WEBVTT 00:00:04.100 --> 00:00:09.130 W takim razie zaczynamy debatę. Przedstawię uczestników i uczestniczki 00:00:09.200 --> 00:00:10.430 dzisiejszej debaty. 00:00:10.880 --> 00:00:17.070 To może zacznę od swojej prawej strony. I tak, jest pani doktor 00:00:17.120 --> 00:00:21.690 Kalina Skwarska, pani doktor jest psychiatrą dziecięcym, 00:00:21.890 --> 00:00:26.370 jest też ordynatorką i twórczynią psychiatrycznego oddziału 00:00:26.380 --> 00:00:30.430 dziennego dla dzieci i młodzieży w Gdańskim Centrum Zdrowia 00:00:30.440 --> 00:00:31.320 w Nowym Porcie. 00:00:32.670 --> 00:00:37.160 Obok siedzi pan, Krzysztof Tokarski. Pan Krzysztof Tokarski 00:00:37.170 --> 00:00:43.270 jest psychologiem, wykładowcą, autorem bloga "Autyzm i życie 00:00:43.280 --> 00:00:44.670 z zespołem Aspergera". 00:00:45.380 --> 00:00:50.410 Jest tatą dwóch chłopców, z których jeden ma zespół Aspergera. 00:00:52.310 --> 00:00:56.730 Po lewej stronie siedzi Wiktoria Bojanowska, przyszła studentka 00:00:56.740 --> 00:00:58.480 i przewodnicząca 00:00:58.690 --> 00:01:03.940 Młodzieżowej Rady Miasta Gdańska oraz pan Dustin Suski, 00:01:03.950 --> 00:01:08.040 psycholog, psychoterapeuta, wiceprezes Fundacji Fosa. 00:01:09.550 --> 00:01:15.060 Będziemy mówić o temacie ważnym i poważnym, 00:01:15.070 --> 00:01:18.810 biorąc pod uwagę okoliczności, w jakich przyszło nam rozmawiać. 00:01:19.560 --> 00:01:25.450 Ale dlaczego to jest ważny temat? Żeby Państwo mieli świadomość, 00:01:25.460 --> 00:01:31.260 bo może nie każdy zna wyniki takiego badania zdrowia psychicznego 00:01:31.640 --> 00:01:38.170 uczniów, które to badanie zainicjowała Fundacja Martyny Wojciechowskiej. 00:01:38.210 --> 00:01:42.170 I zostało przebadanych ponad 184 tysiące 00:01:42.180 --> 00:01:45.970 uczniów szkół podstawowych 00:01:45.980 --> 00:01:48.130 i ponadpodstawowych z całej Polski. 00:01:49.080 --> 00:01:51.280 To badanie się nazywa "Młode głowy". 00:01:52.870 --> 00:01:56.060 I niestety wyniki 00:01:56.130 --> 00:02:01.850 tej ankiety są dość niepokojące. I tylko przedstawię 00:02:01.860 --> 00:02:05.660 Państwu, zanim przejdziemy do rozmowy, to przedstawię Państwu 00:02:05.670 --> 00:02:09.690 kilka wniosków z tego badania. 00:02:10.590 --> 00:02:15.640 Na przykład, co trzecie dziecko w Polsce nie ma chęci do życia. 00:02:16.960 --> 00:02:22.730 9 procent deklaruje, że podjęło próbę samobójczą. 00:02:24.180 --> 00:02:27.700 43 procent starszych nastolatków odczuwa 00:02:27.710 --> 00:02:31.420 smutek, a jeśli chodzi o młodsze dzieci to jest 17 00:02:31.430 --> 00:02:36.290 procent. I co jest takie najbardziej niepokojące, 00:02:36.360 --> 00:02:40.660 to aż 70 procent dzieci nigdy nie korzystało ze 00:02:40.670 --> 00:02:45.430 wsparcia psychologa w szkole i poza szkołą. I chciałam najpierw 00:02:45.440 --> 00:02:50.920 zapytać Wiktorię, która dopiero co skończyła liceum. 00:02:52.510 --> 00:02:54.290 Wiktoria, chciałam cię zapytać 00:02:55.220 --> 00:03:00.150 bo w związku z tym, że spotykamy się na Przystanku Równość, to 00:03:00.190 --> 00:03:00.980 chciałam 00:03:01.050 --> 00:03:05.030 porozmawiać o zdrowiu psychicznym w kontekście nierównego 00:03:05.040 --> 00:03:08.350 traktowania, w kontekście dyskryminacji. 00:03:08.400 --> 00:03:12.430 I chciałam cię Wiktoria zapytać o to, czy 00:03:12.650 --> 00:03:17.280 z Twoich obserwacji w Twojej szkole, w innych szkołach masz takie 00:03:17.290 --> 00:03:21.200 wrażenie, czy dostrzegasz to, że uczniowie, uczennice są 00:03:21.210 --> 00:03:22.150 dyskryminowani? 00:03:23.170 --> 00:03:25.530 Generalnie wydaje mi się, że tak, 00:03:25.540 --> 00:03:29.570 niestety. No mówię to z przykrością, no bo nie jest to rzecz dobra, 00:03:29.580 --> 00:03:33.980 uważam. Ale przyczyny tej dyskryminacji 00:03:33.990 --> 00:03:39.280 tak naprawdę są bardzo złożone i różne. Bo to jest nie tylko 00:03:39.640 --> 00:03:42.810 nie tylko na przykład przez orientację seksualną, tożsamość 00:03:42.820 --> 00:03:46.730 płciową, ale też na przykład przez niepełnosprawności, choroby 00:03:47.120 --> 00:03:50.820 Naprawdę przyczyny tych dyskryminacji są bardzo złożone. 00:03:51.200 --> 00:03:54.680 Uczniowie są też dyskryminowani, niestety czasami przez wiek. 00:03:55.570 --> 00:03:59.830 Albo przez starszych uczniów, albo przez, to się rzadziej 00:03:59.840 --> 00:04:05.090 zdarza, ale przez nauczycieli. Tak naprawdę dyskryminacja 00:04:05.140 --> 00:04:07.250 dotyczy, niestety, większości z nas 00:04:07.260 --> 00:04:09.610 myślę, w jakimś tam chociaż aspekcie życia. 00:04:11.100 --> 00:04:14.350 Bo nie tylko przez to, co właśnie teraz powiedziałam, ale również 00:04:14.360 --> 00:04:17.320 nie wiem, ze względu na wygląd. To są takie 00:04:17.920 --> 00:04:21.610 no bardzo dotykające ludzi rzeczy. 00:04:21.680 --> 00:04:21.950 Tak, 00:04:22.610 --> 00:04:24.540 więc to jest problem, niestety. 00:04:25.770 --> 00:04:31.710 A jak to się odbija na psychice tych uczniów, uczennic, 00:04:31.720 --> 00:04:35.610 którzy właśnie doświadczają dyskryminacji? Tak, jak powiedziałaś, 00:04:35.620 --> 00:04:39.570 właściwie ze względu na wszystko, na cokolwiek, prawda? 00:04:40.170 --> 00:04:42.120 No odbiera to się bardzo negatywnie. 00:04:42.270 --> 00:04:47.510 Generalnie, ludzie, młodzież nie tylko tracą pewność siebie. 00:04:47.520 --> 00:04:48.960 Tak naprawdę, spada im dramatycznie 00:04:48.970 --> 00:04:52.540 samoocena. To doprowadza do dramatycznych skutków. 00:04:52.550 --> 00:04:56.320 Jak obserwujemy teraz, do myśli samobójczych, do prób samobójczych, 00:04:56.330 --> 00:04:57.260 do depresji. 00:04:58.040 --> 00:05:01.780 Tak, dokładnie. Więc generalnie, do tak naprawdę wszystkich problemów. 00:05:02.940 --> 00:05:07.000 I jak te dzieci, ta młodzież 00:05:08.190 --> 00:05:13.950 gdzie szukają pomocy? Tak, jak ty masz znajomych, to 00:05:14.040 --> 00:05:18.350 jeśli mają jakieś problemy psychiczne, właśnie jest im trudno, 00:05:18.790 --> 00:05:19.420 gdzie szukają 00:05:19.430 --> 00:05:22.840 pomocy? Mi się wydaje, że u rówieśników generalnie, u znajomych 00:05:22.880 --> 00:05:28.910 swoich. Czasami rzadziej, niestety, u rodziców albo u rodzeństwa, 00:05:28.920 --> 00:05:31.420 na przykład. U rodzeństwa mi się wydaje, że trochę częściej, 00:05:31.430 --> 00:05:35.160 bo tak bardziej się rozumieją. Ale też myślę w ogóle i to jest 00:05:35.170 --> 00:05:39.560 bardzo ważne, że często nauczyciele w ogóle są świadkami takiej 00:05:39.570 --> 00:05:40.440 dyskryminacji. 00:05:40.520 --> 00:05:43.830 A mogą myśleć, że nie wiem, są to tak zwane końskie zaloty, czy 00:05:43.840 --> 00:05:47.050 coś takiego i mogą być nawet nieświadomi tego, że po prostu mogliby 00:05:47.060 --> 00:05:52.090 zareagować i zrobić coś w tej sprawie. I wydaje mi się też, że bardzo, 00:05:52.100 --> 00:05:56.190 bardzo rzadko uczniowie zwracają się generalnie do psychologa 00:05:56.200 --> 00:05:59.490 szkolnego, bo to jest bardzo duży problem. Bo gdzieś 00:05:59.500 --> 00:06:01.750 tam mi się wydaje, że nadal jest ten stereotyp 00:06:03.100 --> 00:06:05.580 no nie chcę powiedzieć wariata, który się udaje do psychologa, 00:06:05.590 --> 00:06:09.250 ale no jakby uczniowie się wstydzą naprawdę. Bo jednak te gabinety 00:06:09.260 --> 00:06:12.350 nie są może gdzieś tam bardzo na widoku, u mnie na przykład tak 00:06:12.360 --> 00:06:14.790 nie były. Ale wstydzą się i to jest 00:06:14.860 --> 00:06:18.640 taki stereotyp, no bardzo krzywdzący dla nich, myślę. 00:06:19.620 --> 00:06:23.420 Czyli psycholog jest ostatnią osobą, u której szukają pomocy? 