romantyzowali chyba to miejsce.

00:10:11.001 --> 00:10:12.020
Nie w tych opowieściach.

00:10:12.021 --> 00:10:16.300
Właśnie, ja myślę, że wiesz, no
słuchaj, to jest jednak miejsce formatywne.

00:10:16.301 --> 00:10:19.020
Oni przyjeżdżają tam, większość
z nich przyjeżdżała w ogóle...

00:10:19.021 --> 00:10:20.040
Właśnie zewsi gdzieś, prawda?

00:10:20.041 --> 00:10:23.300
Tak, czyli mojej po 14 lat tam
była szkoła, w której się uczyli.

00:10:23.301 --> 00:10:25.660
Pamiętać trzeba, czym była stocznia.

00:10:25.661 --> 00:10:28.820
Stocznia była zakładem takim,
która dawała przyszłość, rozwój też.

00:10:28.821 --> 00:10:30.320
I otwarcie na świat.

00:10:30.321 --> 00:10:33.140
No bo to jest... Często się pojawiało
w tych opowieściach stoczniowców,

00:10:33.141 --> 00:10:37.660
że oni mówią o tym, że oni po
prostu marzyli o takim oknie na świat.

00:10:37.910 --> 00:10:39.680
Oni się uczyli świetnych technologii.

00:10:39.755 --> 00:10:45.120
Trzeba pamiętać, że stocznia nie robiła
tylko jednego rodzaju statków, tylko różne.

00:10:45.121 --> 00:10:47.140
Więc oni ciągle się rozwijali.

00:10:47.141 --> 00:10:49.860
Uczyli się nowych technologii.

00:10:49.861 --> 00:10:51.880
Mieli szansę właśnie rozwoju.

00:10:51.881 --> 00:10:58.600
No więc ogromna taka przestrzeń
do formowania tożsamości.

00:10:58.845 --> 00:11:00.620
I kiedy przyjeżdżasz do takiego miejsca,

00:11:00.621 --> 00:11:06.100
uczysz się w ogóle, masz szansę
właśnie uczenia się, rozwoju, kariery,

00:11:06.101 --> 00:11:12.560
zdobywania mieszkania, tam poznajesz
swoich przyjaciół lub nie, też małżeństwa.

00:11:12.960 --> 00:11:16.880
No to to są takie rzeczy, czy czasy
wspólne, czy jakieś tam imprezy.

00:11:16.881 --> 00:11:20.200
To wszystko wtedy funkcjonowało.

00:11:20.575 --> 00:11:24.720
Więc to jest taka... No i ten kult pracy.

00:11:24.721 --> 00:11:26.740
Ale to jest wspólne osiedla, prawda?

00:11:26.760 --> 00:11:29.360
Wspólne osiedla, tak.
Oni dostawali mieszkania dokładnie.

00:11:29.410 --> 00:11:32.980
Bo jak później właśnie jeździłam
do nich, żeby spytać się o zgodę,

00:11:32.981 --> 00:11:37.100
czy mogę wykorzystać ich głos, kiedy
już wiedziałam, że mur będzie zburzony,

00:11:37.150 --> 00:11:41.120
no to właśnie oni mieszkali na
wspólnych osiedlach, tak, dokładnie.

00:11:41.121 --> 00:11:45.340
Więc jakby to... Tylko też trzeba pamiętać
o tym, że to, co było dla mnie ważne,

00:11:45.341 --> 00:11:49.460
bo trzeba też pamiętać, że ja wchodziłam
w teren stoczni z tym mitem solidarności.

00:11:49.485 --> 00:11:54.160
A jednak te wypowiedzi,
rozmowy z nimi uświadomiły mi,

00:11:54.180 --> 00:11:58.000
że ja nie mogę, że oni
wnętrz odwracają się od tego,

00:11:58.001 --> 00:12:01.520
bo to był też taki okres, kiedy oni
się czuli bardzo mocno wykorzystani.

00:12:01.570 --> 00:12:06.040
Oni tracili swoje prace.
Stocznie zamknięto w pewnym momencie.

00:12:06.041 --> 00:12:11.240
Tak, bo lata transformacji, te lata 90.
okazały się takim pożegnaniem

00:12:11.241 --> 00:12:15.080
z właśnie romantyczną
wizją wolności trochę, prawda?

00:12:15.205 --> 00:12:19.360
Nagle wchodzi kapitalizm i okazuje
się, że to jest też strata, utrata.

00:12:19.510 --> 00:12:21.389
A jeszcze, ale wiesz,
jednak co chwilę było

00:12:21.401 --> 00:12:23.380
jakieś, wiec jak tylko
jakieś wyborcze sprawy

00:12:23.400 --> 00:12:28.060
się szykowały, to politycy tam przyjeżdżali
i wykorzystywali te symbole jednak.

00:12:28.061 --> 00:12:30.300
Ja to widziałam po prostu wielokrotnie.

00:12:30.301 --> 00:12:33.580
Nawiązywali do tego mitu solidarności.

00:12:33.630 --> 00:12:38.030
A wiesz, no i teraz tak, albo
jesteś tym rycerzem, wiesz,

00:12:38.031 --> 00:12:41.540
na białym koniu i tutaj husaria
i zdobywaliśmy wolność,

00:12:41.541 --> 00:12:45.340
albo walczysz w ogóle o
podstawowe prawo do pracy.

00:12:45.440 --> 00:12:47.620
Bo oni ciągle o tym mówili.
Oni mówili o tym na przykład,

00:12:47.621 --> 00:12:51.140
jak się czuli, kiedy stracili pracę,
że praca jest najważniejsza, nie?

00:12:51.160 --> 00:12:53.980
Że co będę, jak się pytałam, co
będziecie robić na emeryturze?

00:12:53.981 --> 00:12:57.500
No, będę przychodzić, będzie
mi brakowało tego rytmu.

00:12:57.501 --> 00:13:01.640
Przyjścia do pracy, wiesz, nie?
No to jest po prostu coś, co jakby

00:13:01.765 --> 00:13:05.561
zawsze im towarzyszyło.
Zresztą jak stracili tę pracę, to oni

00:13:05.562 --> 00:13:08.940
mówili to pierwsze co, to po
prostu od razu szukali nowej pracy.

00:13:08.941 --> 00:13:11.640
A jak znowu stocznia się
uruchomiła, no to wrócili do tej stoczni.

00:13:11.641 --> 00:13:14.660
Ale praca dla nich to była ta
bezwzględna wartość po prostu, nie?

00:13:14.661 --> 00:13:16.628
To też był okres bezrobocia
wtedy też, prawda?

00:13:16.640 --> 00:13:17.300
Tak, tak, tak.

