WEBVTT 00:00:09.300 --> 00:00:10.740 Tak. 00:00:18.310 --> 00:00:20.440 Ten podcast nazywa się Jestem z Gdańska. 00:00:20.450 --> 00:00:24.800 Rozmowy Agnieszki Michajłow, a w studiu Tomasz Snarski, prawnik, 00:00:24.810 --> 00:00:29.500 poeta, dyrektor artystyczny Festiwalu Wilno w Gdańsku, który 00:00:29.690 --> 00:00:33.840 mówi o sobie wileński gdańszczanin. Dzień dobry. Witam w studiu 00:00:33.870 --> 00:00:36.680 Dzień dobry. Co to znaczy wileński gdańszczanin? Albo gdańszczanin, 00:00:36.690 --> 00:00:38.010 albo człowiek z Wilna? 00:00:38.150 --> 00:00:38.830 Właśnie nie. 00:00:38.840 --> 00:00:40.940 Gdańsk jest wyjątkowym miastem na świecie. 00:00:40.950 --> 00:00:42.600 W ogóle najlepszym miastem na świecie. 00:00:42.810 --> 00:00:44.760 Co najmniej z dwóch powodów. 00:00:44.820 --> 00:00:49.280 Po pierwsze dlatego, że jest festiwal Wilno w Gdańsku, a po 00:00:49.290 --> 00:00:52.820 drugie dlatego, że właśnie w Gdańsku każdy może czuć się u siebie 00:00:53.570 --> 00:00:56.820 i odkrywać tożsamość swojej rodziny zarówno z przeszłości, 00:00:57.170 --> 00:00:59.520 jak i, jeśli jest teraz na przykład emigrantem, 00:00:59.570 --> 00:01:01.140 obecnie, z teraźniejszości. 00:01:01.230 --> 00:01:02.300 I to jest wyjątkowe. 00:01:02.570 --> 00:01:06.420 Wilno jest bardzo podobne, jest wiele analogii dotyczących 00:01:06.430 --> 00:01:09.140 wielokulturowości pomiędzy Gdańskiem a Wilnem, natomiast 00:01:09.150 --> 00:01:14.140 właśnie to jest piękne, że w Gdańsku po drugiej wojnie światowej 00:01:14.150 --> 00:01:15.900 nastąpiła wymiana ludności. 00:01:16.090 --> 00:01:19.180 Ta ludność pochodziła z różnych terenów, z różnych obszarów 00:01:19.210 --> 00:01:22.960 no, a dzisiaj mamy taką sytuację, że Gdańsk odkrywa tą także 00:01:22.970 --> 00:01:25.090 swoją już powojenną wielokulturowość, 00:01:25.270 --> 00:01:28.470 chociaż ludności etnicznie polskiej, to pochodzącej z różnych 00:01:28.480 --> 00:01:32.930 obszarów, z różnych terenów. Każdy może o niej rozmawiać, każdy 00:01:32.940 --> 00:01:34.510 może się do tego odwoływać. 00:01:34.520 --> 00:01:37.650 Ja bym powiedział nawet więcej, jeśli by jakiekolwiek miasto 00:01:37.660 --> 00:01:41.890 na świecie chciało powiedzieć tak: możesz być tylko moim mieszkańcem, 00:01:41.900 --> 00:01:44.610 jeśli utniesz swoją przeszłość, swoją historię, tożsamość, 00:01:44.840 --> 00:01:46.250 to to by była bardzo zła droga. 00:01:46.590 --> 00:01:50.080 Właśnie to, co jest w Gdańsku, że jesteśmy z różnych stron, to 00:01:50.090 --> 00:01:54.160 jest i określenie stolica Kaszub, są i wileńscy 00:01:54.170 --> 00:01:57.480 gdańszczanie, są ludzie z różnych stron Polski, którzy 00:01:57.490 --> 00:02:01.010 po wojnie przyjechali i każdy im bardziej odkryje także swoją 00:02:01.020 --> 00:02:01.410 przeszłość, 00:02:01.420 --> 00:02:04.350 tym bardziej właśnie będzie gdańszczaninem z tej różnorodności. 00:02:04.360 --> 00:02:05.540 Dla mnie to jest oczywiste. 00:02:05.650 --> 00:02:08.660 O tym będziemy jeszcze rozmawiać. Pan od kilku lat jest dyrektorem 00:02:08.670 --> 00:02:11.880 artystycznym festiwalu Wilno w Gdańsku. 00:02:11.890 --> 00:02:15.380 Ta impreza niedługo, we wrześniu w Gdańsku. 00:02:16.620 --> 00:02:18.230 Co pana do tego skłoniło? 00:02:18.240 --> 00:02:21.760 Prawnik, poeta, człowiek, który właściwie zajmuje się nauką, 00:02:22.040 --> 00:02:27.830 nagle zajął się festiwalem, który dla przeciętnego 00:02:27.840 --> 00:02:31.450 odbiorcy głównie kojarzył się kiedyś z 00:02:31.460 --> 00:02:37.190 jarmarkiem. Odpowiedź jest nie taka prosta, ale myślę 00:02:37.200 --> 00:02:42.410 też dość może zabrzmieć, że dość prosta. Po prostu 00:02:42.420 --> 00:02:44.250 z miłości do Wilna i do Gdańska. 00:02:44.500 --> 00:02:46.510 Rzeczywiście od dziewiętnastu lat 00:02:46.560 --> 00:02:50.070 jest organizowany przez miasta partnerskie Festiwal Wilno w Gdańsku. 00:02:50.080 --> 00:02:52.810 Jest to interdyscyplinarne wydarzenie, które odbywa się najpierw 00:02:52.820 --> 00:02:53.510 w Gdańsku, 00:02:53.640 --> 00:02:58.050 potem odbywają się także podobne wydarzenia kulturalne w Wilnie, 00:02:58.060 --> 00:02:59.750 gdzie Gdańsk jest prezentowany w Wilnie. 00:02:59.980 --> 00:03:02.520 To jest oczywiście dowód wspaniałego partnerstwa dwóch miast, 00:03:02.560 --> 00:03:05.530 ale tak naprawdę w Gdańsku i w Wilnie mieszkają ludzie, których 00:03:05.540 --> 00:03:08.870 łączą żywe więzi przyjaźni i współpracy kulturalnej. 