[muzyka]
Szanowni Państwo,
4 czerwca 1989 roku
skończył się w Polsce komunizm.
I Bogu dzięki.
Szanowni Państwo, bardzo serdecznie witamy Was w samo południe.
Laura Haras. I Adam Aleksiejuk.
Te pory spotkania wyznaczył nam słynny szeryf
z plakatu wyborczego Tomasza Sarneckiego.
Afisz inspirowany był amerykańskim westernem
"W samo południe" z Oscarową rolą Gary'ego Coopera.
Zamiast rewolweru, nasz szeryf trzymał w ręku
kartę do głosowania i popierał Solidarność.
O mandaty poselskie i senatorskie pod sztandarami
Solidarności walczyło 261 kandydatów i kandydatek.
Na mocy ustaleń
przy Okrągłym Stole stronie opozycyjnej przysługiwało 35% mandatów.
Komitet Obywatelski Solidarności zdobył
wszystko, co było do zdobycia.
99 miejsc w Senacie na 100 możliwych i 161 miejsc w Senacie.
Pierwszy raz
od ponad 40 lat w Polsce wpływ na władzę
miał ktoś inny, niż tylko komuniści.
Orkiestra Morskiego Oddziału Straży Granicznej odegra
teraz hymn państwowy, który wspólnie odśpiewamy.
[hymn Polski]
Po hymnie.
Nie byłoby wyborów 4 czerwca bez Poznańskiego czerwca '56,
bez Dziadów Dejmka i protestu studentów w '68,
bez Janka Wiśniewskiego oraz innych poległych w
grudniu '70 na ulicach Gdańska, Gdyni i Elbląga.
Nie byłoby wyborów 4 czerwca bez zamieszek i strajków w Radomiu w '76,
bez porozumień sierpniowych w Szczecinie, Jastrzębiu-Zdroju,
Hucie Katowice
i tu, w Stoczni Gdańskiej.
Nie byłoby wyborów 4 czerwca bez działaczy Solidarności
pobitych przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej w Wojewódzkiej Radzie Narodowej
w Bydgoszczy w marcu '81. Bez marszu głodowego łódzkich kobiet w lipcu 1981.
Bez niemal 10 tysięcy pozbawionych wolności po 13 grudnia '81,
bez oporu górników w kopalni Wujek w pierwszych dniach stanu wojennego.
Nie byłoby wyborów 4 czerwca bez Wolnych Związków Zawodowych,
Komitetu Obrony Robotników, Ruchu Młodej Polski,
Pomarańczowej Alternatywy i wielu innych środowisk
stawiających opór władzy.
Nie byłoby wyborów 4 czerwca bez Lecha Wałęsy, Anny Walentynowicz, Jana Pawła II,
Ronalda Reagana oraz setek innych osób z kraju i z zagranicy.
Wreszcie nie byłoby wyborów 4 czerwca bez Okrągłego Stołu, debaty
zamiast rozlewu krwi na ulicach.
Dziękujemy za wolność wszystkim, którzy mieli w niej swój udział.
Brawa dla twórców polskiej wolności!
Głos oddajemy dziś tym, którzy mieli udział w przeszłości,
jak i tym, którzy są odpowiedzialni za przyszłość.
Jako pierwszy przemówi Pan prezydent Lech Wałęsa.
W czerwcu 1989 roku Lech Wałęsa stał na czele demokratycznej opozycji.
Miał 46 lat i na koncie pokojową Nagrodę Nobla.
Był ojcem ośmiorga dzieci, a najmłodsze miało zaledwie 4 lata.
Za niewiele ponad rok z powodzeniem będzie kandydował na urząd prezydenta,
stając się pierwszym w historii prezydentem RP wybranym w wyborach powszechnych.
Panie prezydencie, zapraszamy.
Szanowni Państwo,
co by nie powiedzieć,
to jednak był to wielki sukces narodu polskiego.
Ale ponieważ stałem na czele tego okrętu, to
zastanawiałem się wtedy, jaki to jest sukces.
35%
do 65% to nie bardzo widzę tu sukces.
A pragnęliśmy wszyscy kontynuować sukces.
Tak jak dzisiaj, mamy podobną sytuację, chcemy następnych sukcesów.
To musimy zauważyć, aby był ten sukces następny, że
wtedy należało zrobić coś, co zmierzało do tego sukcesu.
Nie będzie Wam się to podobać, bo będzie ja, ja i ja.
Muszę powiedzieć: ja.
Nie mogłem o tym Wam powiedzieć, mój dramat wtedy i nawet dziś polega na tym,
że nie mogę wszystkiego do końca powiedzieć, ale nie żeby oszukiwać,
tylko po to, że to się popsuje koncepcję.
Wtedy musiałem udawać, że zależy mi na karierze, że chcę być prezydentem.
A jednocześnie powiedziałem Państwu, że nie chcę
być prezydentem, ale że muszę być prezydentem.
Wyobraźcie sobie, Szanowni Państwo, gdybym nie zmienił
generała Jaruzelskiego, czy on by nas
doprowadził do NATO?
Wyprowadził z Układu Warszawskiego?
No nie żartujcie.
I dlatego, aby to nam się udawało, należało to wykonać.
Ale jak wykonać?
To nie takie proste.
Zauważcie to, że do tego sukcesu musiał być dalszy ciąg.
Tak jak teraz mamy sytuację, jak mówiłem Państwu, bardzo podobną,
a mnie bardzo zależy na sukcesie właśnie teraz Tuska i jego zespołu.
Dlatego, że my rozbijaliśmy stary porządek, ale robiliśmy to po to, by zbudować nowy.
Dalej w tamtym czasie,
to dłużej bym musiał Państwu wyjaśniać, nie mogłem więcej,
nie mogliśmy więcej, bo było zbyt niebezpiecznie.
