WEBVTT

00:00:09.580 --> 00:00:11.650
Witamy przy okrągłym stole

00:00:11.660 --> 00:00:15.230
on jest półokrągły, ale na pewno spełni swoją funkcję,

00:00:15.240 --> 00:00:19.110
poza tym ja jestem osobiście bardzo przejęta, że siedzę tu właśnie

00:00:19.120 --> 00:00:22.830
w tym miejscu historycznym i przy stole, który jest prawie okrągły,

00:00:22.840 --> 00:00:26.240
także dla mnie to już jest pełen zachwyt.

00:00:26.800 --> 00:00:30.720
Będziemy rozmawiać na bardzo trudny temat, temat kondycji

00:00:30.730 --> 00:00:35.650
ludzkiej. Temat, któremu będziemy się przyglądać z różnych

00:00:35.660 --> 00:00:40.170
stron w znakomitym gronie, ponieważ jest z nami Pani Barbara

00:00:40.180 --> 00:00:41.080
Frydrych,

00:00:41.250 --> 00:00:44.990
Dyrektorka Biura Prezydenta Gdańska do Spraw Kultury. Dzień dobry.

00:00:45.800 --> 00:00:49.370
Jest Pan Władysław Zawistowski w zastępstwie Pana Marszałka

00:00:50.220 --> 00:00:54.970
Województwa Pomorskiego. Jest Ksiądz Krzysztof Niedałtowski,

00:00:54.980 --> 00:01:00.520
Duszpasterz Środowisk Twórczych w Gdańsku, dzień dobry.

00:01:00.590 --> 00:01:02.230
Jest

00:01:02.300 --> 00:01:06.760
Profesor Maria Mendel z Uniwersytetu Gdańskiego, Pedagożka

00:01:07.680 --> 00:01:11.420
i Pan Profesor Tomasz Szkudlarek, filozof też z Uniwersytetu

00:01:11.430 --> 00:01:11.940
Gdańskiego.

00:01:11.950 --> 00:01:17.060
Dzień dobry Państwu bardzo się cieszę, że grono tak zacne i tak

00:01:17.070 --> 00:01:21.140
znakomite i ja na początek, zanim przejdziemy do dalszej części

00:01:21.150 --> 00:01:24.300
tej rozmowy, chciała zacząć od Pani Profesor Marii Mendel

00:01:24.310 --> 00:01:28.410
i zapytać Panią Profesor: Jakby Pani zdefiniowała kondycję

00:01:28.420 --> 00:01:30.380
ludzką i czy w ogóle to się da?

00:01:32.310 --> 00:01:33.620
Nie wiem czy słychać...

00:01:35.530 --> 00:01:38.980
Czuję się zaszczycona, tym wywołaniem do pierwszej wypowiedzi,

00:01:40.280 --> 00:01:46.380
ale też dziękuję, bo może może będę miała już z głowy to, co chciałam

00:01:46.390 --> 00:01:47.460
tutaj powiedzieć,

00:01:47.470 --> 00:01:50.460
przede wszystkim, kiedy zadano mi ten temat.

00:01:50.910 --> 00:01:59.030
Kondycja ludzka i udział w tej debacie wydaje się, że to "kon" w słowie

00:01:59.040 --> 00:02:01.020
"kondycja" jest bardzo znaczące.

00:02:02.020 --> 00:02:07.260
Ono sugeruje, że kondycji w szczególności dobrej kondycji,

00:02:07.270 --> 00:02:12.340
ale pewnie oczywiście i te złą, robi się z kimś,

00:02:12.490 --> 00:02:13.200
z czymś?

00:02:13.880 --> 00:02:18.280
Wychodzić trzeba do świata, a nie być

00:02:18.580 --> 00:02:24.490
obok niego czy w nim, ale bez kontaktu, bez relacji, żeby kondycja

00:02:24.500 --> 00:02:26.990
mogła zaistnieć, czyli

00:02:27.660 --> 00:02:31.990
kondycja ludzka to jest bycie ze.

00:02:32.060 --> 00:02:37.570
światem, bycie z drugim człowiekiem bycie z trawą, z stołem i

00:02:37.610 --> 00:02:40.480
Stocznią Cesarską, bycie z wami tutaj.

00:02:41.340 --> 00:02:41.840


00:02:43.070 --> 00:02:47.570
Będziemy pewnie za chwilę gładko przechodzić do sztuki Pana

00:02:47.580 --> 00:02:51.510
Tomasza, którą podziwiamy,

00:02:51.550 --> 00:02:58.880
jest cudowna, ale widać tam bardzo właśnie to wychodzenie,

00:02:58.890 --> 00:03:03.560
to mieszczenie się, te postacie, które po prostu muszą jakoś

00:03:03.570 --> 00:03:05.500
się zmieścić w relacji do świata,

00:03:05.720 --> 00:03:07.970
to jest właśnie coś, co przesądza o kondycji.

