Na początku chciałem przywitać wszystkich Państwa i podziękować
Państwu przede wszystkim za pamięć. To miejsce jest dla
nas szczególnie w Gdańsku ważne.
Wiecie Państwo, Gdańsk to nie tylko Westerplatte, Gdańsk to
i harcerze Gdańsk to i kładki, czyli Victoriaschule i wiele,
wiele innych miejsc, gdzie się zaczęło.
Także nasze Westerplatte jest naprawdę ogromne.
Chciałbym przypomnieć, że spotykamy się tutaj,
bo to miejsce, gdzie tak naprawdę toczyła się walka z cywilnymi
Polakami. Z tymi wszystkimi, którzy zostali zakwalifikowani
jako osoby niebezpieczne dla Państwa, dla Rzeszy niemieckiej
trafili tutaj już w pierwszych
można powiedzieć godzinach 1 września.
Pamiętacie Państwo było tych osób tak naprawdę tysiące,
zostało to dosyć precyzyjnie opracowane.
Cały czas musimy o tej Victoriaschule pamiętać.
Victoriaschule to miejsce, które tak naprawdę miało służyć
edukacji, a gdzieś tam zrobiło się tak, że niekoniecznie edukacja
zdominowała to miejsce we wrześniu 39. roku
Bardzo się cieszę, że mimo że niestety przedstawicieli
Polonii już praktycznie z nami nie ma.
W ubiegłym roku też odeszły kolejne dwie osoby, które były z
tamtych czasów
można powiedzieć i o tym pamiętały bezpośrednio,
natomiast jesteśmy, jakby ciągle zaangażowani w rozwijanie
tej pamięci.
Bo to pamięć jest najistotniejsza, jeśli chodzi o to miejsce.
Nasze działania muszą wpisywać się w to, co robimy generalnie
dla Miasta Gdańska.
Ważne, żebyśmy pamiętali, że Victoriaschule.
To miejsce, które tak naprawdę było miejscem kaźni dla osób,
które były po prostu Polakami.
Polacy Gdańscy, bo tak to nasze środowisko się
prosiło tytułować.
To nie Polonia Gdańska tylko Polacy Gdańscy.
Polonia to na obczyźnie, a oni byli u siebie. Także jeszcze raz
Państwa witam serdecznie. Chciałbym, żebyśmy jak zwykle poświęcili
trochę czasu również na wspólną modlitwę.
Także bardzo proszę Ojca Tomasza, który od wielu, wielu już
lat tutaj z nami jest na tych uroczystościach o poprowadzenie
krótkiej modlitwy.
Panie Piotrze, dziękuję.
Szanowni Państwo, zanim przystąpimy do modlitwy...
Padają słowa o historii jasne dla wielu z nas, tak jak dla mnie
to historia dosyć odległa.
Ale są osoby, dla których to jest cały czas
owszem historia, ale żywa. Dokładnie wczoraj, dziś przed piętnastoma
minutami rozmawiałem z Panem Zygmuntem Ostrowskim z Paryża.
To jego Ojciec jako jeden z pierwszych został tu przywieziony
przez Niemców aresztowany, wywieziony do Stutthofu i tam przez
Niemców zamęczony.
Dla niego to jest historia żywa, to nie jest coś, co odeszło. Coś,
co jest w nim cały czas.
Wczoraj, kiedy patrzyłem na swój telefon, usiłował dzwonić,
nie byłem w stanie odebrać.
Byłem w kościele, ale widać było, jak mu zależy, ponieważ
serce gdzieś jego się kołatało,
kiedy przyprowadziłem go przez paru laty czy kilkunastu
już laty tu na to miejsce.
Wewnątrz rozpłakał się.
To historia wciąż żywa.
My możemy się pomodlić, nawet powinniśmy się pomodlić.
Ludzie, często to, co im pozostawało, to modlitwa w tych kazamatach.
W tych podziemiach, a potem męczeni wywożeni do obozów
zagłady.
Dobrze, że pamiętamy o modlitwie. Źle, kiedy zamienia się
tylko w jakąś minutę ciszy, bo
mamy do kogo się modlić, do kogo się odnieść i czyńmy to, przypominajmy,
że człowieka
kres nie jest wtedy, kiedy ktoś go zgładzi,
ale człowiek żyje wiecznie i modlimy się o to, o ten wieczny
odpoczynek, ale o życie wieczne dla tych, którzy odeszli. Dla
tych, którzy po prostu byli Polakami, wywożono ich tu, męczono,
dlatego, że byli Polakami. Mówili po polsku, myśleli po polsku,
chcieli być Polakami,
a bardzo często bardzo głęboko wierzącymi ludźmi. Tylko na
początku pomódlmy się za tych, których tu przywieziono, na
to miejsce, których tu męczono, potem mordowano.
Prosimy dla nich o dar życia wiecznego.
Także dla tych, którzy odeszli, zginęli w innych miejscach,
zostali pomordowani, dzięki którym możemy myśleć po polsku,
mówić po polsku, czuć po polsku, modlić się po polsku.