Dzisiaj po 40 latach możemy kontynuować i taką szansę ma dzisiaj Tusk.
Proszę Was, na 8 lat, na dwie kadencje, dajcie mu wszystko, aby mógł zrealizować
prowadzenie Polski do odzyskania straconych
szans, do wyremontowania po PiS-ie naszej ojczyzny.
On tego dokona, ale bez Was tego nie zrobi.
Tak jak i ja bym był też więcej zrobił, żeby, no właśnie, żeby ktoś mnie nie zrobił
agentem, żeby ktoś mnie nie zabrał, to byłem w stanie dokonać więcej.
Więc nie popełnijcie tego błędu, nie wierzcie w te bzdury i oskarżenia, bo tak
mnie załatwiono, a Wam i nam wszystkim przeszkodzono w dobrym, mądrym rozwoju Polski.
Więc zróbcie wszystko, przekonajcie wszystkich, że Polska ma największą
szansę w dziejach, ale pod przewodnictwem Tuska.
Ja w to wierzę, znam się na tym, więc pomóżcie na 8 lat, aby Tusk
mógł kierować sprawami Polski, a Polska będzie taka,
jak o niej marzyliśmy, jak o nią walczyliśmy. Dziękuję.
Dziękujemy, Panie prezydencie.
Szymon Hołownia w 1989 roku miał 13 lat.
Uczył się w Szkole Podstawowej nr 19 w Białymstoku.
Rok wcześniej zaczął biegać z wykradzionym rodzicom
znaczkiem, i tu cytuję, "pełzający kontrrewolucjonista".
Przed wyborami 4 czerwca roznosił z tatą
ulotki i rozlepiał plakaty kandydatów opozycji.
W kolejnych, pierwszych wyborach, wolnych,
samorządowych, wspierał już kandydującego tatę.
Do zabrania głosu zapraszam marszałka Sejmu Rzeczypospolitej, Pana Szymona Hołownię.
Zapraszamy.
Może sobie pomogę tak. Szanowni Państwo, do tej krótkiej martyrologii,
która tu została opisana, dodam, że moja mama wyrzuciła mnie z domu,
co prawda na chwilę, kiedy okazało się, że na jakichś zajęciach z wiedzy
o społeczeństwie, czy jak to się wtedy nazywało, zostałem przedstawicielem OPZZ.
I jak wróciłem, się pochwaliłem mamie takim ładnym
proporczykiem, tam inni koledzy Solidarność, proszę bardzo,
a ja z OPZZ, to wylądowałem na chwilę poza domem, ale później szczęśliwie wróciłem.
Także to rzeczywiście był czas niezwykle gorący.
Ale zobaczcie Państwo, gdzie jesteśmy dzisiaj.
Ja wtedy miałem 13 lat.
Za chwilę, bo to jeszcze nie był Sejm pierwszej kadencji, dopiero następny
zaczął być tym Sejmem, od którego kadencję liczymy.
Ten już niekontraktowy.
Dzisiaj jestem marszałkiem Sejmu 10. kadencji.
Ile żeśmy przez to przeszli.
Ile zakrętów wzięliśmy razem.
Ile niebezpieczeństw po drodze się pojawiło.
Ale jak wspaniale też razem wypracowaliśmy
kawał wspaniałej, wolnej Polski.
I dzisiaj jesteśmy w takim momencie, te 35 lat, po tym jak
wybraliśmy wolność, jak pokolenie moich rodziców, dziadków,
tę wolność nam faktycznie wypracowało.
W której rzeczywistość stawia nam bardzo trudne pytania.
Wiemy dobrze, że gdyby nawet wziąć tę wolność, którą mamy od 35 lat,
dodać do tego komunizm, licząc go jako czasy wolności,
dodać do tego dwudziestolecie międzywojenne,
to nadal jest krótszy czas wolności, niż trwały rozbiory.
My się tej wolności dopiero musimy uczyć.
My cały czas ją testujemy.
My cały czas sprawdzamy siebie w tych warunkach wolności, jako naród.
I dzisiaj trzeba sobie powiedzieć, że dla wolności
są trzy podstawowe rzeczy, trzy filary tej wolności.
Po pierwsze to bezpieczeństwo, po drugie rozwój, po trzecie pojednanie.
Dlaczego bezpieczeństwo?
To chyba nie muszę nikomu tłumaczyć.
I dzisiaj musimy być mądrzy przed szkodą.
Popatrzcie Państwo, ile razy w naszej historii nie zdążyliśmy.
Jakie lekcje dostaliśmy od naszych przodków.
XVIII wiek, Konstytucja 3 maja, wspaniały dokument, cudowne porozumienie
pomiędzy różnymi organizacjami politycznymi, frakcjami, tylko o 50 lat za późno.
Gdyby udało się to zrobić wcześniej i zatrzymać ten rozpad wewnętrzny Polski,
liberum veto i te wszystkie złe rzeczy, które nam na wolność narosły,
może udałoby się potoczyć tę historię inaczej.
Zobaczcie na lata 30. poprzedniego wieku.
Zmobilizowaliśmy się, poszliśmy,
tylko znowu trochę za późno, trochę za bardzo podzieleni.
Dzisiaj mamy szansę być mądrzy przed szkodą,
bo ta szkoda puka do drzwi.
Ale mamy szansę być wreszcie na czas, tam, gdzie ojczyzna będzie nas potrzebować.
I patrząc na to, jak się do tego przygotowujemy,
jak o tym myślimy, wierzę, że będziemy gotowi.
Druga rzecz to rozwój.
Nie da się tylko ludzi od czegoś odprowadzać i pokazywać, skąd idziemy.
Trzeba ku czemuś ich prowadzić.
Ludzie chcą się dzisiaj zakochać w wizji Polski.