00:03:07.980 --> 00:03:12.740
Tak rozumiem kondycję, ludzką w szczególności. Bardzo dziękuję

00:03:12.750 --> 00:03:14.060
za ten piękny początek.

00:03:14.070 --> 00:03:16.180
Od razu taki zwracający uwagę na to, że

00:03:17.460 --> 00:03:21.480
chyba trudno o llepszy punkt wyjścia do rozmowy przy okrągłym

00:03:21.490 --> 00:03:21.980
stole.

00:03:21.990 --> 00:03:24.760
Gdzie mamy razem do czegoś dochodzić,

00:03:24.770 --> 00:03:27.680
to właśnie to "kon" jest jakieś fundamentalne i chciałam oddać

00:03:27.690 --> 00:03:31.520
głos Panu Władysławowi Zawistowskiemu w tej w tej samej sprawie,

00:03:31.530 --> 00:03:33.220
to znaczy w sprawie kondycji ludzkiej.

00:03:33.230 --> 00:03:37.220
Jeżeli Pan zastanawiałby się nad tym, czym ona jest, to jaki

00:03:37.230 --> 00:03:39.180
aspekt byłby dla Pana najważniejszy?

00:03:40.190 --> 00:03:41.110


00:03:45.720 --> 00:03:47.630
Uprzejmie dziękuję za zaproszenie.

00:03:49.740 --> 00:03:52.700
Znaczy wie Pani, jestem trochę zaskoczony, myślałem że będę mówił

00:03:52.710 --> 00:03:58.470
gdzieś pod koniec. Po mówcach, którzy te różne, być może ważniejsze

00:03:58.480 --> 00:03:59.330
aspekty

00:04:00.420 --> 00:04:05.200
pokażą, mówią, nazwą. Dlatego przygotowałem sobie skromną rolę,

00:04:05.210 --> 00:04:10.540
a mianowicie rozmyślając o różnych warunkach czy składnikach

00:04:10.580 --> 00:04:16.460
tego, co możemy nazwać kondycją ludzką czy dobrą kondycją ludzką

00:04:16.470 --> 00:04:21.320
o tak, bo gdzieś to, o czym mówimy graniczy z pojęciem dobrostanu,

00:04:21.330 --> 00:04:24.200
o którym wszystkim nam gdzieś tam pewnie chodzi.

00:04:25.850 --> 00:04:29.060
Choć oczywiście dobrostan można sprowadzić tylko do takich

00:04:29.070 --> 00:04:30.390
materialnych kryteriów,

00:04:31.320 --> 00:04:35.160
chociaż pewnie to byłoby błędem, natomiast myśląc o różnych

00:04:35.170 --> 00:04:38.280
aspektach, pomyślałem sobie o takim bardzo

00:04:38.350 --> 00:04:42.950
istotnym aspekcie, który często nam umyka, a mianowicie o sprawczości

00:04:42.960 --> 00:04:44.450
i potrzebie sprawczości.

00:04:45.660 --> 00:04:47.600
Pmyślałem o tym, że

00:04:48.550 --> 00:04:51.250
na naszą kondycję, nasze samopoczucie

00:04:51.260 --> 00:04:55.010
nasze miejsce w świecie bardzo mocno wpływa również to, czy

00:04:55.020 --> 00:04:59.210
mamy poczucie sprawczości. Naszych działań, naszej pracy, naszego

00:04:59.220 --> 00:04:59.770
życia.

00:05:00.180 --> 00:05:04.290
Jest tu myślę pewien problem, bo proszę Państwa, przez tysiąclecia,

00:05:04.300 --> 00:05:08.690
kiedy chłop orał ziemię, siał to miał poczucie sprawczości

00:05:08.700 --> 00:05:12.930
takie genetyczne, wpisane, fundamentalne, wiedział że

00:05:12.940 --> 00:05:17.070
jeżeli nie zasieje, to nie zbierze, jeżeli nie założę, nie wyleje

00:05:17.080 --> 00:05:18.710
potu, nie będzie jadł chleba.

00:05:19.370 --> 00:05:24.940
Klasom wyższym to poczucie sprawczości zastępowały oczywiście

00:05:24.950 --> 00:05:28.280
wojny, kiedyś rycerze to byli wybrańcy,

00:05:28.290 --> 00:05:29.780
nie każdy mógł walczyć,

00:05:31.000 --> 00:05:35.160
walczyli to też dawało poczucie sprawczości.

00:05:35.170 --> 00:05:38.850
Nasza rzeczywistość jest pod tym względem szalenie okrutna, bo

00:05:40.080 --> 00:05:45.630
miliony z nas, którzy jesteśmy pracownikami najemnymi,

00:05:46.140 --> 00:05:50.490
siedzimy przed komputerem, czy przerzucamy jakieś

00:05:50.500 --> 00:05:54.730
papiery, czy może robimy coś ciekawszego, ale o poczucie sprawczości

00:05:54.740 --> 00:05:56.330
naszych działań jest bardzo trudno.