00:03:09.200 --> 00:03:12.920 I gdy zaproponowano mi poprowadzenie tego festiwalu 00:03:12.930 --> 00:03:16.230 w funkcji dyrektora artystycznego, to szczerze 00:03:16.240 --> 00:03:17.320 powiem, nie wahałem się 00:03:17.370 --> 00:03:21.760 ani przez chwilę z tego powodu, że nie ma bardziej idealnego 00:03:21.770 --> 00:03:24.920 miejsca do pokazania tego, że gdańskie Wilno to nie jest tylko 00:03:24.930 --> 00:03:26.780 jakaś taka typowa umowa partnerska. 00:03:26.890 --> 00:03:29.620 Ale że to są ludzie, którzy na co dzień ze sobą współpracują, 00:03:29.630 --> 00:03:33.080 są żywe więzi i można to przenieść na następne pokolenia, bo 00:03:33.090 --> 00:03:36.040 tu rzeczywiście tak jak pani słusznie zauważyła, najczęściej 00:03:36.050 --> 00:03:38.700 kojarzy się festiwal z jarmarkiem wileńskim. 00:03:38.710 --> 00:03:41.820 To jest stała, tradycyjna, nieodłączna część, ale też proszę 00:03:41.830 --> 00:03:47.100 zauważyć, że także w poprzednich edycjach, od zawsze niemal 00:03:47.290 --> 00:03:48.590 są obecne wydarzenia 00:03:48.650 --> 00:03:51.740 kulturalne. Przyjeżdżają ludzie kultury, filmowcy, muzycy, 00:03:51.980 --> 00:03:55.640 literaci, także sztuka ludowa szeroko reprezentowana 00:03:55.650 --> 00:04:00.820 jest bardzo interesująca i dzięki temu można powiedzieć, 00:04:00.830 --> 00:04:05.860 że wychodzimy nie tylko od wąskiego spotkania takiego handlowego, 00:04:05.960 --> 00:04:10.440 ale tak naprawdę tworzymy przestrzeń 00:04:10.470 --> 00:04:13.940 spotkania ludzi z różnych stron. 00:04:13.990 --> 00:04:18.700 U pana to Wilno, to skąd? Z domu rodzinnego. 00:04:18.710 --> 00:04:20.260 Moja babcia urodziła się w Wilnie 00:04:20.310 --> 00:04:24.360 jeszcze przed wojną, przyniosła te tradycje wileńskie 00:04:24.370 --> 00:04:27.280 od zawsze wiedziałem, że znaczna część mojej rodziny pochodzi 00:04:27.290 --> 00:04:31.260 z Wilna, z Wileńszczyzny, z Litwy z tamtych stron. Kiedy 00:04:31.270 --> 00:04:33.420 byłem dzieckiem, babcia zabrała mnie też na pielgrzymkę do 00:04:33.430 --> 00:04:33.710 Wilna. 00:04:33.720 --> 00:04:37.320 Wtedy po raz pierwszy pokazała mi Wilno, a już potem, gdy rozpocząłem 00:04:37.330 --> 00:04:41.120 taką świadomą też drogę literacką, związałem się ze środowiskiem 00:04:41.130 --> 00:04:45.360 poetyckim, festiwalem maj nad Wilią, kwartalnikiem Znad Wilii, 00:04:45.400 --> 00:04:47.830 także sprawami Polaków na Litwie 00:04:47.880 --> 00:04:50.800 jako prawnik swego czasu się zajmowałem więc to w taki pewien sposób 00:04:50.810 --> 00:04:51.530 naturalny, 00:04:51.840 --> 00:04:55.430 naturalnie wzrastało i pogłębiało się we mnie, a 00:04:55.440 --> 00:04:56.410 dzisiaj też Wilno 00:04:56.420 --> 00:04:59.620 to nie jest dla mnie tylko historia, ale tak naprawdę codzienność. 00:04:59.630 --> 00:05:02.650 Jestem też wolontariuszem wileńskiego hospicjum prowadzonego 00:05:02.660 --> 00:05:06.210 przez siostry Michael, członkiem stowarzyszenia Naukowców 00:05:06.220 --> 00:05:07.050 Polaków z Litwy. 00:05:07.340 --> 00:05:10.740 Bardzo często jestem w Wilnie, my naprawdę tak, tak naprawdę 00:05:10.750 --> 00:05:15.150 to przez cały rok różne działania, czy to społeczne, czy naukowe, 00:05:15.160 --> 00:05:19.790 czy kulturalne, czy takie życie zwykłe, prywatne prowadzimy 00:05:20.020 --> 00:05:22.490 z moimi przyjaciółmi i znajomymi z Wilna. 00:05:22.710 --> 00:05:25.980 Więc to jest na codzień, no i i to jest piękne, bo gdyby to była 00:05:25.990 --> 00:05:30.160 tylko przeszłość, no, to to nie byłoby takie wartościowe. 00:05:30.170 --> 00:05:34.200 Obserwuje się takie wycieczki takie trochę sentymentalne 00:05:34.590 --> 00:05:37.780 Polaków do Wilna. Przed wojną 00:05:37.790 --> 00:05:43.110 to były też takie wycieczki Polaków do Lwowa, ale młodzi 00:05:43.120 --> 00:05:47.560 ludzie też jeżdżą do Wilna? Jeżdżą, jeździ ich coraz więcej. 00:05:47.930 --> 00:05:51.130 I to jest właśnie też takie zadanie i festiwalu, ale też moja 00:05:51.140 --> 00:05:54.800 taka osobista idea czy potrzeba 00:05:55.120 --> 00:05:59.650 żeby tą tradycję przeszłości wileńskiej przekuć z sentymentu, 00:05:59.780 --> 00:06:03.590 w rzeczywistość i w przyszłość. Muszę powiedzieć, że wśród 00:06:03.840 --> 00:06:07.780 młodych Litwinów jest ogromne zainteresowanie Gdańskiem 00:06:07.790 --> 00:06:09.830 nie tylko Polską ogólnie, ale Gdańskiem, 00:06:10.000 --> 00:06:13.450 Trójmiastem całym, tym, co się u nas dzieje. 00:06:13.720 --> 00:06:17.300 Współczesna kultura litewska, młodzieżowa, zespoły, jest na 00:06:17.330 --> 00:06:18.510 niesamowitym poziomie. 