chciałbym serdecznie państwa powitać
w instytucie kultury miejskiej
tutaj biura architekta miasta
w ramach projektu
urbank archetics
który zajmuje się kłopotliwą architekturą
zorganizowaliśmy cykl wykładów yy
z tak zwanego dysonansu
w z gdańskiem związanego i z gdańską architekturą
i w ramach cyklu wykładów dotyczących historii i
etyki zaprosiliśmy profesora jacka frydricha
do wygłoszenia 1
właśnie takiego wykładu
serdecznie witam i zapraszam na wykład pana profesora
yy szanowni państwo
yy rzeczywiście
w tytule zgodnie z cyklem spotkań
całym tym projektem w którym Gdańsk także uczestniczy
pojawia się słowo dysonans yy
ale oczywiście dysonans będzie obecny
Jak państwo się przekonają niejednokrotnie
w tej naszej opowieści
natomiast i ta historia będzie dysonansowa
bo w zasadzie historia w ogóle jest dysonansowa
prawda w ogromnej mierze
gdyby nie była dysonansowa to pewnie
nie mielibyśmy wojen już tak z naj najwyższego kalibru
tutaj yy w to uderzając
wojna oczywiście też jest częścią tej opowieści
którą tutaj yy państwu chciałbym przedstawić dzisiaj
ym ale niewyłącznie
wojna rozumiana tak konwencjonalnie
ale
coś co kiedyś w tytule 1 ze swoich książek nazwałem
w walką obrazów
można by to nazwać także wojną obrazów
ponieważ obrazy yy rozumiany szeroko nie tylko ym
malarstwo czy grafika czy rysunek
ale właśnie każdy wizerunek
każdy na co patrzymy
to Jak wygląda budynek
to Jak jest on opisywany prawda
Jak te obrazy są
wykorzystywane
w jaki sposób robi się z nich właśnie użytek polityczny
yy z jakiś jakiś propagandowy
społeczny czasami KU dobremu
czasami KU złemu
to jest coś co co co będzie przedmiotem naszego
dzisiejszego yy spotkania
ym w tytule pojawia się Europa
ale Europa OD razu powiem jest w tle tego wszystkiego
ykhm oczywiście nie będziemy
nie będziemy mówić o dysonansowej historii europy
i o tym
Jak ona w obrazach czy w architekturze się ujawnia bo
no to już przy najlepszych chęćach byłoby ciężko pewnie
w takim 1 wykładzie yy uchwycić
Po czym wierzyć
z samego gdańska
materiał przyciąć do takiego
1 regularnego wykładu
nie jest rzeczą łatwą
ym no powiem że gdzieś startowałem OD 600 slajdów
no to nikt by tego nie wytrzymał
to jest oczywiste
doszedłem do jakichś 150
ale proszę się nie
nie nie nie nie denerwować
yy większość z nich ma charakter ilustracyjny
nie będziemy analizować i poddawać poddawać
egzegezie każdego z tych ym obrazów
natomiast natomiast chciałbym
żebyśmy dlatego na tym zależało
żebyśmy rzeczywiście
spojrzeli tak szeroko na
tę panoramę dziejów
wizualnych gdańska nowoczesnego
tak sobie to za zarysowałem
a skoro tak to yy zaczniemy jeszcze OD końca 18. wieku
chociaż 1. obraz
który chciałbym państwu pokazać
jest
jeszcze siedemnastowieczny
to z początku wieku 17.
znana doskonale wszystkim opoteoza gdańska
no ale właśnie co co
czego to jest opoteoza
w polskiej historiografii
zwłaszcza Po 2. wojnie światowej
często tytułowano ten obraz
apotoza związku gdańska z polską
no i owszem mamy tutaj yy tego gdańska Nina
który z polskim szlachcicem
dobijają targu i wymieniają uścisk prawda
yy dłoni yy oznaczający właśnie dobicie tej transakcji
yy widzimy wisłę
która gdzieś Tam OD tatr
oczywiście symbolicznie ujętych
aż do bałtyku przez
twierdzę wisłąście
też łączy niejako ziemie polski z gdańskiem prawda
i widzimy coś
co ym
yy boże jest najciekawsze w tym wszystkim
czyli właśnie
widok gdańska z tymi wszystkimi elementami
które poniżej
powyżej jego się ujawniają
ym Jak będzie apotoza w związku z gdańska z polską
pytanie czy na pewno
już przed wojną yy
Jan kilarski w swojej
bardzo wpływowej
kształtującyej wyobraźni polaków
w książce z lat trzydziestych
yy opisał to w ten sposób
aptoza gdańska
kwitnącego z łaski boga pod orła polskiego opieką
obraz na platformie ratuszowej
czerwonej sali
i teraz pytanie podstawowe
spójrzmy na ten obraz
yy w większym zbliżeniu
pytanie podstawowe
czy to na pewno jest orzeł polski prawda
czy to na pewno jest orzeł polski
pytanie czy to w ogóle jest orzeł
no ale już z orientologicznego punktu widzenia
dosyć trudno ta długa szyja
no ale nie jest to też łabędź
to nie jest też pelikan prawda
no wiele różnych białych
nie jest to bocian
Jak niektórzy przypuszczali
ordutologicznego punktu widzenia na pewno wiele
tutaj można byłoby hipotez yy wysuwać
ale
sądzę że yy to
że mam tutaj do czynienia z orłem
jest raczej pewne
pytanie tylko
jaki to jest orzeł
jakiego rodzaju orzeł
w polskiej historiografii oczywiście
bardzo
no tak widzieliśmy
rozpowszechniono i
w oczywisty sposób
wygodną dla tej polskiej interpretacji historii gdańska
yy wizją było to
że jest to orzeł polski
właśnie ten orzeł polskich królów
prawda pod którego opieką Gdańsk rozkwita
tymczasem spójrzmy na to
że ten orzeł nie jest jedynym elementem który
unosi się nad tą wspaniale ukazaną panoramą gdańska
prócz tego mamy jeszcze
yy ramię opatrzności prawda
które dzierży
yy wieżę ratuszową
typowo calwińskie pamiętajmy
że to właśnie calvini rządzący wówczas gdańskiem
odpowiadali za ten
yy obraz yy to oni kształtowali tę
tą tę tą ikonografię yy sali czerwonej
jako właśnie takiej wielkiej manifestacji pewnych
celów politycznych
a dla calvinów celem politycznym było zawsze
OD czasów już calvina w genewie
jana calvina w genewie budowa czegoś w rodzaju
królestwa bożego na ziemię
państwa które z państwem w de facto teokatycznym prawda
yy i w związku z tym
do ramiopatrzności
takiej silikonografii kalińskiej dość często
możemy to znaleźć
czy na przykład na takim
na takim jakimś yy powrozie niteczce wisi
miasto i wiesz w zasadzie OD
woli boskiej zależy prawda
czy ono się utrzyma czy czy czy czy
zsunie się w całkowitą katastrofę
yy więc to jest taki motyw ewidentnie religijny prawda
2. elementem
ewidentnie religijnym jest tetragram
unoszący się jeszcze nad tą całą kompozycją
czy właściwie mamy 2
wyobrażenia odnoszące się do Jahwe
i w moim przekonaniu nie tylko zresztą w moim ym
yy ten orzeł też odnosi się do jahwy pamiętajmy
że w psalmach
ta figura ptaka
właśnie orła w domyśle opiekuńczego prawda
no pamiętamy przekład jana kochanowskiego
yy w cieniu swych skrzydeł zachować ją wiecznie
pod jego pury ulerzesz bezpiecznie
to jest dokładnie ta metafora właśnie
nie chodzi przecież o króla polski w psalmach dawida
tylko o o Jahwe prawda
więc yy wydaje mi się
że wszystko wskazuje na
to zgodnie z taką dzisiejszą
współczesną powiedzmy postesjonalistyczną
jeżeli można tak to ująć yy interpretacją
to taką bardziej historyczną
że mam tutaj do czynienia
właśnie z tym orłem
raczej opiekuńczym ptakiem symbolizującym Jahwe niż
opiekuńczym ja
yy ptakiem symbolizującym polskiego króla
jasne że do końca tego wiedzieć nie będziemy
taka jest istota interpretacji
prawda że
że ona yy różne wątki Nam by
wykorzystuje a w konsekwencji
yy różne
wnioski Nam też yy daje wysnuwać z tego
ale myślę że że jest to dość bezpieczne
zacząłem OD tego z tego względu
żebyśmy w sposób taki oczywisty yy
dostrzegli OD razu
na początku naszego dzisiejszego spotkania że
obrazy
Jak wszelkie wytwory kultury ym
są zależne OD interpretacji
każdy wytworzony
obraz jest już pewnego rodzaju interpretacją
rzeczywistości
a potem
ykhm na tą interpretację malarza rzeźbiarze
architekta poety
muzyka nakładają się interpretacje odbiorców fachowych
nie fachowych polityków
krytyków yy jednych
robiących to w dobrej woli
w innych w złej woli
prawda to jest właśnie historia interpretacji
to czemu będziemy się dzisiaj przyglądali
no i spróbujmy teraz historycznie
tak Jak obiecałem
w pewnym takim
szybkim biegu yy
ale mam nadzieję
dające Nam szansę uchwycić
te główne punkty yy sporu czy sporów
o których to mówimy
spróbujmy przyjrzeć się Jak właśnie te
konflikty te spory
te napięcia czy to Jak organizatorzy yy tutaj yy
używają słowa dysonanse to określili
one ujawniały się właśnie w historii tej
tego widzialnego gdańska
bo nie chcę powiedzieć sztuki gdańska
nie nie o sztuce to mówią
sztuka jest tutaj nieistotna rzadko
kiedy nawet będę przywoływał nazwiska autorów myślę
że to jest w tym w tym wypadku
rzecz właściwie nie
nie bardzo nawet konieczna
raczej chodzi o to
żebyśmy zobaczyli
Jak to co my nazywamy
konwencjonalnie
mniej lub bardziej konwencjonalnie sztuką
Jak
wykorzystywane było
w jaki sposób brało udział właśnie
w tej w tym kształtowaniu
różnych wizji historii
teraźniejszości
polityk i tożsamości
yy koncentrując się na gdańsku
ale oczywiście Jak się przekonamy
w tle yy będziemy mieli cały czas yy
skomplikowaną historię europy oczywiście
czy świata w ogóle
więc ym
to przedstawienie wraz z portretami
yy królów polskich
galerią portretów królów polskich
ale także o czym może rzadziej pamiętamy
yy z przedstawieniem bitwy pod grunwaldem
yy a takżebicy pod oliwą
yy to były obrazy
które w epoce nowożytnej
przed nastaniem czasów nowoczesnych zdobiły
yy ratusz głównego miasta
były takim oczywistym
widzialnym znakiem związku korony polskiej z gdańskiem
ykhm
jaki był istotny
ym ten związek
Jak on wyglądał
sułtyzja formalnoprawnego
politycznego to jest inna kwestia
w to nie chcę się tutaj zagłębiać
znaczy że Sami historycy
co do tego mają daleko idące rozbieżności
właśnie w interpretacjach tych
tych faktów historycznych
tych zapisów tych przywilejów
dla NAS ważne jest to
że taki związek oczywiście istniał i obrazy ten związek
podkreślały a więc właśnie w ramie
tego obrazu yy port yy herby polski
wielkiego księstwa litewskiego
yy róz królewskich
a więc w tej prowincji
w której Gdańsk
leżał yy w obrębie korony polskiej i samego gdańska
w wielkiej sali vety wspomniane już portrety polski
królów czy bitwa pod grunwaldem to wszystko
zniknęło
wraz z zajęciem gdańska przez Prusy
nie OD razu zresztą Jak możemy wnioskować
ale tak stopniowo
stopniowo i królów polskich
i bitwy pod grunwaldem usunięto
a potoza gdańska została
ona oczywiście Jak mówię nie
nie była tutaj tak jednoznacznie związana
z polskim królestwem
i do dziś Jak mówię
te interpretacje nie są aż tak bardzo jednoznaczne yy
chodziło o to
żeby
usunąć te znamiona ewidentne
fełdalnej zależności gdańska OD królów polskich prawda
więc Nic dziwnego
że ci polscy królowie
kiedy inny król już władał gdańskiem
ci polscy królowie zniknęli
w jakich sposób
w jakich okolicznościach
co się z tym potem stało
jest to dość zagmatwane
najprawdopodobniej powoli gdzieś Tam je usuwano
w końcu yy w końcu wszystko wskazuje na to
że kupił to jakiś polskich ziemianin
gdzieś Tam z kresów na ukrainie
trzymał to nawet nie mamy zdjęć
nie mam żadnych dokumentacji
i najprawdopodobniej
to też wszystko jest pod wielkim znakiem zapytania
yy w czasie rewolucji bolszewickiej
to wszystko gdzieś poszło
z dymem w czasie tych tych tych
tych tych zamiast
prawdopodobnie
te te dzieła przepadły
yy jedyne co zostało w ratuszu gdańskim
Po yy
Po nadejściu rusaków
to bitwa pod oliwą
bitwa pod oliwą
nie była tak jednoznacznie związana już z polską
yy z polską władzą w gdańsku
w związku z tym była łatwiejsza do yy
przełknięcia prawda
łatwiejsza do
w w jakimś sensie zintegrowania jej z historią gdańska
w końcu to Gdańsk
a nie przede wszystkim yy pod oliwą
walczyli do oliwy dzisiaj jeszcze wrócimy
yy obraz niestety przepadł w czasie 2. wojny światowej
ale już ze względów innych niż niż polityczny
Po prostu
no zawierucha wojenna zniszczyła masę obiektów gdańsków
masę zabytków
wśród nich właśnie to bardzo piękne dzieło yy miliwice
ale teraz właśnie wejdźmy już w epokę
która się zaczyna wtedy rodzić
na przełomie 18. 19. wieku
zaczyna się rodzić nowoczesność
prawda
yy 1 z najważniejszych elementów nowoczesnej europy
jest nacjonalizm czy idea narodowa
słowo nacjonalizm jest takim słowem
które współcześnie
no ma bardzo bardzo
złe konotacje
prawda raczej zła
nacjonalizm używa się
używa się yy
w pneuatywnym znaczeniu
dla mnie jako historyka
nie nie jest to słuszne prawdopowiedziawszy
ale to inna kwestia
z rzeczywistością się nie dyskutuje
więc może mówmy o idei narodowej niż o nacjonalizmu
chociaż sensie ścisłym
to trzeba by tu mówić o nacjonalizmie
bez nacjonalizmu
trudno sobie w ogóle wyobrazić nowoczesność
bez nacjonalizmu na pewno nie da
nie da się wyobrazić europy nowoczesnej
na dobre i na złe
to jest zjawisko
no to jest na inny wykład yy na inne spotkanie temat
ale nie ulega kwestii
że idea narodowa to rodzenie się takiej jednorodnej
nowoczesnej tożsamości narodowej z tych różnych
wspólnot które były często niewiarygodnie różnorodne
prawda przypomnijmy sobie Jak wyglądała
Jak wyglądała
rzesza niemiecka
no to jest to są nie dziesiątki
to są setki różnych organizmów państwowych
to są języki których
hamburczyk z bawarczykiem nie miał żadnej szansy się
porozumieć dopiero nowoczesność raz 2
raz z przymusem szkolnym
z służbą wojskową
gdzie w ramach
1 królestwa prawda
żołnierze z różnych krain
spotykali się i musieli się zacząć jakoś dogadywać
wraz wprowadzają nowych mediów
rasy najpierw prawda
yy czytelnictwa i tak dalej
to wszystko sprawiało ykhm
że powstała Europa
którą my znamy i rozumiemy
tej tej europy przed nowoczesnej myślę
że w dużej mierze byśmy
nie nie do końca byli w stanie zrozumieć
i ta idea narodowa jest naprawdę niesamowicie
yy silnie zakorzeniona w wieku 19.