00:05:56.990 --> 00:06:01.080
Zarówno takiej bezpośredniej, że od moich decyzji, od tego

00:06:01.090 --> 00:06:05.510
co dzisiaj zrobię naprawdę coś ważnego zależy, ale również

00:06:05.550 --> 00:06:10.240
jest problem z wpisaniem się w takie zbiorowe poczucie sprawczości.

00:06:10.250 --> 00:06:15.050
Oczywiście, kiedy ja coś tam w tym komputerze klepnę, to dokładam

00:06:15.190 --> 00:06:19.680
do jakiegoś zbiorowego wysiłku w Urzędzie Marszałkowskim,

00:06:19.690 --> 00:06:24.110
który zatrudnia tysiąc ludzi, rozstrzygają się ważne sprawy,

00:06:24.400 --> 00:06:28.960
milionowe dotacje idą na przykład do Czarnej Wody albo idą

00:06:28.970 --> 00:06:30.460
do Swornychgaci,

00:06:30.530 --> 00:06:35.120
to całkiem niedaleko. Dla tych ludzi to ma znaczenie

00:06:35.130 --> 00:06:37.790
czy jest tu jakaś sprawczość, ale nie jednoosobowa.

00:06:37.860 --> 00:06:43.870
Każdy z nas jest trybikiem. Jak to działa na nasze samopoczucie,

00:06:43.880 --> 00:06:45.010
na naszą kondycję?

00:06:45.020 --> 00:06:50.090
Myślę że chyba że działa bardzo źle, działa fatalnie, dlatego

00:06:50.100 --> 00:06:52.510
poszukujemy sprawczości na różne sposoby.

00:06:54.760 --> 00:06:57.670
Ruchy obywatelskie, ruchy oddolne,

00:06:57.680 --> 00:07:02.130
wszelkie działania mające na celu zmiany zmiany.

00:07:02.140 --> 00:07:06.090
Na ogół zwłaszcza w pojęciu starających się,

00:07:06.100 --> 00:07:08.030
chodzi o zmianę na lepsze.

00:07:08.160 --> 00:07:13.650
Chodzi o to, żeby w miejscu klepiska powstał skwer, żeby nastąpiło

00:07:13.660 --> 00:07:18.140
uspokojenie ruchu na jakiejś ulicy, żeby po

00:07:18.260 --> 00:07:21.890
pojawiła się szansa pomocy matkom z Ukrainy.

00:07:21.930 --> 00:07:24.020
To może mieć bardzo wiele różnych form,

00:07:24.780 --> 00:07:27.150
ale gdzieś tam w którymś miejscu chodzi

00:07:27.160 --> 00:07:29.130
o sprawczość. O sprawczość

00:07:29.140 --> 00:07:33.130
proszę Państwa, która jest ważniejsza w moim poczuciu niż ten

00:07:33.140 --> 00:07:38.500
cel formalny, w tym takim bardzo dzikim pierwotnym kapitalizmie

00:07:38.540 --> 00:07:39.530
chodziło o zysk.

00:07:39.540 --> 00:07:41.590
Sprawa była jasna,

00:07:41.820 --> 00:07:46.150
musimy wycisnąć z tych dolarów czy funtów jak najwięcej i wszelkie

00:07:46.160 --> 00:07:47.250
środki są dobre.

00:07:47.640 --> 00:07:52.980
Nadużycia wobec pracownika, wyzysk, oszukiwanie, dawanie

00:07:52.990 --> 00:07:55.880
niższego produktu, cokolwiek, ważne było wycisnąć zysk.

00:07:56.200 --> 00:07:58.920
Myślę, że teraz mamy już taką formację,

00:07:58.930 --> 00:08:02.590
mówię o tych Elonach Muskach, o tych największych oczywiście

00:08:02.630 --> 00:08:06.420
kapitalistach, dla których sam proces jest ważniejszy niż cel,

00:08:06.430 --> 00:08:11.740
czyli wyścig po te pieniądze jest ciekawszy, bardziej atrakcyjny

00:08:11.750 --> 00:08:15.060
niż to, że na końcu tam będzie ten miliard mniej czy więcej,

00:08:15.070 --> 00:08:16.860
to nie jest już najważniejsze.

00:08:16.950 --> 00:08:21.820
To może tyle na początku. Dziękuję bardzo, czyli mamy na razie

00:08:21.830 --> 00:08:27.400
dwa wrzucone tutaj głosy do tego wymyślonego naczynia, w którym

00:08:27.410 --> 00:08:28.040
zbieramy

00:08:28.420 --> 00:08:31.280
definicje kondycji ludzkiej, bo z jednej strony jest w niej

00:08:31.800 --> 00:08:35.860
aspekt wspólnotowy, a z drugiej strony niezwykle istotny element

00:08:36.130 --> 00:08:41.160
sprawczości, czyli tego poczucia, że coś od nas rzeczywiście

00:08:41.270 --> 00:08:46.840
zależy i że na coś mamy wpływ i tutaj od razu dałabym głos Pani

00:08:46.850 --> 00:08:52.460
Barbarze Frydrych, jeśli mogę z tym samym pytaniem: Czy do tych

00:08:52.500 --> 00:08:56.200
elementów chciałaby Pani dołożyć jeszcze jeszcze jakiś albo

00:08:56.210 --> 00:08:58.690
może one są już wystarczające?