00:06:18.520 --> 00:06:22.630 Liczba zespołów, które tam grają rewelacyjną muzykę, 00:06:22.640 --> 00:06:24.650 naprawdę przekracza najśmielsze oczekiwanie. 00:06:24.660 --> 00:06:26.250 Wydawałoby się, że małe państwo, 00:06:26.510 --> 00:06:30.480 niewielkie, a ma naprawdę wielki potencjał. I teraz 00:06:30.490 --> 00:06:34.620 a propos tych wycieczek. Nie, dzisiaj relacje takie gdańsko- 00:06:34.630 --> 00:06:37.680 wileńskie to nie są głównie sentymentalne wycieczki. To ktoś, 00:06:37.890 --> 00:06:40.400 to jest takie stereotypowe ujęcie i patrzenie. 00:06:40.530 --> 00:06:44.780 Natomiast tak naprawdę to są wyjazdy do zapoznania się ze współczesną 00:06:44.790 --> 00:06:45.760 sztuką litewską, 00:06:45.800 --> 00:06:49.560 odwiedzenie jednej z najpiękniejszych stolic Europy, jaką jest Wilno. 00:06:49.770 --> 00:06:53.060 Często ludzie jeżdżą też na Litwę kowieńską, do Kowna czy nad 00:06:53.100 --> 00:06:55.020 nad morze litewskie. 00:06:55.210 --> 00:06:56.950 Z kolei młodzi Litwini tu przyjeżdżają 00:06:57.010 --> 00:07:00.580 na wakacje. to są studenci u nas na uniwersytecie medycznym, na 00:07:00.590 --> 00:07:04.180 Uniwersytecie Gdańskim, mamy mnóstwo studentów, którzy z Wilna 00:07:04.190 --> 00:07:07.600 na przykład przyjeżdżają na studia do Polski, więc to już zupełnie 00:07:07.710 --> 00:07:08.540 inaczej 00:07:08.550 --> 00:07:12.040 można dzisiaj patrzeć na te relacje, tak po prostu normalnie 00:07:12.070 --> 00:07:14.740 ja bym powiedział, po europejsku. Nie trzeba mieć 00:07:14.750 --> 00:07:17.840 na szczęście dzięki Unii Europejskiej paszportu, można 00:07:17.850 --> 00:07:21.300 po prostu przejechać i w zasadzie nawet nie przekracza się granicy 00:07:21.310 --> 00:07:22.840 albo tylko symboliczną granicę. 00:07:22.850 --> 00:07:26.240 A kiedy był ostatnio pan w Wilnie? Ostatnio byłem 00:07:27.030 --> 00:07:29.980 około miesiąca temu. Bo ja byłam bardzo wiele, wiele lat temu 00:07:29.990 --> 00:07:33.630 i pamiętam, ale byłam też raz, i pamiętam takie uderzało mnie, 00:07:33.660 --> 00:07:37.100 bardzo piękne miasto, ale uderzało mnie to, że bardzo 00:07:37.110 --> 00:07:39.920 wiele zabytków wyglądało na odnowione, 00:07:39.930 --> 00:07:45.000 ale jakby znowu trochę w takim stanie niszczejącym, ale z drugiej 00:07:45.010 --> 00:07:45.280 strony 00:07:45.290 --> 00:07:47.600 no myślę, że to jest ciągle rozwijające się miasto. Jak dzisiaj 00:07:47.610 --> 00:07:48.900 wygląda Wilno? 00:07:48.910 --> 00:07:50.320 Dzisiaj wygląda przepięknie. 00:07:50.330 --> 00:07:54.660 Naprawdę Stare Miasto jest odnowione w przeważającej mierze. 00:07:54.870 --> 00:07:57.700 Oczywiście pozostało nieco kościołów starych 00:07:57.770 --> 00:08:01.420 Które w czasach sowieckich no były bardzo źle traktowane, były 00:08:01.430 --> 00:08:05.920 zamieniane w więzienia, w magazyny, po prostu zdesakralizowane 00:08:05.930 --> 00:08:08.320 totalnie i to jest problem, którego my w Polsce na przykład nie 00:08:08.330 --> 00:08:08.900 znaliśmy. 00:08:08.910 --> 00:08:11.600 No w Gdańsku mieliśmy zrujnowane kościoły, trzeba je było odbudować 00:08:11.610 --> 00:08:15.080 od początku, ale gdy już je odbudowano, to one pełniły 00:08:15.090 --> 00:08:16.520 funkcje sakralne. 00:08:16.790 --> 00:08:19.300 To co w Wilnie było, w Związku Radzieckim 00:08:19.310 --> 00:08:22.350 to jest dla nas często nie do pojęcia, więc to nie tak 00:08:22.630 --> 00:08:26.820 Paradoksalnie można powiedzieć, że trudniej odbudować, czy 00:08:26.830 --> 00:08:28.020 przywrócić do świetności 00:08:28.030 --> 00:08:28.480 coś, co 00:08:28.720 --> 00:08:32.210 zachowało się, ale było niszczone systematycznie przez lata 00:08:32.220 --> 00:08:35.770 po wojnie niż coś, co zostało całkowicie zrujnowane, od nowa 00:08:35.970 --> 00:08:37.120 i to może być problemem. 00:08:37.130 --> 00:08:41.450 Natomiast no dzisiaj proszę mi wierzyć, Wilno rozwija się 00:08:41.460 --> 00:08:45.770 bardzo dynamicznie, jest po prostu europejską stolicą, która 00:08:45.780 --> 00:08:47.390 nie musi się niczego wstydzić. 00:08:47.610 --> 00:08:53.350 Na ulicach winna można usłyszeć litewski i polski, także 00:08:53.360 --> 00:08:56.970 rosyjski, czasem ukraiński, białoruski, ale bardzo często 00:08:56.980 --> 00:08:59.020 też angielski, francuski, włoski. 00:08:59.080 --> 00:09:04.390 Często jak jeżdżę do Wilna, to też jakoś tak. 00:09:04.400 --> 00:09:07.500 na przykład Japończycy sobie upatrzyli Wilno i tam często jeżdżą, 00:09:07.710 --> 00:09:10.960 jakiś taki ich ten punkt na mapie, więc ludzie z całego świata. 