WEBVTT 00:00:01.200 --> 00:00:02.510 W dniu dzisiejszym. 00:00:03.200 --> 00:00:08.240 po wielu latach przywracamy pamięć o posłach, Polakach, którzy 00:00:08.250 --> 00:00:11.460 w parlamencie wolnego miasta Gdańska bronili naszych praw. 00:00:12.300 --> 00:00:16.570 Za chwilę odsłonimy tablicę projektu artysty Mirosława Miłogrodzkiego, 00:00:16.580 --> 00:00:20.560 starania o jej ufundowanie podjął już wiele lat 00:00:20.570 --> 00:00:25.910 temu pan Marian Papka. Rozpoczynając naszą uroczystość, chciałbym 00:00:25.920 --> 00:00:26.570 powitać. 00:00:27.260 --> 00:00:29.800 Prezydent Gdańska Aleksandrę Dulkiewicz. 00:00:35.560 --> 00:00:39.140 Przewodniczącą Rady Miasta Gdańska Agnieszka Owczarczak. 00:00:41.420 --> 00:00:46.360 Posła na Sejm pana Kacpra Płażyńskiego. 00:00:49.780 --> 00:00:51.670 Radnych Miasta Gdańska. 00:00:52.940 --> 00:00:56.750 Przedstawicieli rodzin, parlamentarzystów. 00:00:58.520 --> 00:01:01.850 Przedstawicieli rodzin parlamentarzystów wymienionych na tablicy. 00:01:06.230 --> 00:01:10.990 Oraz wszystkich zgromadzonych gości na uroczystości. 00:01:13.580 --> 00:01:17.340 O zabranie głosu, proszę gospodarza miejsca, przewodniczącą 00:01:17.370 --> 00:01:20.740 Rady Miasta Gdańska, Agnieszkę Owczarczak. 00:01:29.710 --> 00:01:34.220 Szanowni Państwo, bardzo się cieszę, że możemy dzisiaj w nowym 00:01:34.230 --> 00:01:38.850 ratuszu odsłonić tablicę upamiętniającą posłów, którzy w 00:01:38.860 --> 00:01:43.160 parlamencie wolnego miasta Gdańska bronili praw gdańskich, 00:01:43.170 --> 00:01:44.760 Polaków i Rzeczypospolitej. 00:01:45.650 --> 00:01:49.540 Gmach ówczesnego Volkstagu, który mieścił się przy dzisiejszej ulicy 00:01:49.550 --> 00:01:52.200 Nowe Ogrody został 00:01:52.390 --> 00:01:55.660 znacząco uszkodzony podczas działań wojennych i wkrótce po 00:01:55.670 --> 00:01:59.930 wojnie został rozebrany stąd wydaje się, że najlepszym miejscem 00:01:59.940 --> 00:02:03.850 na umieszczenie takiej tablicy jest ten gmach dzisiejszego 00:02:03.860 --> 00:02:07.290 samorządu gdańskiego, czyli nowy ratusz, siedziba Rady 00:02:07.300 --> 00:02:08.210 Miasta Gdańska. 00:02:09.580 --> 00:02:13.040 W Parlamencie Wolnego Miasta Gdańska początkowo zasiadało 00:02:13.050 --> 00:02:16.120 120 posłów, a w kolejnych latach 72 00:02:16.130 --> 00:02:18.900 i zawsze wśród nich byli Polacy. 00:02:19.380 --> 00:02:23.700 W pierwszej kadencji było ich 7, w drugiej 5, w kolejnej 00:02:23.710 --> 00:02:29.480 3, a w ostatnich kadencjach Volkstagu po 2. Ich 00:02:29.490 --> 00:02:33.680 działalność nie była łatwa, zwłaszcza po wyborach w 00:02:33.690 --> 00:02:37.580 1933 roku, kiedy wygrała NSDAP. 00:02:37.590 --> 00:02:38.020 00:02:38.630 --> 00:02:40.170 Rozpoczęły się wtedy działania 00:02:40.220 --> 00:02:42.730 mające na celu całkowicie wyeliminować 00:02:43.590 --> 00:02:45.560 opozycję polityczną 00:02:46.190 --> 00:02:46.990 polską. 00:02:47.950 --> 00:02:52.410 W przededniu wojny Polacy byli jedynymi posłami opozycji w 00:02:52.420 --> 00:02:53.500 gdańskim parlamencie. 00:02:53.510 --> 00:02:57.860 To też wiele mówi o ówczesnej sytuacji i o tym film, w jak trudnym 00:02:57.870 --> 00:03:00.840 położeniu znajdowali się polscy parlamentarzyści. 