00:09:00.350 --> 00:09:01.630
Dzień dobry Państwu.

00:09:01.680 --> 00:09:04.160
Dziękuję za zaproszenie do tej rozmowy.

00:09:04.450 --> 00:09:07.310
Ja cieszę się, że tutaj Dyrektor

00:09:07.380 --> 00:09:12.940
Władysław Zawistowski wywołał kapitalizm, też gdzieś myśląc

00:09:12.950 --> 00:09:16.430
o naszej rozmowie, przypomniałam sobie słowa Margaret Atwood

00:09:17.140 --> 00:09:20.610
znanej Państwu doskonale wybitnej kanadyjskiej pisarki,

00:09:20.620 --> 00:09:21.750
która powiedziała, że:

00:09:22.540 --> 00:09:26.940
"Po upadku Muru Berlińskiego, Europa poszła na zakupy".

00:09:27.000 --> 00:09:30.930
Ja chciałabym się jednak zawęzić do kontekstu europejskiego,

00:09:31.000 --> 00:09:35.090
a może nie tylko europejskiego, ale może po prostu świata

00:09:35.160 --> 00:09:40.160
zachodu. Gdzieś wydaje mi się, że jesteśmy w głębokim kryzysie

00:09:40.170 --> 00:09:41.930
i chciałabym to nazwać.

00:09:42.750 --> 00:09:47.290
Wojna w Ukrainie jest tylko jednym z przejawów tego kryzysu.

00:09:49.510 --> 00:09:52.660
Mam dużo lęku w sobie, szczerze mówiąc, jeśli myślę o tym, w jakiej

00:09:52.670 --> 00:09:54.440
jesteśmy kondycji jako ludzie.

00:09:56.250 --> 00:10:03.170
Też szukam takich pozytywnych aspektów, o których tutaj

00:10:03.250 --> 00:10:06.180
Władysław Zawistowski powiedział, też wydaje mi się, że tutaj

00:10:06.220 --> 00:10:11.150
jakimś antidotum na to, co nas trapi na co dzień być może jest

00:10:11.160 --> 00:10:14.630
jakaś obywatelska aktywność, a nawet na pewno jest obywatelska

00:10:14.640 --> 00:10:18.290
aktywność, ale też system wartości, o który się opieramy.

00:10:20.520 --> 00:10:22.870
Ponieważ jestem przedstawicielką Samorządu Gdańskiego,

00:10:22.880 --> 00:10:26.950
to też powinnam powiedzieć, że my ten katalog wartości

00:10:26.960 --> 00:10:30.550
w jakimś sensie próbujemy praktykować na co dzień mamy

00:10:30.600 --> 00:10:34.890
piękne dziedzictwo, też przestrzeń, w której jesteśmy, jest

00:10:34.900 --> 00:10:35.900
nieprzypadkowa,

00:10:37.570 --> 00:10:41.950
ale też często przywołujemy Timothy'ego Schneidera

00:10:42.860 --> 00:10:46.750
i jego małą książeczkę o tyranii, nawet ze sobą ją zabrałam, bo

00:10:46.760 --> 00:10:50.820
ona jest często z nami, "O tyranii. Dwadzieścia lekcji

00:10:50.830 --> 00:10:52.010
z dwudziestego wieku"

00:10:52.720 --> 00:10:56.490
i tutaj rzeczywiście to jest taki podręcznik, jak praktykować

00:10:56.600 --> 00:11:01.390
codziennie tę sprawczość, o której też odniosę się tutaj do

00:11:01.400 --> 00:11:04.370
słów kolegi, "sprawczość i obywatelskość"

00:11:05.290 --> 00:11:11.210
i myślę, że trochę pomaga nam przezwyciężać tę codzienną

00:11:11.320 --> 00:11:16.830
w sumie smutną refleksję, bo jesteśmy, powiedzmy sobie to jasno,

00:11:16.840 --> 00:11:19.470
jesteśmy w Europie w jakiejś sytuacji:? Przesilenia

00:11:19.480 --> 00:11:20.050
na pewno.

00:11:20.860 --> 00:11:21.940
Dziękuję.

00:11:21.990 --> 00:11:26.700
To jest niezwykłe, że połączyła Pani w swojej wypowiedzi te

00:11:26.710 --> 00:11:31.840
dwa aspekty, właśnie wspólnoty i sprawczości, łącząc je jako

00:11:31.850 --> 00:11:36.320
obywatelskość właśnie, bo to są obie te rzeczy razem wzięte.