W gospodarce, która się rozwija, w marzeniach, które mają nasze dzieci.
Nie można tego zaniedbać, czy czas wojenny, czy czas pokoju.
Musi nas prowadzić wizja.
No i po trzecie, bardzo ważne i ostatnie, i najtrudniejsze do zrobienia w Sejmie.
Pojednanie.
Jak się wszyscy będziemy dzielić
przez pączkowanie na dwie frakcje, albo trzy, albo pięć
i te frakcje nie będą umiały ze sobą rozmawiać, to nie będzie bezpieczeństwa.
Dlatego, że w ten spór wmiesza się zawsze ktoś z
zewnątrz, kto będzie sztucznie podgrzewał emocje.
Kto będzie próbował torpedować i sabotować to, co udało nam się wypracować.
Ja wiem, że to jest najtrudniejsze, bo wiem, gdzie pracuję
i wiem, z czym się wszyscy na sali sejmowej, która nas jakoś reprezentuje, zmagamy.
Ale są rzeczy większe od tego.
Są rzeczy większe od tego i dziś powinniśmy to zobaczyć.
Dziś powinniśmy spróbować, jeżeli chcemy zrealizować ten testament
pokolenia moich rodziców, naszych dziadków, spróbować spojrzeć na siebie inaczej.
Tak, żebyśmy w tej wolności umieli uszanować siebie
nawzajem, niezależnie od tego, z której strony przychodzimy.
Ostatnia rzecz, bo za chwilę wybory.
Wiecie Państwo dobrze, ile grozi nam również w tych wyborach.
Ile mamy naokoło kandydatów, którzy wprost mówią,
że trzeba wyprowadzić Polskę z Unii Europejskiej.
Już nie przykrywają tego opowieściami o tym, że
będą niskie podatki i wspaniały rozwój gospodarczy.
Tylko mówią to wprost.
Mają odwagę to powiedzieć.
To dobrze, że mają odwagę to powiedzieć na ostatniej prostej.
Że im hamulce puściły.
Bo my dzisiaj musimy się zmobilizować
i 9 czerwca dokonać jeszcze raz tego wyboru, którego dokonaliśmy 35 lat temu.
Powtórzyć ten wybór.
Wybór za wolnością.
Wybór za samostanowieniem.
Wybór za mądrą, wolną, solidarną, lepszą, gościnną, otwartą na innych Polską.
To jest stawka tych wyborów.
I dlatego nie może nas, niezależnie od tego, co będzie
się wtedy działo, 9 czerwca przy urnach zabraknąć.
Niech każdy głosuje zgodnie ze swoim sumieniem,
przekonaniem, każdy z nas jest dojrzały i wie, w którą stronę iść.
Ale zróbmy wszystko,
żebyśmy nie powtórzyli tej 20% frekwencji,
która stała się zmorą polskich wyborów europejskich od samego początku.
Niech to się wreszcie zmieni.
W wyborach '89 roku to było trochę ponad 60%.
W wyborach 15 października 75%.
Gdyby nam się udało zmieścić gdzieś pomiędzy tymi wartościami.
Pokazalibyśmy, że te 35 lat to skarb, który nadal chcemy pielęgnować.
Serdecznie Państwu dziękuję.
Dziękuję za zaproszenie, Panie prezydencie, drogi Basilu,
kochana Olu, Panie marszałku i wszyscy, Pani wojewodo,
wszyscy, którzy tutaj jesteście i świętujecie tę bardzo ważną dla Polski rocznicę.
Ja dzisiaj sobie na Facebooku wywiesiłem ten
plakat z 4 czerwca z dwoma śpiącymi dzieciakami.
Aby kiedyś były z nas dumne.
I to jest chyba jedyny testament i jedyna
misja, jaka przyświeca dzisiaj nam wszystkim.
Dziękuję Wam bardzo.
Dziękujemy bardzo, Panie marszałku.
Teraz czas na Basila Kerskiego, dyrektora Europejskiego Centrum Solidarności,
instytucji, która stoi na straży pamięci o polskiej drodze do wolności.
Szanowni Państwo, uczono mnie, że najgorszą rzeczą jest przemawiać
po Lechu Wałęsie, ale teraz wyjątkowe wyzwanie,
najgorzej po Lechu Wałęsie i Szymonie Hołowni.
Szanowni Państwo, przed nami Eurowybory, decyzja na temat naszej przyszłości.
Nie jestem historykiem, ale pozwólcie, że na chwilę wrócę do 3-4 czerwca 1989 roku
z prostego względu, żebyśmy zrozumieli wartość zwycięstwa
tamtego, wartość naszej dzisiejszej demokracji i wolności.
Pytano mnie kilka dni temu, co się działo na
świecie w tym czasie, na początku czerwca 1989 roku.
Świat był wtedy skupiony na Europie Środkowej i był skupiony na Chinach.
Świat był pełen nadziei, ale świat był lekko przerażony.
O co chodzi?
3-4 Polacy przygotowywali się do pierwszych, może nie w
pełni wolnych wyborów, ale jednak do senatu już pełnych.
Wynik senatu był w pełni demokratyczny, jednoznaczny.
Nawet jednego mandatu władza rządząca nie otrzymała.
To była katastrofa nie tylko dla komunistów, dla całego imperium sowieckiego.
Ale niestety Polki, Polacy przy urnach to niestety to nie był ten obraz,
który 4 czerwca się zakotwiczył w pamięci świata,
zahipnotyzował świat,
bo to przypomnę, to był dramatyczny dzień, kiedy wojska
Partii Komunistycznej Chin wjechały do centrum Pekinu.
Zaczęły likwidować miasteczko pokojowych protestów studenckich,
ale też likwidować struktury wolnych związków zawodowych Pekinu.