a rodzi się właśnie jeszcze w wieku 18. prawda
i w tym obszarze
który NAS tutaj interesuje
szczególnie ciekawe
jest to tutaj państwo wiedzą
nie
jesteśmy w malborku nieodległym
ale w 1799 do malborka przyjeżdża Freddy wigilii
znakomity architekt
i także no rysujące architekturę
niemiecki przedwcześnie zmarły rok później
raptem w wieku 28 lat
więc więc taka tragiczna postać
ale zdążył jeszcze
na szczęście dla NAS i może na szczęście dla malborka
w ostatnim Roku swojego życia zdążył
zrobić całą serię rysunków malborka
które następnie zostały przepracowane w formie takich
grafik dostępnych
dla publiczności
i publiczność bernińska dowiedziała się
że jest coś takiego Jak malbork
na wschodnich lubieżach królestwa prus malbork
który w zasadzie królowie pluscy chcieli rozebrać
najprawdopodobniej
ale
to ujawnienie
jakiegoś takiego skarbu średniowiecznej kultury
bo przecież tak rozumiano marlboro
średniowiecze wtedy zaczynało być niesamowicie w modzie
o tych
no taka sinusoida w kulturze jest czymś normalnym
Po Po Po Po odmętach i szaleństwach rozumu
zaczęto się fascynować
yy szaleństwami i odmętami yy irracjonalności
prawda i średniowiecze doskonale się do tego
yy nadawało yy i
yy publiczność
była tak zainteresowana malborkiem
że władzy nie wchodząc tu w szczegóły
to wszystko oczywiście wszystko
o czym to mówią w wielkim skrócie
każda z tych rzeczy właściwie aż
prosi się żeby głębiej w nią wejść
ale yy to to to to oczywiście w ciągu półtorej godziny
na tle planuję
OD razu ostrzegam
prawda to
yy akademicki
tak się umawiają z organizerem o akademicki wykład
czy półtorej godziny
yy więc w ciągu półtorej godziny
nie sposób jest oczywiście w to wszystko wniknąć ale
yy to to to to yy co
co co jest tutaj w tym wszystkim najważniejsze
to to że yy
publiczność właściwie jakby wymusiła w pewnym sensie
czy ta
to zainteresowanie skłoniło władzę do tego
żeby wykorzystać to
żeby wykorzystać
żeby w jakiś sposób się włączyć w to
i władze centralne w berlinie i co jeszcze
może yy ciekawsze
no choć całkowicie zrozumiałe władze lokalne tutaj
w w prusach zachodnich
prawda taka
ciekawa postać teodorfontion
który który
który no zrozumiał
że to jest szansa dla prowincji
żeby zaistnieć w skali takiej ogólnopruskiej
nie jakiejś prowincji
tylko że tutaj nagle tu jest kolebka
królestwa chochencelernów
prawda warto to wykorzystać
warto żeby ta władza centralna no
w związku z tym jakoś się zainteresowała
tą naszą zachodnio-pruską
yy prowincją i zaczyna się wiele dziesięcioleci
trwające nawet dłużej
proces odbudowy zamku gdańskiej yy
zamku malborskiego
oczywiście o tym nie będziemy mówili
ale chcę wskazać na to że ym
w ramach tej
konserwacji restauracji renowacji
yy różnych tutaj można używać i one w różnym
stopniu były Tam yy
obecne w tym całym procesie
yy także przez cały wiek
przez wiele dziesięcioleci
w wieku 19. a nawet jeszcze w wieku 20.
powstawały Tam też nowe dzieła sztuki
witraże malowidła ścienne rzeźby z brązu
yy meble etctr etceterowe
ogromna część tego
co w zasadzie niemal wszystko co jest wyposażeniem
czy było większość przepadła yy malborka
to są to są rzeczy nowe i wśród tych rzeczy
które wówczas powstały w wieku 19.
a potem przepadły w czasie wojny
był cykl
okien witrażowych pokazujących historię krzyżaków
i wśród nich pojawia się taka wizja
krzyżaków broniących malborka wciąż 400/10 Roku
przed Kim przed polakami
a Jak ci polacy są pokazani
Jak turcy Jak orient
prawda jaka jakaś orientalna czreda
taka
ym wschodnia dzika
czy to jest już początek tej wizji
którą później bardzo konsekwentnie będą realizować
EE Niemcy w
następnych dziesięcioleciach
a już zwłaszcza w wieku 20. prawda
czyli takiego przedstawienia kultury zachodu
tej kulturze wschodu dzikiej
barbarzyńskiej
nieokiełznany i nieprzewidywalny
trudno powiedzieć
yy trzeba sobie uświadomić
że w tym samym czasie powstają
polskie wyobrażenia bitwy pod grunwaldem
najczęściej yy tego epizodu z 2 nagimi mieczami
i Tam polscy malarze
których trudno podejrzewać o antypolskie
jakieś yy ekscesy
też pokazują właściwie polskich rycerzy jako sarmatów
a nawet może to być jeszcze
taka takie pokłosie
tego wcześniejszego sposobu myślenia o historii prawda
skoro polacy to sarmaci
a sarmaci to wschodni wojownicy
bardzo ciekawy
bardzo ciekawy przykład
bo to jest akurat taki moment historyczny ykhm
że obie te interpretacje da się
obronić 100 lat później
kiedy w nowej kancelarii rzeszy
ten sam temat
zostanie podjęty wśród największych bitew
takie wielkie tkaniny zostaną zamówione
do do nowej kancelarii rzesza adolfa hitlera
yy przedstawiające największe
bitwy i sukcesy bojowe w dziejach niemiec
obrona malborka też się pojawi i Tam już właściwie
ci te te wojska oblegające są pokazane
Jak już nie Jak Turcja
Jak mongołowie
Jak Po prostu jakaś
taka taka taka
zalew jakiejś dziczy
czerwonych kaftanach
w czapkach które wyglądają trochę Jak bulionówki
prawda więc jeszcze nie dość
że polacy to dzicz
to jeszcze ten
to barbarzyństwo bolszewickie ze wschodu prawda
więc bardzo ciekawy przykład właśnie tego Jak można
operować yy obrazem
żeby budzić yy pożądane
emocje tutaj jeszcze jesteśmy oczywiście w innej fazie
nacjonalizmu ale jesteśmy już na pewno w fazie
w której obrazy są świadomie kreowane
i wspaniałym przykładem jest też
oczywiście już nieistniejący
tutaj mamy jego projekt
autorstwa
Carla friendisa shinkla wymierne skąd to wielki
wielka postać niemieckiej kultury wieku 19. ykhm
która pokaz zestawia Nam yy
rycerza zakonnego jeszcze w ziemi świętej w palestynie
i żołnierza landwery yy
który broni gdańska w czasie wojen napoleońskich prawda
yy proszę zwróć uwagę na podobieństwo tych krzyży
yy taką analogię krzyż krzyżacki ten krzyż
który przypomina Nam krzyż yy żelazny
nie przypadkiem to jest
taka wariacja na temat krzyża żelaznego
który zresztą właśnie przez szympla został
przecież zaprojektowany
ten sam ten sam shingle
pojawia się on Po chwili
yy w innej historii niezwykle ciekawych związanej
z gdańską architekturą
mianowicie budową yy
nowego gmachu gimnazjum
gimnazjum na na targu maślanym
Jak Jak je nazywamy
najczęściej
pierwotne projekty były projektami klasycystycznymi
takimi bardzo konwencjonalnymi architektonicznie hm
gimnazjum klasyczny prawda
greka łacina wówczas była podstawą wykształcenia
Nic dziwnego że i yy architektura miała być klasyczna
ale tu pojawia się yy pruski
yy prus yy no
centrala powiedzmy prawda pruski następca tronu yy i
ym yy
zażądał on czy
no może to za dużo powiedziane zasugerował
żeby Jak to się dzieje w polityce
yy żeby
yy jednak to nie były takie formy uniwersalne
jakieś klasycystyczne tylko żeby to były formy
które odnoszą się do
średniowiecznej
niemieckiej historii na tych ziemiach
żeby posługiwały się formami
jakie wówczas nazywano staro-niemieckimi
to w zasadzie na początku wieku 19.