00:11:36.940 --> 00:11:40.010
One właśnie mogą prowadzić nas w tym kierunku.

00:11:40.280 --> 00:11:43.300
Ja bym chciał oddać głos Panu Profesorowi Szkudlarkowi i zapytać

00:11:43.310 --> 00:11:46.390
Pana o Pańską wizję kondycji ludzkiej

00:11:48.790 --> 00:11:53.690
i proszę się nie bać, od razu tak mówię jakby szczerości, bo ja

00:11:53.700 --> 00:11:58.570
myślę, że ona jest super ważna w takiej rozmowie i że

00:11:59.230 --> 00:12:03.280
Ten czas przesilenia i to miejsce, w którym jesteśmy może sprzyjać

00:12:04.240 --> 00:12:06.890
nazywaniu pewnych rzeczy w sposób o wiele bardziej śmiały,

00:12:06.900 --> 00:12:08.670
niż to mogłoby mieć miejsce gdzie indziej.

00:12:09.280 --> 00:12:10.590
Dobra, umieramy.

00:12:12.960 --> 00:12:17.500
To jest wiadomość, jaką ta wiadomość

00:12:17.510 --> 00:12:20.830
jako punkt wyjścia ma dwa takie podstawowe wymiary.

00:12:20.840 --> 00:12:23.510
Jeden jest naprawdę związany z tym, co się

00:12:24.430 --> 00:12:29.050
pisze i mówi w tradycji europejskiej o kondycji ludzkiej w takim

00:12:29.090 --> 00:12:30.320
egzystencjalnym sensie

00:12:30.330 --> 00:12:34.600
to znaczy idąc tropem Heidegger'a, świadomość śmiertelności

00:12:34.610 --> 00:12:36.980
jest takim podstawowym wymiarem człowieczeństwa.

00:12:37.230 --> 00:12:41.900
Prawdopodobnie, inne stworzenia na tej planecie takiego przywileju

00:12:41.910 --> 00:12:46.040
nie mają i Heidegger wyraźnie to uważał za przywilej, "W odróżnieniu

00:12:46.050 --> 00:12:49.560
od bogów..."- pisał w jednym z esejów, "...człowiek może umrzeć".

00:12:50.170 --> 00:12:51.830
To nadaje po prostu sens

00:12:53.240 --> 00:12:55.330
temu wszystkiemu, co codziennie robimy.

00:12:55.340 --> 00:12:58.850
Jak inaczej uzasadnili byśmy sobie to, że akurat dzisiaj mam

00:12:58.860 --> 00:13:02.430
wstać z łóżka, gdyby nie to, że życie się skończy,

00:13:03.110 --> 00:13:07.420
Ta perspektywa śmiertelności czyni nas po prostu właśnie aktywnymi,

00:13:07.430 --> 00:13:11.500
sprawczyni, żądnymi bycia razem z kimś innym. To jest

00:13:11.510 --> 00:13:16.360
jakiś bardzo istotny element, a drugi wymiar tego umierania

00:13:16.370 --> 00:13:17.280
jest globalny.

00:13:17.290 --> 00:13:20.510
Jest to, że żyjemy w czasie

00:13:21.120 --> 00:13:24.780
strasznym z punktu widzenia tego, co się dzieje z naszym światem

00:13:25.630 --> 00:13:31.070
i te pytania o sprawczość i o typy wspólnotowości

00:13:31.080 --> 00:13:33.170
i o typy obywatelstwa.

00:13:33.320 --> 00:13:37.570
One muszą być przedefiniowane w kontekście tego

00:13:37.580 --> 00:13:38.960
planetarnego kryzysu.

00:13:40.160 --> 00:13:42.550


00:13:43.560 --> 00:13:45.240
Może tyle na początek.

00:13:46.820 --> 00:13:48.610
Bardzo dziękuję.

00:13:49.390 --> 00:13:53.190
Kryzys globalny jako to, co kształtuje ludzką kondycję, to

00:13:53.200 --> 00:13:56.490
będzie coś, do czego na pewno jeszcze wrócimy, ale ksiądz Niedałtowski

00:13:56.500 --> 00:13:56.710


00:13:57.050 --> 00:14:00.690
obiecywał trochę nadziei, więc chciałabym o to poprosić.

00:14:00.690 --> 00:14:03.530
Zacznę o beznadziei...

00:14:03.530 --> 00:14:07.550
Ponieważ Gdańsk to jest miasto, w którym urodził się Artur Schopenhauer

00:14:07.900 --> 00:14:10.730
i jeszcze ja mam taki przywilej, że urodziłem się w tej samej

00:14:10.740 --> 00:14:14.500
kamienicy co on, przy Św. Ducha 45, to co

00:14:14.510 --> 00:14:18.680
odkryłem dosyć późno, a potem sprawczością trochę moją było

00:14:18.690 --> 00:14:22.600
to, żeby prezydenta Adamowicza zachęcić, żeby tam taką tablicę

00:14:22.610 --> 00:14:26.400
umieścić na tym domu i to nie jest przywilej, tylko to jest zobowiązanie.