00:03:02.030 --> 00:03:06.790 Tych dwunastu posłów w kolejnych kadencjach Volkstagu upominało 00:03:06.800 --> 00:03:10.540 się o prawa mniejszości, udowadniało jak wielkie znaczenie 00:03:10.550 --> 00:03:14.260 ma międzyludzka solidarność, która tak bardzo weszła w nasz 00:03:14.270 --> 00:03:18.340 gdański krwioobieg. Tablica, którą dzisiaj odsłaniamy 00:03:18.500 --> 00:03:24.320 w murach nowego ratusza, jest zatem wciąż aktualnym przypomnieniem, 00:03:24.330 --> 00:03:30.640 wskazówką, że o sprawy ważne warto i trzeba walczyć, że nawet 00:03:30.650 --> 00:03:34.420 wtedy, kiedy wydaje się, że sprawa jest beznadziejna, a może 00:03:34.430 --> 00:03:38.640 właśnie wtedy najbardziej trzeba o nią walczyć. Mówiąc o tym 00:03:38.650 --> 00:03:43.900 wszystkim głęboko wierzę, że pamięć o dziedzictwie osób, które 00:03:44.120 --> 00:03:48.020 dziś upamiętniamy, będzie towarzyszyć radnym Miasta Gdańska 00:03:48.180 --> 00:03:49.840 tej i kolejnych kadencji. 00:03:52.360 --> 00:04:02.260 O zabranie głosu proszę prezydent Gdańska Aleksandrę Dulkiewicz. 00:04:08.230 --> 00:04:12.340 Szanowna Pani Przewodnicząca, Wysoka Rado. 00:04:12.490 --> 00:04:17.100 Akurat mamy takie szczęście i to też zasługa pana Mariana Papkę, 00:04:17.110 --> 00:04:20.360 któremu chcę bardzo podziękować, że dzisiaj właśnie w dniu 00:04:20.390 --> 00:04:24.050 sesji Rady miasta możemy tę tablicę odsłonić. 00:04:24.130 --> 00:04:32.920 Panie pośle, drodzy bliscy, potomkowie posłów polskich do Parlamentu. 00:04:34.460 --> 00:04:42.570 Przedsiębiorcy, urzędnicy, lekarze, prawnicy, kapłani i krawiec. 00:04:43.430 --> 00:04:46.870 Gdańszczanie, Polacy tacy jak my. 00:04:48.070 --> 00:04:52.100 Choć wykonywali różne zawody, mieli rozmaite temperamenty 00:04:52.350 --> 00:04:53.980 i poglądy polityczne. 00:04:54.430 --> 00:04:59.540 Łączyła ich wspólna misja, pełnili służbę z myślą o dobru państwa 00:04:59.550 --> 00:05:02.840 polskiego w warunkach szczególnych. 00:05:03.600 --> 00:05:09.450 Będąc posłami Parlamentu Wolnego Miasta Gdańska, byli aktywni 00:05:09.460 --> 00:05:12.210 wszędzie tam, gdzie polskie prawa były zagrożone. 00:05:12.250 --> 00:05:17.330 Bo też wbrew gwarancjom, jakie dawała chociażby Konstytucja 00:05:17.460 --> 00:05:22.690 Gdańska, miejscowi Polacy często byli traktowani jako obywatele 00:05:22.940 --> 00:05:28.430 drugiej kategorii. Musieli walczyć o możliwość nauki i modlitwy 00:05:28.640 --> 00:05:33.480 w języku ojczystym, o godny zarobek czy wreszcie dach nad głową. 00:05:34.470 --> 00:05:38.770 W wolnym mieście Gdańsku, głos posłów 00:05:38.780 --> 00:05:43.190 Polaków zawsze był głosem mniejszości, marginalizowanej i 00:05:43.200 --> 00:05:48.410 nie słuchanej mniejszości, która na długo przed salwami 00:05:48.420 --> 00:05:54.020 pancernika Schleswig-Holstein na Westerplatte, poddano represjom, 00:05:54.480 --> 00:05:55.950 a potem eksterminacji. 00:05:57.420 --> 00:06:01.270 Chociaż od tamtych wydarzeń minęło ponad 80 lat. 00:06:01.590 --> 00:06:05.650 Pamięć o Polakach z wolnego Miasta Gdańska wciąż jest żywa. 00:06:06.840 --> 00:06:12.650 Co roku w rocznicę wybuchu wojny zapewniamy, że będziemy wystrzegać 00:06:12.660 --> 00:06:18.730 się pogardy i nienawiści żywiołów, które pierwszego września 00:06:18.740 --> 00:06:22.430 1939 roku przyniosły 00:06:22.440 --> 00:06:23.530 światu pożogę. 