Wolne związki zawodowe,
które zorganizowały się też formalnie w maju
'89 roku na wzór Lecha Wałęsy i Solidarności.
Chińska Partia Komunistyczna rozumiała bardzo dobrze,
do czego to prowadzi.
Szanowni Państwo, tego dnia doszło do słynnej rzezi na Placu Niebiańskiego Spokoju.
Szanowni Państwo, według ustaleń Amnesty International
w tych dniach prawdopodobnie zamordowano 2600 osób.
Tysiące osób zniknęło w więzieniach.
Zatrzymano pokojową rewolucję w Chinach.
Efekt jest nam dzisiaj znany.
Mamy bardzo silne mocarstwo autorytarne.
Partię Komunistyczną, która stworzyła taki państwowy kapitalizm.
Partię Komunistyczną Chin, która trzyma się co prawda na dystans,
ale wspiera, finansuje Rosję Putina, działania Iranu.
Szanowni Państwo, w '89 roku może drużyna Lecha szła z radością po Okrągłym Stole,
po legalizacji Solidarności, do urn, ale wszyscy w głowie wiedzieli,
że ta walka o wolność jest otwarta, że możliwa jest krwawa reakcja.
Ona nastąpiła w Azji, ona nastąpiła w Moskwie,
na szczęście dla nas za późno, w sierpniu '91 roku.
A szanowni Państwo, wiecie, kto był podpułkownikiem KGB w '89 w Dreźnie?
Jego zadaniem było zatrzymanie tej pokojowej rewolucji w Europie Środkowej.
Pan Putin, prezydent Rosji.
Jego wojna przeciwko Ukrainie dzisiaj jest próbą nie
tylko zniszczenia Ukrainy, odebrania jej niepodległości.
Jest atakiem na naszą wolność, na ten ład, który powstał,
który gwarantuje nam naszą wolność, niepodległość.
Szanowni Państwo, dlatego wyrażę wielki respekt przed
odwagą, niewyobrażalną odwagą kobiet i mężczyzn Solidarności.
Dziękuję Lechowi Wałęsie, Bogdanowi Lisowi, jest Henryka Krzywonos z nami.
My tego nie doceniamy.
Dziękuję Wam za Waszą odwagę.
A po 4 czerwca spójrzcie, wyciągnijcie z
archiwum konferencje prasowe z Lechem Wałęsą.
To był wielki zwycięzca.
Był pełen nadziei, ale był bardzo ostrożny, przerażony obrazami, które płynęły z Chin.
Ale szanowni Państwo, dzisiaj tutaj między nami
są ludzie, którzy bronią naszej polskiej wolności.
Są przedstawiciele parlamentu Ukrainy, są nasi przyjaciele z Ukrainy.
Bardzo Was witam i bardzo Wam dziękuję.
Są przedstawiciele opozycji demokratycznej z Białorusi, minister Pawieł Łatuszka.
Bardzo Wam dziękujemy za Waszą odwagę.
Pamiętamy o ofiarach wojny w Ukrainie.
Pamiętamy o tysiącach ludzi, którzy siedzą dzisiaj
w więzieniach w Białorusi i bronią naszej wolności.
Dlaczego o tym wszystkim mówię?
Wybory 9 czerwca, to jest pytanie, kto wejdzie do Europarlamentu.
Ludzie, którzy szanują pokój,
chcą narodów, które ze sobą rozmawiają, czy ludzie, którzy
będą wspierali Putina, będą chcieli jego zwycięstwa.
Szanowni Państwo, idźcie ponownie do wyborów, jak 4 czerwca,
brońcie niepodległej, demokratycznej Rzeczypospolitej i demokratycznej Europy.
Dziękuję Wam bardzo.
Panie dyrektorze, dziękujemy za te słowa.
O wystąpienie poprosimy teraz Beatę Rutkiewicz, wojewodę pomorską i pierwszą kobietę
na tym stanowisku w dziejach województwa pomorskiego.
W czerwcu 1989 roku Beata Rutkiewicz była uczennicą
6. klasy szkoły podstawowej w Sierakowicach.
Miała pięcioro rodzeństwa.
Wciąż pamięta, że ich największym marzeniem
było w tamtych czasach zjedzenie banana albo pomarańczy.
Niestety, jak Państwo wiecie, owoce egzotyczne trafiały do
sklepów rzadko, głównie przed świętami Bożego Narodzenia
i trzeba było cierpliwie stać po nie w kolejce.
Pani wojewodo, proszę nam powiedzieć, jakie są dziś
Pani największe marzenia, te obywatelskie marzenia?
Dzień dobry Państwu.
Szanowni Państwo, bardzo się cieszę, że nas jest dzisiaj tylu
tutaj zgromadzonych, pomimo tego, że jest to dzień roboczy
i świeci słońce, a to pokazuje, jakie wartości są dla nas ważne.
Faktycznie wtedy miałam 12 lat
i te marzenia, które były takie
z dzisiejszego punktu widzenia pospolite,
to dzisiaj je wszyscy mamy.
Jako dorosła kobieta parę lat później mam dostęp do całego świata
i właściwie głównie dlatego, że jesteśmy członkiem Unii Europejskiej,
że ktoś za nas kiedyś podjął trudne, ale dobre decyzje.
I tutaj myślę o Panu Wałęsie oczywiście, o Panu prezydencie Lechu Wałęsie
i jego całym sztabie pracowników i współpracowników, którzy byli obok.
Ale o tym, że dzisiaj możemy korzystać
z tych wszystkich dobrodziejstw naokoło, to również nasze bezpieczeństwo,
to również to, że należymy do NATO
i o tym nie wolno nam zapominać,
że te rzeczy bardzo trudno przyszło nam wypracować.