00:06:23.550 --> 00:06:24.400 Mi się wydaje, że tak. 00:06:26.760 --> 00:06:34.390 Teraz chciałam zapytać panią doktor o to 00:06:34.690 --> 00:06:39.500 bo Pani przyjmuje na swój oddział dzieci, młodzież, które 00:06:39.510 --> 00:06:44.400 są już w takim stanie, że tak naprawdę wymagają hospitalizacji. 00:06:45.930 --> 00:06:47.200 00:06:48.060 --> 00:06:53.100 Ile pani w stanie jest przyjąć młodych osób na oddział? 00:06:53.110 --> 00:06:54.560 A jakie jest zapotrzebowanie? 00:06:57.040 --> 00:07:01.160 Ja prowadzę oddział dzienny, to jeszcze chciałam doprecyzować, 00:07:01.170 --> 00:07:06.430 że przyjmujemy młodzież, która powiedzmy w swojej historii 00:07:06.440 --> 00:07:09.360 ma już dłuższe leczenie ambulatoryjne, które na przykład jest 00:07:09.370 --> 00:07:14.900 niewystarczające, albo też właśnie wychodzi ze szpitala i 00:07:14.910 --> 00:07:20.140 i zalecana, bardziej intensywna pomoc, niż powiedzmy 00:07:20.150 --> 00:07:22.250 taka terapia raz w tygodniu, ambulatoryjna. 00:07:23.000 --> 00:07:28.770 Lub też młodzież, która w swojej historii ma już właśnie 00:07:28.810 --> 00:07:32.430 próby samobójcze, czyli wymagająca bardziej intensywnego 00:07:32.440 --> 00:07:35.190 leczenia, ale nie hospitalizacji. 00:07:35.200 --> 00:07:37.790 Tak, bo chciałabym to odróżnić, 00:07:37.860 --> 00:07:39.320 że pobyt w szpitalu 00:07:39.330 --> 00:07:40.410 no to najczęściej 00:07:41.680 --> 00:07:46.600 ma sens wtedy, kiedy dziecko, po prostu, jest w 00:07:46.610 --> 00:07:51.180 takim stanie, że istnieje duże ryzyko zamachu samobójczego. 00:07:51.270 --> 00:07:57.430 Tak więc, u mnie na oddziale mamy miejsca dla około 00:07:57.440 --> 00:07:59.530 50-55 osób. 00:08:01.060 --> 00:08:05.400 No, ale ze względu na to, że to są pacjenci już 00:08:06.200 --> 00:08:11.170 którzy właśnie mają takie historie życia, to te pobyty są 00:08:11.180 --> 00:08:16.870 dłuższe. Czyli rok to jest minimum, dwa lata jest taką normą 00:08:16.880 --> 00:08:17.350 u nas. 00:08:17.690 --> 00:08:21.910 Tak więc chociażby z tego powodu, no nie możemy przyjmować dużej 00:08:21.920 --> 00:08:23.120 liczby osób. 00:08:24.360 --> 00:08:27.680 No gdyż no ci pacjenci wymagają 00:08:27.690 --> 00:08:29.600 no takiego dłuższego już leczenia. 00:08:30.500 --> 00:08:35.720 W związku z tym, tak jak średniorocznie jesteśmy 00:08:35.730 --> 00:08:37.900 w stanie przyjąć około 100 pacjentów. 00:08:38.950 --> 00:08:44.020 No i oczywiście wiąże się to z tym, że są wówczas kolejki. 00:08:44.330 --> 00:08:49.430 No i pacjenci, którzy wymagają takiej naszej opieki, no muszą 00:08:49.610 --> 00:08:50.510 poczekać. 00:08:50.670 --> 00:08:53.440 Jak długo muszą poczekać? 00:08:53.490 --> 00:08:56.540 To właśnie zależy od okresu, w którym się starają. 00:08:56.550 --> 00:09:02.750 Najłatwiej jest w wakacje i też w pierwsze miesiące jesienne, 00:09:02.760 --> 00:09:07.940 kiedy to mamy jeszcze miejsca, ponieważ nasza młodzież, 00:09:07.950 --> 00:09:11.360 która zdaje maturę odchodzi od nas, czy ósmoklasiści. 00:09:11.720 --> 00:09:14.160 W związku z tym jest to taki okres naboru. 00:09:16.300 --> 00:09:21.640 No tak. Natomiast, jeśli chodzi o późniejszy okres, no to czasami 00:09:21.650 --> 00:09:24.360 trzeba trochę poczekać i 00:09:24.720 --> 00:09:29.930 staramy się, jeśli jest taka możliwość, no przyjmować pacjentów 00:09:30.840 --> 00:09:34.950 potrzebujących, ewentualnie odsyłamy po inną pomoc, 00:09:34.960 --> 00:09:38.790 jeśli widzimy, że jest to bardziej dla nich korzystne. 00:09:41.060 --> 00:09:44.780 Tak jak powiedziała Wiktoria, że psycholog szkolny jest tak 00:09:44.790 --> 00:09:46.340 naprawdę ostatnią osobą 00:09:47.620 --> 00:09:51.130 po pomoc, do której zwracają się dzieci 00:09:51.200 --> 00:09:53.270 i młodzież. I 00:09:54.840 --> 00:10:00.990 siostra, brat, rodzice nie są w stanie udzielić takiego profesjonalnego 00:10:01.000 --> 00:10:02.180 wsparcia jak psycholog. 00:10:04.060 --> 00:10:08.000 No właśnie i to bardzo 00:10:08.060 --> 00:10:13.860 smutno mi, że tak się właśnie dzieje. W moim odczuciu to wynika 00:10:14.140 --> 00:10:18.730 z tego, że w naszym społeczeństwie nie ma takiej edukacji. 00:10:20.150 --> 00:10:23.580 I wiedzy. Ponieważ jednak pójście do psychologa ciągle jest 00:10:23.590 --> 00:10:26.440 trochę wstydliwe, nie mówiąc już o pójściu do psychiatry. 00:10:27.300 --> 00:10:32.220 Wydaje mi się, że brakuje u nas takich kampanii społecznych, 00:10:32.230 --> 00:10:35.120 które edukują dorosłych, 00:10:35.280 --> 00:10:40.200 jak radzić sobie ze sobą w związkach i jak budować dobre relacje 00:10:40.240 --> 00:10:45.520 z dziećmi. A przede wszystkim, że 00:10:45.530 --> 00:10:49.800 pójście do psychologa, czy do psychiatry no nie powinno 00:10:49.810 --> 00:10:50.790 być napiętnowane. 00:10:51.460 --> 00:10:55.550 I myślę, że to jest ważna przestrzeń, która u nas nie działa. 00:10:55.560 --> 00:11:03.380 A druga, no to brak w szkole takiej edukacji, czyli zwrócenia się, 00:11:04.050 --> 00:11:09.710 zajęć dla dzieci, młodzieży, które edukują, jak rozpoznawać 00:11:09.720 --> 00:11:14.040 pewne objawy, gdzie można się zwrócić, które zwracają uwagę 00:11:14.080 --> 00:11:18.810 na przemoc, agresję, na przemoc psychiczną, która w ogóle jest 00:11:18.820 --> 00:11:25.700 niezauważana w szkole. I rozumiem na taką pracę, 00:11:25.740 --> 00:11:30.990 na współdziałanie, na budowanie takiej 00:11:31.000 --> 00:11:31.950 własnej wartości. 00:11:31.960 --> 00:11:35.660 Moim zdaniem, nie ma w ogóle przestrzeni w szkole na takie 00:11:35.670 --> 00:11:36.570 oddziaływania. 00:11:37.390 --> 00:11:42.010 Gdyż szkoły, no po prostu, są skoncentrowane na 00:11:43.610 --> 00:11:48.480 po prostu na egzaminach, na rekrutacjach i 00:11:49.420 --> 00:11:53.480 gdzieś tam ten człowiek, po prostu, pozostaje sam. 00:11:54.320 --> 00:11:58.610 Też chciałam do tego badania wrócić "Młode głowy", że tutaj sobie 00:11:58.620 --> 00:12:01.810 też wynotowałam, że 80 procent uczniów uważa, że 00:12:01.820 --> 00:12:05.210 stres dnia codziennego ich przerasta. Czyli to jest dokładnie 00:12:05.220 --> 00:12:09.230 właśnie to, co pani mówi. Ale jeszcze chciałam też zapytać o taką 00:12:09.240 --> 00:12:15.760 sytuację, jak powinna wyglądać jakby ścieżka 00:12:16.120 --> 00:12:20.970 takiej młodej osoby, która zaczyna mieć problemy, żeby 00:12:20.980 --> 00:12:25.010 właśnie nie musiała trafić do szpitala, czy na oddział dzienny 00:12:26.170 --> 00:12:27.620 Jak to powinno wyglądać? 00:12:27.630 --> 00:12:29.220 A jak, niestety, nie wygląda? 00:12:30.670 --> 00:12:35.820 No przede wszystkim bardzo ważny jest czas, czyli jeżeli się 00:12:35.830 --> 00:12:40.720 pojawiają jakieś trudności, to 00:12:41.010 --> 00:12:46.140 ważne byłoby, żeby dziecko powiedziało osobie dorosłej, 00:12:46.490 --> 00:12:49.480 może być to rodzic lub też psycholog w szkole. 00:12:49.490 --> 00:12:53.630 Gdyż są to osoby, które mają takie możliwości, później 00:12:53.890 --> 00:12:58.350 umówienie dziecka w inne miejsca, jeśli jest taka konieczność. 00:13:00.070 --> 00:13:04.990 Więc jakby to jest pierwszy etap. Czasami 00:13:05.060 --> 00:13:09.510 wystarczy przecież rozmowa z psychologiem, czasami wystarczy 00:13:09.550 --> 00:13:12.560 takie wsparcie, nie musi to być na początku 00:13:12.570 --> 00:13:13.110 terapia. 00:13:13.120 --> 00:13:19.180 Natomiast, bardzo ważne jest to, żeby nate objawy jakby od 00:13:19.190 --> 00:13:20.560 razu reagować. 