00:09:11.250 --> 00:09:12.070 To jest po prostu 00:09:12.080 --> 00:09:15.640 dzisiaj wielokulturowe miasto, które jest stolicą niepodległego 00:09:15.650 --> 00:09:18.640 państwa litewskiego. Jest znaczna część mieszkańców także 00:09:18.950 --> 00:09:23.260 cały czas polska, która rozwija swoją tożsamość, kulturę, 00:09:23.270 --> 00:09:26.440 którzy razem żyją. W Wilnie się mówi, że jak jesteś naprawdę 00:09:26.450 --> 00:09:29.840 z Wilna, to mówisz po litewsku, po polsku i po rosyjsku. 00:09:29.930 --> 00:09:32.180 Znasz to po prostu, to nie jest ci obce, 00:09:32.190 --> 00:09:35.540 ta wielokulturowość. Wiele nas łączy, ale trochę nas jednak dzieli 00:09:35.590 --> 00:09:36.560 i ten problem 00:09:36.600 --> 00:09:38.860 sam pan powiedział, że się pan w to angażował, 00:09:38.870 --> 00:09:40.730 to była 00:09:40.740 --> 00:09:46.360 petycja w sprawie nazw, nazwisk? To znaczy już 00:09:46.370 --> 00:09:48.220 nas właśnie coraz mniej dzieli, 00:09:48.230 --> 00:09:51.580 niedawno na Litwie została przyjęta ustawa, częściowo rozwiązująca 00:09:51.590 --> 00:09:55.390 problem pisowni nielitewskich nazwisk, bo rzeczywiście 00:09:55.400 --> 00:09:58.320 no tak jak mamy to przyjęte chociażby u nas w Polsce, 00:09:58.330 --> 00:10:00.940 jeżeli mamy język kaszubski, który jest językiem regionalnym 00:10:00.950 --> 00:10:02.180 i pomocniczym, no to mamy 00:10:02.260 --> 00:10:05.910 dwujęzyczne nazwy miejscowości. Nie mamy z tym jakby problemu. 00:10:06.020 --> 00:10:06.550 Na Litwie 00:10:06.560 --> 00:10:11.150 rzeczywiście powstał duży problem z pisownią w oryginale 00:10:11.330 --> 00:10:15.710 nazwisk w języku ojczystym. Bo to warto zrozumieć - Polacy 00:10:15.720 --> 00:10:18.650 na Litwie to nie jest jakaś Polonia, to nie są ludzie, którzy sobie 00:10:18.660 --> 00:10:22.310 wyjechali żeby tam mieszkać, żyć i pracować, tylko to są ludzie, 00:10:22.320 --> 00:10:28.010 którzy jakby zostali w pewien sposób pozostawieni 00:10:28.020 --> 00:10:31.630 sobie tam, przy czym to warto też podkreślić to Litwa jest ich 00:10:31.640 --> 00:10:32.220 ojczyzną, 00:10:32.570 --> 00:10:36.420 a Polska macierzą, więc oni są pełnoprawnymi obywatelami państwa 00:10:36.430 --> 00:10:38.820 litewskiego, tylko narodowości polskiej. 00:10:39.130 --> 00:10:42.780 No i teraz można sobie zadać pytanie, czy chcielibyśmy będąc 00:10:42.790 --> 00:10:45.690 mniejszością w jakimkolwiek państwie, tu nie chodzi o kwestie 00:10:45.720 --> 00:10:46.790 00:10:46.840 --> 00:10:50.110 narodowościowe tylko takie prawno - człowiecze bardzo, czy 00:10:50.120 --> 00:10:54.010 chcielibyśmy, żeby nam zmieniano nasz imię i nazwisko, które 00:10:54.020 --> 00:10:54.510 nosimy? 00:10:54.520 --> 00:10:57.730 Właśnie mówiliśmy o tych tradycjach rodzinnych, o pokoleniach, 00:10:57.760 --> 00:10:58.570 czy też nie. 00:10:58.860 --> 00:11:02.790 No niestety na Litwie była taka sytuacja z tymi zapisami, że 00:11:02.800 --> 00:11:06.130 te nazwiska zapisywano w formie litewskiej różne. 00:11:07.600 --> 00:11:10.780 Pan by się nazywał Snarskas? Albo Snarskis raczej. 00:11:11.010 --> 00:11:14.170 Chociaż akurat tutaj też jeszcze trzeba wyróżnić dwie sprawy, 00:11:14.180 --> 00:11:18.310 to znaczy reguły języka litewskiego, które na przykład 00:11:18.320 --> 00:11:21.530 obcokrajowcom nakazują zmienić w materiale prasowym albo w 00:11:21.540 --> 00:11:25.590 książce nazwisko tu można powiedzieć, jest to w porządku, natomiast 00:11:25.600 --> 00:11:30.190 czym innym jest administracyjna zmiana oryginalnego pierwotnego 00:11:30.200 --> 00:11:33.350 twojego nazwiska, bo nazwisko, imię to jest część mojej tożsamości i 00:11:33.360 --> 00:11:34.710 godności. 00:11:34.720 --> 00:11:37.470 No i ja rzeczywiście wniosłem taką petycję w sprawie praw językowych 00:11:37.530 --> 00:11:42.200 Polaków na Litwie, odwołując się do argumentu z zakresu praw 00:11:42.210 --> 00:11:46.320 człowieka w ramach Unii Europejskiej i tak jak 00:11:46.330 --> 00:11:51.720 mówię, ten problem od lat był stawiany jako taki zgrzyt w stosunkach 00:11:51.730 --> 00:11:55.620 polsko litewskich, ale powoli też Litwini zmieniają tu swoje 00:11:55.630 --> 00:11:58.360 nastawienie, otwierają się na tą wielokulturowość, także 00:11:58.370 --> 00:12:01.680 prawnie, no i częściowo już na Litwie też dopuszcza się właśnie 00:12:01.690 --> 00:12:03.970 zapis nazwiska i imienia w języku ojczystym. To jeszcze nie jest 00:12:03.980 --> 00:12:07.040 całkowite rozwiązanie tego problemu, ale jesteśmy znowu już 00:12:07.050 --> 00:12:08.310 w zupełnie innym punkcie niż 00:12:08.360 --> 00:12:12.210 zazwyczaj w Polsce się o tym myśli. A w Wilnie czuć atmosferę 00:12:12.220 --> 00:12:13.350 wojny w Ukrainie? 