A teraz przechodząc do tych marzeń, to jest takie powiedzenie
"Uważaj, o czym marzysz", ale ja trochę popłynę,
ponieważ gdyby nie te marzenia tych ludzi, którzy wtedy za nas walczyli,
patrzę tutaj na Panią posłankę również, to nie mielibyśmy tego świata.
A więc o jakim świecie marzę?
Dla siebie i dla moich dzieci.
O świecie, w którym nie będzie
marszów równości.
O świecie, w którym nie będziemy dyskutować o równouprawnieniu kobiet.
O świecie, w którym nie musimy nawoływać do zwiększonej frekwencji wyborczej.
Czy nie będzie kampanii na rzecz niezależnego życia.
Bardzo Państwu tego życzę, aby to po prostu było standardem,
abyśmy już nie musieli o tym mówić, abyśmy po prostu żyli w takim świecie.
W świecie, w którym będziemy pamiętać
i mam nadzieję, że dzisiaj ci wszyscy, którzy są tutaj, również tą zasadę stosują,
że nasza wolność, nasza osobista wolność
kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność drugiej osoby.
Tego Państwu życzę i Waszym dzieciom.
Dziękujemy bardzo.
A teraz głos zabierze Mieczysław Struk, marszałek województwa pomorskiego.
W czerwcu 1989 roku Marszałek Struk sprawował funkcję naczelnika Jastarni.
Choć powołał go wojewoda z Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,
to mówiło się, że był pierwszym naczelnikiem, którego nie przywieziono w teczce.
1989 rok był przedostatnim rokiem działalności Rad Narodowych.
Panie marszałku, proszę nam powiedzieć,
jak udała się reforma samorządowa po 1989 roku?
Tak, rzeczywiście w tamtych latach miałem 27 lat i wróciłem w swoje rodzinne strony.
Namawiano mnie bardzo do tego, żeby zmieniać okolicę, żeby
zwrócić uwagę na rozwój tej części Półwyspu Helskiego.
I rzeczywiście, tak naprawdę
na przestrzeni tych wielu już lat,
35 lat, wiele nastąpiło zmian.
Pamiętamy wszyscy, że wybory 4 czerwca
to nie była tylko ta jedna cezura, od której się wszystko zaczęło.
Wcześniej przecież była debata Lecha Wałęsy
z Alfredem Miodowiczem.
Myślę, że starsze pokolenie na pewno tę debatę wspomina.
Pamiętamy również inne fakty, o których tutaj
już dzisiaj mówiliśmy, jak choćby Okrągły Stół.
Ale też wcześniej, pamiętam, wtedy byłem słuchaczem
Technikum Okrętowego i spotkałem Lecha Wałęsę tutaj na terenie Stoczni Gdańskiej,
kiedy Lech Wałęsa mówił, jeszcze wcześniej,
podczas strajku, o tym, że tutaj na tym placu
stanie pomnik poświęcony tym, którzy w 1970 roku,
tym stoczniowcom, którzy wtedy zostali tutaj zabici.
I tak też się złożyło.
Pamiętam, kiedy te krzyże, Panie prezydencie Lechu,
leżały na wózkach i były ciągnięte tutaj na ten plac.
I pamiętam też jeszcze, myślę, że tutaj w tym audytorium
są też ludzie, którzy pamiętają ten moment, kiedy
odbyła się tutaj msza święta pod tymi krzyżami.
To tłum ludzi wspominający etos Solidarności
ciągnął się aż pod Dworzec Główny Gdańska, Gdańska Głównego PKP.
Wtedy było tyle ludzi.
Dzisiaj zdecydowanie mniej przychodzi na tego typu uroczystości, choćby 31 sierpnia.
A warto wspominać ten czas,
ponieważ od tego czasu wszystko się zaczęło.
I samorządność, o którą Pani pytała, i nasze członkostwo w Unii Europejskiej,
a jeszcze wcześniej wyprowadzenie wojsk radzieckich, za którym stał Lech Wałęsa.
Dziękujemy, Panie Lechu.
Ten fakt jest często przemilczany albo wręcz zapomniany.
Ale przecież w Polsce wtedy, kiedy Lech Wałęsa objął urząd prezydenta,
kilkaset tysięcy wojsk radzieckich przebywało na terenie Rzeczypospolitej.
Dziś już ich nie ma.
Lechu, Panie prezydencie, bardzo dziękujemy za tamte fakty.
Panie i panowie, mowa jest dzisiaj o najbliższych wyborach do europarlamentu.
I rzeczywiście ta niska frekwencja nas bardzo zatrważa,
bo warto zwrócić uwagę na te wartości, które nam przyświecały,
przyświecały tym ludziom, którzy są też na tym placu
i którzy uczestniczyli w wielkiej rewolucji, pokojowej rewolucji Solidarności,
jak Bogdan Lis, jak Henia Krzywonos, jak nieżyjąca już Anna Walentynowicz,
o której przecież wspominamy, mimo tego, że co jakiś czas nam zarzucano,
że tutaj nie ma mowy o Annie Walentynowicz,
ale przecież to jest nieprawda.
Wiele ludzi Solidarności, którym zawdzięczamy,
my, także samorządowcy, że możemy mówić o samorządzie terytorialnym.
Jest tutaj mnóstwo samorządowców na tym placu.
Mój serdeczny przyjaciel z Poznania, marszałek Woźniak,
ale też wielu innych samorządowców, którzy są też tutaj
i zawdzięczamy to właśnie rewolucji Solidarności, że mamy taki silny samorząd.
Dziś mówimy o tych marzeniach, o których była dzisiaj też
mowa z tej sceny, że chcemy, aby Polska była bezpieczna,
chcemy, aby Polska była demokratyczna, chcemy, aby Polska była praworządna,
chcemy, aby Polska, nasz kraj, nasza ojczyzna, była europejska
i chcemy, żeby była zielona, żeby była czysta i radosna.