00:13:17.320 --> 00:13:23.300
Bardzo dużo tak ekonomicznych problemów.
I na tych, na tej instalacji

00:13:23.650 --> 00:13:29.400
i muszę, i na tym wideo pożegnanie,
no to są rzeczy stamtąd, nie?

00:13:29.450 --> 00:13:34.959
Z tego okresu. Pożegnanie to jest moment, na
tym wideo ty żegnasz się z Nikę, bo jednym...

00:13:34.960 --> 00:13:35.660
- Z murem.

00:13:35.661 --> 00:13:39.020
Z murem, w ogóle, prawda? Jak to wyglądało?

00:13:39.021 --> 00:13:40.825
To dla ciebie też musiało być
strasznie trudne. W którymś

00:13:40.826 --> 00:13:44.700
momencie dowiadujemy się,
że ten mur zostanie zburzony.

00:13:44.720 --> 00:13:47.480
Znaczy, wiesz, ja go tworząc
wiedziałam, że on zostanie zburzony.

00:13:47.481 --> 00:13:50.980
Zresztą ja, jak mówię, malowałam
murale, to miałam świadomość,

00:13:51.055 --> 00:13:54.080
wchodząc właśnie, jakby
wybierając murale jako język,

00:13:54.081 --> 00:14:00.720
którym się chce komunikować z widzem,
to wybierałam jednak formę, która znika.

00:14:00.820 --> 00:14:04.120
Tak? Można powiedzieć, że moich murali,
pomimo tego, że działałam przez wiele lat,

00:14:04.121 --> 00:14:06.840
prawie nie ma, tak?
One w większości zniknęły.

00:14:06.841 --> 00:14:09.620
Więc świadomie się na to zgodziłam.
Podobało mi się to.

00:14:09.670 --> 00:14:12.260
No tak, ale świadoma zgoda
to jedno, a emocje to drugie.

00:14:12.280 --> 00:14:14.404
Oczywiście. Tylko, że
ja miałam właśnie, wiesz,

00:14:14.416 --> 00:14:16.280
to szczęście takie
niesamowite po prostu,

00:14:16.281 --> 00:14:21.720
że ja miałam tę możliwość
przemyślenia tego wszystkiego i przeżycia.

00:14:21.721 --> 00:14:24.840
To był jednak, mural był
przez wiele lat, od 2004

00:14:24.841 --> 00:14:30.960
i taką już pełni świadomą decyzję o tym,
że mur zostanie zburzony, to był rok 2012.

00:14:31.060 --> 00:14:34.880
W 2008 dostałam taki mocny
sygnał, że mur zostanie zburzony

00:14:35.005 --> 00:14:39.920
i wtedy jeszcze uległam namową,
że trzeba o ten mur walczyć.

00:14:40.040 --> 00:14:44.200
Że właśnie trzeba zadbać, bo
to jest dziedzictwo narodowe.

00:14:44.201 --> 00:14:47.826
I rzeczywiście zaczęłam
w poczuciu tej misji, bo

00:14:47.827 --> 00:14:50.960
tak jak mówię, to jedyny
mural, który ja odnawiałam,

00:14:50.961 --> 00:14:53.380
którym gdzieś miałam poczucie
misji, nawet nie było tak ważne.

00:14:53.381 --> 00:14:55.576
Dużo ludzi w ogóle nawet nie
wiedziało, że ja go stworzyłam.

00:14:55.600 --> 00:14:57.920
Tam moje nazwisko dość szybko zniknęło.

00:14:58.020 --> 00:15:01.220
I ja nawet tego tak nie sygnalizowałam.

00:15:01.221 --> 00:15:04.420
No bo ważniejsze było to,
że ludzie czytają te teksty.

00:15:04.495 --> 00:15:08.540
Czy jakoś przeżywają to,
co tam czytają z tego muru.

00:15:08.660 --> 00:15:12.600
I pamiętam, że miałam już właśnie
wsparcie ministerstwa, Urzędu Miasta.

00:15:12.601 --> 00:15:14.920
Developer powiedział, że ten
mur będzie przechowywany.

00:15:14.921 --> 00:15:18.480
Było takie zebranie w Urzędzie
Miasta i ja sobie nagle uświadomiłam.

00:15:18.555 --> 00:15:19.640
No bo też się tego uczyłam.

00:15:19.641 --> 00:15:22.420
To było niesamowicie, że
ja miałam czas na naukę.

00:15:22.421 --> 00:15:26.340
Ja nie rodzę się, nie
urodziłam się tworząc ten mur,

00:15:26.341 --> 00:15:29.340
ale nie miałam absolutnie
takiej wiedzy, jaką mam teraz.

00:15:29.390 --> 00:15:31.580
Więc to mi dało czas i życie.

00:15:31.680 --> 00:15:33.980
I pamiętam, że ja po
prostu uświadomiłam sobie,

00:15:33.981 --> 00:15:36.620
że ja nie chcę przechowywać
tego muru, bo to jest bzdura.

00:15:36.640 --> 00:15:37.960
To jest po prostu bzdura.

00:15:37.961 --> 00:15:40.000
To w ogóle ta przestrzeń zniknie.

00:15:40.001 --> 00:15:45.440
To, że ten mur oddzielał stocznię od miasta

00:15:45.690 --> 00:15:51.660
i pełni jakąś taką funkcję rozgraniczającą,
to on nagle stanie się jakimś lapidarium,

00:15:51.661 --> 00:15:55.620
gdzieś tam stanie, nie wiadomo gdzie,
przy jakimś, czy może przy ECS-ie.

00:15:55.720 --> 00:16:00.140
Albo stanie się po prostu jakimś takim
martwym, po prostu elementem dekoracyjnym.

00:16:00.190 --> 00:16:02.440
Straci tą swoją kompletnie tożsamość.

00:16:02.441 --> 00:16:05.580
Bardzo w tym pomogła młoda
kuratorka Roma Piotrowska.

00:16:05.600 --> 00:16:09.160
Ona była wtedy, współpracowała
z Instytutem Sztuki Wyspa.

00:16:09.260 --> 00:16:13.240
Ona napisała taki tekst właśnie
o tym i mi to dało do myślenia.

00:16:13.315 --> 00:16:17.540
I powiedziałam po prostu na drugi dzień,
pani, no spotkałam się z Anną Czekanowicz

00:16:17.541 --> 00:16:21.960
i powiedziałam, że bardzo przepraszam,
ale ja po prostu jednak rezygnuję.