00:14:26.410 --> 00:14:29.960
Ja Schopenhauer'a oczywiście studiowałem w czasie moich studiów

00:14:29.970 --> 00:14:30.740
filozoficznych

00:14:31.500 --> 00:14:32.810
w oliwie ale

00:14:34.390 --> 00:14:36.650
postanowiłem go trochę głębiej postudiować...

00:14:37.340 --> 00:14:39.920
nie jestem żadnym ekspertem od Schopenhauer'a, ale bardzo

00:14:39.930 --> 00:14:42.900
mnie zainspirował, bo nawet pojechałem na jego grób.

00:14:43.000 --> 00:14:44.400
Wiecie Państwo, gdzie jest Schopenhauer

00:14:44.410 --> 00:14:44.970
pogrzebany?

00:14:45.780 --> 00:14:49.420
We Frankfurcie nad Menem, taki duży cmentarz centralny tam jest.

00:14:49.430 --> 00:14:54.020
Centralny, ale poza miastem i tam na tym grobie leżały świeże

00:14:54.030 --> 00:14:58.920
kwiaty i to świeże kwiaty z takim napisem że to od gdańszczan,

00:14:59.100 --> 00:15:02.500
co prawda po niemiecku, a właściwie wszystko jedno w jakim języku,

00:15:02.510 --> 00:15:08.050
ale po 200 latach Schopenhauer'owi ktoś składa hołd pamięci.

00:15:08.540 --> 00:15:12.300
Schopenhauer o kondycji ludzkiej myślał pesymistycznie,

00:15:12.310 --> 00:15:13.730
to jest właściwie beznadzieja,

00:15:13.740 --> 00:15:17.520
to co Pan Profesor mówił o śmiertelności, o tym, że to wszystko

00:15:17.530 --> 00:15:20.560
właśnie nie ma sensu i że może lepiej z pudelkiem

00:15:20.630 --> 00:15:24.050
iść na spacer i pograć na flecie, niż się tam bardzo mocno przejmować

00:15:24.620 --> 00:15:29.440
kondycją ludzką, bo niewiele tam perspektyw pozytywnych.

00:15:29.620 --> 00:15:32.960
Dla niego chrześcijaństwo przestało być jakoś inspirujące,

00:15:33.420 --> 00:15:35.880
buddyzm trochę bardziej, ale też nie do końca

00:15:36.630 --> 00:15:39.510
i jak tak zacząłem sobie czytać tego Schopenhauer'a i dumać nad

00:15:39.520 --> 00:15:42.350
tym grobem tam we Frankfurcie.

00:15:43.090 --> 00:15:48.010
To pomyślałem sobie, że coś musi jednak w nim być pociągającego,

00:15:48.020 --> 00:15:51.710
skoro po tylu latach ludzie go pamiętają i doszukałem się w jego

00:15:51.720 --> 00:15:55.160
pismach dwóch inspirujących pozytywnych rzeczy, mianowicie

00:15:57.030 --> 00:16:00.510
piękno i miłosierdzie to są dwie rzeczy, które mogą uratować

00:16:00.520 --> 00:16:03.300
człowieka z beznadziei i z tej kondycji,

00:16:04.260 --> 00:16:08.370
ograniczoności, byle jakości, śmiertelności i wrogości i tego

00:16:08.380 --> 00:16:11.750
wszystkiego, co w nas bardzo złe. Mianowicie miłosierdzie

00:16:11.760 --> 00:16:12.470
jako rodzaj...

00:16:12.480 --> 00:16:15.770
właśnie, może to jest i też buddyjskie, ale też z ewangelicznej

00:16:15.780 --> 00:16:20.350
inspiracji Maitreya i Caritas.

00:16:21.010 --> 00:16:25.340
Czyli taki rodzaj współodczuwania ze wszystkim co żyje,

00:16:25.460 --> 00:16:29.210
takiej solidarności, takiej empatii w której człowiek się

00:16:29.220 --> 00:16:34.050
jednak w jakiś sposób solidaryzuje, otwiera, przejmuje i

00:16:34.060 --> 00:16:37.670
poprawia trochę te kondycje przez to, że jesteśmy razem właśnie,

00:16:37.680 --> 00:16:37.950
że

00:16:38.530 --> 00:16:42.160
nie jesteśmy samotnymi wyspami, ale że możemy złączyć

00:16:42.170 --> 00:16:47.900
nasze siły w jakimś współodczuwaniu i to jest ratujące, a

00:16:47.910 --> 00:16:51.510
drugie to kontemplacja albo uprawianie piękna, piękna rozumianego

00:16:51.520 --> 00:16:53.510
jako sztuka, jako coś, co jest

00:16:54.630 --> 00:16:58.280
nie tylko estetyką w znaczeniu podziwiania

00:16:58.980 --> 00:17:01.390
i teoretycznego rozważania proporcji, ale

00:17:02.170 --> 00:17:05.390
tego co człowiekowi daje.