Dlatego nie bądźmy obojętni, idźmy na wybory do europarlamentu,
wybierzmy swoich przedstawicieli, którzy w zasadniczy,
w godny sposób będą reprezentować nasz kraj.
Dziękuję bardzo.
Dziękujemy bardzo.
A teraz o zabranie głosu prosimy Panią Agnieszkę
Owczarczak, przewodniczącą Rady Miasta Gdańska.
10 lat miała Agnieszka Owczarczak w czerwcu 1989 roku.
Jej rodzina mieszkała na gdańskiej Zaspie nieopodal
Lecha Wałęsy, a tata działał w Solidarności.
Pamięta plakaty wyborcze i powszechne podekscytowanie.
Jednak największe wrażenie zrobiły na niej początki wolnego handlu.
Na drodze ze szkoły pojawiały się samochody,
z nich w bagażniku sprzedawano artykuły spożywcze,
w tym również słodycze.
Jaki jest pożytek z opowiadania o wyborach
4 czerwca młodym, urodzonym już w wolnej Polsce?
Czy o tej historii opowiada Pani własnym dzieciom?
Opowiadam. Rozmawiamy w domu z dziećmi bardzo dużo.
Nasz syn ma 13 lat, córka 18.
A mi z wiekiem coraz częściej przychodzi na wspominki
i przypominanie sobie różnych historii z dzieciństwa
i korzystam czasem z okazji, jak dzieci chcą posłuchać.
Chociaż muszę Państwu powiedzieć, że mam takie poczucie,
że one z pewnym niedowierzaniem jednak słuchają tych historii.
Pewnie z takim samym niedowierzaniem, z jakim ja
słuchałam historii opowiadanych przez moich dziadków.
Ale to ważne, żebyśmy o tym rozmawiali, bo musimy mieć wszyscy świadomość tego,
jaka była historia, żeby ta historia się ponownie nie wydarzyła.
Moje dzieci są urodzone w Polsce, która jest członkiem Unii Europejskiej.
Obydwoje urodzili się już po wejściu Polski do Unii Europejskiej.
Dla nich zastana rzeczywistość jest oczywista.
To jest oczywiste, że w sklepach można kupić wszystko.
To jest oczywiste, że się podróżuje po Europie bez paszportu,
tylko z dowodem osobistym, że można w każdej chwili podjąć decyzję,
że chce się gdzieś wyjechać i nie trzeba się starać o żadne pozwolenie.
Gdy ja im opowiadam, że w moim dzieciństwie było inaczej, to oni się dziwią.
No ale jak to, nie było pomarańczy w sklepach, słodyczy?
Przecież sklep, w którym nic nie ma, powinien
zostać zamknięty, bo nie przynosi żadnych zysków.
I jest to dla nich pewna abstrakcja.
Ważne, żebyśmy o tym mówili, bo ja na przykład też nigdy nie myślałam,
że zobaczę to, co moja babcia widziała, moja babcia przeżyła II wojnę światową.
I kiedy Rosja zaatakowała Ukrainę, moja pierwsza myśl była: ale jak to?
Przecież to nie może się dziać tuż za polską granicą
naprawdę. Przecież to są obrazki, które mi pokazywała babcia na zdjęciach,
a my to oglądamy w tej chwili prawie na żywo i w kolorze, taką straszną tragedię.
I dlatego trzeba o tym mówić, żeby ci młodsi mieli poczucie,
że każde wybory są ważne, że to jak zagłosują jest niezwykle istotne.
W '89 roku Polki i Polacy pokazali, jak ważna jest frekwencja.
Wygrali wówczas absolutnie wszystko, co mogli wtedy wygrać.
Dzisiaj przy każdych wyborach ta frekwencja też ma znaczenie.
Każdy głos się liczy, bo można jednym głosem wygrać i jednym głosem przegrać wybory.
Moja córka ma już wakacje, a najbliższe wybory w najbliższą niedzielę
będą pierwszymi, w których będzie mogła wziąć już udział,
będzie mogła oddać swój głos. I tak się składa, że nie będzie jej wtedy w Polsce,
ale ona już się o to zatroszczyła. Już się zgłosiła do odpowiedniego konsulatu,
pójdzie z koleżanką rano zagłosować, a później pójdą na plażę.
Także życzę nam wszystkim takich świadomych
obywateli, którzy będą chcieli brać udział w wyborach,
bo to jest naprawdę ważne, żebyśmy wszyscy poszli głosować.
A teraz głos oddajemy Jankowi Peruckiemu, najmłodszemu gdańskiemu radnemu,
którego w czerwcu '89 roku jeszcze nie było na świecie.
Janek Perucki urodził się już w wolnej Polsce. W 1996 roku, w tym samym roku,
w którym powołano Komitet Integracji Europejskiej
koordynujący politykę zjednoczeniową Polski z Unią Europejską.
Jakie są obecnie, z perspektywy Pana pokolenia, najważniejsze wyzwania dla świata?
Słuchajcie, widzę całe morze flag, biało-czerwonych, Unii Europejskiej.
Podnieście je proszę chwilę do góry. Będzie mi troszkę
prościej tłumaczyć, jak mój czerwiec '89 wyglądał.
Dzisiaj pewna mądra osoba, która była świadkiem,
trochę inaczej niż ja, świadkiem tamtych wydarzeń,
powiedziała, dosłownie 100 metrów stąd, pokazuję,
studenci powołali w tamtym de facto miejscu,
właśnie tutaj, przy Bramie Stoczniowej, Niezależny Związek Studentów.
Już wiedzieli, że 1 października zawiążą swój ruch młodzi
ludzie, którzy nie zgadzali się z tamtą rzeczywistością,
z tą szarą rzeczywistością, tą brunatną rzeczywistością.