00:16:22.210 --> 00:16:24.060
Przepraszam, że
wszystkim zajęłam tyle czasu,

00:16:24.061 --> 00:16:26.720
ale ja jednak podejmuję
świadomą decyzję,

00:16:26.721 --> 00:16:29.160
że w momencie, kiedy mur będzie
burzony, ja się na to zgadzam.

00:16:29.161 --> 00:16:31.840
Że ja nie chcę z tego
stworzyć, bo pomysł był taki,

00:16:31.860 --> 00:16:35.780
że ten mur będzie przechowywany w
jakichś magazynach przez ileś tam lat.

00:16:35.855 --> 00:16:37.740
Bo to miasto...
- To rzeczywiście martwa przestrzeń.

00:16:37.741 --> 00:16:39.760
Nikt nie będzie go oglądał, bez sensu.

00:16:39.761 --> 00:16:41.780
No nie, bez sensu, po prostu, nie?

00:16:41.880 --> 00:16:43.467
No i wiesz, i też
przecież ja nie miałam

00:16:43.468 --> 00:16:46.120
świadomości, co powstanie
w tym miejscu, tak?

00:16:46.145 --> 00:16:47.960
Gdzie to będzie stało.

00:16:47.961 --> 00:16:51.300
Chociaż zobacz, no prace
Banksiego są w muzeach, nie?

00:16:51.301 --> 00:16:57.160
Tak, no ale...
- Gdzieś te prace muralistów trafiają w końcu do galerii.

00:16:57.210 --> 00:16:59.420
No ale wtedy był inny pomysł, nie?

00:16:59.440 --> 00:17:02.640
Tak, no nie, dla mnie po
prostu przechowywanie muru,

00:17:02.641 --> 00:17:05.680
który mówi o pracy za
jakieś grube pieniądze,

00:17:05.681 --> 00:17:11.000
a mówi o pracy i o podstawowym
prawie do właśnie zarabiania

00:17:11.001 --> 00:17:14.340
i do takiego godnego życia,
dla mnie to był abstrakt po prostu.

00:17:14.341 --> 00:17:19.600
Stwierdziłam, że to się w ogóle nie godzi
z tym, dlaczego ten mural powstał. I tak.

00:17:19.650 --> 00:17:21.620
I mural został zburzony rzeczywiście.

00:17:21.621 --> 00:17:23.640
Tak. - Ale ty wróciłaś do tego tematu.

00:17:23.641 --> 00:17:27.340
W 2017 była taka wystawa w Łaźni właśnie.

00:17:27.360 --> 00:17:30.220
"Cud ciężkiej pracy jako
rytuał codziennego życia".

00:17:30.221 --> 00:17:36.300
Tak.
- I te napisy, które pojawiły się na murach w formie obrazów, wyhaftowałaś.

00:17:36.800 --> 00:17:39.720
Tak, i wyhaftowałam, i też
po raz pierwszy na tej wystawie

00:17:39.721 --> 00:17:42.070
pokazałam szablony,
bo słuchajcie, no jakby te

00:17:42.071 --> 00:17:45.680
szablony były do tego,
żeby ten mural powstał.

00:17:45.730 --> 00:17:50.120
One były wszystko wykonywane ręcznie, one
były wycinane ręcznie przez wiele miesięcy.

00:17:50.121 --> 00:17:53.780
Sam mural powstawał przez ponad 5 miesięcy.

00:17:54.325 --> 00:17:57.540
I bez takiego dofinansowania, tak.

00:17:57.541 --> 00:17:59.560
Czyli ja stwarzałam to na
jakichś tanich materiałach.

00:17:59.561 --> 00:18:03.380
Wszyscy mi pomagali w ich powstawaniu.

00:18:03.381 --> 00:18:09.120
Czy Dom Kultury, Kasia Burakowska, ja
pracowałam wtedy, współpracowałam z Ika Winda.

00:18:09.720 --> 00:18:13.620
Czy mój przyjaciel Piotr Mróz,
on mi też drukował to wszystko

00:18:13.621 --> 00:18:17.440
na swojej drukarence. Myśmy to
wszystko sklejali u mnie w pracowni.

00:18:17.441 --> 00:18:19.460
Dziewczyny z tak zwanej młodej załogi

00:18:19.461 --> 00:18:22.980
pomagały to wycinać.
Przychodzili przyjaciele, wycinali.

00:18:23.000 --> 00:18:25.000
Więc jakby to był taki ogromny proces.

00:18:25.200 --> 00:18:30.840
I długo, długo, długo te szablony po
prostu pełniły funkcję taką wykonawczą.

00:18:30.841 --> 00:18:35.360
One służyły do tego, żeby je używać
do odbijania, do odnawiania muralu.

00:18:35.460 --> 00:18:38.880
Ale w pewnym momencie, w związku z tym, że
ja miałam je bardzo ładnie uporządkowane,

00:18:39.330 --> 00:18:41.900
stwierdziłam, że one są po prostu piękne.

00:18:42.100 --> 00:18:44.320
One są wartościowe same w sobie.

00:18:44.321 --> 00:18:46.840
I chciałabym je zobaczyć
po prostu jako obiekt.

00:18:47.090 --> 00:18:50.140
Wtedy, kiedy pokazywałam w
Centrum Sztuki Współczesnej

00:18:50.160 --> 00:18:55.180
właśnie tę swoją wystawę, to też była moja
obrona doktoratu, pod tym samym tytułem,

00:18:55.330 --> 00:19:01.720
miałam właśnie tą okazję po raz pierwszy
zobaczyć je właśnie na takiej dużej ścianie.

00:19:01.945 --> 00:19:04.240
No i tak, dla mnie to
było ogromne wrażenie.

00:19:04.241 --> 00:19:06.260
Później w Szwecji też jej pokazywałam.

00:19:06.860 --> 00:19:08.780
Pokazywałam też film "Pożegnanie",

00:19:08.781 --> 00:19:12.800
bo ten właśnie w 2014 roku
stworzyłam z Justyną Orłowską

00:19:12.801 --> 00:19:15.820
i z Krzysztofem Topolskim,
Krzysiek napisał muzykę do tego.

00:19:15.920 --> 00:19:18.840
Film "Pożegnanie",
kiedy ja zamalowuję mural

00:19:18.860 --> 00:19:22.860
powoli, kiedy już mam
świadomość, że on zniknie.

00:19:22.861 --> 00:19:26.900
Więc jakby też widzisz sztuka... Ale
widzisz, zaopiekowałaś się tym do końca.

00:19:26.950 --> 00:19:28.420
Tak, tak.

00:19:28.421 --> 00:19:30.440
To nie jest takie zupełnie puszczone, nie?

00:19:30.441 --> 00:19:34.060
No trudno, będą burzyć ten
mural, no to będą burzyć mur,

00:19:34.210 --> 00:19:35.580
więc on też zniknie.