00:06:24.480 --> 00:06:28.720 Ażeby ta tragedia się nie powtórzyła, przyjęliśmy w Gdańsku 00:06:28.730 --> 00:06:31.230 chociażby model na rzecz równego traktowania. 00:06:31.440 --> 00:06:35.970 Stworzyliśmy Gdańskie Centrum Równego Traktowania, gdzie 00:06:35.980 --> 00:06:40.570 gdańszczanki i gdańszczanie z doświadczeniem dyskryminacji 00:06:40.580 --> 00:06:45.410 i przemocy motywowanej uprzedzeniami otrzymują kompleksowe 00:06:45.420 --> 00:06:48.850 wsparcie psychologiczne i prawne. 00:06:50.000 --> 00:06:53.770 Chcemy miasta otwartego, bezpiecznego 00:06:54.410 --> 00:06:59.580 i solidarnego z potrzebującymi, niech te 12 nazwisk 00:06:59.620 --> 00:07:04.280 wypisanych na tablicy będzie wyrazem naszej wdzięcznej pamięci, 00:07:04.970 --> 00:07:09.880 ale i zobowiązaniem wobec przeszłości i przyszłości. 00:07:10.510 --> 00:07:16.090 Aby Gdańsk był miastem dobrym do życia dla wszystkich. 00:07:16.960 --> 00:07:20.430 Niezależnie od tego, skąd pochodzą i kim są. 00:07:29.050 --> 00:07:32.660 O zabranie głosu, proszę doktora Jana Szkudlińskiego z Muzeum 00:07:32.670 --> 00:07:35.300 Gdańska, oddziału Muzeum Poczty Polskiej. 00:07:45.260 --> 00:07:46.080 Dziękuję. 00:07:47.680 --> 00:07:52.270 Szanowni Państwo Volkstag czy też Parlament Wolnego Miasta 00:07:52.280 --> 00:07:55.760 Gdańska wyłonił się ze Zgromadzenia Konstytucyjnego, które 00:07:55.830 --> 00:08:01.210 konstytucje tegoż wolnego miasta uchwaliło w siedmiu kadencjach. 00:08:01.220 --> 00:08:03.980 Jak już tutaj wspomniano, zasiadała coraz mniejsza liczba 00:08:04.010 --> 00:08:07.100 posłów Polaków, bo i też po pierwsze coraz trudniej było być 00:08:07.150 --> 00:08:10.900 polskim posłem w wolnym mieście Gdańsku, ale też i zmniejszała 00:08:10.910 --> 00:08:13.880 się liczba wyborców przez odpływ z tego miasta, gdzie coraz 00:08:13.890 --> 00:08:18.780 trudniej było żyć. Jak tu też już wspomniano Polacy do końca 00:08:19.070 --> 00:08:22.000 byli tą jedyną opozycją, bo jako jedyni byli jeszcze choć trochę 00:08:22.010 --> 00:08:25.250 chronieni przez międzynarodowe ustalenia, opozycja wewnętrzna 00:08:25.260 --> 00:08:30.140 wolnego miasta przestała wkrótce istnieć. Tablica dość wymownie 00:08:30.150 --> 00:08:35.460 mówi nam też, że los tych, którzy walczyli o tą polskość w Parlamencie 00:08:35.470 --> 00:08:39.110 wolnego miasta, był losem trudnym. 00:08:39.290 --> 00:08:43.660 Był losem, który w czasie II wojny kazał zapłacić często 00:08:43.670 --> 00:08:47.200 najwyższą cenę za to, że przez te lata służyli w Parlamencie, 00:08:47.510 --> 00:08:49.210 Polsce, Polakom Gdańskim i 00:08:49.350 --> 00:08:50.200 i Rzeczpospolitej. 00:08:53.080 --> 00:08:53.690 Dziękujemy. 00:08:58.240 --> 00:09:01.940 O zabranie głosu proszę wnuka Antoniego lendziona, który widnieje 00:09:01.950 --> 00:09:04.620 na pamiątkowej tablicy pana Jacka Lendziona. 00:09:10.040 --> 00:09:15.100 Szanowna Pani Przewodnicząca, szanowna Pani Prezydent, 00:09:15.110 --> 00:09:20.220 wszyscy goście zebrani tutaj, zostałem poproszony 00:09:20.250 --> 00:09:26.450 jako jedna z osób, z wnuków, a pięcioro 00:09:26.460 --> 00:09:32.540 nas jeszcze żyję na terenie Gdańska i okolicy, zabrać głos 00:09:32.550 --> 00:09:35.890 i tutaj chciałbym po prostu pani przewodniczącej w Radzie. 