00:13:21.800 --> 00:13:25.980 Teraz mamy reformę psychiatrii dzieci i młodzieży i powstają 00:13:25.990 --> 00:13:27.390 takie ośrodki 00:13:28.920 --> 00:13:32.310 środowiskowe, pierwszy stopień referencyjności. Z założenia 00:13:32.320 --> 00:13:37.130 miały być to miejsca, gdzie są psycholodzy i psychoterapeuci 00:13:37.140 --> 00:13:40.750 i tam dziecko może dostać opiekę. 00:13:40.790 --> 00:13:44.570 Założenie jest takie, żeby były w każdym powiecie, więc jakby 00:13:44.580 --> 00:13:47.190 chodzi o to, żeby ta dostępność 00:13:48.900 --> 00:13:50.540 była jak największa. 00:13:52.600 --> 00:13:58.110 No i byłyby, to jakby miejsca, które powinny być jakby 00:13:58.120 --> 00:14:01.230 takimi pierwszymi miejscami, gdzie dziecko może się zwrócić 00:14:01.240 --> 00:14:01.900 po pomoc. 00:14:02.470 --> 00:14:04.610 Potem jest drugi stopień referencyjności. 00:14:04.620 --> 00:14:07.780 No to są poradnie i oddziały dzienne, takie jak mój. 00:14:08.820 --> 00:14:13.220 Natomiast, no rzeczywistość na ten moment jest taka, że w pierwszych 00:14:13.230 --> 00:14:18.370 miejscach referencyjności czeka się na terapię i jest kolejka. 00:14:18.380 --> 00:14:23.440 Więc, na ten moment rzeczywiście ten dostęp 00:14:23.450 --> 00:14:26.160 nawet jeżeli byłaby taka otwartość, jest utrudniony. 00:14:27.170 --> 00:14:33.550 Czyli tak naprawdę zostają prywatne wizyty. Gdzie też jest 00:14:33.560 --> 00:14:38.940 problem, ponieważ psycholodzy, którzy pracują terapeutycznie, 00:14:38.950 --> 00:14:40.040 też nie mają miejsc. 00:14:41.340 --> 00:14:42.290 Dziękuję. 00:14:42.330 --> 00:14:47.020 Chciałam zapytać pana, który jest wiceprezesem Fundacji 00:14:47.030 --> 00:14:50.940 Fosa, ponieważ Fundacja Fosa oferuje 00:14:52.890 --> 00:14:56.160 oprócz wsparcia dla dorosłych, oferuje też wsparcie dla dzieci 00:14:56.170 --> 00:14:56.940 i młodzieży. 00:14:57.640 --> 00:15:01.700 I chciałam Pana zapytać, jakiego rodzaju to jest wsparcie? 00:15:02.570 --> 00:15:05.970 To zależy, to jest ulubiona odpowiedź psychologa, dlatego, 00:15:05.980 --> 00:15:08.590 że dzieci, młodzież są nam zawsze bliskie. 00:15:08.600 --> 00:15:13.050 Ja tak patrząc na panią doktor my często gdzieś nasze dzieci 00:15:13.060 --> 00:15:17.980 się przeplatają i tak często o sobie słyszymy, bo też prowadzimy 00:15:18.020 --> 00:15:19.570 środowiskowy dom samopomocy. 00:15:19.580 --> 00:15:20.590 Jest to młodzieżowy Chopin. 00:15:20.600 --> 00:15:22.970 Jest to placówka terapeutyczna, gdzie młodzież też odbywa 00:15:22.980 --> 00:15:28.940 obowiązek szkolny. i tak jak u nas jeszcze nie ma tej opieki psychiatrycznej 00:15:28.950 --> 00:15:32.310 lekarskiej, to wsparcie terapeutyczne jest bardzo szerokie. 00:15:32.380 --> 00:15:35.980 Ale oprócz tego prowadzimy "Niebieskie trampki", 00:15:36.050 --> 00:15:37.410 gdzie jest wsparcie terapeutyczne, 00:15:37.420 --> 00:15:40.300 właśnie takie ambulatoryjne, czyli raz w tygodniu, raz na dwa 00:15:40.310 --> 00:15:43.270 tygodnie, gdzie młodzież tylko przychodzi na terapię. Ale 00:15:43.280 --> 00:15:46.890 są też takie punkty, gdzie młodzież może przyjść, posiedzieć 00:15:46.900 --> 00:15:49.820 i pogadać. Bo tak, jak usłyszałem o tym, że młodzież najpierw 00:15:49.830 --> 00:15:54.880 idzie do znajomych, potem idzie do rodzeństwa, potem do rodziców. 00:15:55.060 --> 00:15:58.810 Czasem bywa tak, że na żadnym poziomie nie ma tej osoby i wtedy 00:15:58.820 --> 00:16:04.480 jest ten psycholog. I "Niebieskie trampki" w centrum handlowym 00:16:04.490 --> 00:16:08.050 Forum, mamy taki punkt gdzie młodzież może przyjść, pograć w bilard, 00:16:08.120 --> 00:16:11.800 pograć na PlayStation, w gry planszowe. Prowadzimy różnego 00:16:11.810 --> 00:16:15.750 rodzaju warsztaty. I zajęcia prowadzą psychologowie i pedagogowie. 00:16:15.760 --> 00:16:19.790 I pokazujemy na początku, że psycholog jest człowiekiem 00:16:19.830 --> 00:16:23.260 i zaczynamy budować tą relację. Bo jeżeli ta relacja zaczyna 00:16:23.270 --> 00:16:25.880 się budować, to młodzieży jest, przynajmniej z takiego mojego 00:16:25.890 --> 00:16:26.380 doświadczenia 00:16:26.390 --> 00:16:30.720 dużo łatwiej przyjść. I dużo łatwiej poprosić o tą pomoc, że 00:16:30.730 --> 00:16:35.000 w sumie jestem piąty dzień tutaj i czuję, że mnie to zaczyna przerastać, 00:16:35.010 --> 00:16:38.630 to może powiem. Fajnie, że pani redaktor mówi o tym badaniu, bo 00:16:38.670 --> 00:16:41.580 ja myślę sobie tak, że często współpracujemy z różnymi poradniami 00:16:41.590 --> 00:16:43.590 psychologiczno-pedagogicznymi 00:16:43.990 --> 00:16:47.740 czy z innymi placówkami, innymi fundacjami i my jako praktycy 00:16:47.750 --> 00:16:50.560 ten problem już widzimy bardzo często, że ta młodzież ma coraz 00:16:50.570 --> 00:16:51.520 więcej wyzwań. 00:16:51.700 --> 00:16:56.200 Tego napięcia jest bardzo dużo, więc zwiększa się ilość kryzysów. 00:16:56.210 --> 00:17:02.950 I te kryzysy są w takim moim ujęciu coraz bardziej drastyczne. 00:17:04.820 --> 00:17:07.890 Na szczęście, zaczynamy o tym mówić. Im częściej się o tym mówi, 00:17:07.900 --> 00:17:11.540 im szerzej się o tym mówi, tym trochę ten taki parasol, że to jest 00:17:11.550 --> 00:17:15.280 coś strasznego, obcego, a jak obcego to może zagrażającego, 00:17:15.580 --> 00:17:19.580 też opada. I myślę sobie, że dzięki temu też dużo łatwiej będzie 00:17:19.590 --> 00:17:23.520 przyjść do tego psychologa, że może w końcu nie będzie musiało 00:17:23.530 --> 00:17:25.020 być tak, że nie ma tych rówieśników, 00:17:25.030 --> 00:17:27.430 nie ma tego rodzeństwa, nie ma rodziny i dopiero wtedy idę do 00:17:27.440 --> 00:17:29.140 psychologa. Tylko czasem 00:17:29.490 --> 00:17:32.370 "Słuchaj, mamo, może bym poszedł pogadać, w ogóle, tylko zobaczyć 00:17:32.380 --> 00:17:34.300 jak coś, to zrezygnuję, bo to jest też OK". 00:17:34.440 --> 00:17:38.180 Jeżeli Państwo jako rodzina, jako znajomi, zastanawiacie 00:17:38.190 --> 00:17:41.520 się: psycholog nie gryzie, z nim można porozmawiać i nie trzeba 00:17:41.530 --> 00:17:44.590 się na nic deklarować na dłużej. A jeżeli są jakieś wątpliwości, 00:17:44.600 --> 00:17:47.230 to znaczy, że jest taka potrzeba. I myślę sobie, że to są takie 00:17:47.240 --> 00:17:47.960 pierwsze kroki, 00:17:48.360 --> 00:17:51.200 które my jako fundacja staramy się realizować, żeby podchodzić 00:17:51.210 --> 00:17:53.680 też od dołu, od tych potrzeb młodzieży. 00:17:54.030 --> 00:17:58.020 Dlatego tak mówię o tym centrum Forum, bo mamy dzieciaków koło 00:17:58.210 --> 00:18:01.660 między 70 a 100 dziennie, które przychodzą 00:18:01.670 --> 00:18:03.680 do tego klubu i wychodzą. Interwencji 00:18:03.690 --> 00:18:07.820 też już parę mieliśmy, gdzie młodzież już wahała się, czy nie 00:18:07.830 --> 00:18:11.540 odebrać sobie życia. Więc, ta skala tych problemów często jest 00:18:11.550 --> 00:18:12.220 pod dywanem. 00:18:12.410 --> 00:18:14.960 Tylko właśnie musimy czasem wymieść to spod dywanu. 00:18:15.480 --> 00:18:19.040 Tak, ja też jeszcze chciałam wrócić do tych badań, bo one są o tyle 00:18:19.050 --> 00:18:21.320 ważne, że zostały zrobione na 00:18:21.460 --> 00:18:25.440 tak ogromnej grupie uczniów, bo to jest 184 tysiące. 00:18:25.450 --> 00:18:29.460 I przy czym wcześniej, to była taka 00:18:30.780 --> 00:18:34.070 informacja, że wszyscy mówili, że jest źle, ale tak naprawdę 00:18:34.080 --> 00:18:37.780 nikt nie wiedział, jaka jest skala tego. I wydaje mi się, że te 00:18:37.790 --> 00:18:41.770 badania to pokazały. Ale chciałam jeszcze zapytać Wiktorię, 00:18:41.780 --> 00:18:47.450 bo tutaj jak pan Dustin mówił o tym, że najpierw jest budowana 00:18:47.460 --> 00:18:52.250 relacja między młodą osobą a psychologiem, rozumiem, że w szkole 00:18:52.260 --> 00:18:53.110 to tak nie działa. 