Ojcze nasz, któryś jest w niebie święć się imię Twoje, przyjdź królestwo Twoje,
bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi, chleba naszego powszedniego
daj nam dzisiaj. I odpuść nam nasze winy, jako i my
odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wódź nas na pokuszenie,
ale nas zbaw ode złego. Zdrowaś Mario, łaski pełna Pan z Tobą
Błogosławionaś Ty między niewiastami I błogosławiony owoc
żywota Twojego, Jezus.
Święta Mario, Matko Boża módl się za nami grzesznymi
teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen. Wieczny odpoczynek
racz im dać, Panie.
Wieczny odpoczynek, racz im dać, Panie.
Niech odpoczywają w pokoju wiecznym.
Pomódlmy się też o pokój.
Wydawało się, że te okrutne rzeczy mamy za sobą. Te straszne wojny,
wizje wojen.
Widzimy jak blisko,
jak obok nas toczą się zacięte boje, módlmy się o pokój. pokój
na Ukrainie, pokój na świecie, bezpieczeństwo też dla naszej
Ojczyzny, dla Polski.
Pomódlmy się modlitwą franciszkańską, gdzie jest głębokie wołanie
o pokój, ale pokój, który też płynie z pięknego serca.
Dobry Panie, uczyń z nas narzędzia Twojego pokoju,
abyśmy siali miłość, tam gdzie panuje nienawiść;
wybaczenie, tam gdzie panuje krzywda;
wiarę, tam gdzie panuje zwątpienie;
nadzieję, tam gdzie panuje rozpacz;
światło, tam gdzie panuje mrok;
radość, tam gdzie panuje smutek.
Spraw, abyśmy mogli nie tyle szukać pociechy, co pociechę dawać;
nie tyle szukać zrozumienia, co rozumieć;
nie tyle szukać miłości,
co kochać;
albowiem dając – otrzymujemy, wybaczając – zyskujemy przebaczenie,
a umierając, rodzimy się do wiecznego życia.
Przez Jezusa Chrystusa Pana naszego.
Amen.
Bardzo dziękuję Ojcu Tomaszowi.
Chciałem jeszcze prosić o kilka słów Pana Prezydenta Piotra
Grzelaka, który też od wielu, wielu już lat jest tutaj z nami.
Bądź to również tradycja rodzinna.
Dzisiaj tak się składa, że również jest mój Tata, więc jest
to tradycja, nasza rodzinna.
Tutaj pradziadek był w Viktoriaschule.
Panie Piotrze przede wszystkim chciałbym serdecznie podziękować,
że gromadzi nas Pan tutaj co roku i że ta pamięć jest nie tylko
kultywowana, ale rozwijana. Drodzy Kombatanci, Szanowni
Państwo.
Na Pomorskiej Drodze Krzyżowej Viktoriaschule to jedna z ważniejszych
stacji męczeńskiej śmierci dziesiątek tysięcy Polaków. Przedstawicieli
Polaków w Gdańsku, Kaszubów, Pomorzan.
Sprawcami zbrodni na Polakach nie byli wyspecjalizowani w
zabijaniu żołnierze.
To byli zwyczajni Niemcy z oddziałów Selbstschutzu. Do tych oddziałów
we wrześniu 1939
roku wstąpiło blisko 40 tysięcy pomorskich Niemców.
Ofiary
więc często znały swoich oprawców.
To dlatego tamta krwawa pomorska jesień przeszła do historii
jako Zbrodnia Sąsiedzka.
Okupanci działali niezwykle precyzyjnie.
Według wcześniej opracowanego planu mieli przygotowane listy
proskrypcyjne tych, którzy się na tych listach znajdowali,
wyciągano z domów i doprowadzono do prowizorycznych więzień
i obozów.
Tam bito ich, katowano, nierzadko rozstrzeliwano.
Victoriaschule to miejsce szczególne
bo nierzadko stanowiące kulminacje wyjątkowo trudnej walki
o zachowanie polskiej tożsamości w brunatniejącym stopniowo
od lat 30' Gdańsku.
Chcemy w naszym mieście o tym przypominać.
Także dlatego, by powracające uproszczenia i manipulacje
nie miały szansy przykryć prawdy o bohaterstwie naszych babć
i dziadków. O bohaterstwie, które nie rozpoczęło się w
1939 roku, ale wypełniało
codzienność długo, długo wcześniej.
Polski patriotyzm niósł za sobą najpierw nieprzyjemności,
stopniowo przeradzające się w przemoc, pozbawianie dachu nad
głową
aż po zesłanie do obozu koncentracyjnego i śmierć.
Nie byli żołnierzami.
Byli cywilami, a mimo to ginęli.
Oddając część pamięci naszych przodków, bądźmy im wdzięczni
za współczesny dumny Polski Gdańsk.
Jeszcze przed przystąpieniem do składania wiązanek.
Taka informacja dla Państwa. Mamy w tej chwili myślę,
będziemy realizować...