00:09:36.440 --> 00:09:40.030 Jak i pani prezydent podziękować w imieniu rodzin, 00:09:40.320 --> 00:09:45.610 jak sądzę, wszystkich za tę tablicę i za 00:09:45.620 --> 00:09:50.090 pamięć i przekazać, że ta pamięć zarówno nie tylko w rodzinie, 00:09:50.100 --> 00:09:53.490 ale w kręgach ludzi, z którymi się spotykamy, na przykład towarzystwie 00:09:53.500 --> 00:09:58.110 przyjaciół Gdańska, trwa i oczywiście bierzemy przykład, 00:09:58.120 --> 00:09:58.630 wzorce. 00:09:58.640 --> 00:10:01.330 z tego. Chciałem jeszcze jeden wątek poruszyć. 00:10:01.620 --> 00:10:05.220 Jeżeli można, ponieważ pani prezydent nie poruszyła, 00:10:05.230 --> 00:10:08.040 a temat jest to też taki ważny współcześne. 00:10:08.480 --> 00:10:12.450 Mianowicie ze wspomnień rodzinnych, jak i ze znajomości historii 00:10:12.690 --> 00:10:13.470 ze zdjęć. 00:10:13.500 --> 00:10:18.070 Wiem, jak wielką rolę odgrywały w tym czasie również kobiety, 00:10:18.420 --> 00:10:20.390 żony tych panów posłów. 00:10:20.510 --> 00:10:26.170 Wszyscy są mężczyznami, ale kobiety w domu, dziadka po prostu 00:10:26.180 --> 00:10:30.470 rzadko w domu można było gościć, a trzeba było wychowywać dzieci. 00:10:30.800 --> 00:10:35.210 Trzeba było utrzymywać dom, ale co więcej, te kobiety 00:10:35.220 --> 00:10:38.540 również działały w stowarzyszeniach i katolickich, 00:10:38.610 --> 00:10:43.620 i stowarzyszeniach świeckich, stowarzyszeniach Polek, organizowały 00:10:43.630 --> 00:10:49.940 zabawy, zbierały pieniądze na kampanię wyborcze i oczywiście 00:10:49.970 --> 00:10:52.480 w czasie wojny, 00:10:52.510 --> 00:10:56.700 kiedy tych mężów nie 00:10:56.710 --> 00:11:01.150 było, bo byli albo już zamordowani, albo musieli opuścić Gdańsk. 00:11:01.690 --> 00:11:06.560 To one największy ciężar prześladowań poniosły razem z dziećmi, 00:11:06.570 --> 00:11:09.720 małymi pozostały najczęściej na posterunku. 00:11:10.120 --> 00:11:13.390 Dziękuję bardzo jeszcze raz za tę tablicę. 00:11:13.400 --> 00:11:13.730 Dziękuję. 00:11:24.460 --> 00:11:27.690 Przechodząc do kulminacyjnego momentu spotkania, zapraszam 00:11:27.700 --> 00:11:32.150 panią prezydent, panią przewodniczącą rady państwa, radnych 00:11:32.460 --> 00:11:36.910 pana posła Kacpra Płażyńskiego, pana Jacka Lendziona do odsłonięcia 00:11:36.960 --> 00:11:39.510 tablicy pana Mariana Papka. 00:11:39.520 --> 00:11:40.810 Oczywiście zapraszamy. 00:11:51.280 --> 00:11:51.780 Zapraszam. 00:12:01.550 --> 00:12:05.230 Pamięci posłów, którzy w Parlamencie wolnego Miasta Gdańska 00:12:05.240 --> 00:12:08.940 bronili praw gdańskich, Polaków oraz Rzeczpospolitej 00:12:08.950 --> 00:12:14.810 1920-1939, Bronisław 00:12:14.820 --> 00:12:20.030 Budzyński, Erazm Czarnecki, Teodor Grobelski, Wojciech Jedwabski, 00:12:20.040 --> 00:12:25.190 ksiądz Bronisław Komorowski, Franciszek Kubacz, Stanisław 00:12:25.250 --> 00:12:30.830 Kunert, Antoni Lendzion, Bonifacy Łangowski, ksiądz Leon 00:12:30.840 --> 00:12:36.660 Miszewski, Zygmunt Moczyński, Władysław Panecki. Gdańszczanki 00:12:36.670 --> 00:12:40.250 i gdańszczanie 2022 rok, dziękuję 00:12:40.260 --> 00:12:41.350 państwu serdecznie. 00:12:45.300 --> 00:12:51.600 I na zakończenie zapraszam do wspólnego zdjęcia.