00:18:54.180 --> 00:18:57.220 Właśnie wydaje mi się, że to jest bardziej taka po prostu pierwsza 00:18:57.230 --> 00:19:01.580 pomoc. Czyli no tak jak, nie wiem, jak ktoś ma zawał, po prostu 00:19:01.590 --> 00:19:06.260 ktoś przychodzi randomowo, że tak powiem, i mu pomaga. I w szkole 00:19:06.270 --> 00:19:08.560 to też trochę tak działa, że po prostu przychodzimy. 00:19:08.770 --> 00:19:12.560 No gdzieś tam ta pani psycholog może nam się przewinie na korytarzu, 00:19:12.570 --> 00:19:16.550 zobaczymy jednym okiem i tak dalej. Ale to nie jest właśnie jakby 00:19:16.560 --> 00:19:18.760 ta relacja nie jest tak budowana od początku. 00:19:19.980 --> 00:19:22.860 Czyli też trudno mieć zaufanie do takiej osoby, prawda? 00:19:22.870 --> 00:19:24.310 Tak, wydaje mi się, że tak. 00:19:24.700 --> 00:19:29.070 Jakby, niestety, z przykrością to mówię, ale 00:19:29.400 --> 00:19:32.810 w mojej szkole właśnie było kilka takich sytuacji, że pani psycholog 00:19:32.820 --> 00:19:36.570 niestety odpowiedziała nie do końca satysfakcjonująco, nawet 00:19:36.580 --> 00:19:41.550 moim znajomym coś tekstem w stylu: no i co, ja mam ci na 00:19:41.560 --> 00:19:42.350 to odpowiedzieć? 00:19:42.360 --> 00:19:46.400 Więc, no niestety jak takie sytuacje się pojawiają niechęci, 00:19:46.410 --> 00:19:50.690 to idzie w świat. W sensie uczniowie między sobą to przekazują 00:19:50.700 --> 00:19:52.410 i no niestety później niechęć 00:19:52.520 --> 00:19:53.520 gdzieś tam pozostaje. 00:19:54.990 --> 00:19:57.870 A jeszcze wracając do Fosy, to 00:19:58.970 --> 00:20:02.650 jakiego rodzaju to jest jeszcze wsparcie? Oprócz tego, że są 00:20:02.660 --> 00:20:06.410 punkty, gdzie dzieci mogą przyjść i zbudować relacje z psychologiem, 00:20:06.800 --> 00:20:07.870 to co jeszcze? 00:20:08.580 --> 00:20:12.840 Oprócz właśnie takiego punktu w Forum, czy naszego młodzieżowego 00:20:12.850 --> 00:20:15.340 Chopina, który jest taką placówką właśnie terapeutyczną, 00:20:15.350 --> 00:20:19.020 gdzie młodzież też kontynuuje edukację, prowadzimy trzy poradnie, 00:20:19.030 --> 00:20:21.420 właśnie. Ten pierwszy poziom referencyjny to, co mówiła pani 00:20:21.430 --> 00:20:24.620 doktor, to jest miejsce, gdzie młodzież może przyjść na ten 00:20:24.630 --> 00:20:28.150 w tym pierwszym, według planu, w tym pierwszym etapie do terapii, 00:20:28.250 --> 00:20:30.700 żeby zacząć zmagać się ze swoimi problemami. 00:20:30.770 --> 00:20:34.540 Fosa prowadzi trzy takie poradnie. Jedną w Rusocinie, jedną 00:20:34.550 --> 00:20:36.460 w Kolbudach, jedną właśnie w Gdańsku. 00:20:36.560 --> 00:20:39.930 I to, co jest trudne, to właśnie to 00:20:40.150 --> 00:20:41.710 że jest to świetne działanie. 00:20:41.720 --> 00:20:46.010 Tylko worek jest dużo większy niż mamy możliwości spełnić. 00:20:46.590 --> 00:20:50.980 Ale oprócz tego prowadzimy też mieszkania wspomagane. Mieszkania 00:20:50.990 --> 00:20:54.540 treningowe dla osób po kryzysach psychicznych, które potrzebowałyby 00:20:54.550 --> 00:20:56.470 trochę wsparcia, żeby się usamodzielnić. 00:20:56.530 --> 00:20:59.650 Usamodzielnienie się na rynku takim samodzielnym, zewnętrznym 00:20:59.690 --> 00:21:05.110 może być dla nich niemożliwe po kryzysie. A przy wsparciu z projektów 00:21:05.280 --> 00:21:08.810 finansowanych przez miasto Gdańsk my realizujemy je właśnie 00:21:08.820 --> 00:21:12.780 w Gdańsku, gdzie w bezpiecznych warunkach osoby po kryzysach 00:21:12.850 --> 00:21:16.450 mogą odbyć taki dwuletni trening, stanąć na nogi w taką samodzielność, 00:21:16.460 --> 00:21:18.370 gdzie trener do nich przychodzi. 00:21:18.640 --> 00:21:21.960 Jeżeli trzeba pomóc z praniem, to pomaga z praniem, ale jeżeli 00:21:21.970 --> 00:21:25.520 trzeba pomóc w jakiś sprawach urzędowych, to też doradzi, powie 00:21:25.530 --> 00:21:29.570 co i jak trzeba zrobić, żeby w tą dorosłość wchodzić. Bo często 00:21:29.700 --> 00:21:33.710 właśnie jak nie ma tych rodziców, nie ma tych bliskich, to wtedy 00:21:33.720 --> 00:21:34.410 ten kryzys 00:21:35.240 --> 00:21:38.820 dużo mocniej przychodzi. I też myślę sobie, że jest dużo ciężej 00:21:38.830 --> 00:21:39.500 z niego wyjść. 00:21:40.710 --> 00:21:45.500 I po tego rodzaju pomoc młodzi ludzie nie wstydzą się przychodzić? 00:21:47.010 --> 00:21:52.610 Młodzi ludzie bądź ich bliscy. Bo to często też bywa tak, że właśnie 00:21:52.620 --> 00:21:55.200 fundacyjnie też prowadzimy punkt informacyjno-konsultacyjny. 00:21:55.400 --> 00:21:59.650 Jest to takie działanie, gdzie każdy mieszkaniec Gdańska, 00:21:59.660 --> 00:22:04.320 bo taką bazę w Gdańsku robimy fillm przy na zlecenie miasta, 00:22:05.620 --> 00:22:09.250 gdzie nawet jeżeli nie my, to podeślemy do organizacji, która 00:22:09.260 --> 00:22:12.730 się specjalizuje w danych trudnościach. Gdzie każdy może przyjść 00:22:12.740 --> 00:22:15.830 na jedną do trzech konsultacji i porozmawiać z psychologiem, 00:22:15.840 --> 00:22:17.110 żeby ubrać tą ścieżkę. 00:22:17.260 --> 00:22:21.590 Co zrobić dalej. I często bywa tak, że właśnie przychodzą najpierw 00:22:21.600 --> 00:22:22.220 ci bliscy. 00:22:22.830 --> 00:22:26.560 Po porozmawianiu bliscy mówią: słuchaj, podejdź tam, albo ja 00:22:26.570 --> 00:22:27.490 podejdę z tobą. 00:22:28.810 --> 00:22:32.100 Rzadziej się trafia jednak tak, że po to już specjalistyczne 00:22:32.110 --> 00:22:34.900 wsparcie przyjdzie sama młodzież. Ale najczęściej właśnie 00:22:34.910 --> 00:22:37.430 bywa tak, że powiedzą rodzicom, że coś się dzieje. 00:22:37.710 --> 00:22:40.790 "Słuchajcie, chyba coś trzeba zrobić, albo ja już nie daję rady". 00:22:40.910 --> 00:22:44.180 I często ten przestraszony rodzic też nie wie, co ma zrobić i 00:22:44.190 --> 00:22:45.340 super jest jak przyjdzie 00:22:45.350 --> 00:22:47.730 też do nas. Nie tylko do nas, ale jak przyjdzie do różnych 00:22:47.740 --> 00:22:51.420 organizacji i właśnie się zapyta: co dalej? Bo ważne jest to, 00:22:51.430 --> 00:22:54.680 że jako dorośli nie musimy mieć odpowiedzi na cały świat, ale 00:22:54.690 --> 00:22:58.550 musimy widzieć. Jak powiemy: słuchaj, nie wiem, poszukamy razem, 00:22:58.630 --> 00:22:59.880 to już jest dobra odpowiedź. 00:23:00.330 --> 00:23:03.560 Bo najgorszą odpowiedzią jest właśnie: co ja mam ci powiedzieć? 00:23:03.600 --> 00:23:06.840 Bo to jest takie przychodzimy i odbijamy się od ściany, ale jeżeli 00:23:06.850 --> 00:23:09.800 powiem: słuchaj, ja nie wiem, zaskoczyłeś mnie, ale poszukamy 00:23:09.810 --> 00:23:10.080 razem. 00:23:10.090 --> 00:23:12.520 Nie zamykamy tego tematu, on zostaje otwarty. 00:23:12.610 --> 00:23:15.820 To nie może 00:23:15.830 --> 00:23:20.010 być zła odpowiedź. Bo widzimy problem i nie zamykamy go i mówimy, 00:23:20.020 --> 00:23:20.360 że 00:23:21.050 --> 00:23:23.670 będziemy szukać. I pokazujemy, że on może być trudny. 00:23:25.020 --> 00:23:26.180 Dziękuję bardzo. 00:23:27.320 --> 00:23:31.330 Ja mam pytanie teraz do pana Krzysztofa Tokarskiego, ponieważ 00:23:31.340 --> 00:23:32.960 pan Krzysztof 00:23:33.340 --> 00:23:35.510 pracuje w 00:23:35.620 --> 00:23:41.160 na co dzień, pacjentami są osoby w spektrum autyzmu. 00:23:41.390 --> 00:23:45.260 Pan sam ma dziecko, które jest w spektrum autyzmu i też w wieku 00:23:45.270 --> 00:23:48.840 32 lat dostał sam, Pan usłyszał taką diagnozę. 