był synonim słowa gotycki
yy i schinkel
już tu przed chwilą wspomniany
yy szefujący wówczas urzędowi budowlanemu w berlinie
yy prze przeprojektowuje
czy właśnie jakby daje nowy projekt
tego tego tego gmachu
który jest już Jak widzimy średniowieczny
z wieżyczkami ceglany
nietynkowany prawda
widzimy Jak architektura ma coś powiedzieć
ma wypowiedzieć pewną polityczną prawdę
Gdańsk już OD kilkudziesięcioleci jest jest
jest jest częścią królestwa prus i integrowanie z tą
krzyżacką już coraz bardziej rozumianą
jako kolebka chochenzolerną w tradycją
jest tutaj bardzo yy pożądana
przeskakując do końca stulecia
yy możemy spojrzeć
na inne przykłady właśnie takiego
bardzo świadomego wykorzystywania
artykuły w celach propagandowych
yy budynek yy zarządu prowincji prawda
który yy który
kombinuje różnego rodzaju elementy architektury
gdańskiej yy wieżyczkę domu przyrodników Chełm
ratusza staromiejskiego
yy
szczyty jakby kamieniczek gdańskich
ale równocześnie wpisuje się w nur
który wówczas
w architekturze wirchelińskiej jest bardzo obecny
tego tak zwanego neorenesansu niemieckiego ykhm
który jest interpretowany jako właściwie
narodowa architektura królestwa prus czy wtedy już
no królestwa prus w ramach cesarstwa niemieckiego
właściwie trzeba byłoby powiedzieć yy
jest to do tego stopnia
w gdańsku yy ważne i silne że
ci Sami architekci enday beckman
którzy zaprojektowali
yy właśnie siedzibę zarządu prowincji
zaprojektowali też synagogę w gdańsku na wyraźne
zlecenie
inwestorów czy inwestora kminy gdańskiej
ten budynek też uzyskał formy neorenesansu niemieckiego
to było bardzo rzadkie we wczesnych warunkach
synagogi w niemczech najczęściej budowano albo w
stylu neuromańskim
albo małorytańskim
dlaczego inna kwestia
yy tutaj podążano inną drogą
i zbudowano coś
co oczywiście z architektury senagogalnej ma to
że ma kopułę prawda
bo taki znak rozpoznawczy każdy
każdy właściwie synagomi większy przynajmniej
ykhm ale równocześnie
jest pod wieloma względami
wyposażony właśnie w te znamiona neorenesansu yy
niemieckiego a nawet
Po raz kolejny cytaty z architektury gdański Chełm na
na tej kopule
jest znów cytatem z ratusza staromiejskiego
z hełmu ratusza staromiejskiego
ym Jak bardzo świadomie kreowano formy architektoniczne
o tym instruuje NAS
w sposób doskonały historia politechniki gdańskiej czy
wyższej szkoły technicznej
mówiąc ciszej
yy 1. projekt
zakładał strukturalnie podobny do tego co znamy
ale w szczegółach yy odmienny
zwłaszcza w tej części środkowej zakłada
Jak widzimy taki 1 wielki szczyt
schodkowy
no podobny do architektury flamadzkiej
może powiedzmy prawda czy ja wiem
yy
holenderskiej yy
uznano to za zbyt mało gdańskie
co więcej nie byle kto tak uznał
sam cesarz sam cesarz uznał
że to jest za mało gdańskie i że w gdańsku
jeżeli już państwo inwestuje i buduje tak wspaniały
symbol obecności
właśnie państwa na wschodzie
na wschodnich lubieżach
yy obecności niemieckiej kultury
yy oczywiście
powody były przede wszystkim militarne
chodziło o to
żeby szkolić yy tutaj
ym kadry do projektowania
floty wojennych
która była takim
no obsesją największą
wichal ma 2. w gruncie rzeczy polityczną
yy
no to jeżeli to jest w gdańsku
to musi być bardziej Po gdańsku i on sam
przekreślił ten pierwotny projekt i wymusił
że znów powiedzmy zasugerował
ale w tym wypadku właśnie zalecił
żeby to było bardziej Po gdańsku
i mamy w związku z tym nie 1 wielki jakiś schodkowy
nieobecność
oczywiście w architekturze gdańska yy szczyt
tylko 3 odrębne szczyty
które przypominają Nam trochę zbrojownię prawda
w tej w tej sekwencji yy różnych yy szczytów
i jeszcze 1 przykład
architektoniczny
yy tej architektonicznej retoryki
tak to nazwijmy też doskonale Nam znany bo
przecież zachowany do dziś
yy dworzec gdański prawda
to co widzimy Po lewej to jest właśnie dworzec gdański
a to co widzimy Po prawej to jest dworzec w kolmarze
widzą państwo
że podobieństwo jest uderzające
prawda yy architekt ten sam
Aleksander wydel
yy w tym samym czasie
właściwie to projekty są realizowane
yy każdy jednak na swój sposób odwołuje się do jakiejś
lokalności
w wypadku gdańska te nadwieszone wieżyczki narożne
ten hełm
który gdzieś Tam do wieży ratuszowej się odwołuje
prawda
ale zasadniczo
można powiedzieć
mamy tutaj do czynienia z takim projektem
który właściwie Jak takie 2
2 znaki obecności niemiec pokazuje
niemieckość na wschodzie
to jest dworzec gdański i niemieckość na zachodzie
prawda kalmar to jest przecież wazacji
a więc w tych na tych terenach
które niewiele wcześniej
pokolenie wcześniej
odebrali Niemcy francuzu prawda
więc widzimy właśnie
Jak poprzez środki architektoniczne można kształtować
ym takie polityczne komunikaty i teraz
proszę państwu powiedzieć
że pokażę państwu przykład mój ulubiony
mój ulubiony przykład retoryki takiej właśnie obrazowej
i tego Jak ona jest uwikłana w różnego rodzaju
yy nasze wyobrażenia czy przeświadczenia
yy to jest obraz wojciecha gesona
bardzo rzadki w gruncie rzeczy w wieku 19.
yy przejaw zainteresowania
polskiej sztuki gdańskiem
to się zaczyna zmieniać dopiero w końcu wieku 19.
o czym też za chwilkę powiem
ale w tym czasie kiedy gerson to tworzy
to jest rzadko do gdańska się odwołuje
bo Gdańsk jest gdzieś na lubieżach
na jakichś pograniczach
a może nawet z poza granicami polskiej świadomości
tu jest gdzieś Tam oczywiście ten słynny cytat
z pana tadeusza
jakaś deotyna panienka z okienka
ale Gdańsk jest no
gdzieś znajomy
ale jednak odległy
yy więc to że garson maluje ten
ten ten temat jest dość rzadkie
ale ważne jest to Jak on go maluje
co my tu widzimy
znam tą scenę
którą właściwie widzieliśmy przed chwilą na ratuszu
polak i niemiec
gdański
przy szlachcie cywil i gdański mistrz polski szlachcic
gdański mieszkanin
dokonuje jakiejś transakcji
no zbożowej Jak się domyślamy
Jak wygląda ta sytuacja
polak czopkuje
płaszczy się kłania się temu niemcowi prawda
chce dobić interesu
niemiec błotny z wyciętym brzuchem prawda
podparty yy jest panem sytuacji
a to on dyktuje warunki
to jest dosłowna ilustracja
sam sam malarz o tym gdzie gdzieś wspomina
yy cytatu z flisa klonowica
będziesz się kłaniał przed niemcem odętym
jako przedświętym
pisze Sebastian klonowic prawda
no i to jest właściwie ta ilustracja
no i tak tak tak to widzą polacy
a Jak tą samą historię widzą Niemcy
to możemy się przekonać
na na przykładzie obrazów mniej więcej
no troszeczkę wcześniejszych kochana Carla szulca
pokazujących wnętrze dworu artusa
ja tutaj zrobiłem zbliżenie z 2 takich obrazów
gdzie też pojawia się wątek właśnie spotkania
polskiego szlachcica i gdańskiego mieszkanina
tutaj
szlachcic jest pewny siebie prawda kręci wąsa
EE z rozmachem gdzieś Tam gestykuluje
a tutaj szczanin trzymając czapkę w ręku mu się kłania
a jeszcze głębiej kłania się w jeszcze 2.
przedstawieniu
i jeszcze budniejszy jest ten wrogaty w tej w tej
prawda w
krakusce
EE yy ten polski szlachdźc
ta sama scena
ten sam motyw
ale w zupełnie inny sposób są postawione znaki
plusa i minusa prawda
yy to to jest kapitalny przykład tego Jak yy
punkt widzenia
decyduje o interpretacji
prawda to jest to jest właśnie
ten ten ten rys narodowy prawda
każda nacja widzi historię inaczej ten sam fakt
powiedzmy obiektywny
ykhm nabiera radykalnie subiektywnej
interpretacji obrazowej
prawda to jest
to jest rzecz
którą tutaj bardzo bym chciał podkreślić
bo ona jest właściwie kluczem do zrozumienia tego
o czym tutaj dzisiaj mówimy
ym no czasami
yy przybierało to yy obraz czy kształt
bardzo jednoznacznie polityczny
tak było wypadku nieistniejącego już
yy zniszczonego w czasie wojny
potężnego cyklu
6 wielkich obrazów zdobiących ym tak zwaną salę białą
wielką salę fety
ym z obrazami
ukazującymi zdecydowanie
z niemieckiej perspektywy historię gdańska ym
to że
pomimo wstępnych
takich przymiarek
zrezygnowano z pokazania świętego wojciecha jako prawda
jego wizyty w gdańsku
jako początku gdańska
i w ogóle zrezygnowano z jakiegokolwiek wspominania
słowiańskich książąt w gdańsku i w właściwie zaczęto tę
historię dopiero OD lokacji krzyżackiej
co widzimy tutaj
nawet już przez samych niemców było uznawane za pewnego
rodzaju nadużycie
prawda jeśli chodzi o historię gdańska
ale taką decyzję podjęto
że może Po prostu była taka jednorodnie
niemiecka wizja historii gdańska
najpewniej widać to
ykhm
by było w obrazie pokazującym yy
zmagania w 1577 w czasie
kampanii batorego przeciwko gdańskowi o wisłyście
niemieccy
gdańsszczanie odbierają dzielnie
dzikie ataki dzikiej hordy polskiej
proszę spojrzeć
yy co my tu mamy
mamy tu jakiś taki
o proszę zobaczyć znowu prawda
podgięto turecka jakaś czapa prawda
jakiś wschodni
wschodni ubiór jest tutaj
mamy znowu jakiegoś
przedstawiciela wschodu prawda
w przeciwieństwie oczywiście do tych yy
zachodnioodzianych i uzbrojonych yy gdańszczan
tutaj mamy w ogóle jakichś dzikich półnagich
Jak ci żmudzini
z bitwy pod grunwaldem matejki
jakichś jakich się
dopiero co z puszczy
wydobytych jakichś
kolejnych przedstawicieli dziczy wschodniej i polskiej
a w samym centrum
kompletnie absurdalny
yy obraz yy husarza w skrzydłach lamparcin
prawda yy w tamparcie
i skórze który wspina się
na nawały
nawały prawda
wisłołyście no oczywiście do tego była husaria
żeby się wspinać żeby się wspinać na wały
nie ma to Nic wspólnego oczywiście
z z z prawdą historyczną
natomiast ma bardzo wiele wspólnego
z tym co NAS tu interesuje
z wizją
jaką tu wizję się przedstawia
polacy dzicy wschodni barbarzyńscy
a do tego jeszcze
no szaleńcy
trontaturacja nieuleczalna to jest ten sam w zasadzie
zabieg który potem
kilkadziesięcioleci później niemiecka propaganda
yy wprowadzi w tym obrazie polaków
z szablami atakujących czołgi niemieckie prawda
Jak twierdzą historycy
kompletnie nieprawdziwym
ale tak ugruntowanym
że chyba Sami polacy w to wierzą
więc yy więc to też właśnie znów obraz prawda
siła obrazu siła jakiegoś takiego skrótu
yy wizualnego
yy wśród tych 6 obrazów jeszcze tylko 1 państwu pokażę
yy ponieważ yy on obrazuje Nam postać
której teraz bym się przez chwilę chciał bliżej
przejrzeć vilchen 1.
twórca
wraz z bismarkiem
niemieckiego cesarstwa i jego wizyta w gdańsku
która
yy która oczywiście dla miasta
musiała być wielkim wydarzeniem
ponieważ właśnie w cesarzu widziano tego fundatora
tego nowego zjednoczonego
potężnego niemieckiego państwa Nic dziwnego
że nieco później
cesarzowi postawiono w gdańsku także
konny posąg i
1 z bardzo wielu wówczesnych yy wówczesnych niemczech
yy tego rodzaju posągów
dla NAS on jest jednak ciekawy z tego względu
że w gdańsku został on sytuowany w miejscu
bardzo uwikłanym w historię
to jest mianowicie brama wyżynna
przez którą
wchodzili w uroczystych intradach polscy królowie
prawda
i w czasie kiedy na początku
20. wieku ten pomnik powstawał
to wówczas już bardzo rosnąca w
siłę polska społeczność
może nie w samym gdańsku
w gdańsku ich zbyt wielu nigdy polaków nie było
ale na tym zapleczu gdańskim
na powiślu Lanka szła Tam Tam polska rzeczywiście
taka nowocześnie rozumiana
właśnie kształtowana przez prasę
przez różnego rodzaju związki
stowarzyszenia
ta polskość rosła bardzo intensywnie
miała też swoją prasę
i w polskiej prasie były głosy oburzenia
że to jest prowokacja wobec wszystkich tych polskich
poddanych yy vilchelma
2. prawda
że to jest właśnie taki policzek zmierzony polakom
na co na co odpowiadają
yy niemieccy dzięcherzy
a co byście chcieli
żeby króla polskiego wam tu postawić
tak Jak komuś się nie podoba
to niech spojrzy co robi koń
unosi kopyto i Tam Jak trzeba będzie kogoś to kopnie
ale tego tego rodzaju retoryka jest Tam
yy podejmowana
widzimy więc właśnie Jak
obrazem można kształtować ale yy rzeczywistość
ale też jego opisem
to jest bardzo ważne w dziejach tego o czym tu mówimy
komentarze opisy
interpretacje są są tak samo ważną częścią historii Jak
same same same wizerunki
no i yy tutaj
zbliżeniu coś co może gdzieś Nam umykać
kiedy patrzymy na pomnik na w starych fotografiach
bo oczywiście on nie istnieje OD 45. Roku
wilhelma yy 1.