00:12:13.380 --> 00:12:19.490 Litwini myślą, boją się, jak to tam jest? Czuć 00:12:19.700 --> 00:12:21.190 i to bardzo. 00:12:21.200 --> 00:12:25.390 Z jednej strony tak jak i w Gdańsku w Wilnie powiewają ukraińskie 00:12:25.400 --> 00:12:30.570 flagi z poparciem po prostu dla Ukrainy. Warto też pamiętać 00:12:30.580 --> 00:12:34.750 o tym, że w Wilnie bardzo się zgromadziła opozycja białoruska. 00:12:34.830 --> 00:12:35.530 00:12:35.540 --> 00:12:38.610 Tam jest też ten punkt, przecież to jest bardzo blisko i 00:12:38.850 --> 00:12:43.010 jest bardzo dużo też takie wsparcie dla Białorusi obecne, 00:12:43.020 --> 00:12:45.520 proszę też w kontekście całych krajów bałtyckich 00:12:45.530 --> 00:12:47.500 to jest duży problem, to znaczy problem 00:12:47.670 --> 00:12:50.920 po pierwsze, znacznego odsetka ludności rosyjskiej, a po drugie 00:12:50.930 --> 00:12:54.180 no łatwości czy bliskości, z jaką ewentualna agresja rosyjska 00:12:54.190 --> 00:12:55.360 mogłaby tam przebiegać. 00:12:55.730 --> 00:12:59.500 Stąd też Litwa, i Bogu niech będą dzięki, że jest członkiem NATO i 00:12:59.510 --> 00:13:03.190 Unii Europejskiej tak jak kraje bałtyckie, co więcej Litwa 00:13:03.200 --> 00:13:06.670 na przykład przyjęła wspólną walutę euro to też w kontekście 00:13:06.710 --> 00:13:10.340 bezpieczeństwa im daje o wiele więcej. Myślę, że bardzo dobrą 00:13:10.350 --> 00:13:13.580 teraz politykę zagraniczną realizują, chociaż nie chciałbym 00:13:13.590 --> 00:13:17.240 być recenzentem ministrów spraw zagranicznych, bo musiałbym 00:13:17.250 --> 00:13:20.220 się odnosić też do naszej, a tego może chciałbym uniknąć. 00:13:20.230 --> 00:13:25.800 Natomiast jest taka obawa, bo ludzie sobie 00:13:25.810 --> 00:13:30.040 zdają sprawę, że mają o wiele mniejsze szanse w starciu z ewentualną 00:13:30.050 --> 00:13:31.560 agresją rosyjską 00:13:31.570 --> 00:13:33.240 niż na przykład Polska. 00:13:33.280 --> 00:13:36.710 Dlatego tym bardziej Litwa i Polska powinny się trzymać razem 00:13:36.720 --> 00:13:40.460 i dobrze, że my jesteśmy tutaj razem i że te relacje są 00:13:40.720 --> 00:13:44.840 po prostu bardzo dobre. Co się stanie na wypadek ewentualnej 00:13:44.850 --> 00:13:45.130 agresji 00:13:45.140 --> 00:13:46.850 to trudno przewidzieć. 00:13:46.860 --> 00:13:48.510 Natomiast jest to odczuwalne. 00:13:48.560 --> 00:13:49.310 Jest to odczuwalne. 00:13:49.320 --> 00:13:53.770 Ja miałem takie spotkanie na początku tego roku wiosną z 00:13:53.780 --> 00:13:57.070 okazji Międzynarodowego Dnia Poezji w Bibliotece Wileńskiej, 00:13:57.100 --> 00:14:01.250 Poezja, która przynosi pokój - właśnie w takim kontekście 00:14:01.260 --> 00:14:05.370 też ten dzień poezji był nawiązaniem do tego, żebyśmy dali przeciwwagę 00:14:05.380 --> 00:14:08.770 dla przemocy i wojny, ponieważ ludzie są też po prostu zmęczeni, 00:14:08.820 --> 00:14:10.810 znaczy są wyczerpani 00:14:11.110 --> 00:14:16.610 tym nieustannym obawom wojny, obecnością... 00:14:16.640 --> 00:14:20.770 i i potrzebują też takiego wytchnienia no i też pokazania, 00:14:20.780 --> 00:14:25.850 że mimo wszystko stawiamy na dobro, piękno, pokój. Wilno w Gdańsku 00:14:25.860 --> 00:14:28.270 to będzie taka wyjątkowa impreza 00:14:28.280 --> 00:14:31.430 no bo to tak w tym kontekście, o którym mówimy, to już nie jest 00:14:31.440 --> 00:14:32.470 tylko kwestia Wilna. 00:14:32.480 --> 00:14:35.890 W kontekście tylu gości ukraińskich, prawda, to już się 00:14:35.900 --> 00:14:36.550 teraz tak zrobiło 00:14:36.560 --> 00:14:40.410 trochę bałtycko, powiedziałabym. Też właśnie wracając do tego, 00:14:40.420 --> 00:14:41.270 o czym mówiliśmy. 00:14:41.390 --> 00:14:46.760 Taką moją ideą jest, że zawsze co roku, nie pokazujemy 00:14:46.770 --> 00:14:49.580 może tego wprost w programie, ale program jest skonstruowany 00:14:49.590 --> 00:14:53.580 pod kątem pewnych nośnych idei, co do których chcielibyśmy 00:14:53.830 --> 00:14:56.470 przyciągnąć innych. 00:14:56.500 --> 00:14:59.520 Mieliśmy już miłosierdzie i Solidarność jako takie wartości 00:14:59.530 --> 00:15:01.660 Miłosierdzie to Wilno, Solidarność to Gdańsk. 00:15:01.850 --> 00:15:04.960 Mieliśmy wielokulturowość w zeszłym roku, gdzie tutaj 00:15:04.990 --> 00:15:07.740 Wilno jako wielokulturowe, Gdańsk jako wielokulturowe miejsce. 