00:19:35.581 --> 00:19:39.600
Tylko najpierw dałaś mu możliwość,
żeby on odszedł na twoich warunkach.

00:19:39.750 --> 00:19:43.620
Tak, no i wiesz też, jakby ja
miałam świadomość, jak to wygląda.

00:19:43.621 --> 00:19:47.660
Bo widziałam, jak miałam pracownię
przez 16 lat na terenie stoczni.

00:19:47.680 --> 00:19:50.180
Widziałam, jak te budynki, piękne budynki,

00:19:50.181 --> 00:19:54.200
piękna architektura jest burzona
i zamienia się w gruz, w śmieci.

00:19:54.500 --> 00:20:00.640
Ja nie chciałam, żeby te teksty bardzo
intymne stoczniowców zamieniły się w śmieci.

00:20:00.665 --> 00:20:04.660
Dlatego po prostu, a też żegnałam
się z różnymi rzeczami w tamtym czasie.

00:20:04.661 --> 00:20:08.480
Więc zmieszałam wszystkie farby,
które miałam w swojej pracowni,

00:20:08.481 --> 00:20:11.500
które używałam do malowania
murali, wyszedł czarny kolor.

00:20:11.750 --> 00:20:14.720
I powoli, sukcesywnie
ten mural zamalowywałam.

00:20:14.721 --> 00:20:15.840
Był to rodzaj obrzędu.

00:20:15.910 --> 00:20:18.860
Rzeczywiście, tak jak mówisz,
to był też rodzaj smutku.

00:20:18.861 --> 00:20:21.180
I zresztą sztuka dla
mnie jest bardzo ważna.

00:20:21.181 --> 00:20:25.600
Ona zresztą służy nam do tego,
żebyśmy mogli wyrażać emocje.

00:20:25.700 --> 00:20:30.420
Wspaniale jest, jeżeli coś tworzymy
i ktoś inny też odczuwa emocje.

00:20:30.445 --> 00:20:33.940
Nie musimy tak do końca
dojaśniać tego, co tworzymy.

00:20:33.965 --> 00:20:37.960
I ja miałam świadomość, że to pożegnanie

00:20:37.961 --> 00:20:40.980
będzie rodzajem takich żałoby
dla mnie na różnych poziomach.

00:20:40.981 --> 00:20:42.600
Bo jakby coś się zamyka.

00:20:42.601 --> 00:20:44.620
Ale też wiesz, też otwarciem.

00:20:44.640 --> 00:20:48.740
Bo druga jakby część tego filmu "Pożegnanie",
czyli taki awers, to jest Stocznia...

00:20:48.741 --> 00:20:50.560
To jest "Nika Stoczniowa odchodzi".

00:20:50.610 --> 00:20:51.680
I to jest o powrocie do życia.

00:20:51.681 --> 00:20:53.920
Kiedy Nika, bo tam rzeczywiście Nika,

00:20:53.970 --> 00:20:58.440
to ludzie tak nazwali moje ciało
z skrzydłami w kształcie dźwigów,

00:20:58.490 --> 00:21:01.520
Nika wraca do życia i
pomaga jej w tym pies.

00:21:01.545 --> 00:21:04.740
Pies pierwszy schodzi
z muru i ją jakby ociepla.

00:21:04.741 --> 00:21:07.620
I ona też schodzi z tego postumentu.

00:21:07.720 --> 00:21:10.320
Czyli ja mogłam sobie
też na poziomie swoim,

00:21:10.321 --> 00:21:14.540
takim bardzo prywatnym, jakby
przepracować swoje ważne rzeczy.

00:21:14.585 --> 00:21:17.084
Więc jakby wiesz, coś
się kończy, coś z czym

00:21:17.085 --> 00:21:20.500
się żegnamy, ale zaczyna
się jakiś nowy okres.

00:21:20.501 --> 00:21:22.020
I to jest fajne.

00:21:22.070 --> 00:21:24.380
No właśnie, to od pewnego
czasu już nie malujesz,

00:21:24.381 --> 00:21:28.040
ale za to bardzo działasz
intensywnie społecznie.

00:21:28.041 --> 00:21:34.520
Edukujesz, bo i w Muzeum Sopotu, a
teraz Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie.

00:21:34.570 --> 00:21:37.340
Jesteś też kuratorką od niedawna.

00:21:37.341 --> 00:21:40.020
No, właściwie od początku
byłam też kuratorką.

00:21:40.040 --> 00:21:45.800
Tak, ale też członkinią
Rady Kultury Gdańskiej.

00:21:45.801 --> 00:21:47.080
Już nie, ale była.

00:21:47.081 --> 00:21:50.100
Przez kilka lat, prawda?
I Pomorskiej Rady Kultury.

00:21:50.300 --> 00:21:54.300
Także wpływasz na to, jak
ta kultura w Gdańsku wygląda.

00:21:54.450 --> 00:21:57.000
Przynajmniej próbujesz, prawda?

00:21:57.025 --> 00:21:59.020
Trochę dokreować.

00:21:59.770 --> 00:22:04.060
Ale też koordynatorką takich
edukacyjnych projektów,

00:22:04.061 --> 00:22:06.380
bo ja pamiętam tego
"Zakochanego w Szekspirze".

00:22:06.381 --> 00:22:09.360
Cały cykl takich szekspirowskich
murali, które powstawały.

00:22:09.380 --> 00:22:14.380
Gdzie ty nadzorowałaś
pracę młodych już artystów.

00:22:14.580 --> 00:22:19.440
Ale mam wrażenie, że teraz
więcej pracujesz za granicą.

00:22:19.441 --> 00:22:23.820
Prawda? Że jesteś w takich międzynarodowych
projektach, o których rozmawiałyśmy.

00:22:23.920 --> 00:22:26.860
To "Słońce w pustym
pokoju" na przykład w Estonii.

00:22:26.861 --> 00:22:28.880
Nie w Estonii, w Grecji to jest.

00:22:28.881 --> 00:22:31.280
Tak, "Levadia" tak, w Grecji.

00:22:31.680 --> 00:22:37.320
Widziałam tam, że
napisałaś o tym projekcie.

00:22:37.390 --> 00:22:41.340
Bardzo mnie to ujęło, że chciałabym
namalować mural w jednym z takich domów,

00:22:41.390 --> 00:22:43.860
ponieważ to było takie miejsce,
gdzie już ludzie nie mieszkali.

00:22:43.861 --> 00:22:45.880
Tak, bez ściany.

00:22:45.881 --> 00:22:48.400
Powoli, jak zwykle, pracuję.