Dzisiaj, jeśli chodzi o wyzwania młodych ludzi,
one są cięższe do zidentyfikowania. One nie są takie biało-czarne na pierwszy rzut oka.
Tej definicji cały czas poszukujemy. Co jest faktycznie tym złem?
Czym powinniśmy się przeciwstawić? Dzisiaj karta wyborcza ma moc.
Te dwie, co najmniej dwie przecinające się linie w obrębie
kratki decydują faktycznie, w którym kierunku pójdziemy.
Już w najbliższą niedzielę każda i każdy z nas powinien wziąć sprawy w swoje ręce.
Jestem dumny, że córka Agnieszki Owczarczak, że
takich młodych osób jest zdecydowanie więcej.
Mimo różnych trudności i niedogodnień i tak pójdą w niedzielę zagłosować.
Pójdą współdecydować o tym, jak Polska, jak Europa ma wyglądać.
Bezpieczeństwo, Sojusz Północnoatlantycki.
Też trudno sobie wyobrazić te obrazy, ta śmierć, ta zagłada, jak kilka osób może
sprowadzić takie niebezpieczeństwo, takie zło na bratni naród za wschodnią granicą.
Dzisiaj czerwiec '89 to wspomnienie, z którego
powinniśmy czerpać dobrą lekcję historii.
Niestety dla nas, młodych ludzi, już tylko historii.
Ale pamiętajcie, ludzie młodzi, dzisiaj bierzecie sprawy w swoje ręce.
To Wy wchodzicie dzisiaj na rynek pracy.
To Wy tą codziennością, za tą codzienność jesteście odpowiedzialni.
Współodpowiedzialni. To jest nasz kraj. Bierzemy sprawy w swoje ręce.
Dziękujemy bardzo.
A teraz poprosimy o głos Pana Jacka Bendykowskiego, prezesa Fundacji Gdańskiej.
W 1989 roku Jacek Bendykowski miał 22 lata i studiował prawo na Uniwersytecie Gdańskim.
Działo m.in. w nielegalnym, wówczas jeszcze ogólnopolskim,
parlamencie studenckim i pisał pierwszą ustawę o szkolnictwie wyższym.
Mówi, że to był jeden z najintensywniejszych okresów jego życia.
1 i 2 czerwca w Gdańskiej Strefie Społecznej Święta Wolności i Praw
Obywatelskich spotkało się 200 organizacji pozarządowych z całej Polski.
Jak ma się dzisiaj nasza obywatelskość?
Dzień dobry Państwu.
Panie prezydencie, szanowni Państwo, bohaterowie
tamtych czasów, droga Henryko, Bogdanie, Krzysztofie.
Z tą obywatelskością, o niej mówi się różnie w Polsce dzisiaj, ale ja muszę
powiedzieć, że od wielu miesięcy jestem naładowany niebywałym optymizmem.
Tę perspektywę oczywiście wzmaga coś takiego jak Strefa Społeczna, bo
tam gościliśmy ponad 200 organizacji pozarządowych, które są solą ziemi.
To są ci ludzie, którzy poświęcają swój cenny czas, często
własne pieniądze na to, żeby służyć innym, żeby nieść pomoc.
Budzą wielki optymizm społeczny. Ale z tym społeczeństwem obywatelskim
w Polsce, drodzy Państwo, jest znacznie lepiej, niż się o tym opowiada.
To społeczeństwo obywatelskie w końcu obaliło komunizm w 1989 roku.
To ono dało nam wolność i demokrację.
To społeczeństwo obywatelskie zapewniło, że te ostatnie 35 lat III Rzeczypospolitej
było znacznie lepsze przez realizację tysięcy inicjatyw społecznych i humanitarnych.
To społeczeństwo obywatelskie dało nam dumę, kiedy
otworzyliśmy serca dla ponad 2 milionów uchodźców z Ukrainy.
W samym Gdańsku ponad 14 tysięcy rodzin przyjęło Ukraińców pod swój dach.
To społeczeństwo obywatelskie wreszcie nie dało sobie wydrzeć wolności,
demokracji i praworządności i kursu na zachód w październiku ubiegłego roku.
Teraz przed nami jako społeczeństwem obywatelskim stoi jeszcze
jedno wyzwanie, o którym mówią tutaj wszyscy moi przedmówcy.
To są wybory 9 czerwca, drodzy Państwo.
To są najważniejsze wybory w Europie od kilkudziesięciu lat.
Bo od bardzo wielu lat nie zadawaliśmy sobie
pytania fundamentalnego o bezpieczeństwo.
A nikt w Europie nie będzie bezpieczny tak długo,
jak na świecie będą istniały państwa chuligańskie.
My mamy państwo chuligańskie za miedzą. Nie dalej jak 110 km
stąd w linii prostej jest wielka baza wojennej floty rosyjskiej.
My musimy w krótkim czasie w Europie odbudować wspólną
politykę obronną, odbudować przemysł zbrojeniowy.
Do tych poważnych reform potrzebujemy mocnej, demokratycznej
legitymacji, a tę może nam dać tylko dobra frekwencja.
My tu na Pomorzu od wieków byliśmy światłem dla
Rzeczypospolitej. Zawsze dawaliśmy dobry przykład.
I ja wierzę, że jesteśmy w stanie dać dobry przykład,
wykręcić tutaj najlepszą frekwencję w Polsce.
Bo ja wierzę, że gdańszczanki i gdańszczanie, pomorzanki
i pomorzanie to potrafią. Bardzo Państwu dziękuję.
Szanowni Państwo, i na koniec gospodyni tego wspaniałego miejsca,
prezydent tego wspaniałego miasta, Pani Aleksandra Dulkiewicz.