00:17:05.980 --> 00:17:07.480
Poczucie harmonii

00:17:08.290 --> 00:17:13.580
 z tworzeniem z kosmosem jakiegoś współbrzmienia tego,

00:17:13.590 --> 00:17:17.820
co chyba jest niesamowicie ważne, więc Schopenhauer przy

00:17:17.830 --> 00:17:22.190
całej beznadziei jednak znalazł te dwie rzeczy, które mogą

00:17:22.200 --> 00:17:23.080
nas ratować

00:17:23.090 --> 00:17:28.400
i to w tym miejscu tutaj, w Gdańsku, w przy Trzech Krzyżach, które

00:17:28.410 --> 00:17:34.000
stoją przy Stoczni, gdzie lała się krew i gdzie było dużo

00:17:34.010 --> 00:17:40.200
zła, dają nam może jakiś promyk nadziei albo może szansę realnego

00:17:40.210 --> 00:17:41.040
sprawczego

00:17:41.550 --> 00:17:43.210
działania w tych dwóch obszarach.

00:17:44.320 --> 00:17:47.330
Jeśli miałbym próbować rzucać koła ratunkowe

00:17:48.480 --> 00:17:53.360
to właśnie te dwa chyba są bardzo, bardzo istotne.

00:17:53.520 --> 00:17:59.750
Miłosierdzie, empatia, Maitreya, współodczuwanie i

00:18:00.240 --> 00:18:03.830
i to jedno a drugie to piękno, które

00:18:04.450 --> 00:18:08.950
ratuje nas i pozwala zmartwychwstać.

00:18:10.400 --> 00:18:12.020
temu co w nas jednak jest boskie.

00:18:12.710 --> 00:18:13.290
Na tyle.

00:18:14.510 --> 00:18:18.300
Bardzo dziękuję i złapie

00:18:18.840 --> 00:18:22.410
się tych dwóch możliwości, czyli 

00:18:22.490 --> 00:18:24.930
troski z jednej strony, z drugiej strony

00:18:26.180 --> 00:18:30.610
właśnie piękna i chciałabym Państwu teraz zadać pytanie o

00:18:31.830 --> 00:18:35.560
to: Czy rzeczywiście możemy mówić o specyficzności? O tym,

00:18:35.570 --> 00:18:39.170
że ta kondycja ludzka jest jakkolwiek wyjątkowa? Przecież

00:18:39.180 --> 00:18:43.160
genetycznie bardzo mało się różnimy od myszy czy jeszcze mniej

00:18:43.170 --> 00:18:49.070
od szympansów i czy to nie jest tak jak twierdzą autorzy

00:18:49.080 --> 00:18:53.200
posthumanistyczni, że to nasze przywiązanie do myślenia o sobie

00:18:53.210 --> 00:18:58.260
jako o jakiś istotach, które znajdują się w centrum, czy którym

00:18:58.270 --> 00:19:03.920
przysługują jakieś szczególne własności, jest po prostu uzurpacją,

00:19:03.930 --> 00:19:06.780
jest tym o czym oni piszą jako o gatunkowym

00:19:06.870 --> 00:19:09.460
szowinizmie, który jest

00:19:10.670 --> 00:19:14.080
nieuzasadniony z jednej strony, a z drugiej strony zbrodniczy

00:19:14.090 --> 00:19:18.740
wobec planety, na której żyjemy i którą przez nasze działanie

00:19:18.750 --> 00:19:22.460
po prostu nieustannie niszczymy do tego stopnia, że

00:19:23.800 --> 00:19:28.490
naukowcy mówią o antropocenie, tej erze dominacji człowieka,

00:19:28.500 --> 00:19:33.350
której zmiany niesione przez nią są tak gigantyczne,

00:19:33.360 --> 00:19:37.190
że można je opisać właśnie w terminach geologicznych

00:19:37.200 --> 00:19:39.210


00:19:39.280 --> 00:19:43.200
i tutaj znowu do Pani Profesor Mendel się zwrócę z tym pytaniem.

00:19:43.370 --> 00:19:46.660
Przepraszam, ale tak mi wychodzi, że jakoś tak bym chciała.

00:19:47.760 --> 00:19:48.450
Dziękuję bardzo.

00:19:49.160 --> 00:19:50.160
Ogromnie dziękuję,

00:19:50.170 --> 00:19:53.900
ta zaczepka bardzo trafia do mnie.

00:19:53.910 --> 00:19:55.470
Dziękuję ogromnie za

00:19:56.690 --> 00:20:00.460
skierowanie naszego myślenia na tory wspólnego świata.

00:20:01.150 --> 00:20:06.430
Kiedy mówić o kondycji ludzkiej? Dzisiaj, kiedy właśnie

00:20:06.440 --> 00:20:08.790
dzieje się to, o czym Pani wspomniała.