alegoryczna figura borussii
a więc tej prowincji pruskiej
bardzo silnie
związana wizualnie z czymś
co każdy niemiec wówczas znał
z figurą garmani prawda
czyli takiej figury
figury symbolizującej Niemcy
dziesiątki przedstawień
tego rodzaju rzeźbiarskich malarskich
graficznych wówczas powstawało
może i setki ja chcę pokazać 1 tylko z nich
ale szczególnie ważne
to jest mianowicie
Jak państwo widzą stumarkowy banknot
na którym właśnie taka germania w cesarskiej koronie
yy podoczywiście pradawnym niemieckim dębem siedzi
ale co widzimy w głębi
flotę wojenną prawda
tę o której mówiliśmy którą
która w jakim sensie właściwie wyjaśnia
yy dlaczego zbudowano
yy technikę hochszulę
a więc a więc widzimy też też znowu ten związek
związek całego państwa niemieckiego
z morzem którym Gdańsk zaczyna odgrywać ważną rolę
ale to jeszcze nie jest koniec tej historii
bo Jak zajrzymy dziś
z tyłu
do bramy wyżynnej czy spojrzymy na nią
OD strony tylnej
to zobaczymy coś
czego przed końcem wieku 19. Tam nie było
oczywiście
zobaczymy mianowicie całą nową aranżację
która tym historycznym herbą do dziś obywatel
jakbyśmy wyjrzeli przez okno to byśmy je zobaczyli
polski prus królewskich i gdańska
dodała jeszcze 1 herb chochenzolernów
herb królestwa prus prawda
yy czyli jakby dopełnienie pewnej historii
ten sam zabieg zrobiono w bramie zielonej zresztą yy
mniej więcej w tym samym czasie
no więc
no więc tak to wygląda OD strony niemieckiej
jest taka próba
intensywnego a
a im bardziej oczywiście ta polska tożsamość
im bardziej te polskie roszczenia rosną
tym bardziej oczywiście Niemcy uruchamiają ten silny
element yy taki propagandowy prawda
pokazujący Gdańsk był zawsze niemiecki
bardziej polacy podnoszą swoje pretensje
tym bardziej Niemcy udowadniają coś
co przedtem może przez wiele dziesięcioleci nie było
ym potrzebne prawda
to to to to zawsze tak jest że
hm przywołam moją ulubioną anegdotę jeśli
państwo pozwolą
nieco późniejszą
znaczy nawet sporo późniejszą
shar the gour przyjeżdża w latach sześćdziesiątych
do polski EE
ten prezerwatyw był też w gdańsku
tutaj Po długim targu go prowadzano
władze komunistyczne
w czasach gumki tak to zorganizowały
że on głównie był obwożony
Po tych wszystkich ziemiach zachodnich i północnych
Po tak zwanych ziemiach odzyskanych
chodziło o to
żeby legitymizować wobec niemców prawda
z którymi no alkohol prawda
nie nie do końca miał dobre relacje
czy w ogóle wobec całego świata zachodniego
polskość tych ziem
i
the gol wsławił się taką słynną
to akurat było w gdańsku
nie było w gdańsku
w gdańsku pewnie byłoby bardziej uzasadnione
ale jest tym bardziej surrealistyczny
że on te słowa powiedział w zabrzu
w zabrzu na górnym śląsku
de gold powiedział
niech żyje Zabrze
najbardziej polskie
z polskich miast prawda
no Nam się wydaje te absurdalne kompletnie
no czy kto
ktoś by wpadł na to
że powiedzieć
niech żyją Siedlce
najbardziej polskie z polski
albo niech żyje kutno
najbardziej polskie sport
niech żyje radom
najbardziej polsce
nikt tego nie powie
tego typu hasła wznosi się wtedy
kiedy jest coś z tą tożsamością
takiego niejasnego niepewnego
spory polaków i litwinów owilno prawda
spory polaków i niemców o Gdańsk
spory francuzów i niemców aż transport
spory słowian i włochów OD thriest czy reviecke prawda
i moglibyśmy w całej europie
dziesiątki takich miejsc wskazywać
i Tam wtedy się podkreśla pradawna
yy domena słowiańszczyzny rieka tak
albo prawolskie miasto fumy prawda
no to to to jest to
co co co ym co co powoduje
że wokół tego rodzaju miast jest zawsze o wiele większe
napięcie a w związku z tym też
obie strony sięgają Po wiele mocniejszą retorkę
i tak jest właśnie w gdańsku
Gdańsk jest takim przedmiotem
yy takiego właśnie sporu
a to o czym tu mówimy jest reakcją
niemiecką na to co gdzieś
powoli powoli powoli
ale jednak daje się zauważać czyli takie
rosnące zainteresowanie polaków gdańskiem
1 z najbardziej spektakularnych tego przykładów
yy odnajdujemy w historii
yy przedpro yy sieni wyposażenia się nie którą
potoccy zakupili do krzyżowic
z gdańska
do dzisiaj zresztą dzięki temu one nie spłonęły
yy te ta całe to wyposażenie
które tu widzimy
tylko jest yy muzeum yy uniwersytetu
przepraszam uniwersytetu jagiellońskiego
yy a przepraszam
yy jest do dzisiaj yy eksponowane
i przepraszam już tylko tutaj sobie
wyłączę żeby Nam to nie przeszkadzało przepraszam
yy ale ciekawa jest ta historia z tego punktu widzenia
że yy
potocce kupując to
wywołali niezwykle
taką agresywną reakcję agresywną
bo ja wiem zależy Jak na to spojrzeć
by z punktu widzenia niemieckiego pewnie uprawniono
reakcję z punktu widzenia polskiego agresywną
no znów dochodzimy do tego
z jakiej perspektywy się na to patrzy
yy mianowicie
yy wskazano że nie powinno się arcydzieł
naszej niemieckiej sztuki w gdańsku sprzedawać polakom
bo polacy wykorzystują to Po to żeby
żeby dowodzić
że że Gdańsk był polski
no Jan karol szludz właśnie wprost coś takiego pisze
w 1 ze swoich komentarzy
yy czyli widzimy właśnie
że narasta taka świadomość tego
że tych dzieł sztuki
także sztuki dawnej można używać
yy jako narzędzia w sporze bieżącym politycznym
bo to co Jak powiedziałem
yy montują to yy dzięki temu jeszcze raz powiem
do dzisiejszej ta ta ta
ta wyposażenie się nie zachowało
ale to jest właśnie 1 z takich elementów tego rosnącego
zainteresowania
które przejawia się w tym
że w polskich gazetach
pojawiają się ilustracje reportarzy z gdańska
Leon Wyczółkowski jedzie do gdańska i tworzy wspaniały
cykl litografii
yy w we lwowie
w czasie w czasie wystawy krajów w 800/94 Roku
yy okocim okocim wystawia pawilong
o którym mówi mówi się
że jest pawilonem gdańskim
wydaje takie właśnie formy
starogdańskie Jak jako architektury ma
studenci z politechniki lwowskiej zaczynają
jeździć w jakieś podróże studyjne do gdańska
zaczyna się coś takiego
co gdzieś przygotowuje tę przemianę
która nastąpi w okolicach 1. wojny światowej
no i polacy zaczynają coraz
bardziej mieć świadomość tego
yy że Gdańsk jest częścią naszej historii
że właściwie polska odrodzona powinna mieć Gdańsk
pisze o tym widmowski
Maria fanopnicka i dziesiątki innych autorów prawda
niektórzy dodają Królewiec też yy i ym
wtedy kiedy rzeczywiście już ten historyczny yy
cud następuje i polska się odradza
no to się pojawia problem Jak ona ma być
yy w jakich granicach prawda
wszyscy znamy tą historię yy
prawda traktaty to pokojowe
wersalskie i całe te rozmowy
te pertraktacje wersalskie i ym
ostatecznie ani Niemcy
ani polska Jak wiemy doskonale yy gdańska nie dostają
powstaje wolne miasto Gdańsk i to jest naprawdę
bardzo ciekawy fenomen
ponieważ to jest właśnie jedyny taki moment w którym
te 2 nacjonalistyczne wizje konfrontują jeszcze ze sobą
bezpośrednio
do 1. wojny światowej jest absolutna dominacja niemców
czy niemiec w tym całym sporze niemieckiej strony
z jakimiś Tam punktowymi
działaniami polskimi
Po 45. Roku odwrotnie
to polska ma pełną kontrolę nad tym
co się w gdańsku dzieje
i i Jak to wszystko wygląda
czasem gdzieś Tam z jakieś
jakieś jakieś niemieckie środowiska
ym ziomkowskie prawda
gdzieś Tam próbują coś na to jakoś reagować
tymczasem właśnie te te
to dwudziestolecie
pomiędzy wojnami
jest takim momentem bezpośredniego starcia
dlatego ono jest tak fascynujące
yy już manifestacje
przeciwko utworzeniu wolnego miasta gdańska
yy pojawiają się w jakim autorarzu
no właśnie w tym miejscu gdzie gdzie
gdzie gdańszczanie widzieli
niemieccy gdańszczanie takie jądro swoje tożsamości
przed pomnikiem michelma
1. prawda
ale
polska stona reaguje na to
ja bym powiedział w zaskakująco ciekawy sposób yy
mam takie wrażenie
że przez pierwszych przynajmniej kilka lat
to polska strona była aktywniejsza bez porównania
w tworzeniu yy takich obrazów polskości gdańska
to też jest w miarę zrozumiałe prawda
nie nie Niemcy zawsze uważają
że Gdańsk jest niemiecki
nie trzeba tutaj tego dowodzić prawda
dopiero kiedy zobaczyli Jak aktywni są polacy
to Jak zobaczymy
próbują podjąć jakąś kontrakcję
a polacy robią to w najróżniejszy sposób
jeszcze 1. w 20. Roku
1 z wcześniejszych takich ujęć
no Gdańsk kraina
taki obrazek mógł być na każdej niemieckiej publikacji
prawda ale już
Artur szedł kilka lat później
kiedy tworzy taką ilustrację
no to już nie mamy żadnych wątpliwości
polskie orły
port biało-czerwone bandery prawda yy w zbrojne ramię
yy
polskiej floty wojennej
prawda tu jeszcze podpisy
które mówią też bardzo ciekawy skąd widok
ale to już dla NAS mniej ważne
yy kreowanie takiego mitu
żydowskiego handlu krzyk byłby żydem
yy i takiego żydowskiego handlu
który właściwie jakby był
no przez żydów wręcz tutaj w gdańsku
yy kierowany
więc widzimy właśnie całe takie mitotwórstwo
w tym wypadku yy i
polsko polskiego mitu
konstruowanie i żydowskiego mitu konstruowanie
w 1 w 1 wypadku
yy bardzo liczne
wyobrażenia bitwy pod oliwą
tutaj pokazuję mokwę
ale mogłem takich obrazów pokazać znacznie więcej
do tego stopnia bitwa pod oliwą
staje się by popularna
że w 1 z restauracji warszawskiej
to była patronacka restauracja żywca
browaru żywiec pojawia się zupełnie nieoczekiwanie
wyobrażenie bitwy pod oliwą
na maladze na na na ścianie
prawda to to to
to to obrazu Jak polacy zaczynają właśnie jakby
oczywiście budowa gdyni na to też wpływa
to odradzanie takiego zainteresowania morzem
yy prawda znów znów yy klonowica przywołując
przez całe stulecia mówiło się
że nie wie polak yy co to może gdy orzeł prawda
że polska jest takim takim zupełnie antymorskim
narodem czy krajem
a polacy narodem
i to się gwałtownie zmienia w okresie międzywojonym
stąd takie taka fascynacja
no i ten stary motyw yy starodawnego polskiego okrętu
pojawia się yy w 1 z grafik
tworzących cykl jana gumowskiego
przy okazji pozwolę sobie na na małą reklamę
yy w noc muzeum w naszym muzeum otwieramy
wystawę jana gumowskiego
właśnie całego tego cyklu graficznego
który jest Jak za chwilkę państwu pokażę
a będziemy dokładnie
to temu się przyglądać w ramach naszej wystawy
niesamowicie
świadomie wykreowaną wizją polskiego gdańska
to to nie są widoki gdańska
to jest wizja polskiego gdańska
cały ten cykl yy
a to co myślę
że może być dla państwa ciekawe to to
że Po raz 1. publiczność będzie miała okazję zobaczyć
pozyskane przez NAS niedawno
oryginalne ołówkowe rysunki do tego cyklu
samce biograficzne
telitografie są znane OD dawna
ale
ale te rysunki będzie można Po raz 1. obejrzeć i myślę
że to jest rzecz ciekawa
Jak gumowski to robi
Jak pokazuje żuraw
w którym naprawdę trudno już coś takiego polskiego
znaleźć ani polskiego króla
ani polskiego orła
ani polski król nie fundował
to przynajmniej na 1. planie pojawia się
yy orzeł na dziobie statku
prawda