Aleksandra Dulkiewicz w czerwcu 1989 roku miała 10 lat. Jej rodzinny dom
pełen był opozycjonistów, bo rodzice należeli do ruchu Młodej Polski.
Już wkrótce zostanie gospodynią klasy, a później przewodniczącą samorządu szkolnego.
4 czerwca brała udział w wyborach towarzysząc babci Marylce, a
punkt wyborczy znajdował się w Ratuszu Staromiejskim w Gdańsku.
Nie jestem pewien, czy wszyscy Państwo wiedzą, ale że to tutaj zaczyna się Europa.
Tu na tym placu i w Stoczni Gdańskiej. Pani Prezydent.
Tak to prawda. Kochani, to miejsce, Plac Solidarności
w grudniu 1970 roku był świadkiem krwawych wydarzeń.
To tu spłynęła krew robotników, nieopodal w Gdyni również.
Ale to także w tym miejscu ta brama stała się symbolem po długim strajku,
podpisania porozumienia gdańskiego, ale symbolem tego, że możemy
się dogadać nawet z władzą komunistyczną dla dobrych celów.
Dlatego to miejsce, ten plac także został odznaczony Znakiem
Dziedzictwa Europejskiego, przyznawanym przez Unię Europejską.
My jesteśmy tutaj w Gdańsku, na Pomorzu i w Polsce bardzo, bardzo z tego dumni.
Ale dzisiaj, kiedy obchodzimy 35. rocznicę pierwszych częściowo wolnych
wyborów, mając w pamięci to, co dzisiaj już także padło z tej sceny,
zadajmy sobie pytanie, obchodząc nasze święto, ile jeszcze
wyzwań u nas w Polsce, w Europie i na świecie przed nami?
Czy wiedzą Państwo, że na całym świecie niemal 200
milionów dzieci każdego dnia wykonuje niewolniczą pracę?
Czy wiedzą Państwo, że w odległej Australii w ubiegłym roku w referendum Australijczycy odmówili
rdzennym mieszkańcom ich kraju, Aborygenom, prawa do współdecydowania o ich wspólnym kraju?
A prawa kobiet są łamane nie tylko w Iranie. Znamy te obrazki z całego świata.
I dzisiaj, w 35. rocznicę wyborów 4 czerwca, nie może nam stanąć przed
oczyma także fakt, że demokracja, wolność, nie są dane raz na zawsze.
Są z nami tutaj dzisiaj przedstawiciele narodu ukraińskiego,
który stawia dzielnie czoła rosyjskiej agresji.
Są z nami przedstawiciele Białorusinów, ale pamiętajmy
także o opozycji rosyjskiej, która siedzi w aresztach.
Wtedy, kiedy ośmielają się mówić o prawach człowieka, o demokracji, o wolności.
Mi stają także przed oczyma obrazki z Korei Północnej.
Tam ludzie siedzą w więzieniach. O Chinach też już wspominaliśmy.
Dlatego dzisiaj bądźmy dumni z tego, co osiągnęliśmy wspólnie.
Te 35 lat temu wielkie porozumienie, które otworzyło zmiany w Polsce, w Europie.
Ale pamiętajmy, że nie możemy sobie tego odebrać.
Budzik, który tutaj stoi z hasłem właśnie sprzed 35 lat,
"Nie śpij, bo cię przegłosują" - dzisiaj w barwach unijnych.
Dziękuję Paniom pięknie, że wskazujecie także to hasło w wersji oryginalnej.
Wtedy, kiedy widzieliśmy je na ulicach w czerwcu '89 roku.
To wezwanie dla każdej i każdego z nas. 9 czerwca nie prześpijmy.
Bo to nie jest sprawa tylko jakiejś odległej Brukseli.
To jest sprawa nas tutaj, w Gdańsku, na Pomorzu, w Białymstoku,
na Podlasiu, tam, skąd pochodzi Pan marszałek Hołownia.
To jest sprawa nas wszystkich. Dlatego błagam
Was, 9 czerwca nie śpijmy, bo nas przegłosują.
Dziękujemy bardzo.
Szanowni Państwo, nim zakończymy nasze
zgromadzenie, odśpiewamy hymn Unii Europejskiej.
Przypomnijmy, że w najbliższą niedzielę wybieramy
naszych reprezentantów do Parlamentu Europejskiego.
Im więcej z nas pójdzie do urn, tym więcej
mandatów przypadnie dla naszego okręgu wyborczego.
Zatem nie śpij, bo cię przegłosują.
Dziękujemy bardzo za Państwa obecność w imieniu Miasta Gdańska, Samorządu
Województwa Pomorskiego, Europejskiego Centrum Solidarności i Fundacji Gdańskiej.
Za pomoc w organizacji święta dziękujemy dowódcom i żołnierzom Garnizonu Gdańsk z 7.
Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej oraz Orkiestrze Morskiego Oddziału Straży Granicznej.
A na koniec ważna obietnica.
Szanowni Państwo, od dziś, co roku, 4 czerwca w
samo południe będziemy spotykać się na tym placu.
Na Placu Solidarności, aby upamiętnić narodziny
polskiej demokracji i naprawdę cieszyć się wolnością.
Zatem szanowni Państwo, do zobaczenia za rok,
a dziś koniecznie zajrzyjcie jeszcze do ECS-u.
A po uroczystości zapraszamy wszystkich Państwa
do wspólnego pamiątkowego zdjęcia przy budziku.
Poproszę Orkiestrę Morskiego Oddziału Straży Granicznej o odegranie "Ody do radości",
hymnu Unii Europejskiej, a Państwa bardzo gorąco zapraszam do wspólnego śpiewania.
[hymn Unii Europejskiej]
Bardzo Państwu dziękujemy.
Do zobaczenia za rok.
4 czerwca '89 roku skończył się w Polsce komunizm.