00:22:48.425 --> 00:22:52.820
Najpierw zamiatałam podłogi,
czyściłam ściany z pajęczyn,

00:22:52.821 --> 00:22:55.542
sprawdziłabym ubytki w
ścianie, umieściłabym pierwszy

00:22:55.543 --> 00:22:58.360
szablon, sprawdziłabym,
czy pasuje do ściany.

00:22:58.560 --> 00:23:00.880
Jeśli popełnię błędy, to je naprawię.

00:23:01.380 --> 00:23:04.000
Z taką ogromną czułością
podchodzisz do tych ścian.

00:23:04.070 --> 00:23:07.889
Tak, bo tak jak mówisz, że
życie pożegnałam się z byciem

00:23:07.890 --> 00:23:12.840
muralistką, ale czasami
robię prace, które są muralami.

00:23:12.965 --> 00:23:17.081
Właściwie to jest coś
takiego, że bardzo mi się

00:23:17.082 --> 00:23:21.260
podoba ta intymność
przebywania w danych miejscach.

00:23:21.385 --> 00:23:24.280
To rzeczywiście te projekty
międzynarodowe mi w tym bardzo pomogły.

00:23:24.330 --> 00:23:30.820
Tego szukania wspólnego języka i
wartości, które nas łączą ponad granicami.

00:23:30.940 --> 00:23:34.760
I ta... No bo zawsze, kiedy ja
wchodzę w jakąś przestrzeń,

00:23:34.761 --> 00:23:38.380
to mnie nauczyło to malowanie na murach,
bo przecież malowałam w różnych miejscach.

00:23:38.480 --> 00:23:42.880
Też na świecie i też w Polsce.
Warszawa mnie jakoś tak mocno też ukochała.

00:23:42.930 --> 00:23:45.520
- Tak naprawdę jest też. - Tak, tak.

00:23:45.645 --> 00:23:47.975
Więc jakby się bardzo
szybko nauczyłam, że

00:23:47.987 --> 00:23:53.360
jednak bardzo ważne jest jakby być z ludźmi,
przedstawić się, stworzyć coś dla nich.

00:23:53.485 --> 00:23:55.760
Bo ja jednak jestem intruzem w tym miejscu.

00:23:55.761 --> 00:23:58.200
To jest ich przestrzeń, to jest ich dom.

00:23:58.370 --> 00:24:02.500
Więc dla mnie to jest zawsze taki
ogromny zaszczyt i przyjemność,

00:24:02.501 --> 00:24:05.660
kiedy ja mogę wejść w taką
bardzo prywatną przestrzeń,

00:24:05.661 --> 00:24:08.460
bo ten dom był prywatnym
czyimś mieszkaniem.

00:24:08.461 --> 00:24:11.480
I ta rodzina dała mi klucz, oni mi zaufali.

00:24:11.481 --> 00:24:14.227
Bo chociaż dom nie miał
jednej ściany, nie miał

00:24:14.239 --> 00:24:16.820
całej ściany, całej
elewacji od strony wody,

00:24:16.821 --> 00:24:19.960
od strony rzeki, to jakbyś
poszła od strony ulicy,

00:24:19.961 --> 00:24:23.300
to byś zobaczyła normalnie
dom taki funkcjonujący z kluczem,

00:24:23.301 --> 00:24:26.700
i że drzwi otwierałaś, wiesz.
To było coś niesamowitego.

00:24:26.795 --> 00:24:31.980
I tam mogłam rodzinę
Paupenę jakby przypomnieć,

00:24:31.981 --> 00:24:36.000
tą piękną kobietę,
która tam mieszkała,

00:24:36.001 --> 00:24:39.600
jej ojca, który był szewcem,
zrobić to bardzo delikatnie.

00:24:39.601 --> 00:24:43.949
I też zależało mi na tym, w
związku z tym, że to była bardzo

00:24:43.950 --> 00:24:47.920
prywatna przestrzeń i widoczna
tylko właściwie od strony ulicy.

00:24:47.921 --> 00:24:49.787
Ponieważ, tak jak
mówię, ja mogłam tam

00:24:49.799 --> 00:24:52.220
przebywać, bo rodzina
dała mi klucz do tego domu.

00:24:52.340 --> 00:24:58.140
To też stwarzałam mural, który
był widziany z różnych perspektyw.

00:24:58.340 --> 00:25:02.071
I tak samo było w
Gowan, jeśli chodzi o

00:25:02.171 --> 00:25:04.980
Szkocję, kiedy też tam
zrobiłam mural w Dokach,

00:25:05.030 --> 00:25:09.229
taki, który właściwie nawet
nie był wykonywany moimi

00:25:09.230 --> 00:25:12.240
rękami, bo nastąpił
COVID i robiła to artystka,

00:25:12.241 --> 00:25:14.943
która miała tam pracownię,
i którą poznałam w czasie

00:25:14.944 --> 00:25:18.360
rezydencji swojej, jeszcze
kiedy nie mieliśmy lockdownu.

00:25:19.555 --> 00:25:22.440
I właściwie dla mnie to jest
coś takiego niesamowitego,

00:25:22.441 --> 00:25:25.120
kiedy ci ludzie z tych miejsc
mówią, że to zawsze było.

00:25:25.620 --> 00:25:28.740
To zawsze było. Oni mają
wrażenie, to jest dla mnie coś takiego,

00:25:28.940 --> 00:25:32.060
co najbardziej mnie spełnia
jako artystkę i jako człowieka,

00:25:32.335 --> 00:25:38.540
że ta społeczność, której to
ofiarowuję, mówi, to zawsze było.

00:25:39.090 --> 00:25:42.740
Tak, to ten mural, ta praca zawsze tu była.

00:25:42.741 --> 00:25:44.860
Czyli zobacz, że te odczucia
są właściwie uniwersalne.

00:25:44.861 --> 00:25:46.580
To nie dotyczy tylko Gdańskich Stoczni.

00:25:46.600 --> 00:25:52.240
To dotyczy wielu innych państw i
miast, i społeczności, które tam żyją.

00:25:52.340 --> 00:25:55.880
Bo zaangażowała się w ten
projekt "Memory of Water".

00:25:55.881 --> 00:26:00.900
To jest od 2018 do 2020.

00:26:00.901 --> 00:26:05.480
I tam właśnie w ramach tego
projektu powstawała ten look, prawda?

00:26:05.481 --> 00:26:07.500
- Tak, look w Gowan. - W Gowan.

00:26:07.501 --> 00:26:10.200
I audycja też w Gdańsku.

00:26:10.201 --> 00:26:12.700
To zaraz do tego chciałabym wrócić.