Jak pokazuje długie pobrzeże
gdzie znowu byłoby o polskość trudno
no to proszę yy
flaga rady portu
prawda z polskim orłem
ale większość Tam tych tych tematów to są budynki
fundowane przez polskich królów
tak Jak kapcja królewska z polskimi herbami
yy herb nad yy portalem
ratusza staromiejskiego
nie wiem
czy państwo sobie w tej chwili są w stanie przypomnieć
Jak ten herb wygląda
on jest mniej więcej 10 razy mniejszy
jest mniej więcej 10
liczyłem to mniej więcej 10 razy
więc to jest Po prostu wizja artystyczna
i oczywiście niezliczone właśnie wizerunki
polskich orłów
polskich królów i tak dalej i tak dalej
yy na okładce tej teki
i z przodu i z tyłu polski orzeł
prawda yy
polskie zabytki
na pocztówkach
wydawanych przez polskie instytucje w gdańsku
yy cały katalog pamiątek polski w gdańsku
tym razem na łamach wiadomości literackich
na kilka tygodni przed wojną taki gdański numer tego
najważniejszego pisma literackiego wyszedł
i proszę bardzo
co mamy właściwie jakby
przegląd wszystkiego
co się z polską w gdańsku wiąże
może najciekawszym w tym zakresie yy
przykładem jest ten orzeł ykhm
yy tutaj Jak pisząc
z dworu artusa de factos silnik gdański
prawda
yy
proszę była cześć
orzeł polski wejścia do dworartusa
na na na okładce morza i kolonie to morze
które pod koniec yy okresu międzywojennego
zmieniło tytuł w bardzo znamienny sposób
ym no w oczywisty sposób polski prawda
orzeł polski
na drzwiach silnik gdański tym razem słusznie usunięty
yy przez niemców
to też często w polskich
polskich yy publikacjach właśnie
że Niemcy usuwają
zamalowują polskie orły
cały problem polega na tym
że i w tym wypadku
raczej nie mamy do czynienia z polskim orłem
raczej to znów mamy tego orła takiego
takiego psalnicznego
jeżeli już prawda chcemy tutaj szukać jakiegoś
tego opiekuńczego
opiekującego się domostwem
raczej pewnie w ten sposób trzeba by to rozumieć
ym natomiast yy
najciekawsze jest to
że ta polska
intensywna propaganda polskości
tego motywu była tak skuteczna
że w końcu przed samą wojną Niemcy go usunęli
no to to to to pokazuje właśnie Jak
Jak same fakty nie są aż tak istotne
fakty są zależne OD interpretacji
OD opowieści yy no i
taką opowieścią wspaniałą
obrazową jest yy romana cieśniewicza
syna
yy 1 z najciekawszych moim zdaniem
prac dotyczących gdańska
w powstałych okresie międzywojennym
yy widzimy tutaj 3 historyczne miasta polskie Kraków
Gdańsk warszawę
oraz taką fikcyjną bramę nadmorską portową
na której jest napis polska leży nad morzem
prawda to jest yy
to jest właśnie kwintesencja tego
o co chodziło w tym wszystkim prawda
że włączenie gdańska
zintegrowanie go z historią polski
trudno właściwie o bardziej
przepraszam coś tutaj z opóźnieniem o
trudno o bardziej
yy powiedziałbym wizualnie
yy oczywisty przykład tego rodzaju związku
niż to co tutaj widzimy
to jest z kolei wyklejka
fragment wyklejki
publikacji poświęconej portowi gdańskiemu
i co my tutaj widzimy taką
taki łańcuch właściwie prawda
w którego ogniwa są wpisane
na przemian herb gdańska i herb polski
prawda jednia
wspólnota współistotność
yy na tak
silnie wykreowaną wizję polskości
ym Niemcy zareagowali z pewnym opóźnieniem
i właściwie powiedziałbym
że takim głównym motywem
który oni uznali
za symbol niemieckiego gdańska
staje się żuraw z czasów krzyżackich
żadnych konotacji z polskimi kulami
potężna manifestacja średniowiecznej
mieszkańskiej kultury gdańska prawda
i proszę zobaczyć Jak fragmenty są jedyne
więcej takich przykładów moglibyśmy pokazać
właśnie prawda
tastojcze damcyś tamceś jest dojczy
gaz dojdzie do akcji ponownie prawda niemiecki Gdańsk
znowu prawda znowu znowu to podkreślanie niemieckości
które jakoś jest zagrożone
przez tę polską propagandę
i zestawienie
myślę mówiące bardzo wiele
niemiecka wizja
polska wizja w niemieckiej wizji
na okładce 1 z książek historycznych
poświęcone zresztą właśnie temu oblężeniu
yy albo yy gdańska za
czasów batorego
widzimy dzielnego gdańsszczanina
który broni tutaj
niemieckiego wybrłyścia wisły
przed jakimś takim wrażzym agresywnym
rozczapieżonym
paskudnym polskim orłem prawda
a Po 2. stronie widzimy heroicznego polskiego wojownika
z tarczą yy
z wspaniałym prężącym się białym orłem
który z kolei broni polskości przed własnymi atakami
paskudnych czarnych
jakieś orło wron prawda
czy jakichś takich takich takich paskudztw jakieś jest
no znowu tak Jak z Tam
z tym z tym
z tymi scenami yy
handlu polsko-niemieckiego prawda
w zasadzie to samo
tylko na odwrót prawda
to jest to jest właśnie istota tego o czym tu mówimy
te spory nie toczyły się wyłącznie
pomiędzy polakami i niemcami
to byłoby dużym uproszczeniem
te spory toczyły się też yy w obrębie
kultury niemieckiej w gdańsku
przedstawiciele kultury bardziej nacjonalistycznej
konserwatywnej
tradycyjnej yy
bronili gdańska przed zakusami
modernistów bolszewików
kubo-bolszewików
jakich kiedyś
yy nazwał 1 z z tych konserwatywnych architektów
i
ym tutaj pokażę państwu sekwencje obrazów
które wydaje mi się
że bardzo dobrze yy prezentują
czy dokumentują
to w jaki sposób
można obrazami wyrażać pewne treści ottoklepel który
który tutaj no pewnie on to rysował
ale ale w jego publikacji pojawia się taka wizja
gdańska historycznego prawda
brama wyżynna wały
tak to kiedyś wyglądało
teraz już tak nie wygląda
bo pod koniec 19.
na początku 20. wieku
architekci historyzmu zabudowali to takimi wielkimi
przeskalowanymi
bardzo źle przez
samego klepla i wielu innych architektów ówczesnych
ocenianymi budynkami
to jest właśnie złe to to
to zniszczyło
obraz dawnego gdańska
no ale trudno to już było minęło ym
teraz yy
można by oczywiście spróbować to zbudować jakoś
bardziej
bardziej tak powściągliwie
to jest pewnego rodzaju ideał klepla prawda
taka tektura spokojna
szacowna
nie te wszystkie ozdóbki yy
Jak to później złośliwie nazywano
cukierniczą architekturą prawda
jakby z tort wyciskany z kremu jakieś Tam ozdoby miał
yy
ale przede wszystkim
klepbel pokazuje publiczności coś takiego
no a nie daj boże
gdyby ci kubobolszewicy doszli do władzy prawda
no to oni by Nam z gdańska zrobili coś takiego
yy to nie jest wbrew temu co czasami można widzieć
jakikolwiek realny projekt
Nic takiego to nie miało powstać
to jest wizja propagandowa używająca argumentu
yy architektonicznego na rzecz
właśnie sporo w dużej mierze politycznego prawda
trzymajmy ich z daleka
bo Nam zrobią coś takiego z gdańskiem i nie wiem
czy państwo zwrócili uwagę
cofnę na chwilkę się tutaj
do tych obrazków
przepraszam tutaj jeszcze nie było
ale o tutaj widzimy cokół z pomnikiem willhelma 1.
tutaj też
a tutaj całkiem jest pusty
ogołocony
nie dość że jeszcze takie paskudztwa postawią
to jeszcze zrzucą z cokołu
naszą świętość cesarzowi hełm prawda
znów obrazowa
oddziałująca na podświadomość yy narracja i
yy
kolejny przykład yy
tym razem już destrukcji
architektury w służbie właśnie tych ym
tej retoryki tej polityki
tej propagandy yy synagoga
o której mówiliśmy
była oczywiście solą wokół
narodowych socjalistów w gdańsku i wszystkich
wszelkiej maści nacjonalistów
yy i ostatecznie ją zburzono prawda
tutaj anansując to yy w taki
straszliwie pewny siebie yy sposób
yy i rzeczywiście jakby usunięto te
ślady yy żydowskości
oczywiście także także walczone
Jak już mówiliśmy ze śladami polskości
prawda to zdejmowanie
zamalowywanie polskich ormów
yy więc yy widzimy właśnie
Jak istniejące yy obiekty stają się przedmiotem
nienawiści bo reprezentują
niepożądaną jakąś wizję historii
niepożądaną yy niepożądaną treść
prawda yy którą którą której należy się pozbyć ym
ale ta ta ta polsko-niemiecka walka
pomimo tego że Niemcy oczywiście mieli przewagę
i na przykład te orły mogli usuwać
yy toczyła się właśnie aż do samego końca
yy okresu międzywojennego
i takim wspaniałym przykładem tego
yy są 2 monumentalne
przedsięwzięcia 1
Po polski 2. Po niemieckiej stronie
które powstają w ostatnim momencie
przed przed przed wojną
a ten niemiecki jest nawet właściwie jeszcze yy
Po wybuchu wojny kontynuowany
yy oba są przeznaczone dla młodzieży
yy dekoracja gimnazjum polskiego i przebudowa
bardzo efektach na gimnazjum polskiego
z taką wspaniałą
apoteozą polski
polskości w na yy na yy stropie i
z wizjami polskich miast
2 takie cyple wisłą do gdańska
właśnie z krakowa
do gdańska i yy
2. cykl
yy koleją do gdyni
gdzie z katowic
do gdyni też właśnie taka taka ścieżka yy prowadziła
tyle Po stronie polskiej
prawda
młodzież polska miała mieć taką bardzo silną motywację
do do do pewnej dumy narodowej
która z tych malowideł yy biła
yy młodzież niemiecka z kolei na biskupie górce
miała wypoczywać
zjeżdżając się z całych
z całych niemiec
yy w budynku
który miał przypominać zamek krzyżacki
który do tego położony był wysoko
na wzniesieniu na wzgórzu
w ówczesnej propagandzie pisze się
miejsce z którego młodzież niemiecka może
dumnie spojrzeć na niemiecki wschód
no to to to to jest właśnie ta retoryka
Po to te Po to te budynki
też w dużej mierze powstawały
yy i tu malowidło skromniejsze
ale ale też
na przykład z jakimś opóźnieniem tutaj te rzeczy
że yy
z malowidło które pokazuje właśnie Paula benek
prawda niemieckiego herosa który tutaj
w starej niemczyźnie nawołuje młodych niemców
żeby właśnie pięścią i sercem pokazali
Jak yy Jak bardzo są niemieccy
dodatkowo jeszcze to było wplecione
w motyw propagandy antybrytyjskiej antanty
angielskie no ale to już mniejsza z tym jest to w ogóle
że to jest bardzo pokrętne
yy samych Adolf Hitler odwiedził
yy to schronisko
to właśnie zdjęcie dokumentujące ten ym ten fakt
doniosły Jak wówczas się wydawało
a znaki
hitlerowskiej propagandy
do dziś możemy w tym budynku obserwować
Jak państwo przyjrzą się układowi cegieł
Po lewej stronie
to on się to wyraźnie te cegły układają się w swastykę
ta yy
tutaj w takiego
chociaż mniej wyraźnie w orła
yy cesarskiego
a Tam jeszcze dalej w herb gdańska
więc ykhm ta swastyka pewnie jedyna
która w przestrzeni publicznej
gdańska to dzisiaj istnieje
no takie półpubliczne powiedzmy
bo ten budynek nie jest bardzo
bardzo dostępny
i oczywiście swastyka staje się takim bardzo wyraźnym
ym
wizualnym znakiem niemieckości gdańska
prawda yy
unosi się nad panoramą gdańska
flagi ze swastyką powiewają
na gdańskich ulicach yy
orzeł niemiecki ze swastyką unosi się nad gdańskiem
znów opatrzony
napisem Gdańsk jest niemiecki prawda
gdy Adolf Hitler
ma przyjechać do gdańska
Po Po Po pokonaniu
yy już tutaj oporu polskiego we wrześniu 39. Roku
witany jest Jak yy
no
na Boże Ciało prawda
Jak widzicie tak Jak ten religijny wymiar tutaj
w tym zdjęciu się niesamowicie ujawnia wjeżdża
wykorzystanie architektury
właściwie cała wizyta hitlera w gdańsku jest
zaaranżowana pod kątem