00:23:49.600 --> 00:23:54.440 i tak jak pytałam wcześniej Wiktorię o to, z jakich powodów uczniowie, 00:23:54.450 --> 00:23:56.390 uczennice mogą być dyskryminowani. 00:23:56.800 --> 00:24:02.660 No wymieniła ich wiele. Ale mogą być też dyskryminowani ze względu 00:24:02.670 --> 00:24:06.210 na to, że mają właśnie spektrum autyzmu. 00:24:06.380 --> 00:24:11.210 I chciałam Pana zapytać, czy to rzeczywiście jest powód do dyskryminacji 00:24:11.220 --> 00:24:12.610 w środowisku szkolnym? 00:24:14.600 --> 00:24:17.990 To nie może być powód do dyskryminacji w środowisku szkolnym, 00:24:18.000 --> 00:24:22.550 ale niestety jest. Jeżeli osoba autystyczna ma nieco inny model 00:24:22.560 --> 00:24:26.410 reagowania na bodźce, jeżeli przerażają ją dźwięki, jeżeli 00:24:26.420 --> 00:24:27.530 przerażają ją 00:24:29.190 --> 00:24:34.420 słońce, ilość dzieci w klasie, zapachy, źle ustawiony stół, 00:24:34.780 --> 00:24:39.190 czy też bliskość fizyczną jakiejkolwiek osoby bliskiej lub 00:24:39.200 --> 00:24:43.120 dalszej z otoczenia, to takie osoby reagują niestandardowo, 00:24:43.170 --> 00:24:47.940 nietypowo. Inaczej niż osoby, które nie mają autyzmu, niż osoby 00:24:47.950 --> 00:24:48.630 neurotypowe. 00:24:49.280 --> 00:24:54.350 I jeżeli weźmiemy pod uwagę, że nikt z tymi problemami osób 00:24:54.360 --> 00:25:00.050 autystycznych nic nie robi i tego typu zjawiska, tego typu bodźce, 00:25:00.060 --> 00:25:03.410 problemy komunikacyjne nawarstwiają się nie przez tydzień, 00:25:03.420 --> 00:25:08.710 nie przez dwa, ale przez rok, dwa, a nawet osiem lat, to mamy gotowy 00:25:08.800 --> 00:25:14.390 wzorzec człowieka o wiecznie niezaspokojonych potrzebach, 00:25:14.440 --> 00:25:19.840 o gotowości do zaburzeń adaptacyjnych, do depresji, do nerwic. 00:25:20.620 --> 00:25:25.810 Do zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i potem mamy pacjenta. 00:25:26.320 --> 00:25:31.270 Jeżeli zdążymy, to mamy pacjenta. Ponieważ u osób w spektrum 00:25:31.280 --> 00:25:37.970 autyzmu odsetek prób samobójczych jest dużo, dużo wyższy niż 00:25:37.980 --> 00:25:40.110 wśród osób, które autyzmu nie mają. Ten odsetek 00:25:40.120 --> 00:25:44.790 to jest 60 procent. Tyle osób rozważa odebranie 00:25:44.800 --> 00:25:50.590 sobie życia. A jeżeli do tego dołożymy jeszcze młody wiek, 00:25:50.630 --> 00:25:55.300 nastoletni, w którym jeszcze trudno kontrolować reakcję na 00:25:55.310 --> 00:26:01.690 różne bodźce zewnętrzne, no to mamy bardzo, bardzo dużo pacjentów, 00:26:01.700 --> 00:26:05.690 którzy wymagają, czy to hospitalizacji, czy leczenia, czy 00:26:05.700 --> 00:26:07.350 terapii, czy tego wszystkiego naraz. 00:26:08.200 --> 00:26:12.590 Ja też odsyłam Państwa do mojej rozmowy z panem Krzysztofem, 00:26:12.930 --> 00:26:19.110 która się ukazała kilka dni temu, przepraszam, 00:26:19.120 --> 00:26:24.270 ukazała się wczoraj w Tygodniku Trójmiasto i tam właśnie 00:26:24.310 --> 00:26:29.470 pan Krzysztof mówi o tym, jak trudno być uczniem ze spektrum 00:26:29.480 --> 00:26:30.270 autyzmu. 00:26:31.690 --> 00:26:36.220 I tam pan mówi o jednym z przykładów takiego niezrozumienia. 00:26:36.550 --> 00:26:39.770 Czy mógłby Pan też podać jakiś inny przykład? 00:26:40.470 --> 00:26:45.940 Dlaczego dziecko z zespołem Aspergera spotyka się z takim niezrozumieniem 00:26:45.950 --> 00:26:47.400 i właściwie z taką ścianą? 00:26:48.330 --> 00:26:54.220 Tak, podam przykład, który spotkał mnie i nauczycieli, których 00:26:54.230 --> 00:26:55.800 akurat wtedy szkoliłem, 00:26:55.840 --> 00:27:00.160 parę lat temu w Warszawie. Nazwijmy go Robert. Robert to dziecko, 00:27:00.170 --> 00:27:02.740 które ma zdiagnozowany zespół Aspergera. 00:27:02.750 --> 00:27:04.670 Zespół Aspergera należy do spektrum autyzmu. 00:27:05.160 --> 00:27:09.340 Robert lat 12 przyszedł grzecznie, punktualnie we wtorek 00:27:09.350 --> 00:27:16.580 na godzinę ósmą na lekcje. Po czym usiadł sobie. Pani od matematyki, 00:27:16.590 --> 00:27:20.560 przyszła, wpuściła dzieci. Dzieci usiadły sobie w ławkach. Robert 00:27:20.570 --> 00:27:21.230 w pierwszej 00:27:21.350 --> 00:27:21.930 Ławce. 00:27:22.370 --> 00:27:24.850 Następnie, rozpoczęła się lekcja matematyki. 00:27:24.860 --> 00:27:29.690 Po 2-3 minutach Robert wybuchł. Zaczął wyzywać panią 00:27:29.700 --> 00:27:35.790 od matematyki od niecenzuralnych słów na k, j, ch, p, d. 00:27:35.860 --> 00:27:41.280 Następnie, rozwalił koledze siedzącemu obok piórnik. I po czym zobaczył, 00:27:41.290 --> 00:27:44.340 co zrobił, wziął plecak i uciekł ze szkoły. 00:27:45.050 --> 00:27:48.930 Wobec Roberta chciano podjąć pewne środki wychowawcze, obniżyć 00:27:48.940 --> 00:27:49.900 mu zachowanie. 00:27:49.910 --> 00:27:55.820 Wezwano go oczywiście do dyrektora, wezwano rodziców. No i kara 00:27:55.830 --> 00:28:00.300 nagany publicznej mu groziła. Natomiast, co się okazało? 00:28:01.830 --> 00:28:05.440 Kluczem do zrozumienia tego, co zrobił Robert, była analiza 00:28:05.450 --> 00:28:08.610 jego dokumentacji, orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego 00:28:08.680 --> 00:28:11.510 i spokojna rozmowa z Robertem 00:28:11.520 --> 00:28:14.600 po tym, jak już Robert się uspokoił, a miało to miejsce po dwóch 00:28:14.610 --> 00:28:14.990 dniach 00:28:15.000 --> 00:28:19.850 dopiero. No więc ze strony Roberta wyglądało to zupełnie inaczej, 00:28:19.860 --> 00:28:23.090 a mianowicie Robert przyszedł oczywiście na ósmą do szkoły, 00:28:23.180 --> 00:28:28.090 ale Robert to dziecko ze zdiagnozowaną nadwrażliwością na 00:28:28.100 --> 00:28:32.570 dotyk. A tego dnia rano, jak szedł do klasy Robert był niewielkiego 00:28:32.580 --> 00:28:33.010 wzrostu 00:28:33.020 --> 00:28:33.950 został potrącony 00:28:34.020 --> 00:28:37.150 na korytarzu przez dwóch biegnących kolegów ze starszych klas. 00:28:37.960 --> 00:28:42.210 Dosyć mocno potrącony, ale dał radę. 00:28:42.250 --> 00:28:45.820 Dziecko usiadło na ławce i czekało na początek matematyki, 00:28:45.830 --> 00:28:47.550 po czym pani otworzyła drzwi. 00:28:47.560 --> 00:28:51.740 Dzieci zaczęły wchodzić do sali metodą laika, czyli tak był 00:28:51.750 --> 00:28:56.380 ściśnięty przez inne dzieci wchodzące do środka, ale Robert 00:28:56.390 --> 00:29:01.400 dał radę i usiadł w pierwszej ławce przed biurkiem nauczyciela. 00:29:01.890 --> 00:29:05.680 Oprócz nadwrażliwości na dotyk, Robert ma też zdiagnozowaną 00:29:05.690 --> 00:29:07.220 nadwrażliwość na dźwięki. 00:29:08.450 --> 00:29:12.850 Pani od matematyki, osoba z 25-letnim stażem pracy, 00:29:12.980 --> 00:29:17.230 choroba zawodowa gardła, codziennie wypalana paczka fajek. 00:29:17.240 --> 00:29:21.990 Głos ostry i chrapliwy, bardzo donośny, a tego dnia rano dzieci 00:29:22.000 --> 00:29:24.250 niezbyt dobrze się zachowywały. 00:29:24.260 --> 00:29:28.350 Dobrze, oczywiście z punktu widzenia nauczyciela, więc pani 00:29:28.360 --> 00:29:33.010 od matematyki podniesionym głosem, delikatnie mówiąc, krzyknęła 00:29:33.060 --> 00:29:34.890 na dzieci, aby się uspokoiły. 00:29:36.800 --> 00:29:39.850 Usta pani od matematyki były mniej więcej w odległości półtora 00:29:39.860 --> 00:29:43.450 metra od Roberta. A Robert tak, jak mówiłem, miał nadwrażliwość 00:29:43.490 --> 00:29:44.390 na dźwięki. 00:29:44.460 --> 00:29:50.310 Tego Robert nie wytrzymał. I po tym mocnym bodźcu wydarł 00:29:50.320 --> 00:29:53.630 się na panią od matematyki, po czym faktycznie, jak zobaczył 00:29:53.640 --> 00:29:56.430 co zrobił, wziął plecak i uciekł z klasy. 