Ja wiem, że to może nieco późno, z pomocą koleżanki, Pani Klimczak,
która tutaj się za chwilę Państwu przedstawi,
chcielibyśmy rozpocząć proces po raz kolejny...
Ja wiem, że już wielokrotnie było to robione. ...zbierania
wspomnień, ale już tych kolejnych pokoleń po tych, którzy tutaj
byli, jeśli bylibyście Państwo
zainteresowani, żeby poopowiadać trochę o tym, co opowiadali dziadkowie
rodzice, jesteśmy zainteresowani, żeby do naszego muzeum,
czyli strefy historycznej, jak najwięcej takich informacji
udało się dla nas zebrać.
Oczywiście robimy to już wiele lat, bo od roku 1987
sporządzane były biogramy Polaków
Gdańskich, których duża część jest już opracowana i wspólnie
mam nadzieję z Muzeum Gdańska
już niedługo będziemy mogli to zrealizować, bo to też ważne.
Tych informacji na temat
tego co tutaj się działo jest dużo, jest ona w dużej ilości
dostępna tylko nieco nieuporządkowana i tego typu projekty
służą temu, żeby to zachować
mimo wszystko w pamięci, bo jednak to co na papierze to pozostaje,
musimy o tym pamiętać. Także bardzo proszę, mogę prosić na chwileczkę?
Pani współpracuje z naszym muzeum od pewnego czasu
i chciałbym, żebyście Państwo tą osobę zapamiętali. To do niej
z takimi sprawami, jest specjalistką
od tego. Bardzo proszę, dwa słowa.
Dzień dobry Państwu.
Przede wszystkim chciałabym Państwu podziękować, że Państwo
jesteście, bo bez Państwa, bez Państwa rodzin, takich osób
jak ja dzisiaj by tu nie było.
Mówilibyśmy w innym języku,
pewnie byłoby zupełnie inaczej.
Macie ogromny wkład w ogóle w rozwój edukacji, szkolnictwa,
wszystkiego.
A ja jako osoba, która ukończyła Uniwersytet Gdański, osoba,
która mieszka tu całe życie, zawsze o was myślę z ogromną sympatią,
z ogromną wdzięcznością.
Chociaż pierwszy raz mam przywilej stanąć przed Państwem.
Mam na imię Natalia.
Jestem historykiem, mam taką w sobie gdzieś takie pragnienie
zachowania wspomnień, takich trochę mniej popularnych.
Co mam tu na myśli?
Zwykle wszyscy, którzy zapisują historię, skupiają się na
takich rzeczach...
Bohaterowie, wielkie wydarzenia, doniosłe momenty, a mnie
ciekawią takie również zwykłe rzeczy.
Co Państwa rodziny lubiły jeść, z czego się śmiały, jakiej
muzyki słuchały? Takie życie codzienne mieszkańca Miasta Gdańska,
wcześniej Wolnego Miasta Gdańska.
Oto będę Państwa
pytała, więc proszę się nie dziwić, jak pytania będą trochę dziwne,
trochę zaskakujące i pewnie nietuzinkowe, ale myślę, że niezwykle
ważne jest to, żeby dla tych, którzy nie będą pamiętali ani Państwa,
ani mnie, ani najmłodszej osoby, która tu gdzieś krąży, żeby
zachować pamięć po tych ludziach.
Dziękuję Państwu.
Ja bardzo cieszę się z tej inicjatywy, bo zwykłym życiem codziennym,
zwłaszcza XIX. i początku XX. wieku w Gdańsku
niewiele osób się zajmowało, nie licząc Świętej Pamięci
Brunona Zwarry i paru jeszcze innych autorów, których moglibyśmy
znaleźć. Lata wcześniejsze zostały dosyć precyzyjnie opracowane
w literaturze, natomiast tutaj mamy szansę także bardzo proszę
kontakt będzie możliwy
przez muzeum strefa historyczna Wolne Miasto Gdańsk albo
oczywiście przez Towarzystwo Przyjaciół Gdańska, które
od ponad 50 lat funkcjonuje i pracuje na rzecz
Gdańska.
Ja Państwu dziękuję. Bardzo, proszę
możemy przystąpić do uroczystości składania wieńców i wiązanek.
Bardzo proszę.
Szanowni Państwo, złożenie wiązanek kwiatów to ostatni element
naszego dzisiejszego spotkania.
Jeszcze raz serdecznie Państwu dziękuję za przybycie i cóż,
zapraszam za rok jak zwykle ta tradycja musi być przez nas podtrzymana.
Dziękuję bardzo.
Zapraszam jednocześnie tych wszystkich, którzy nie byli jeszcze
do odwiedzenia naszego muzeum.
Strefa Historyczna Wolne Miasto Gdańsk to również ogromny zbiór pamiątek
po Polakach Gdańskich, które eksponujemy. Długa 25/27
tuż przy Zielonej Bramie.
Dziękuję Państwu raz jeszcze za przybycie.