wykorzystania historycznej architektury jako takiego
takiej scenografii
takiego tła yy zdjęcia to doskonale pokazują
słynne słynne przemówienie
yy w dworze artusa prawda
na tle wspaniały
pra niemiecki
yy kultury w gdańsku
a do tego jeszcze
to co państwo widzą za plecami hitlera
ściana
yy ze świeżych ściętych liści dębowych prawda
też też ta niemieckość tutaj
w ten sposób wizualnie zaznaczona
filet przechadzający się Po yy Po gdańsku
prawda yy
ze swoją świtą z forsterem między innymi yy
a więc yy oczywiście na jakim tle żuraw
Tam jest ten symbol niemieckości właśnie
yy
bardzo silny propagandowy wymiar
miały tego rodzaju zdjęcia
nawet filmy takie yy
gdzieś gdzieś
nawet można w internecie chyba je zobaczyć
właśnie Jak takie dziewczynki biegają Po gdańsku
a Tam ci
tacy twardzi młodzi niemieccy
mężczyźni
z jakichś prawda
drużyn szturmowych
gdzieś Tam bronią tej niemieckości gdańska
przed jakimiś zakusami polskości
one z podziwem na nich patrzą
a nie tych żebra
przechodzą przez
przez bramę bramę yy krowią
wchodzą w ulicę
ogarną że gdzieś inaczej ta brama wygląda
ale co jest ciekawe
jeżeli mówimy ykhm
jeżeli mówimy
o o tym Jak bardzo
odbiór tych wizualnych
komunikatów jest warunkowany yy
tekstem komentarzem
interpretacją
to proszę sobie wyobrazić
że to zdjęcie myślę
że dla każdego polaka w oczywisty sposób
no wyrażające to co wyraża i co rzeczywiście wyrażało
i w jakim celu zostało zrobione
zostało Po wielu wielu latach opisane zupełnie inaczej
w katalogu poświęconym
yy temu zachowanemu szczęśliwie skarbowi
yy lesera giełdzińskiego z synagogi gdańskiej
muzeum żydowskie w nowym jorku jest posiadaczem tych
gdańskich tych tych judaików i w takim katalogu
jest właśnie Po raz 1. to
yy w szerszym wyborze pokazano publiczności
jakiś taki był krótki
esej o wolnym mieście gdańsku
czy o gdańsku historycznym
i ilustrowany był
tą tą fotografią
proszę sobie wybrać z jakim podpisem
polskie dziewczynki
patrzą na niemieckie grupy szturmowe
już nie wchodzę w to
czy czy to wynika z ignorancji
czy ze złej woli to jest inna kwestia
na inne na inne spotkanie yy pewnie temat
ale to pokazuje
Jak bardzo prawda Jak bardzo
tekst komunikat słowny
Jak ustawia naszą interpretację
no okej polak powie
ym chyba coś nie tak
ale wszyscy pozostaje poza mną
tak no tak
prawda to tak tak to działa właśnie
więc to też myślę bardzo interesujący przykład
tego właśnie Jak obrazy
ich odbiór przez NAS jest zależny OD interpretacji
yy dla
dla niemców w gdańsku oczywiście ta ten cały krzyżacki
yy krzyżacki ym
idiom był istotny
używali krzyżaka jako takiej figury obrońcy
niemieckości yy tych ziem przed polską nawałnicą
tak Jak na tym na tym tutaj yy obrazku
Nic więc dziwnego
że już Po zajęciu wolnego miasta
Po aneksji wolnego miasta przez 3. rzeszę
pojawiają się projekty
budowy yy nowych gmachów wielkich
monumentalnych
ostatecznie one nie powstały
które miały właściwie nawiązywać do formy zamku
krzyżackiego
1 z nich to miała być wielka szkoła yy wojskowa
w formachtu
w formie takiego ewentualnego zamku krzyżackiego
2. tutaj
na OJ na północnym cyklu yy
wyspy spichrzów
siedziba gałlightera prawda
także z wieżą taką średniowieczną
z dziedzińcem
może już mniej yy oczywisty sposób krzyżacką
no i przychodzi rok 45.
i właściwie te wszystkie rojenia gdzieś Tam
yy yy rozsypują się yy boleśnie
yy tutaj widzimy jeszcze gdańskich niemców zapędzonych
gdzie pod pomnik właśnie yy kajzera prawda
pod pomnik vilheima 1.
wilhen 1. czego nie widzimy jeszcze
ciągle na tym co kole jest
ale proszę zobaczyć
borussii już nie ma
została pewnie przetopiona prawda
bo rzeczywiście trzeba było na front
wysyłać kolorowe materiały
kolorowe metale już w innym celu
niż niż pomnikowym yy
to co zostało z pomnika zostało skutecznie w 45. Roku
yy zniszczone
a sama figura yy cesarza obalona
relacjonuje o tym
że yy
sobiescy żołnierze już to przywiązali do jakiejś liny
do czołgu i go zrzucili w symboliczny sposób
znaczy znów widzimy właśnie obalanie pomników
burzenie budynków
to też są to też są przejawy właśnie
yy
tego w jaki sposób
to co przestrzenne
to co widzialne
yy możemy włączyć w nasze narracje
no i wszystko się zmienia
oczywiście w 45. Roku yy
dochodzi do tego o czym już mówiłem
pełną kontrolę nad przekazem
obejmuje strona polska
no i Nic dziwnego
że yy na tle tego zniszczonego gdańska widzimy
polską yy banderę yy widzimy
ykhm różnego rodzaju materiały
które pokazują
yy wcześniejsze późniejsze
które właśnie eksponują polską flagę
pokazują polskość gdańska
polscy królowie
polskie orły Gdańsk
pojawia się na yy banknotach
znaczkach pocztowych
na yy okładce 1. numeru świerszczyka
w ogóle 1. świerszczyk jaki kiedykolwiek się ukazał
1. maja 45. Roku
yy pokazywał polskim dzieciom Gdańsk prawda
to jest taka forma oswajania tych polaków
którzy tak no nie do końca ten Gdańsk znali
przecież mało kto Tam przed wojną do gdańska wyjeżdżał
gdzieś Tam bo ja wiem skąd
z sanoka na przykład prawda
no to trzeba było ten Gdańsk oswoić
i to i to oswajanie zaczyna się
i ono jest na bardzo różnych poziomach
ten poziom który NAS szczególnie myślę
powinien zainteresować
to jest
yy stosunek
do architektury niemieckiej
yy pruskiej tej historyzmu
yy neurenesansowym wydaniu yy które
która to architektura była
rzeczywiście rozumiana
przez samych niemców
jako taka narodowa architektura niemiecka
Nic dziwnego że polska strona nie bardzo
chciała te rzeczy zostawiać
jeżeli obiekt był w dobrym stanie
tak ma grzeszy tu widoczny
właśnie ja go widzę w państwu chyba nie
ale yy
no to godzono się z tym
no prawda te kwestie pragmatyczne
no gdzieś trzeba było te wszystkie urzędy
te wszystkie instytucje ulokować
ale żeby chociaż trochę był zburzony
jeżeli trzeba jakoś Tam włożyć pracę w to
żeby to yy odbudować
to tego nie robiono
Po prostu nie robią dlatego że uznawane
że to jest architektura wroga właściwie
yy polskości wroga
yy propagandowa prawda propagująca niemieckość
tych ziem Zbigniew rewski
konserwator wojewódzki w olsztynie
napisał taki słynny
w odrze wrocławski opublikowany tekst
pod wszystko mówiącym tytułem
OD brusaczenie architektury ziem odzyskanych uda
chyba chodziło właśnie o o to
żeby żeby ona była polska
Tam pisze
to jest demoralizujące dla tej polskiej młodzieży
która przyjedzie na ziemię odzyskaną
na magazynie komunikatu polskości
a nie o niemieckości tych ziem
prawda yy i kapitalnym
lokalnym gdańskim przykładem jest to
co tu przed chwilą widzieliśmy
czyli poczta na ulicy długiej
która yy Po wojnie tu mamy rysunek inwentaryzacyjny
Jak widzimy
fasada w zasadzie Po zaszczytami była zachowana
bez żadnych strat prawda
spokojnie można było ją odbudować
yy pocztę właśnie w takiej formie
ale uznano to za za rzecz absolutnie niedopuszczalną
yy profesor puszkowski niedawno
już nie tak dawno
ale zmarł
parę lat temu nestor yy gdańskiej architektury yy
w 1 ze swoich wspomnień napisał że
ym rozmawiał z stali przed pocztą
z z władysławem czarnym
projektantem de facto odbudowy gdańska
i czarny staw i powiedziało
to świństwo takiego słowa
że trzeba będzie zburzyć Jak tylko możliwości
materialne Nam na to pozwolą prawda
trzeba by to zburzyć
yy i
w innym tekście czarny
o tym budynku też zburzonym
yy prawda w powiedział
yy no że Niemcy Tam postawili figury
które gdzieś Tam pokazują dominację niemiecką nad tym
nad tą słowiańszczyzną
ale to się skończyło
to już jest przeszłość
tego już nie będzie
nie ma do tego powrotu
prawda
yy
w innym miejscu z kolei Jan
kilarski ykhm dopisywał opisywał taką
propozycje trudno powiedzieć na ile serio
na ile na ile tylko jako taką hipotezę
yy intelektualną prowokację wypowiedziano
ale mianowicie
yy opisał taką sytuację
że że
że ktoś stwierdził
że wieża kościoła mariackiego jest zbyt tępa
zbyt krzyżacka
zbyt taka toporna i znów pod tekście antypolskiej
że trzeba było jakoś bardziej ją Po polsku
zaprojektować i
i opisuje to kilarski yy proponowano
żeby tak uwysmuklić ją o jeszcze 1 kondygnację
i dać
na górze strzelisty
hełm taki Jak jest w kościele mariackim w krakowie
prawda
prawdopodobnie nigdy to nie weszło w fazę projektową
tylko to były takie jakieś pogaduszki
ale yy opis jest tak smakowity i malowniczy
że kiedyś pokusiłem się o to
żeby taką rekonstrukcję zrobić
i teraz państwu ją pokażę
mniej więcej wyglądałoby to tak he
he he więc prawda
no więc to jest
to jest mocne yy ale
ale to to to to pokazuje Nam Jak mówię
no nie sądzę
żeby ktokolwiek brał to na serio
ale to Nam pokazuje ym
to co jest dla NAS najważniejsze
czyli formy architektoniczne
ich modyfikacja
to sposób na modyfikację historii
polityki yy życia społecznego prawda
to to to
to w tym się tutaj niesamowicie ujawnia
i oczywiście takim procesem
to jest temat na osobne spotkanie
odbudowa gdańska oczywiście
ale ja tutaj się skupię tylko na tych motywach
które są z dzisiejszej naszej perspektywy najważniejsze
czyli polskości
w jaki sposób odbudować Gdańsk
tak żeby go odbudować jako polskie miasto
bo przecież nie odbudowywano gdańska
historycznego jako miasta niemieckiego
najpierw musiało nastąpić konsensu
że to jest polskie miasto
temu służyło to oswajanie
o którym mówiliśmy
i dopiero wtedy
można było tę tę
decyzję podjąć i zrealizować
yy ale kiedy już ją realizowano
to oczywiście zadbano o to
żeby w sposób może nienachalny
może nie jakiś straszliwie
yy inwazyjny
ale jednak pewne elementy polskości przemycać
na przykład
podcienia prawda
yy w yy we wschodniej części długiego targu
kompletnie ahistorycznej ich Tam nie było nigdy
prawda yy
czy
to co parę lat później następuje
yy już Po rozpoczęciu odbudowy
intensywna dekoracja malarska strafita
malowidła jakieś regiefy
yy ozdoby ceramiczne yy
które miały taki
rodzaj bogactwa tej dawnej architektury przywrócić
w sytuacji kiedy jednak
architektonicznie
większość tych rekonstrukcji była dość prosta
yy i i w jaki sposób to robiono różny
ale bardzo często posługiwano się elementami polskości
w polsce aktorzy
polscy oczywiście właśnie
szlachcicy w gdańsku znów polska szlachta
w gdańsku flisacy
w gdańsku polscy
znów polska szlachta
znów w polsce
a przepraszam tych ci aktorzy 2. raz polscy żeglarze
prawda to bardzo trudno było wybrać
to jest osobny temat
to jest bardzo ciekawa ta ekonografia
bo nie wiadomo kto to jest
znaczy wiadomo
ale to takie osoby wyciągnięte
nie wiadomo z poza rciszewskim
to właściwie trudno
tutaj yy motywy
yy brane
przynajmniej wedle interpretacji samych artystów
z różnych ważnych dzieł sztuki polski
w tym wypadku
inspiracje miały być bordiury drzwi gnieźniejskich
w tym wypadku arasy
wawelskie to już nie chodzi jakby o to
na ile to rzeczywiście jest
a raz wawelski
chodzi o to że
taki taki rodzaj
yy taki rodzaj komunikatu przekazywano kiedy ym