00:26:12.770 --> 00:26:18.240
Ale tam też przeczytałam
przy okazji tego projektu,

00:26:18.490 --> 00:26:21.400
ogromne zakłady przemysłowe
zbudowały społeczności.

00:26:21.450 --> 00:26:24.540
To chyba jest cytat z tej "Psycholożki",

00:26:24.590 --> 00:26:28.860
którą cytujesz z książki, już teraz
nie pamiętam tytułu tej książki.

00:26:28.935 --> 00:26:33.140
Struktury międzyludzkie, które po
zamknięciu zakładu uległy destrukcji.

00:26:33.141 --> 00:26:35.780
Dla mnie najważniejsze w
pamięci wody jest przypominanie,

00:26:35.781 --> 00:26:40.200
przywoływanie wspomnień o osobach,
o których nie ma mowy w podręcznikach,

00:26:40.220 --> 00:26:42.920
ale o które brały udział w
projektach innych artystów.

00:26:43.020 --> 00:26:45.140
Tak, tak. To jest właśnie to.

00:26:45.141 --> 00:26:48.660
Bo jakby to, co się też
dzieje nawet teraz w Stoczni,

00:26:48.810 --> 00:26:52.440
to jest jakby, jeżeli możemy wybudować
nowe budynki, ale jeżeli zapominamy...

00:26:52.465 --> 00:26:55.940
Wiesz, "Memory of Water"
bardzo mi też pomogło,

00:26:55.941 --> 00:26:58.380
uświadomiło mi to,
ponieważ pracowaliśmy

00:26:58.505 --> 00:27:00.900
w takiej grupie artystów z różnych krajów,

00:27:00.901 --> 00:27:05.200
gdzie jakby tym czynnikiem nas
łączących była właśnie woda czy stocznia.

00:27:05.201 --> 00:27:07.660
I na przykład, jeśli
chodzi o Danię, była taka...

00:27:07.730 --> 00:27:12.200
Szwecję, to była taka sytuacja, że
tam kompletnie ta stocznia zniknęła.

00:27:12.425 --> 00:27:15.160
Bo w Gowan, Gowan to
był w ogóle, no oczywiście,

00:27:15.161 --> 00:27:18.160
bardzo podłóg miasto,
które mocno upadło,

00:27:18.235 --> 00:27:21.006
w związku z tym, że
wszystkie te stocznie były

00:27:21.056 --> 00:27:24.820
zamykane, ale jednak ta
pamięć tego miejsca była.

00:27:24.821 --> 00:27:27.872
Wiesz, ja też właśnie
zauważyłam, bo to już widziałam też

00:27:27.873 --> 00:27:30.940
na terenie Stoczni, zaczynają
powstawać takie oddolne muzea.

00:27:30.941 --> 00:27:34.820
Ja sama prowadzę projekt
wieloletni w Stocznia po godzinach.

00:27:34.840 --> 00:27:39.700
Teraz dostałam na to stypendium Miasta
Gdańsk, Stocznia po godzinach - kontynuacja,

00:27:39.701 --> 00:27:43.460
gdzie jakby mówię o tej
materii pamięci, wiesz.

00:27:43.461 --> 00:27:47.420
Bo możemy zniszczyć wszystko
i zbudować nowe przestrzenie,

00:27:47.421 --> 00:27:52.020
ale to jest utrata, to jest utrata
jakby tożsamości tego miejsca,

00:27:52.021 --> 00:27:56.740
które składa się z różnych rzeczy, bo
też składa się z kultury tego miejsca.

00:27:56.840 --> 00:28:00.140
Mnie to bardzo interesuje, to co badam
właśnie przez Stocznia po godzinach,

00:28:00.141 --> 00:28:04.060
to właśnie jak zakład
formował naszą kulturę

00:28:04.280 --> 00:28:07.060
i tam, jeśli chodzi o
Stoczni, o takie duże zakłady,

00:28:07.061 --> 00:28:09.740
no bo to jest nie tylko,
że to jest miejsce,

00:28:09.790 --> 00:28:14.940
w którym ludzie budowali swoją
tożsamość jako pracownicy,

00:28:14.941 --> 00:28:18.260
że ta praca była dla nich ważna,
ale też tworzyła się ich kultura.

00:28:18.261 --> 00:28:21.300
No to było świetnie, jeśli
chodzi o Annę Walentynowicz,

00:28:21.301 --> 00:28:30.380
to zauważone, że ona jakby stworzyła
tą gablotkę pamięci swojego męża,

00:28:30.450 --> 00:28:34.340
właśnie używając umiejętności,
które ona była w Stoczni, prawda?

00:28:34.390 --> 00:28:37.300
Tych jako spawaczka
widziała też te gablotki,

00:28:37.301 --> 00:28:40.860
które były takie poświęcone tym
przodownikom pracy i tak dalej,

00:28:40.861 --> 00:28:43.061
z tymi ogłoszeniami,
wykorzystała to, żeby

00:28:43.062 --> 00:28:47.860
upamiętnić jego, jego
właśnie pamięć, jego osobę.

00:28:47.861 --> 00:28:51.980
No i zobacz, ta gablotka, kiedy
zobaczyłam ją pierwszy raz na zdjęciu,

00:28:51.981 --> 00:28:55.540
właśnie w książce "Anka
strzelingowa" i "Doroty Karaś",

00:28:55.541 --> 00:28:58.420
poświęconej Annie
Walentynowicz, to jest dzieło sztuki,

00:28:58.440 --> 00:29:01.060
to jest niesamowity dzieło
sztuki, które do nas przemawia.

00:29:01.210 --> 00:29:03.860
I to mnie interesuje i to
jest, to jest międzynarodowe.

00:29:03.861 --> 00:29:06.615
To jest po prostu, kiedy
uczestniczę w tych projektach

00:29:06.616 --> 00:29:09.460
badawczych, takich jak teraz
w tym duńskim "Soft City",

00:29:09.660 --> 00:29:14.100
to naprawdę ten język porozumienia jest
taki, ponieważ łączą nas te wartości te same

00:29:14.101 --> 00:29:18.580
i ta sama miłość do tych, do
określonych jakby miejsc i przestrzeni,

00:29:18.880 --> 00:29:22.980
to, to naprawdę bardzo
łatwo się porozumieć.

00:29:23.030 --> 00:29:27.260
Ja myślę, że jeśli państwo chcieliby wrócić

00:29:27.280 --> 00:29:29.757
do tych opowieści
stoczniowych, no właśnie, tego

00:29:29.758 --> 00:29:32.860
naszego DNA gdańskiego, to
co budowało tożsamość miasta,

00:29:32.861 --> 00:29:35.624
przecież ci ludzie cały czas
tu mieszkają, ich rodziny.