00:29:56.440 --> 00:29:59.740 Po prostu nie wytrzymał. I pytanie do nauczycieli było 00:30:00.790 --> 00:30:04.090 jak już wiecie, jak reaguje Robert, jak się zachowuje Robert, 00:30:04.100 --> 00:30:06.410 jakich doświadcza bodźców. czy 00:30:07.660 --> 00:30:12.440 należy Roberta za to karać, że po prostu nie wytrzymał z punktu 00:30:12.450 --> 00:30:14.650 widzenia swoich potrzeb fizjologicznych. 00:30:14.880 --> 00:30:17.770 A panie Krzysztofie, a jak ta historia się skończyła? 00:30:19.000 --> 00:30:22.950 Skończyła się bardzo pozytywnie, ponieważ to, co pani doktor 00:30:22.960 --> 00:30:25.030 mówiła wyedukowani nauczyciele 00:30:25.960 --> 00:30:28.010 tak empatycznie całkiem, to było pozytywne 00:30:28.020 --> 00:30:31.930 stwierdzili, że Roberta nie można karać za to, że 00:30:32.000 --> 00:30:36.220 po prostu jego organizm nie wytrzymał tego stresu i wpadł w taką 00:30:36.230 --> 00:30:37.340 wściekłość i furię. 00:30:37.750 --> 00:30:43.000 Od tego dnia Robert miał taką możliwość noszenia na lekcje do 00:30:43.010 --> 00:30:47.020 szkoły słuchawek wyciszających, takich zwykłych muzycznych. 00:30:47.030 --> 00:30:50.140 To mu wystarczyło, to mu pomogło. 00:30:50.150 --> 00:30:54.000 Robert miał też możliwość wybrania sobie nowego miejsca w klasie 00:30:54.010 --> 00:30:56.740 gdzieś z tyłu, tak aby nie było mu zagłośno. 00:30:56.750 --> 00:31:00.310 Wbrew pozorom najcichsze miejsca w klasie są z tyłu, a nie z przodu. 00:31:00.690 --> 00:31:04.430 Wszystkie buzie otwartych, radosnych dzieci są skierowane do przodu 00:31:04.500 --> 00:31:09.120 do tablicy, a nie do tyłu. Miejsca z przodu są najgłośniejsze. 00:31:09.130 --> 00:31:12.560 I to Robertowi pomogło, nauczyciele po prostu inaczej zaczęli 00:31:12.570 --> 00:31:13.500 na niego patrzeć. 00:31:14.080 --> 00:31:18.520 Czyli tak naprawdę tak niewiele wystarczyło, żeby jego życie 00:31:18.530 --> 00:31:19.940 stało się łatwiejsze w szkole. 00:31:20.170 --> 00:31:23.540 To jest bardzo wiele, bo to są rozwiązania niestandardowe. 00:31:23.550 --> 00:31:27.330 Takich rozwiązań się nie wprowadza systemowo w szkole, to jest 00:31:27.340 --> 00:31:32.740 inicjatywa oddolna. I sprzeciw wielu nauczycieli w wielu 00:31:32.750 --> 00:31:33.570 polskich szkołach: 00:31:33.580 --> 00:31:36.720 no jak to, na mojej lekcji dziecko ma mieć założone słuchawki? 00:31:36.930 --> 00:31:40.780 Dziecko ma zostać samo w klasie? Dziecko z orzeczeniem ma siedzieć 00:31:40.790 --> 00:31:43.110 gdzieś z tyłu, a nie pod moją opieką z przodu? 00:31:43.120 --> 00:31:46.160 No jak to tak? Więc, to przełamanie takich stereotypów 00:31:46.330 --> 00:31:50.370 pozwolenie na indywidualizację tych metod i dostosowań jest 00:31:50.380 --> 00:31:54.010 kluczowe i to nie jest takie łatwe. Jak już nauczyciel zrozumie, 00:31:54.060 --> 00:31:54.830 dyrekcja 00:31:55.730 --> 00:31:59.030 to się otwiera serce na takie dzieci, jest o wiele lepiej. Ale 00:31:59.040 --> 00:32:01.910 dopóki tego nie będzie, to taki sprzeciw, 00:32:02.990 --> 00:32:06.920 powtarzanie tego samego wzorca od lat traktowania dzieci 00:32:07.000 --> 00:32:07.960 no to trzeba przełamać. 00:32:07.970 --> 00:32:08.550 To jest trudne. 00:32:09.460 --> 00:32:14.090 Bo ja też powiedziałam o tym, że pan miał zdiagnozowany w wieku 00:32:14.100 --> 00:32:18.230 32 lat zespół Aspergera, bo też mam takie wrażenie, 00:32:18.240 --> 00:32:23.600 że może Pan mieć porównanie do tego, jak pan był traktowany, jako 00:32:23.610 --> 00:32:26.770 dziecko w szkole i jak teraz jest traktowany pana syn. 00:32:26.880 --> 00:32:28.410 Czy coś się zmieniło na lepsze? 00:32:28.420 --> 00:32:33.080 Czy cały czas jest tak samo? Tak, bardzo dużo się zmieniło, bo samodzielnie 00:32:33.360 --> 00:32:36.910 prowadzę szkolenia dla nauczycieli, więc przeszkoliłem nauczycieli 00:32:36.920 --> 00:32:40.190 i mojego syna do prowadzenia z nim lekcji. 00:32:40.260 --> 00:32:45.050 No za moich czasów nie miał kto tego przeszkalać 00:32:45.130 --> 00:32:49.300 w związku z czym przy mojej nadwrażliwości na dźwięki, no na 00:32:49.310 --> 00:32:53.240 przykład po lekcjach musiałem iść się położyć na godzinkę, dwie, 00:32:53.250 --> 00:32:58.010 trzy, żeby ze mnie zeszło, zszedł stres wynikający z przebodźcowania. 00:32:58.380 --> 00:33:00.100 Także możliwości 00:33:00.110 --> 00:33:05.740 teraz jest więcej. Aczkolwiek tak sobie myślę, że jak to się 00:33:05.750 --> 00:33:08.680 mówi "za moich czasów, za moich czasów" 00:33:10.130 --> 00:33:15.170 o tyle dobrego, że można było na lekcji techniki i plastyki robić, 00:33:15.180 --> 00:33:18.530 co się chce, malować, kolorować, składać, rysować, a teraz ze 00:33:18.540 --> 00:33:18.870 zgrozą 00:33:18.880 --> 00:33:23.650 stwierdzam, że dzieci mają swój program na plastykę, książki, 00:33:23.660 --> 00:33:29.930 z których muszą się uczyć twórców różnych dzieł i są sprawdziany. 00:33:30.390 --> 00:33:33.230 Nie ma tego wytchnienia, które było kiedyś. Wytchnienia jest 00:33:33.240 --> 00:33:33.970 coraz mniej. 00:33:34.680 --> 00:33:39.270 No, ale to już jest jakby poza naszym wpływem, jak 00:33:39.280 --> 00:33:40.550 wygląda przeładowanie 00:33:40.880 --> 00:33:42.440 podstawy programowej w tej chwili. 00:33:43.140 --> 00:33:47.900 A czego musieli się nauczyć nauczyciele, tak jak pan wspomniał 00:33:48.180 --> 00:33:49.080 pana syna? 00:33:50.470 --> 00:33:52.850 Na tych szkoleniach, czego musieli się nauczyć od pana? 00:33:54.110 --> 00:33:59.970 Patrzenia na dziecko, jak na człowieka, nie stereotypowego ucznia, 00:33:59.980 --> 00:34:04.150 tylko tego, że każdy, nie tylko mój syn, ale każdy uczeń w klasie 00:34:04.940 --> 00:34:06.240 to zbiór 00:34:06.950 --> 00:34:09.290 oddzielnych cech i oddzielnych potrzeb. 00:34:09.680 --> 00:34:13.190 Każdy uczeń jest inny. Jeden będzie lepszy z matematyki, drugi 00:34:13.200 --> 00:34:16.690 będzie lepszy z WF-u. Ale jeden będzie też wysoki, 00:34:16.700 --> 00:34:21.150 drugi będzie otyły. Jeden będzie 00:34:21.280 --> 00:34:25.250 bardzo źle reagował, jak słoneczko wyjdzie na lekcjach 00:34:25.260 --> 00:34:30.030 WF-u na dworze, a drugi będzie przysypiał rano, bo ranek nie 00:34:30.040 --> 00:34:30.790 jest jego porą. 00:34:30.800 --> 00:34:34.090 Jeden będzie miał zamknięte oczy, gdy słucha, bo tak mu się lepiej 00:34:34.100 --> 00:34:37.670 słucha, a drugi będzie wszystko notował, bo jeżeli nie będzie 00:34:37.680 --> 00:34:41.170 notował, to nie zapamięta materiału. I dopiero zwrócenie uwagi 00:34:41.180 --> 00:34:42.620 na to, że każde dziecko to 00:34:42.690 --> 00:34:45.130 jest zbiór oddzielnych talentów, 00:34:45.680 --> 00:34:50.640 ale także słabych stron. I inkluzja tych dzieci, że żyjemy razem 00:34:50.650 --> 00:34:53.180 każdy ze swoim zestawem 00:34:53.990 --> 00:34:59.960 zalet, wad, słabości i sił swoich. Akceptacja 00:34:59.970 --> 00:35:03.460 wzajemna, również ze strony nauczycieli do uczniów i uczniów 00:35:03.470 --> 00:35:08.780 wobec siebie dopiero to otwiera oczy wszystkim i tworzy taki 00:35:08.790 --> 00:35:14.080 klimat wzajemnego wsparcia w sytuacjach kryzysowych, które 00:35:14.090 --> 00:35:17.610 oczywiście zdarzają się i się będą zdarzać w szkole tak jak w 00:35:17.620 --> 00:35:18.730 twoim przypadku. 00:35:20.180 --> 00:35:22.300 Tak, ale to 00:35:22.660 --> 00:35:24.480 zastanawiam się, jak pana słuchałam 00:35:24.520 --> 00:35:29.580 na ile możliwe jest to pogodzenie tych wszystkich potrzeb w 00:35:29.590 --> 00:35:31.930 jednej publicznej, systemowej szkole? 