00:15:08.050 --> 00:15:11.660 W tym roku taką ideą łączącą właśnie chciałbym żeby była wolność i pokój. 00:15:11.720 --> 00:15:13.320 00:15:13.530 --> 00:15:16.920 Dlatego bardzo się cieszę, że też program Gdańsk miasto literatury 00:15:17.470 --> 00:15:18.700 będzie bardzo obecny. 00:15:18.970 --> 00:15:22.180 Będziemy mieli teczołowych twórców litewskich, między innymi 00:15:22.190 --> 00:15:25.200 Birutę Janużkajte prezes Związku Pisarzy Litwy, ale będą też 00:15:25.210 --> 00:15:28.980 nasi pisarze, poeci - Gdański Klub Poetów, gdzie zaprezentujemy 00:15:28.990 --> 00:15:32.040 na przykład taki panel właśnie poezja, która przynosi pokój, 00:15:32.290 --> 00:15:35.520 żeby wspólnie spotkać się, i pokazać, że my się opowiadamy po 00:15:35.530 --> 00:15:41.300 tej stronie wolności, demokracji i właśnie właśnie pokoju. 00:15:41.440 --> 00:15:42.060 Będzie też 00:15:42.140 --> 00:15:46.260 bardzo ciekawe spotkanie z autorem książki Maciejem Mieczkowskim 00:15:46.270 --> 00:15:47.530 poświęconej Ukrainie. 00:15:47.540 --> 00:15:49.880 To jest zbiór jego reportaży o Ukrainie. 00:15:49.890 --> 00:15:52.870 On mieszkał kilka lat w Kijowie jeszcze przed wybuchem wojny, 00:15:53.060 --> 00:15:56.100 chociaż w zasadzie to trzeba by omówić, której wojny, ale 00:15:56.130 --> 00:15:59.370 co jest wartościowe, to jest to, że to jest autor wileński, 00:15:59.380 --> 00:16:02.450 czyli będziemy mieli też perspektywę - właśnie o to, co pani redaktor 00:16:02.460 --> 00:16:08.360 pytała, perspektywę na Wilno właśnie litewską, 00:16:08.440 --> 00:16:12.630 wileńską czy też właśnie wschodnią, jak to razem możemy 00:16:13.020 --> 00:16:18.030 postrzegać. Poza tym sama taka możliwość tego, 00:16:18.040 --> 00:16:22.250 że się spotkamy wokół po prostu takiej przestrzeni 00:16:22.260 --> 00:16:25.550 pokoju na dziedzińcu Forum Gdańsk, będą koncerty najlepszych 00:16:25.560 --> 00:16:26.330 zespołów litewskich. 00:16:26.340 --> 00:16:29.450 W tym roku odwiedzi na zespół The Roop, to jest zespół eurowizyjny. 00:16:29.460 --> 00:16:33.370 Oni mieli najwyższe wyniki z litewskich zespołów roku. 00:16:33.380 --> 00:16:37.310 To jest rock, pop, co to jest? A to jest taki pop, pop rock, o w zasadzie tak bym ich określił, 00:16:37.320 --> 00:16:39.910 ale to jest rewelacyjny zespół. 00:16:39.920 --> 00:16:40.210 00:16:40.220 --> 00:16:43.330 Proszę sobie sprawdzić, w Internecie można posłuchać. 00:16:43.410 --> 00:16:45.020 Litwini uwielbiają ten zespół. 00:16:45.030 --> 00:16:47.920 Mam nadzieję, że też sporo właśnie młodych ludzi z Wilna nawet 00:16:47.930 --> 00:16:51.000 specjalnie przyleci, choćby na ten koncert do Gdańska, żeby 00:16:51.010 --> 00:16:55.020 zobaczyć, ale też będą warsztaty, będą spotkania 00:16:55.030 --> 00:16:58.500 społeczne, choćby będzie siostra Michaela Rak, co roku 00:16:58.510 --> 00:17:02.580 u nas jest z zespołem hospicyjny, czyli pokażemy też takie społeczne 00:17:02.610 --> 00:17:06.160 niesienie dobra w takim małym indywidualnym wymiarze. O co 00:17:06.170 --> 00:17:09.700 mówiąc w gruncie rzeczy chodzi, jeśli będziesz obcował z literaturą, 00:17:09.710 --> 00:17:12.620 jeśli będziesz obcował z kulturą, jeśli będziemy się skupiać 00:17:12.630 --> 00:17:14.040 razem wokół takich 00:17:14.560 --> 00:17:18.970 dobrych rzeczy, to może zmienimy ten świat mikro, ale jak zmienimy 00:17:18.980 --> 00:17:22.270 ten świat mikro, czyli siebie samych to jest większa szansa 00:17:22.280 --> 00:17:26.050 na to, że zmienimy ten świat makro i w ten sposób to co na początku 00:17:26.060 --> 00:17:29.270 może się wydawać takim hasłem utopijnym, wręcz - poezja, która 00:17:29.280 --> 00:17:32.980 przenosi pokój, muzyka, festiwal, kultura wcale nie jest takie 00:17:32.990 --> 00:17:36.110 utopijne, tak? Znaczy, że możemy pokazać, że ludzie chcą być 00:17:36.120 --> 00:17:39.250 razem, mogą być razem wokół wspólnych wartości się jednoczyć 00:17:39.330 --> 00:17:43.070 I właśnie przełamywać, choćby też takie różnice, trudne tematy, 00:17:43.130 --> 00:17:45.710 też podczas już kilku lat edycji, 00:17:45.790 --> 00:17:48.100 od kiedy prowadzę Wilno w Gdańsku, od tego nie uciekamy. 