00:29:35.649 --> 00:29:38.820
Ja myślę, że to jest
też wyjątkowość,

00:29:38.821 --> 00:29:43.140
jeżeli szukamy tego, takiego
tożsamościowego rysu gdańszczan,

00:29:43.490 --> 00:29:49.260
to właśnie stocznia nas stworzyła,
więc warto wrócić do tych opowieści.

00:29:49.310 --> 00:29:54.060
Możemy je odkryć właśnie
w stocznie w Eterze, prawda?

00:29:54.061 --> 00:29:56.323
Tak, jest ta strona, bo to
jest też, trzeba powiedzieć

00:29:56.343 --> 00:29:58.580
znowu, to ja miałam to
naprawdę ogromne szczęście,

00:29:58.581 --> 00:30:02.260
że mogłam to robić powoli,
jakby wiesz, z takim zrozumieniem,

00:30:02.310 --> 00:30:05.500
z wyczuciem, że mogłam
właśnie wrócić do tych kaset,

00:30:05.501 --> 00:30:07.580
bo ja to nagrywałam te
rozmowy ze stoczniowcami,

00:30:07.581 --> 00:30:12.700
no takich kaseciakach po prostu
i tam część mi poginęło w ogóle.

00:30:12.701 --> 00:30:14.860
A później właśnie najpierw
z Krzyśkiem Topolskim,

00:30:14.861 --> 00:30:18.140
kiedy zrobiliśmy instalację
"Duchy" w czasie narracji,

00:30:18.141 --> 00:30:21.380
zgrali, Krzysiek pierwszy
raz zgrał te, te kasety,

00:30:21.381 --> 00:30:25.820
a później ze specjalistami z
Radia Gdańska współpracowałam

00:30:25.840 --> 00:30:31.820
i mogliśmy właśnie te głosy,
te rozmowy umieścić na stronie,

00:30:31.821 --> 00:30:34.420
a zrobiłam stocznię w
Eterze, bo obiecałam ludziom,

00:30:34.445 --> 00:30:38.060
ponieważ, jak sobie możesz wyobrazić,
w momencie, kiedy zamalowywałam mur,

00:30:38.085 --> 00:30:42.060
to były ogromne emocje, ludzie chcieli
się przyczepiać do tego muru łańcuchami,

00:30:42.061 --> 00:30:45.660
płakali przed tym murem, to naprawdę
były ogromne, ogromne emocje,

00:30:45.661 --> 00:30:48.660
bo wtedy stocznia była
burzona na oczach ludzi

00:30:48.661 --> 00:30:52.540
i to zawsze powoduje taki,
powstał wtedy taki duży ruch,

00:30:52.560 --> 00:30:59.220
nie dla burzenia stoczni i ja po prostu
z każdym, każdemu odpisywałam,

00:30:59.221 --> 00:31:01.740
byłam bardzo wtedy taka, w
też dialogu z ludzi mówiłam,

00:31:02.090 --> 00:31:04.900
że wszystkie te nagrania, wszystkie
te rozmowy, powstanie strona,

00:31:04.901 --> 00:31:08.060
to wszystko będzie dostępne, będziecie
mogli państwo sobie to posłuchać,

00:31:08.061 --> 00:31:11.100
ale żeby móc to zrobić,
musiałam się na nowo spotkać

00:31:11.101 --> 00:31:13.460
ze wszystkimi tymi panami,
z którymi rozmawiałam

00:31:13.535 --> 00:31:16.980
i uzyskać od nich zgodę,
czy mogę użyć ich głosu,

00:31:16.981 --> 00:31:20.380
czy chcą być z imienia i nazwiska,
czyli musiałam jakby na nowo...

00:31:20.381 --> 00:31:21.780
- I co mówili? Zgadzali się?

00:31:21.800 --> 00:31:25.260
- Tak, to było bardzo ciekawe
doświadczenie, czym jest pamięć.

00:31:25.410 --> 00:31:27.940
Niektórzy w ogóle nie pamiętali,
że się ze mną, że ja ich nazywałam.

00:31:27.941 --> 00:31:29.232
- No właśnie, ty też o
tym piszesz, że niektórzy

00:31:29.233 --> 00:31:31.060
w ogóle nie pamiętali,
że odpowiadali ci.

00:31:31.061 --> 00:31:33.379
- Tak, ja puszczam nagranie
i on mówi, no szczerze, to

00:31:33.380 --> 00:31:36.180
jest pani, to znaczy, to
jest słychać mój głos, nie?

00:31:36.280 --> 00:31:41.700
Bardzo taka poruszająca historia była
z rodziną pana Tadeusza Rogalskiego,

00:31:41.850 --> 00:31:45.300
ponieważ dostałam
informację od Czesława Szultka,

00:31:45.320 --> 00:31:52.500
mistrza takiego szefa, w
którym pan Tadeusz pracował,

00:31:52.501 --> 00:31:58.020
w zakładu na terenie stoczni,
to że on po prostu zmarł, tak?

00:31:58.021 --> 00:32:00.900
I dał mi kontakt do żony.

00:32:01.000 --> 00:32:04.260
Więc bardzo trudna rozmowa,
pani przecież mnie nie zna,

00:32:04.261 --> 00:32:07.860
a ja chcę się z nią spotkać,
żeby uzyskać tą zgodę,

00:32:07.861 --> 00:32:12.580
czy mogę użyć tego głosu,
chcę jej przekazać to nagranie.

00:32:12.650 --> 00:32:18.940
Jakoś też nas połączyło chyba
to, że mój tata wtedy odszedł,

00:32:18.941 --> 00:32:23.340
jakoś obydwie przeżywałyśmy
też rodzaje żałoby.

00:32:23.490 --> 00:32:27.740
Jeżeli o tym mówię, to też
mówię o tym, że sztuka...

00:32:27.840 --> 00:32:29.860
Ja nie potrafię oddzielić sztuki od życia.

00:32:29.960 --> 00:32:35.660
Sztuka mnie uczy całe życie i ja jakby ją
dopasowuję też do siebie i do mojego życia.

00:32:35.710 --> 00:32:39.500
Jakby nie jestem w stanie
przewidzieć różnych rzeczy,

00:32:39.520 --> 00:32:45.300
które mnie spotkają w
trakcie moich działań czy akcji.

00:32:45.301 --> 00:32:48.180
I ona na pewno mnie uczy
takiej empatii i bycia wśród ludzi.

00:32:48.181 --> 00:32:50.580
Zresztą to mi się wydaje, że
to zawsze było dla mnie ważne,

00:32:50.680 --> 00:32:55.100
dlatego też edukacją się zajmowałam od
samego początku, jeszcze będąc studentką.