kilkanaście lat później
dekorowano ratusz gówno miejski
też namalowano w sieni
yy motyw
triumfalnego wjazdu do gdańska jana 3. sobieskiego
na modrzewiowych deskach
yy tradycyjną
taką
yy
faustyczną techniką
yy profesor wnukowa józefa wnukowa
która to malowała
wprost gdzieś napisała
że tak miało być Po polsku
prawda Po polsku
tutaj właśnie o widzimy ją
przy przy pracy
yy
w w białej sali
Jak ją wówczas nazywano
pojawiają się motywy zmagań polsko-krzyżackich
które mogą się wydawać czystą propagandą czasów
gamółkowskich
prawda bardzo silnie antyniemieckich przecież
ale Jak już wiemy
one odwołują się do istnienia rzeczywiście
przedstawienia bitwy pod grunwaldem
nowożytnej yy nowożytnego przedstawienia w tamtym
w tamtej przestrzeni
yy no i nie tylko polskość oczywiście
także nowoczesność
prawda pojawia się jako
jako jako temat yy zmagań
jeżeli mówimy o tej dysonansowej historii
to oczywiście we wschodniej europie
w tym co nazwano blokiem wschodnim
Po 45. rokiem niebywale ważnym elementem jest obecność
sowieckiej dyktatury
sowieckiej
yy w związku z tym także dominacji kulturalnej
i
we wszystkich krajach wschodnioeuropejskich
yy z tych zajętych przez
przez przez sowietów widzimy ten sam proces
w 1. momencie powojennym
jest kontynuacja modernistycznej
nowoczesnej architektury jeszcze międzywojnia
i takim przykładem jest ten nowoczesny bardzo projekt
yy takiego urzędu morskiego
on miał stanąć w tym samym miejscu
którym ostatecznie potem zieleniak stanął
widzimy bardzo radykalny
bardzo awangardowy budynek
ale już chwilę później powstaje monumentalny
taki właśnie w kierunku socjalizmu już
yy zmierzający ym
inny projekt i rzeczywiście socrealistyczne projekty
powstają tu i ówdzie
może nie bardzo licznie
no na pewno nie z takim rozmachem Jak w warszawie
ale yy budynek czytelnika
poczta kadłubowskiego
na tamten remiszewskiego to kadłubowskiego
na na na długiej
yy projektowane są socjalistyczne potężne
kamienice na ulicy szerokiej
nigdy niezrealizowane yy
takie właśnie przypominające może
może trochę mdm
ale z 2. strony Jak państwo widzą
grające też trochę właśnie
lokalnymi jakimiś aluzjami do architektury gdańskiej
wreszcie również niezrealizowane
yy
projekty przebudowy
całej zachodniej części śródmieścia
w kierunku takiej wielkiej
monumentalnej
em
kompozycji architektonicznej
która miała no Jak państwo wiedzą
odwzorować gdzieś
rozmach pałacu kultury
yy warszawskiego
miała dominować nad całym yy nad całym gdańskiem wprost
yy yy już nie pamiętam czy w warunkach konkursowych
czy w komentarzach do tych
do tych do tych yy prac konkursowych
pojawia się takie określenie
że ma być to ideologiczny akcent nowego gdańska prawda
górujący nad tym gdańskiem dawnym
czyli widzi właśnie Jak architektura yy świadomie
by miała kreować właśnie tego rodzaju komunikaty
i tutaj
dla tych z państwa
którzy chcą sobie wyobrazić
jakby to miało wyglądać
to no mniej więcej tu gdzie teraz siedzimy
właśnie miała być taka zupełnie
nowa nowa przestrzeń
o bardzo monumentalnych
typowych nartekturystalinowskich yy formach prawda
na różne sposoby
oczywiście przez różne zespoły projektowe
yy wyobrażam
proszę spojrzeć
zupełnie jeszcze inna wizja
no to co rozpoznajemy
to właśnie bramę wyżynną i zespół
yy zespół przedbramia prawda
ale
ym pojawiają się też bardziej powściągliwe projekty
takie Jak te kadłubowskiego
yy jeszcze w czasach stajenowskich
i ten jest szczególnie ciekawy
bo on już Nam coś przypomina
zwłaszcza Po lewej stronie prawda
Po prawej oczywiście pan grzeszy miał być wyburzony
czego nie zrobiono
szczęśliwe pewnie
bo to ciekawy zabytek yy
Po lewej miał być taki podłużny pawilon
o monumentalnych
ale dość uproszczonych formach
ostatecznie w tym miejscu stanęło to
co wszyscy doskonale znamy prawda
no nie w takiej formie pierwotnej
którą tutaj na tym zdjęciu możemy podziwiać
dość sposponowany jest to budynek dzisiaj
ale pawilon lotu czy pierwotny dom meblowy
yy tak właśnie wyglądał
co on Nam mówi
ona mówi yy o przemianie
która dokonuje się w polsce w 56.
symbolicznie w 56. Roku
te procesy zaczynają się już nieco wcześniej
czyli odejście OD stalinizmu
odejście OD socrealizmu i powrót do nowoczesności
takiej radykalnej nowoczesności
my często na nią narzekamy
ale musimy sobie zdać sprawę z tego
że dla polskich architekto
ale dla polskiego społeczeństwa
ten okres 10 lat stalinizmu
był taką takim czyśćcem prawda
ludzie chcieli słuchać zachodniej muzyki yy
ale także chcieli
stąd sukces jazzu w tym czasie
a za chwilę rock and rolla prawda
ale też chcieli
żeby nasze budynki były takie Jak zachodnio
to wprost jest napisane
chcemy budować
tak się buduje we francji
w niemczech w stanach zjednoczonych prawda
i to i teraz tak my tego nie możemy w ogóle zrozumieć
prawda no bo cóż takiego
zwłaszcza
że one oczywiście też nie wyglądają tak Jak w 58.
czy 9. Roku prawda
też zostały sposponowane
ostatnich latach ale
ale to obrazuje tą atmosferę
ludzie chcieli
Po prostu zrzucić z siebie to jarzmo historii
i historia była rozumiana jako część socjalizmu prawda
odbudowa gdańska była trochę zrozumiana
jako część tego narzucenia
jakieś takie akcje
które przeszłości
której już nikt nie chciał
to musimy zrozumieć
no i w związku z tym oczywiście pojawiają
się te wszystkie
osiedla nowoczesne
wspaniałe prawda
budowle yy socjalizmu
które miały integrować tą nową socjalistyczną
yy społeczność polski ludowej
yy mam oczywiście falowce
nieprzypadkowo wybrałem ten
ponieważ przez jakiś czas w swoim życiu właśnie tu
Tam na 8. piętrze mieszkałem także
także jest jest to pewien sentyment
a z tego saturatora nieraz piłem wodę sadową
więc yy więc
ale ale dlaczego o tym mówię
dlatego że
to była taka też socjotechniczna operacja
prawda w której
te wielkie osiedla yy no były kształtowane
przez propagandę właśnie jako takie miejsca
w których poletariat ludzie pracy
nie tylko poletaria ludzie pracy prawda
gdzieś żyją ze sobą i tak dalej i tak dalej
i yy znów teraz dochodzimy do pewnej walki obrazów
jeżeli tak mogę powiedzieć
i teraz co się dzieje prawda
yy mniej więcej to
co na na najwyraźniej się stało w nowej hucie
yy prewariat yy wielkoprzemysłowy miał wyprzeć
yy relikty reakcyjny i kultury konserwatywny
tymczasem sam stał się reakcyjny i antykomunistyczny
rolanu fahuta jest najklasyczniejszym przykładem tego
patrzę na zegarek i mam wyrzuty sumienia
ale 1 anegdotę muszę państwować
bo ją uwielbiam
Jak jeździłem do krakowa
studiowałem w krakowie historię sztuki i jeździłem yy
znów wiadomo koleją
wysiadałem w na dworcu krakowskim było takie
malowidło którego już niestety OD dawna nie ma
zniszczono je albo mam nadzieję
że może tylko zamalowano
mapa Tam jakieś krakowskie geokp
Po lewej stronie widok
krakowa Po prawej widok nowej huty
i przy tym widoku nowej huty napisane yy nowa huta
miasto przodującego poletariatu
a Po lewej proszę sobie wyobrazić
Kraków miasto postępowej inteligencji
ale Tata oczywiście odniesiemy do krakowa
zresztą w latach pięćdziesiątych
no to to oczywiście było za zabawne
ale ale rzeczywiście te procesy były nieprzewidywalne
gdzieś próbowano je lepić
ale ale
ale to się gdzieś wymykało spod kontroli
i doskonały przykład znajdujemy też na osiedlach
gdańskich prawda
te socjalistyczne
yy osiedla na których pisano byliśmy
jesteśmy będziemy
nasza praca
o ojczyźnie prawda byliśmy jesteśmy
będziemy zawsze wierni bogu
że wystarczy dać nowy
nowy jakiś Tam transparent już jest zupełnie inny sens
tego co komuniści Tam sobie chcieli yy wypowiedzieć
prawda yy starsza praca o ojczyźnie i bogu prawda
to to tu widzimy siłę
potęgę obrazu prawda
taką interwencję jakby taką subwersywność
właściwie obrazową wręcz
czy na przykład właśnie te
wielkie osiedla socjalistyczne
które stają się
yy yy
jakimś jakimś
jakimś zapleczem
jakąś scenografią
właściwie antykomunistycznych przecież
yy manifestacji
w przestrzeni realnego gdańska
ym
miejscem które najbardziej radykalnie
przeciwstawiło się dominacji
takiemu monopolowy komunistycznym
to był rzeczywiście fenomen to
widzą już państwo prawda
mówimy o pomniku poległych stoczniowców
1 z tych krzyżów włożony tutaj na teren stoczni
tak to ostatecznie
yy yy
stworzono w takiej formie
wspaniałe zdjęcie pokazujące ekspresję tego tego
tego nadzwyczajnego pomnika
i musimy sobie zdać sprawę z tego że to był
właśnie 1. a na pewno 1. w takiej
skali i o takiej randze pomnik w przestrzeni publicznej
polski ludowej
który został zbudowany
wbrew władzy komunistycznej
a nie przez władzę komunistyczną
to było sensacyjne prawda
yy i znów w to pewnie
kiedy indziej
trzeba by się spotkać i porozmawiać o całej złożoności
tego
procesu tej ikonografii
tej symboliki
to to bardzo ciekawe i bardzo złożone dzieło
ja niestety nie mogę yy
yy
nie nie mogę zrezygnować z czegoś co
co co za chwilę państwu pokażę
bo to jest niestety właśnie takie bolesne
że że że nawet tak wartościowych rzeczy
rzeczy tak tak symbolicznych
tak głęboko właściwie ważnych prawda
w naszej w naszej tożsamości lokalnej
i w naszej przestrzeni istniejących już OD
no ponad 40 lat
nie potrafimy uszanować i proszę zobaczyć
yy zestawienie tych 2 zdjęć
to jest to Jak naprawdę ten pomnik wyglądał
te bolesne rozpękające się prawda
płyty które pokazują jakąś
cała ta koncepcja tego
tych krzyży jakby wydobywających się w jakiś taki
ból urodzenia się z tej pękającej ziemi
to wszystko było niesamowicie konsekwentnie
zaprojektowane
przez projektantów
a potem w czasie
w czasie jakiejś 1 z konserwacjach państwo widzą
obłożono to gładkimi blachami
w zasadzie zniszczono
pod pod wieloma względami sens
yy artystyczny tego
tego dzieła
mam nadzieję że może ktoś kiedyś
przywróci tą pierwotną formę ale
ale ale to no to taka taka
taka uwaga niestety bolesna pokazująca że
EE nie sądzę znów żeby to była zła wola znów
nie sądzę żeby ktoś chciał yy
zniszczyć dziedzictwo solidarności i
i i i i i tego tego
czym ten pomnik jest
to znów znów ignorancja
raczej prawda
to bardzo często trudno powiedzieć czy ignorancja
czy czy zła wola
raczej raczej ignorancja prawda
raczej ignorancja
ale ale to też pokazuje Jak powinniśmy być czujni
Jak powinniśmy
yy bardzo EE
rzeczywiście pilnować
yy Jak powinniśmy świadomie patrzeć na te obrazy
które wokół NAS miasto Nam prezentuje
prawda to to nie są neutralne komunikaty
one one żyją jakimś własnym wewnętrznym życiem
i już yy zbliżając się do końca
yy a pozostając jeszcze w tej
w tej ikonosferze solidarności
i tego antykomunistycznego
yy buntu lat osiemdziesiątych ym
zdjęcie zaspy z napisem witaj ojcze prawda
oczywiście ojcze święty
i wszyscy pewnie bardziej
ale pamiętamy ten ten słynny yy ołtarz papiewski
chyba największy ze wszystkich
jakie kiedykolwiek w polsce powstały