00:35:33.270 --> 00:35:35.050 Jest to możliwe bez problemu 00:35:36.260 --> 00:35:39.460 w momencie, jeżeli zdejmujemy 00:35:40.150 --> 00:35:45.980 pewne zakazy, reguły i schematy. I po prostu zaczniemy akceptować 00:35:46.280 --> 00:35:50.790 to, że 13-14-latek musi wyjść do toalety, ale 00:35:50.800 --> 00:35:55.010 również 7-latek, że jeden wierci się bardziej w ławce, inny 00:35:55.020 --> 00:35:59.030 mniej. Od akceptacji tego, że każdy jest inny 00:35:59.770 --> 00:36:02.590 zaczyna się wszystko, bo 00:36:02.660 --> 00:36:06.860 można oczywiście usprawiedliwić podstawą programową, regułami 00:36:06.870 --> 00:36:09.060 szkolnymi, regulaminem. 00:36:09.440 --> 00:36:10.540 Tylko co z tego? 00:36:10.550 --> 00:36:15.460 Regulamin nie przeszkadza w tym, aby pozwolić dziecku na nieco 00:36:15.470 --> 00:36:19.640 inny schemat pracy, na dodatkową przerwę na to, żeby pójść sobie 00:36:19.650 --> 00:36:23.520 wymyć ręce. Na to, żeby pić wodę w trakcie lekcji. Nie ma takiego 00:36:23.530 --> 00:36:27.980 zapisu w ogóle w regulaminie. I sam fakt, że różni uczniowie mają 00:36:27.990 --> 00:36:33.900 różne potrzeby i świadomość tego ludzkie, humanistyczne podejście 00:36:33.990 --> 00:36:34.940 00:36:35.100 --> 00:36:39.730 czujność, uważność na to, jak się czuje moje dziecko w klasie, 00:36:39.740 --> 00:36:44.130 mój uczeń. Czy jemu jest tu dobrze, czy jego to interesuje, czy 00:36:44.140 --> 00:36:46.910 on nie ma czasami jakiś problemów w domu. 00:36:47.170 --> 00:36:51.410 Ta czujność, ta uważność na drugiego człowieka jest podstawą 00:36:51.860 --> 00:36:55.860 pomimo trudności systemowych, jakie mamy w dzisiejszych czasach. 00:36:56.830 --> 00:37:01.540 To jest bardzo optymistyczne, co pan mówi. Ale chciałam też 00:37:01.550 --> 00:37:07.460 jeszcze zapytać Wiktorię, która tak naprawdę dopiero co zamknęła 00:37:07.470 --> 00:37:12.610 etap edukacji w liceum. Czy rzeczywiście 00:37:13.400 --> 00:37:20.710 czy Ty, czy właśnie Twoi rówieśnicy macie takie doświadczenia z 00:37:21.250 --> 00:37:24.950 podejściem do dzieci, o których wspomniał właśnie pan Krzysztof? 00:37:25.140 --> 00:37:26.060 Niestety, tak. 00:37:26.120 --> 00:37:31.110 Ja sama miałam kolegę z zespołem Aspergera w klasie. I niestety, 00:37:31.160 --> 00:37:32.790 no on był bardzo dyskryminowany. 00:37:32.840 --> 00:37:37.110 Naprawdę. Może nie ze strony nauczycieli tak bardzo, 00:37:37.120 --> 00:37:40.830 bo niektórzy wiedzieli o tym, ale ze strony uczniów naprawdę 00:37:40.840 --> 00:37:42.490 bardzo. I aż się przykro 00:37:42.500 --> 00:37:43.930 po prostu na to patrzyło, czasami. 00:37:45.550 --> 00:37:47.400 Na czym polegała ta dyskryminacja? 00:37:48.290 --> 00:37:51.220 Generalnie, mi się wydaje po prostu, że zawsze 00:37:51.320 --> 00:37:56.490 w klasie jest taka grupka, grupka osób, która że tak powiem przewodzi. 00:37:57.330 --> 00:38:00.930 I oni właśnie trochę go dociskali, że tak powiem i no sprawiali 00:38:00.940 --> 00:38:03.130 mu jakieś różne przykrości. 00:38:03.590 --> 00:38:07.990 No takich sytuacji niestety było dużo. I przykro się na to patrzyło. 00:38:08.000 --> 00:38:11.410 Ale na szczęście nauczyciele reagowali, więc to było dobre. 00:38:12.050 --> 00:38:12.330 00:38:13.710 --> 00:38:18.780 No właśnie, Panie Krzysztofie, bo Pan powiedział i dzisiaj 00:38:18.790 --> 00:38:23.510 i w tej naszej rozmowie, że w życie takich osób z zespołem Aspergera 00:38:23.520 --> 00:38:25.810 wpisana jest depresja. 00:38:25.990 --> 00:38:29.390 Czy właśnie z tego powodu, że są tak, jak powiedziała Wiktoria 00:38:29.400 --> 00:38:34.710 no jakoś dociskane w szkole? Brakuje akceptacji ze strony 00:38:34.720 --> 00:38:35.540 rówieśników? 00:38:35.680 --> 00:38:39.230 Czy to jest powód tego, że w ich życie jest wpisana depresja? 00:38:39.440 --> 00:38:45.700 Tak. To bardzo prosto wytłumaczyć, jeżeli pozna się kryteria 00:38:45.710 --> 00:38:46.450 diagnostyczne 00:38:46.520 --> 00:38:52.310 autyzmu. A w tych kryteriach jest napisane "trudności w budowaniu 00:38:52.320 --> 00:38:56.260 i podtrzymywaniu relacji z grupą rówieśniczą". 00:38:56.870 --> 00:39:02.280 Już sam fakt, że będziemy mieli zatargi, niezrozumienie, kłótnie, 00:39:02.530 --> 00:39:07.940 konflikty, agresje między Aspergerem a rówieśnikami 00:39:08.010 --> 00:39:12.640 to to już jest jeden z powodów depresji. Drugie kryterium diagnostyczne 00:39:12.650 --> 00:39:16.700 to są trudności komunikacyjne, trudności w komunikowaniu 00:39:16.710 --> 00:39:17.540 własnych potrzeb. 00:39:17.550 --> 00:39:20.600 No to jeżeli mamy człowieka, który 00:39:21.370 --> 00:39:24.730 nie potrafi zbyt 00:39:26.140 --> 00:39:28.830 skutecznie skomunikować swoich potrzeb 00:39:29.720 --> 00:39:31.650 to jest poddawany 00:39:34.050 --> 00:39:37.000 ciągłemu stanowi niezaspokojonych potrzeb. 00:39:37.010 --> 00:39:42.320 To się nazywa deprywacja potrzeb. Taka osoba również, to na takiej 00:39:42.330 --> 00:39:45.980 osobie również musi się odbić pod kątem zdrowia psychicznego 00:39:46.310 --> 00:39:48.020 w postaci depresji. 00:39:48.030 --> 00:39:52.390 Ponadto, mamy też trzecie kryterium diagnostyczne, które się 00:39:52.400 --> 00:39:53.670 nazywa w autyzmie 00:39:53.970 --> 00:39:58.690 specyficzne zainteresowania. Co oznacza tylko tyle, 00:39:58.740 --> 00:40:04.000 że dla osób autystycznych poza ich ulubionymi zabawkami, książkami, 00:40:04.010 --> 00:40:05.120 zainteresowaniami 00:40:05.190 --> 00:40:07.100 na przykład kable, pociągi lub windy 00:40:08.030 --> 00:40:13.670 reszta świata jest nudna. Natomiast, w Polsce nie tylko dorośli, 00:40:13.680 --> 00:40:17.860 nie tylko dzieci, ale również niektórzy specjaliści traktują 00:40:17.930 --> 00:40:21.510 tak zwane specyficzne zainteresowania, czyli hobby de facto 00:40:21.520 --> 00:40:27.720 osób autystycznych jako obsesję i jako 00:40:27.730 --> 00:40:33.990 fiksację. A obsesja i fiksacja to już są składniki zaburzeń 00:40:34.000 --> 00:40:35.430 i chorób psychicznych. 00:40:35.470 --> 00:40:39.220 Jest przekonanie, że z tymi obsesjami, fiksacjami należy walczyć. 00:40:40.180 --> 00:40:44.690 Nie. W przypadku osób autystycznych to właściwie jedyna radość 00:40:44.700 --> 00:40:45.230 w ich życiu. 00:40:45.240 --> 00:40:48.400 To są te właśnie przyjemności najważniejsze 00:40:48.670 --> 00:40:53.640 dla nich, bez których świat, po prostu, byłby czarno biały i papierowy 00:40:53.650 --> 00:40:59.390 i nieciekawy. Więc, pozbawienie takich osób dostępu do ich właściwie 00:40:59.400 --> 00:41:02.720 jedynych, pozytywnych wrażeń w życiu 00:41:02.820 --> 00:41:07.970 znowu skutkuje depresją, zaburzeniami adaptacyjnymi. I ostatnia 00:41:07.980 --> 00:41:13.730 rzecz, która w moim zdaniu, bardzo mocno wpływa na pojawienie 00:41:13.740 --> 00:41:14.590 się depresji. 00:41:14.840 --> 00:41:20.410 To jest ciągła presja. Presja ze strony dorosłych, zarówno rodziców, 00:41:20.530 --> 00:41:26.920 jak i nauczycieli w szkole. Presja na oceny, na to, żeby zachowywać 00:41:26.930 --> 00:41:28.890 się dobrze, odpowiednio. 00:41:29.560 --> 00:41:33.290 No skoro mam autyzm, to jak mam się zachowywać dobrze i odpowiednio 00:41:33.340 --> 00:41:34.130 jeżeli 00:41:35.380 --> 00:41:38.060 mam trudności komunikacyjne z innymi ludźmi. 00:41:38.070 --> 00:41:39.260 To tutaj tego nie będzie. 00:41:39.990 --> 00:41:44.160 Jest nacisk na oceny. No bo przecież ten biedny chłopak, czy dziewczyna 00:41:44.170 --> 00:41:47.060 ma autyzm, coś z niego musi wyrosnąć, to ty się przynajmniej 00:41:47.070 --> 00:41:47.560 ucz. 00:41:48.260 --> 00:41:52.660 Tymczasem, dla osób autystycznych w szkole ta warstwa edukacyjna 00:41:52.670 --> 00:41:56.190 powinna przejść na plan dalszy, ponieważ 00:41:56.970 --> 00:42:00.650 na pierwszy plan wysuwa nam się inna rola szkoły. 