00:32:55.200 --> 00:33:02.660
Więc to spotkanie z ludźmi na
nowo, ofiarowanie im tych nagrań,

00:33:02.661 --> 00:33:04.980
oni też nie wiedzieli, czy ja
coś od nich nie chcę, prawda?

00:33:04.981 --> 00:33:07.260
- To jest oczywiste.
- Czyli nie zmanipulujesz też, prawda?

00:33:07.280 --> 00:33:08.380
Dokładnie.

00:33:08.430 --> 00:33:11.860
Jeden pan na przykład uważał, że ja go
nagrałam, a ja go nie nagrałam, prawda?

00:33:11.861 --> 00:33:15.540
Więc ja mówię, to było dla mnie
bardzo ciekawe też takie doświadczenie.

00:33:15.541 --> 00:33:19.860
Też dużo pokory mnie nauczyło, bo
nam się wydaje, że tam coś zrobiliśmy,

00:33:19.861 --> 00:33:24.740
że to dla kogoś jest ważne, a oni w ogóle
nawet nie mieli świadomości, że ten...

00:33:24.741 --> 00:33:30.500
Że to zniknęło z ich pamięci,
tak jak mur zniknął z ulic Gdańska.

00:33:30.600 --> 00:33:33.660
Iwona, czy będzie ciebie
więcej teraz w Gdańsku?

00:33:33.760 --> 00:33:37.700
Nie wiem, to mi się wydaje, że... Ja powiem
ci, że to jest też takie bardzo ciekawe,

00:33:37.701 --> 00:33:40.060
bo ja jakby żegnając
się z różnymi rzeczami,

00:33:40.061 --> 00:33:43.340
robiąc właśnie doktorat, zamykając
pewien okres swojego życia,

00:33:43.440 --> 00:33:48.340
też się nauczyłam po prostu, że ja już nie
muszę tak migać, ja nie muszę być taka...

00:33:48.390 --> 00:33:54.660
Ja wcześniej bardzo byłam taka widoczna i
jakby dobijałam się o tą swoją widoczność.

00:33:54.661 --> 00:33:57.580
To jest moja ciężka praca,
oczywiście też zawodowa.

00:33:57.630 --> 00:33:59.980
Ale ja sobie w tym się
jakby pozwoliłam na to,

00:33:59.981 --> 00:34:04.580
że ja chcę to jakby, żeby teraz inni
zaczęli mówić o mojej twórczości.

00:34:04.600 --> 00:34:06.220
Ja dużo już zrobiłam.

00:34:06.270 --> 00:34:11.340
I funkcjonuję i działam bardzo tak na
takich minimalnych właściwie ruchach.

00:34:11.341 --> 00:34:15.340
Tworzę rzeczywiście tą edukację,
porządkuję swoje sprawy zawodowe,

00:34:15.390 --> 00:34:20.100
bo pierwszy raz od wielu lat
zaczęłam pracować na etacie.

00:34:20.150 --> 00:34:24.765
Zaczęłam porządkować
swoje rzeczy związane właśnie

00:34:24.790 --> 00:34:30.900
z swoim, tym takim światem
zawodowym, swoje CV.

00:34:30.901 --> 00:34:33.860
Zaczęłam porządkować,
teraz mogę właśnie powiedzieć,

00:34:33.880 --> 00:34:38.100
że dostałam kustoszką, dostałam
nadanie przez Ministerstwo Kultury.

00:34:38.101 --> 00:34:42.338
I to jest bardzo fajne,
właśnie, tylko to też

00:34:42.388 --> 00:34:47.140
wymagało czasu i takiego,
pracy takiej do wykonania,

00:34:47.141 --> 00:34:50.500
że ja mogę to puścić i że
przyjdą po prostu ludzie,

00:34:50.501 --> 00:34:54.980
bo sztuka sama się obroni, zaczną
po prostu ludzie mówić o mnie

00:34:54.981 --> 00:34:58.980
i o tym, co zrobiłam już bez
tego mojego przypominania.

00:34:58.981 --> 00:35:01.700
Ja wiem, że żyjemy w
świecie, doskonale to wiem,

00:35:01.720 --> 00:35:05.500
zawsze byłam świetna w media,
potrafiłam bardzo dobrze współpracować,

00:35:05.501 --> 00:35:08.820
czy to z radiem, czy z
telewizją, czy z social mediami,

00:35:08.821 --> 00:35:12.340
ale ja właśnie się jakby troszeczkę
od tego odwracam i mówię,

00:35:12.390 --> 00:35:17.820
że tak, że to jest, oddaję głos
innym, niech mówią o mnie,

00:35:17.821 --> 00:35:20.940
niech odnajdują się w mojej
twórczości, tego jest bardzo dużo,

00:35:20.941 --> 00:35:26.420
naprawdę duża przestrzeń do
badania, do analizowania, do odkrywania.

00:35:26.540 --> 00:35:30.526
To w takim razie czekamy
na mądrych kuratorów,

00:35:30.601 --> 00:35:34.900
wrażliwych, a na razie
wysyłam państwa do NOMUS-a,

00:35:34.975 --> 00:35:40.780
bo te dwie instalacje i wideo będzie
można oglądać do kwietnia, prawda?

00:35:40.781 --> 00:35:42.220
Do 18 kwietnia.

00:35:42.270 --> 00:35:45.980
Tak, będzie 13 też spacer,
zapraszam serdecznie,

00:35:46.055 --> 00:35:49.620
bo będę prowadziła takim
spacerem dość nieoczywistym.

00:35:49.621 --> 00:35:52.881
Ja znam bardzo różne
historie, jeśli chodzi o te

00:35:52.882 --> 00:35:55.860
tereny, mam świetne
zdjęcia, świetne dokumentacje,

00:35:55.905 --> 00:35:59.140
więc mam nadzieję, że ten
spacer będzie interesujący.

00:35:59.215 --> 00:36:05.220
Tak, 13, chyba o 12, to na pewno
warto sprawdzać na stronie NOMUS-a.

00:36:05.320 --> 00:36:07.900
Zapraszamy, wszystkich,
którzy kochają stocznię,

00:36:07.901 --> 00:36:11.140
wszystkich, którzy kochają
Gdańsk, zapraszamy do NOMUS-a.

00:36:11.141 --> 00:36:13.340
Dziękuję ci bardzo za to
spotkanie i za rozmowę.

00:36:13.365 --> 00:36:14.365
Też dziękuję pięknie.

00:36:14.560 --> 00:36:20.380
[MUZYKA]

00:36:21.380 --> 00:36:23.380
[CYKL]