yy projektu Mariana kołodzieja który
EE ostatecznie zrealizowany
wyglądał w ten sposób
i Jak państwo widzą nad tronem papieskim
co się pojawia
to OD czego zaczęliśmy
prawda widok gdańska
wyraźnie będący cytatem
ponieważ mamy tutaj tą tęczę prawda
i ta tęcza wyraźnie jakby wskazuje na to
że jest to cytat
cytat yy z przepraszam
yy
z z tego obrazu tutaj tą tęczę
o prawda widzimy tutaj
za za za za łukiem
tym triumfalnym widzimy właśnie tęczę
tę tęczę będącą
symbolem przymierza człowieka z bogiem
prawda w tej
w tej chrześcijańskiej interpretacji
i oczywiście dla kołodzieja
na pewno także w ten sposób rozumiany
ale równocześnie ten jego
projekt pokazywał
to głębokie zakorzenienie człowieka
który przecież nie pochodził stąd prawda
ludzi którzy w większości ci
którzy przychodzili na tę mszę nie pochodzili stąd
a już na pewno ich rodzice nie pochodzili stąd
ale tu widzimy właśnie Jak
silna była ta manifestacja lokalności
ołtarz w formie żaglowca prawda
a więc właśnie no oczywiście nawa kościoła tutaj ta
ta ta symbolika
yy uniwersalna
chrześcijańska rzecz jasna też się też się tutaj odzywa
ale w bardzo zręczny sposób jest łączona
yy z lokalnością prawda
na zaspie mieszkali przecież
w ogromnej mierze ludzie związani
z z przemysłem morskim prawda
więc jakby to był też układ w stosunku
do do do nich wszystkich
a równocześnie problem Tata właśnie yy
zaznaczenie gdańskości tożsamości
jesteśmy stąd prawda
jesteśmy dumni z tego wspaniałego dawnego miasta
i właściwie tym bym mógł zakończyć
ale ponieważ widzę że mamy jeszcze 2min
to skorzystam ze strony 18:28
bardzo się cieszę
że udało się
i teraz chcę pokazać państwu coś co jest takim aneksem
ja już ten aneks kiedyś pokazywałem w ten sposób
chłopca co na twarzy go zna
ale go jeszcze troszkę rozbudowałem
i yy na 1
to co nazywają anglosasi case stadi
pokażę państwu Jak
w jaki sposób
wykorzystujemy obrazy
tym case stadi będzie
symbol gdańska
neptun dotychczas neptuna nie pokazywałem prawda
świadomie cenzurowałem tutaj
żeby zostawić go na deser
i teraz spójrzmy na dwudziestowieczne w
i wczesno dwudziestopierwszowne wieczne
wyobrażenia neptuna
przed wojną
w polsce te te wcześniejsze są neutralne
są jakieś Tam w książkach
które się Po przed 1. wojną światową
czy zaraz Po Po 1. wojnie światowej pojawiały
Tam dużo różnych innych zabytków
jest neptun
neptun krata Tam jakiś ten orzełek polski jest
trochę go widać
trochę nie widać
no w zasadzie nie o to chodzi prawda
natomiast
potem zaczyna się rodzaj takiej walki właśnie obrazowej
wokół neptuna
polacy kiedy pokazują neptuna
tak Jak w tej książce jana kilarskiego
pokazują go w taki sposób
żeby wyeksponować tego orła na kracie prawda
na tej furtce
i podpis oblicze miasta winne u studni neptuna prawda
oblicze polskie
co robi gumowski w tym cyklu o którym mówiliśmy
oczywiście
ten sam trik znów w ten wyraźny kontur polskiego
orła prawda yy
rysujący
się na tle specjalnie takich rozjaśnionych kamienic
żeby tym silniej on wizualnie oddziaływał
w książce kilarskiego widzimy właśnie tę furtkę
z orłem i takim właśnie oświetlonym mocno na tle
ykhm ciemnych kamienic ykhm
tym razem odwrotnie
jasne na na ciemny
przedtem ciemny na jasnym
i jaki jest komentarz
bielą się jarzy w mrokach nocy
orzeł polski na długim rynku
ten rok i nocy są i
dosłowny fizyczny prawda
elektryczne światło oświetla
tą tą blaszaną blaszaną w kompozycję
na tle ciemnych yy kamienic
ale przecież chodzi też o mroki nocy metaforyczne
prawda tej nocy niemieckiej w polskim gdańsku
no a Jak robią to Niemcy
Niemcy bardzo często oczywiście
odwołują się do neptuna na banknotach
ale Jak państwo widzą bez orła
na monetach
bez orła
na znaczkach pocztowych bez orła
a nawet Jak yy wykorzystywali w książkach zdjęcie
w których ten orzeł był
to go retuszowali
Jak państwo sobie spojrzą tutaj tak z bliska
to widzą państwo takie skośne linie
takie jasne smugi
to jest ślad retuszu yy
ten orzeł został wyretuszowany
a niewiele później
został rzeczywiście fizycznie już usunięty
yy są właśnie w polskiej
w polskiej ówczesnej prasie takie
takie pełne właśnie
yy wyrzutów z całkowicie zrozumiałych
właśnie relacji o tym
Jak to taka yy
rozwydrzona niemiecka młodzież yy Hitler
yougent pewnie yy wyłamało te yy te
te te polskie orły
Nic dziwnego że oczywiście kiedy polska wraca nadbałtyk
Jak to wówczas patretycznie mówiono
no to oczywiście wracają też polskie orły
to zdjęcie pięknie pokazuje
że Nam to kapitalne
pokazuje Jak można
obrazem kształtować rzeczywistość prawda
no tak niby przypadkiem coś Tam ci robotnicy
ale tak trzyma tego orła
żeby on właśnie w całości był widoczny
na ciemnym tle i jasna
jasna sylweta tego
tego tego heraltycznego ptaka
prawda yy mówi wszystko prawda
polska wraca do gdańska
no i Jak już wróciła
no to oczywiście jest intensywnie wykorzystywana
yy yy na pocztówkach
teraz pokażę państwu 3 pocztówki
1/2 o
orzeł już jest większy
3. orzeł dominuje prawda
neptun jest gdzieś Tam w tle
a gdzieś Tam w tle yy
część z państwa
pewnie z mojego pokolenia
pamięta jeszcze yy
telewizję Gdańsk i ten sygnał dokładnie to prawda
polskość gdańska wyrażona właśnie w tym blaszalnym orle
ale Jak upadł komunizm
i jest yy projektowany
yy są projektowane
yy nowe banknoty
no to już proszę zobaczyć tego orła
nie ma
znaczek pocztowy nie ma
znak euro
2.012 neptun jako symbol gdańska
ale orła nie ma
to jest bardzo ciekawe
prawda to czy widać Jak yy
weszliśmy w taką fazę w której ta
słów nie wiem na ile świadomie
na ile podświadomie prawda
ale ta ta ta propaganda polskości gdańska
ona już stała się tak
zużyta
tak nachalna prawda
to to byliśmy jesteśmy
będziemy prawda
yy zawsze człowiek zastanawiał
nigdy to nie było podpisane
prawda więc wiadomo o co chodzi
no my polacy na ziemiach odzyskanych
ale nikt tego wprost nie pisał prawda to było coś
co było przedmiotem żartu
a byliśmy jesteśmy
będziemy podpisano krasnoludki
prawda więc to
więc to oczywiście było było coś takiego co drażniło
no i gdzieś w ramach zrzucania tego
całego balastu komunistycznego
przy okazji zrzuciliśmy ten balast polskości
który na przykład dla pokolenia kilarskiego
czarnego gumowskiego
tych wszystkich
którzy gdzieś Tam polskę
prawda EE yy
nosili w sercu i marzyli o tym
że Gdańsk kiedyś wróci do do polski
no byłoby niezrozumiałe prawda
Jak my możemy Sami z siebie
yy rezygnować z prezentowania polskości
polskości gdańska
Jak mówię znów nie
nie nie umiem odpowiedzieć czy to była świadoma decyzja
czy nieświadoma
ale obrazy żyją własnym życiem prawda
żyją własnym życiem i
yy w pewnym sensie ym
no nie nie do końca już yy ci
którzy je wytwarzają
panują później nad tym Jak one działają
prawda yy i to to nie ukrywam
że dla historyka sztuki
oczywiście
to wewnętrzne życie obrazów jest fascynujące
yy mam nadzieję że
na tych licznych
ale tutaj zmieściliśmy się w czasie
bałem się że to się Nam nie uda yy
na tych na tych na tych licznych przykładach
choć oczywiście moglibyśmy je mnożyć tutaj
tego rodzaju przykładów
w dziejach yy wizualnych gdańska jest o wiele wiele
wiele wiele więcej
już może na sam koniec powiem taką rzecz
którą chciałbym
żeby wybrzmiała
która chciałbym
żeby wybrzmiała yy mianowicie
jeśli myślimy o gdańsku
jako o ośrodku artystycznym w 19.
20. wieku takich kategoriach tradycyjnej
historii sztuki czy jakiejś szkoły
nurty artystyczne awangarda
prekursorstwo
odkrywczość to Gdańsk w zasadzie
właściwie na mapie światowej historii sztuki
nawet europejskiej
a nawet niemieckiej
polskiej
nie bardzo istnieje morze z wyjątkiem szkoły sopockiej
prawda to to jest coś
co pewnie w polskiej historii sztuki jest ważne
w zasadzie
poza tym chyba Nic w ciągu tych dwustuleci nie jest
nie jest naprawdę ważne
no oczywiście odbudowa gdańska to jest fenomen w skali
światowej yy nadzwyczajny
ale dość specyficzny
natomiast w tych sztukach wizualnych
w rzeźbie mas właściwie mówię
to są to są to są rzeczy o całkowicie
prowincjonalnym w gruncie rzeczy w wyrazie
ale jeżeli przymierzymy
przyłożymy do tego inną miarę
miarę właśnie nie odkrywczości formalnej
tylko miarę
tej
politycznej wymowy yy
tego tej tej właśnie tej walki obrazów tego
tego w jaki sposób obrazy kształtują tożsamość yy
świadomość
wizję miasta
miejsca narodu i tak dalej
to potem ze mną Gdańsk jest zupełnie fenomenalny
takich miejsc
myślę jest niewiele w ogóle w całej europie
yy w których tak wyraziście to
się ujawnia więc już tak na koniec
taka właśnie myśl
że że że
że znów wszystko zależy OD interpretacji prawda
jeżeli stawiamy 1 pytanie dostajemy wynik
powiedzmy mało mało dla NAS
gdańszczan atrakcyjny
jeżeli postawimy inne pytanie
to dostajemy inną odpowiedź
prawda i i i na inaczej zadane pytanie
może się okazać
że że że możemy odpowiedzieć tak
Gdańsk to jest niesamowite miejsce
w którym te procesy są widzialne
z osób chyba bardziej czytelnych niż niż niż w wielu
wielu większości innych miejsc na naszym kontynencie
także dziękuję uprzejmie za za za
yy cierpliwość
ale no mam nadzieję
że że że coś Tam o tym naszym mieście
udało mi się powiedzieć
to co co być może państwu się też przyda
w wędrówkach Po gdańsku
może jakimś innym okiem państwo też na to spojrzą
dziękuję uprzejmie
chcielibyśmy państwa zaprosić
a to jeszcze może Jak już Jak już
Jak już przypadkiem się włączyło
a już nie chciałem państwa zamęczać
ale już Jak już chciałem wam wyłączyć
ale yy nie chciałem to na sam koniec pokazać
to jest w życiu ostatni slajd
który przygotowałem
żeby państwo nie myśleli
że jeszcze jest 80
których nie pokazałem
to jest oczywiście ostatni
chciałem pokazać właśnie
Jak Jak yy kształt architektoniczny
yy naszego stadionu na euro
jest taką próbą poszukiwania
yy symboliki architektonicznej
poza tą logiką sporu
polityczno nacjonalistycznego
prawda
to co oglądaliśmy to jest poszukiwanie niemieckości
polskości
a tu nagle bursztyn
który może w równej mierze
yy być symbolem gdańska niemieckiego
gdańska polskiego
gdańska słowiańskiego gdańska
germańskiego gdańska
przedhistorycznego i w ogóle nawet nie gdańska
tylko tych ziem
zanim w ogóle ktokolwiek o gdańsku pomyślał prawda
więc to też jest taki kapitalny przykład właśnie tego
Jak w zależności OD zmieniających się
w konfiguracji politycznych
światopoglądowych prawda
Jak zmienia się też sposób symbolizowania architektury
także to taki miał być ostatni akcent
więc Jak skoro sam już wyskoczył
domagał się obecności
no to już chciałem to powtórzyć
yy już powiedzieć
dziękuję bardzo
bardzo dziękuję wam
yy biuro architekta miasta chciały państwa zaprosić na
cykl wykładów
który organizujemy
następny wykład odbędzie się 5. czerwca
o godzinie 17. również w instytucie kultury miejskiej
bardzo dziękujemy za przybycie