00:42:01.750 --> 00:42:04.530 Uspołecznianie, nauka kompetencji społecznych. 00:42:05.290 --> 00:42:08.290 Tutaj mamy słabość większości autystów. 00:42:09.170 --> 00:42:13.560 I na naukę kompetencji miękkich, czyli de facto, uspołecznianie się 00:42:14.040 --> 00:42:17.750 młoda osoba ma tylko czas do mniej więcej wczesnej dorosłości, 00:42:17.760 --> 00:42:22.250 czyli cały okres szkolny. Potem, pewne utarte schematy poznawcze, 00:42:22.870 --> 00:42:26.120 sposoby na pozyskiwanie nowych przyjaźni, rozwiązywanie 00:42:26.130 --> 00:42:28.870 konfliktów ulegają utrwaleniu. 00:42:28.880 --> 00:42:34.570 Już trudniej się tego uczyć osobie dorosłej. I nacisk nie na to, 00:42:34.580 --> 00:42:39.270 co trzeba w szkole też jest przyczyną, jedną z przyczyn depresji 00:42:39.280 --> 00:42:41.650 oraz oczywiście myśli samobójczych. 00:42:43.070 --> 00:42:44.190 Bardzo dziękuję. 00:42:44.400 --> 00:42:49.390 Tak patrzę, że został nam kwadrans. I ja jeszcze Państwa chciałam 00:42:49.400 --> 00:42:54.880 na koniec poprosić, każdego z Państwa o dosłownie kilka zdań 00:42:55.710 --> 00:42:55.940 odpowiedzi 00:42:56.010 --> 00:42:58.620 na takie pytanie, bo 00:42:58.690 --> 00:43:01.960 rozmawiamy dzisiaj o zdrowiu psychicznym dzieci i młodzieży 00:43:02.850 --> 00:43:04.360 na jarmarku. 00:43:04.620 --> 00:43:10.180 Część osób nas uważniej słucha, część sobie spaceruje, je lody. 00:43:11.830 --> 00:43:14.910 Dlaczego o zdrowiu psychicznym dzieci i młodzieży, 00:43:15.040 --> 00:43:20.680 dlaczego jest tak ważne, żebyśmy mówili zawsze i wszędzie? 00:43:22.090 --> 00:43:22.840 Pani doktor. 00:43:27.790 --> 00:43:29.150 No moim zdaniem 00:43:30.480 --> 00:43:35.550 zdrowie psychiczne i satysfakcjonujące życie spowoduje, 00:43:35.560 --> 00:43:41.730 że ludzie, którzy dorastają z takim dobrym samopoczuciem 00:43:41.740 --> 00:43:45.640 no będą tworzyli udane związki, a później ich dzieci też mają 00:43:45.650 --> 00:43:47.730 szansę być dziećmi szczęśliwymi. 00:43:48.200 --> 00:43:50.410 Tak więc ja patrzę z pozycji psychiatry 00:43:50.420 --> 00:43:54.130 oczywiście dzieci i młodzieży. Tak więc, niezmiernie 00:43:54.140 --> 00:43:59.290 ważne jest, że człowiek, który jakoś się spełnia, ma 00:43:59.300 --> 00:44:00.670 poczucie własnej wartości 00:44:00.680 --> 00:44:01.230 no 00:44:01.340 --> 00:44:02.820 będzie też 00:44:03.660 --> 00:44:08.660 jakby takim wzorcem dla kolejnych pokoleń, to jest swoich dzieci. 00:44:08.670 --> 00:44:13.060 Będzie dobrym nauczycielem, lekarzem, psychologiem. 00:44:13.340 --> 00:44:18.460 Prawda, że jest to niezmierne ważne, zwłaszcza, że czasy są trudne. 00:44:18.470 --> 00:44:20.650 Jest dużo wyzwań, dużo lęków. 00:44:21.550 --> 00:44:22.360 Dlatego też 00:44:22.370 --> 00:44:27.920 no nie wyobrażam sobie, że można, po prostu, jakoś pomijać 00:44:27.930 --> 00:44:30.830 tą sferę, czyli sferę zdrowia 00:44:30.870 --> 00:44:32.220 zarówno 00:44:33.390 --> 00:44:38.170 somatycznego jest ważne, prawda. Ale psychika jest niemniej 00:44:38.180 --> 00:44:42.000 ważna i powinna być traktowana na równi poważnie. 00:44:42.900 --> 00:44:44.850 Dziękuję bardzo. A pan, panie Krzysztofie? 00:44:46.230 --> 00:44:50.960 Ja uważam, że właśnie w takim miejscu mówienie wprost i bez ogródek, 00:44:50.970 --> 00:44:55.540 o zdrowiu psychicznym, dzieci, młodzieży, o depresji, o próbach 00:44:55.550 --> 00:44:59.940 samobójczych, nawet jeżeli ktoś tylko przechodzi, czy z psem, 00:44:59.950 --> 00:45:05.580 czy z lodami, czy z czymkolwiek i lekko na to zwróci uwagę, to 00:45:05.590 --> 00:45:10.000 może, nie daj Boże, w przyszłości za miesiąc, za rok, za 10 00:45:10.010 --> 00:45:14.980 lat, gdy w jego rodzinie, wśród jego znajomych taka trudność 00:45:15.390 --> 00:45:16.170 nastąpi 00:45:16.750 --> 00:45:20.550 to, przypominając sobie, co tutaj przez moment usłyszał, będzie 00:45:20.560 --> 00:45:25.510 wiedział, czy to, aby zwrócić się tutaj do ciebie, czy do jakiejkolwiek 00:45:25.520 --> 00:45:29.570 innej organizacji. Czy po prostu otworzyć Facebooka, internet, 00:45:29.900 --> 00:45:35.930 udać się już z mniejszym strachem do lekarza i interweniować 00:45:35.940 --> 00:45:39.150 możliwie wcześniej. Bo w tym momencie przez te parę sekund usłyszałem, 00:45:39.160 --> 00:45:39.710 że to ważne. 00:45:41.300 --> 00:45:46.740 Jasne, teraz chciałam poprosić lewą stronę o zabranie głosu. 00:45:47.010 --> 00:45:51.800 Wiktoria, jak myślisz dlaczego to jest ważne, żeby rozmawiać 00:45:51.810 --> 00:45:53.100 o zdrowiu psychicznym? 00:45:53.180 --> 00:45:56.560 Ja generalnie myślę, że tutaj właśnie w takie okoliczności 00:45:56.570 --> 00:45:57.550 jakie nam towarzyszą 00:45:58.070 --> 00:46:03.800 to są jedne z lepszych, jakie mogliśmy mieć. Generalnie, problemy 00:46:03.840 --> 00:46:06.990 w sferze zdrowia psychicznego powinny być tak samo normalizowane 00:46:07.000 --> 00:46:10.410 może nienormalizowane, ale nagłaśniane i. 00:46:11.640 --> 00:46:15.370 jakby ludzie powinni być tak samo świadomi, jak w sferze fizyczności. 00:46:15.540 --> 00:46:16.980 Bo na przykład, nie wiem, jak boli nas noga 00:46:16.990 --> 00:46:19.990 no to idziemy do lekarza, to jest normalne. I tak samo właśnie 00:46:20.000 --> 00:46:22.390 powinno być ze zdrowiem psychicznym i z problemami, które nam 00:46:22.400 --> 00:46:23.040 towarzyszą. 00:46:23.250 --> 00:46:25.810 Dlatego ja uważam, że taka letnia atmosfera to jest świetny 00:46:25.820 --> 00:46:29.570 moment właśnie, żeby edukować i rozmawiać, bo to jest najważniejsze. 00:46:30.270 --> 00:46:31.310 Jasne, dziękuję. 00:46:31.910 --> 00:46:35.750 Ja tak sobie myślę, że zawsze przykład idzie z góry. I tak, jak wiemy, 00:46:35.760 --> 00:46:40.590 że na rowerze od razu nie pojedziemy, to uczyć się rozmawiania 00:46:40.600 --> 00:46:42.890 o zdrowiu psychicznym też trzeba zacząć. 00:46:42.900 --> 00:46:46.270 I tak, jak myślę sobie, że teraz tutaj rozmawiamy, to, że właśnie 00:46:46.280 --> 00:46:49.650 coś wpadnie do głowy i później sobie przypomnę, to jest jedno. 00:46:49.660 --> 00:46:54.090 Ale też to, jeżeli my zaczniemy z młodzieżą o tym rozmawiać, 00:46:54.220 --> 00:46:58.950 oni też będą się uczyć, jak o tym mówić. Bo jak słyszymy, jak słyszą, 00:46:58.960 --> 00:47:01.310 czasem: nie narzekaj albo dobra, 00:47:01.400 --> 00:47:05.290 to już skończ mówić. Jak nie mamy na to przestrzeni, 00:47:05.520 --> 00:47:09.080 to jak przychodzi co do czego, to skąd oni mają potrafić o tym mówić? 00:47:09.190 --> 00:47:13.740 Musimy w swobodzie też o tym rozmawiać, bo łatwiej jest rozmawiać 00:47:13.750 --> 00:47:17.440 wtedy, kiedy kryzysu nie ma. A dużo ciężej będzie wykorzystać 00:47:17.450 --> 00:47:20.230 te wszystkie umiejętności w kryzysie. I myślę sobie, że takie 00:47:20.240 --> 00:47:23.200 rozmawianie teraz, jak ktoś o tym usłyszy i później porozmawia, 00:47:23.340 --> 00:47:26.540 to jest to uczenie się wzajemnego rozmawiania o zdrowiu psychicznym. 00:47:27.580 --> 00:47:31.890 Jasne. Chciałam Państwu bardzo podziękować, że znaleźli Państwo 00:47:31.900 --> 00:47:37.290 czas w sobotnie, wakacyjne popołudnie, żeby wziąć udział w naszej 00:47:37.300 --> 00:47:37.930 debacie. 00:47:38.300 --> 00:47:42.870 Mam nadzieję, że Państwo, którzy nas słuchali, też wzięli z 00:47:42.880 --> 00:47:47.290 tej naszej rozmowy każdy to, co chciał. Także, życzę Państwu 00:47:47.300 --> 00:47:49.690 miłego popołudnia i raz jeszcze dziękuję.