00:17:48.110 --> 00:17:51.270 Mamy takie panele dotyczące tożsamości właśnie gdańskiej, 00:17:51.280 --> 00:17:54.840 wileńskiej, bałtyckiej. Jest z nami, na przykład zawsze 00:17:55.130 --> 00:17:57.630 marszałek Bogdan Borusewicz, który pięknie opowiada o swoich 00:17:57.640 --> 00:18:00.970 wileńskich korzeniach, ale mówi też, jak to wpłynęło na przykład 00:18:01.000 --> 00:18:03.300 że do strajku w stoczni 00:18:03.310 --> 00:18:06.740 oni się nie czuli gdańszczanami, a potem się poczuli gdańszczanami, 00:18:06.790 --> 00:18:10.100 ale że ta wileńskość została i też miała jakieś znaczenie. Właśnie - tożsamość 00:18:10.110 --> 00:18:15.820 wileńska, czy są jakieś takie dane ilu wilniuków po wojnie przyjechało 00:18:15.830 --> 00:18:18.060 do Gdańska, na Pomorze. 00:18:18.430 --> 00:18:21.140 To znaczy... Ktoś to kiedyś policzył? 00:18:21.350 --> 00:18:24.820 Są bardzo różne podawane informacje, natomiast 00:18:24.830 --> 00:18:27.260 ogólnie przyjmuje się tak jedna trzecia, około trzydziestu 00:18:27.270 --> 00:18:31.770 procent tych mieszkańców Gdańska, tych powojennych to byli 00:18:31.800 --> 00:18:34.880 ludzie z dawnych kresów wschodnich Rzeczypospolitej północnej 00:18:34.890 --> 00:18:37.920 czyli Wilna czy Wileńszczyzny w szerokim aspekcie. tutaj też 00:18:38.170 --> 00:18:41.690 trzeba brać pod uwagę tereny 00:18:41.700 --> 00:18:45.740 obecnej Białorusi. Ci ludzie przyjechali i też to zależy o jakim 00:18:45.750 --> 00:18:49.920 środowisku mówimy. Ponieważ było bardzo dużo ludzi załóżmy 00:18:49.930 --> 00:18:53.800 o - Gdańska Akademia Medyczna. My będziemy mówić o Gdańskim Uniwersytecie Medycznym 00:18:54.360 --> 00:18:59.320 no to przecież mnóstwo w zasadzie wilniuków, którzy 00:18:59.790 --> 00:19:00.940 to odbudowywali. 00:19:00.950 --> 00:19:06.160 Jeśli chodzi o kwestie nauki, sztuki czy na przykład architektury, 00:19:06.170 --> 00:19:09.940 inżynierów, bardzo dużo wilniuków też uczestniczyło w odbudowie 00:19:09.950 --> 00:19:12.320 Gdańska, to na przykład Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi 00:19:12.330 --> 00:19:15.820 Wileńskiej, pani Bożena Kisiel i też przypomina o tym wkładzie 00:19:16.090 --> 00:19:19.480 wileńskich gdańszczan po wojnie w odbudowę tego zniszczonego 00:19:19.490 --> 00:19:19.960 miasta. 00:19:20.350 --> 00:19:22.880 00:19:22.930 --> 00:19:26.000 No i teraz moglibyśmy... A dzisiaj jakbyśmy policzyli, tak? To 00:19:26.010 --> 00:19:26.350 00:19:26.360 --> 00:19:29.920 są takie ostatnie chwile, kiedy my jeszcze możemy dotknąć 00:19:30.170 --> 00:19:33.540 ludzi, którzy już odchodzą. Na przykład 00:19:33.550 --> 00:19:36.050 w tym roku będziemy mieli spotkanie z Władysławem Zawistowskim, 00:19:36.060 --> 00:19:37.560 poświęcone Helenie Zawistowskiej. 00:19:37.570 --> 00:19:43.200 Ona już sama nie opowie o tym, dlaczego tak 00:19:43.210 --> 00:19:46.700 pięknie opisała o Wilnie, ona nam tego nie opowie, nie 00:19:46.710 --> 00:19:49.860 rozwinie, ale na szczęście możemy się zapytać właśnie 00:19:49.870 --> 00:19:52.700 syna o to, ale już dalej odchodzą 00:19:52.940 --> 00:19:56.510 Dzisiaj moglibyśmy wnuki zachęcić i młode pokolenia do tego, 00:19:56.720 --> 00:20:00.390 żeby po prostu, jeśli jeszcze mogą i mają czas, żeby zapytali 00:20:00.400 --> 00:20:04.250 swoją babcię, dziadka, rodzinę, skąd jesteśmy? 00:20:04.470 --> 00:20:07.840 I to nie musi być odpowiedź, że z Wilna koniecznie. Skądkolwiek 00:20:07.850 --> 00:20:11.130 tylko żeby dowiedzieć się kim się jest. 00:20:11.460 --> 00:20:14.390 No właśnie, to jest jeden z takich najpiękniejszych przykładów 00:20:14.400 --> 00:20:18.550 dla mnie osobiście bardzo bliski, jak 00:20:18.590 --> 00:20:21.760 rozmawiałem z panem Ryszardem Adamowiczem, nagraliśmy go też. 00:20:21.770 --> 00:20:23.010 00:20:23.170 --> 00:20:29.050 Gdy rozmawialiśmy z 00:20:29.060 --> 00:20:32.060 nim właśnie, nagrywaliśmy też tutaj na gdansk.pl materiał, który 00:20:32.070 --> 00:20:35.100 potem emitowaliśmy podczas Wilna w Gdańsku, po prostu to się 00:20:35.110 --> 00:20:39.520 czuło, że on żyje tym Wilnem, że on w nim jest i że przez to przekazał 00:20:39.530 --> 00:20:42.600 tę miłość w oczywisty sposób swojemu synowi świętej pamięci 00:20:42.610 --> 00:20:47.210 prezydentowi Pawłowi Adamowiczowi. To 00:20:47.220 --> 00:20:50.110 nie wzięło się znikąd, to się wzięło z tego głębokiego serca, ale 00:20:50.120 --> 00:20:54.050 też takiego dobrego serca, bo za tą pamięcią o Wilnie to nie idą - 00:20:54.060 --> 00:20:56.950 chciałbym, żeby Państwo może zrozumieli, że to nie 00:20:56.960 --> 00:20:59.240 idą sentymenty, ale to idzie takie... 00:20:59.490 --> 00:21:01.210 Ja wiem? Dobre, szlachetne życie, 00:21:01.250 --> 00:21:04.850 wartości, właśnie otwartości i wielokulturowości. 00:21:04.860 --> 00:21:08.230 Przecież rodzina pana prezydenta Adamowicza, też o tym 00:21:08.240 --> 00:21:09.030 wspominają, 00:21:09.160 --> 00:21:10.650 też była wielokulturowa. 00:21:10.720 --> 00:21:15.560 Mogę też sięgnąć do wcześniejszych 00:21:15.570 --> 00:21:16.370 losów mojej rodziny. 00:21:16.710 --> 00:21:20.040 To jeden z moich prapradziadków Marcin Bakszas, 00:21:20.050 --> 00:21:23.460 był ewangelikiem litewskim, czyli to była taka polsko 00:21:23.470 --> 00:21:26.040 litewska, wielokulturowa rodzina. 00:21:26.210 --> 00:21:29.050 Myślę, że każdy z nas, jakby poszukał dokładnie w głębi swojej 00:21:29.060 --> 00:21:31.860 rodziny, to by się nagle okazało, że to nie jest tak, że my jesteśmy 00:21:31.870 --> 00:21:35.920 wszyscy tacy sami, że mamy wszyscy taki sam, czyli że, 00:21:35.930 --> 00:21:41.460 że warto po prostu widzieć to wielkie bogactwo. 00:21:41.550 --> 00:21:47.230 chwil i Gdańsk po prostu dostał w swoim darze po wojnie evil takie 00:21:47.240 --> 00:21:47.590 szczęście. 00:21:47.640 --> 00:21:50.370 w nieszczęściu można byłoby powiedzieć tak, zrujnowałem miasto, 00:21:50.380 --> 00:21:54.110 dostał w darze takie bijące wileńskie serce, ci ludzie tu przyszli 00:21:54.310 --> 00:21:58.850 przyszli do zupełnie nowego miejsca, nie porzucili 00:21:58.860 --> 00:22:02.090 swojego Wilna nigdy w sercu, bo przecież obrazy Matki 00:22:02.100 --> 00:22:05.290 Bożej Ostrobramskiej w wielu gdańskich kościołach 00:22:05.300 --> 00:22:08.850 są. Nie porzucili swoich tradycji właśnie kulinarnych przyzwyczajeń. 00:22:08.860 --> 00:22:11.010 Stąd ten jarmark wileński, prawda? 00:22:11.020 --> 00:22:13.350 Czy kontaktów z rodzinami stamtąd. 00:22:13.480 --> 00:22:16.830 Ale też chodzi o to, że oni są już w pełni gdańszczanami. 00:22:17.050 --> 00:22:18.990 Po prostu zawsze są gdańszczanami. 00:22:19.430 --> 00:22:23.000 I to nie jest tak, że mogą wybrać gdańszczanin wilniuk, nie. 00:22:23.030 --> 00:22:24.460 I nie muszą wybierać. Właśnie, nie muszą. 00:22:24.470 --> 00:22:26.800 I właśnie to jest najlepsze w Gdańsku i teraz 00:22:26.810 --> 00:22:29.850 chodzi też o to, że ci, którzy już są, czują się tylko i wyłącznie 00:22:29.860 --> 00:22:33.300 gdańszczanami, którzy to są kolejnymi pokoleniami, żeby pamiętali 00:22:33.310 --> 00:22:34.320 o tym swoim dziedzictwie. 00:22:34.330 --> 00:22:38.280 A może coś z tego dobrego wyjdzie dla nich też na przyszłość? 00:22:38.290 --> 00:22:40.700 Już dzisiaj, rozwinie ich po prostu. 00:22:40.730 --> 00:22:45.200 To jest też taka nauka w kontekście współczesności i tego, 00:22:45.210 --> 00:22:47.880 że mamy też nowych obywateli 00:22:48.650 --> 00:22:51.450 z Ukrainy. 00:22:51.960 --> 00:22:54.790 Bardzo często się mówi, że nie jest przypadkiem to, że to właśnie 00:22:54.800 --> 00:22:57.390 w Gdańsku przecież powstała Solidarność. 00:22:57.400 --> 00:23:00.630 Była możliwa ta otwartość, bliskość morza, ale też właśnie 00:23:00.640 --> 00:23:03.990 ta różnorodność ludzi, którzy tu przyszli po wojnie. 00:23:04.320 --> 00:23:06.940 No ale też ci ludzie, którzy wiedzieli, czym jest komunizm, 00:23:06.980 --> 00:23:09.930 którzy przyszli ze Wschodu, wiedzieli, że trzeba uważać, żeby 00:23:09.940 --> 00:23:11.230 nie było przelewu krwi. 00:23:11.240 --> 00:23:14.370 No to nie będziemy teraz wracać do historii, do grudnia siedemdziesiąt 00:23:14.460 --> 00:23:17.990 ale to jest ważne i teraz, jeśli ktoś pochodzi z takiej rodziny, 00:23:18.340 --> 00:23:18.930 00:23:19.060 --> 00:23:21.330 która ma świadomość 00:23:21.340 --> 00:23:24.430 na przykład, że to nie jest nam dane raz na zawsze, że to nie jest 00:23:24.440 --> 00:23:28.370 tylko nasze. Tak w ogóle literacko, no bo też będziemy można powiedzieć, 00:23:28.380 --> 00:23:31.490 a co jest tak naprawdę nasze tylko., tak? Możemy się zamknąć 00:23:31.500 --> 00:23:33.930 i powiedzieć, to jest nasze i do widzenia. 00:23:34.110 --> 00:23:35.950 To jest bardzo, bardzo ważne. 00:23:35.960 --> 00:23:39.440 Dzisiaj dziękuję za tę rozmowę, no i zapraszamy na festiwal 00:23:39.740 --> 00:23:44.350 Wilno w Gdańsku. Już na początku. Drugi - czwarty września, dziedziniec 00:23:44.360 --> 00:23:47.910 Forum Gdańsk, naprawdę bardzo wszystkich serdecznie zapraszam 00:23:48.300 --> 00:23:50.280 koncerty, pokazy filmowe 00:23:50.330 --> 00:23:54.460 warsztaty, rzemiosło, jarmark wileński, spotkania z publicystami 00:23:54.470 --> 00:23:55.120 z pisarzami. 00:23:55.130 --> 00:23:58.980 Do zobaczenia. Zapraszał Tomasz Snarski i zaprasza Agnieszka Michajłow.