00:20:09.180 --> 00:20:14.810
Nie sposób myśleć o człowieku jako czymś zamkniętym w skórze,

00:20:14.820 --> 00:20:20.590
co po prostu jest podmiotem działającym w obrębie właśnie tego,

00:20:20.600 --> 00:20:22.090
co tu się kończy.

00:20:22.100 --> 00:20:22.460


00:20:23.800 --> 00:20:28.580
Oczywiście rozwijają się dzisiaj tendencje pod szyldem nowego

00:20:28.590 --> 00:20:31.800
humanizmu, gdzie mówimy o tym, że po prostu człowiek właśnie

00:20:31.810 --> 00:20:37.320
nie kończy się na skórze, że poprzez swoje działanie zawsze

00:20:37.330 --> 00:20:41.720
wychodzi poza siebie, że właśnie ta sprawczość, o której

00:20:41.730 --> 00:20:45.320
tyle mówiliśmy, jest możliwa dzięki temu, że właśnie wychodzi

00:20:45.330 --> 00:20:50.280
do świata, łączy się, jest podmiotowy mówi się wieloskładnikowo,

00:20:50.770 --> 00:20:57.180
ale chciałam o czym innym. Przede wszystkim właśnie o tej kondycji

00:20:57.190 --> 00:21:00.190
ludzkiej, która dzisiaj, w tym kontekście, który Pani

00:21:00.260 --> 00:21:06.220
przywołała, musi zwracać uwagę na to, że to, co

00:21:06.230 --> 00:21:11.240
ludzkie jest w nieustannym powiązaniu z tym, co ludzkie koniecznie

00:21:11.250 --> 00:21:13.510
nie jest, że jest po prostu

00:21:14.870 --> 00:21:21.600
człowiek czymś innym dzisiaj i właśnie to doświadczenie

00:21:23.830 --> 00:21:29.140
tragedii, która do nas się zbliża jak meteoryt, który

00:21:29.150 --> 00:21:35.520
zaraz rozwali Ziemię, po prostu sprawia, że nie

00:21:35.530 --> 00:21:40.460
tylko jesteśmy skłonni by o tym myśleć, ale

00:21:40.470 --> 00:21:44.790
po prostu musimy, bezwzględnie musimy, bo to się dzieje.

00:21:44.830 --> 00:21:49.780
Widać, słychać i czuć, że trzeba inaczej rozumieć człowieka

00:21:51.040 --> 00:21:55.720
i teraz ta wieloskładnikowość podmiotu,

00:21:55.790 --> 00:22:02.150
nasza podmiotowa sprawczość to właśnie coś, co w post humanistycznej

00:22:02.160 --> 00:22:08.890
formule albo lepiej, wolę zdecydowanie takie myślenie, że

00:22:08.940 --> 00:22:14.130
akcentujemy wspólny świat, który jest więcej niż ludzki, więc

00:22:14.250 --> 00:22:15.140
jeśli

00:22:15.210 --> 00:22:18.430
rozpatrywać tą sprawczość, genialnie wywołano tutaj dzięki

00:22:18.440 --> 00:22:23.350
serdeczne, że to padło w niemalże pierwszych słowach... W każdym

00:22:23.360 --> 00:22:24.610
razie.

00:22:25.220 --> 00:22:30.280
jestem pedagożką społeczną i w naszym, że tak powiem kręgu

00:22:30.290 --> 00:22:34.700
akademickim społecznych pedagogów bardzo jednoznacznie,

00:22:34.710 --> 00:22:38.320
krótka piłka, definiuje się kryzys jako

00:22:39.300 --> 00:22:44.780
"Tymczasową okresową utratę podmiotowej sprawczości". Właśnie

00:22:45.270 --> 00:22:50.960
myślę, że można tą pedagogiczną koncepcję rozszerzyć i widzieć

00:22:50.970 --> 00:22:53.220
ten kryzys jako właśnie

00:22:54.200 --> 00:22:58.410
oby czasową. To nie dewiacja, kryzys nie jest skazaniem na stały

00:22:58.420 --> 00:23:03.780
margines, wyjdziemy z tego. Miejmy tę nadzieję, właśnie Schopenhauer

00:23:05.600 --> 00:23:10.230
też daje nadzieję, kiedy mówi właśnie o pięknie i miłosierdziu.

00:23:10.610 --> 00:23:12.620
W każdym razie

00:23:13.610 --> 00:23:17.600
kryzys to czasowa utrata podmiotowej sprawczości,

00:23:17.610 --> 00:23:23.330
kiedy w tej wieloskładnikowości swojego sprawstwa

00:23:23.590 --> 00:23:27.840
widzimy, że potrzebujemy drugiego tego

00:23:27.910 --> 00:23:34.400
także co ludzkie nie jest, żeby po prostu z kryzysu się wydobyć

00:23:34.600 --> 00:23:39.050
i widać, słychać i czuć, że możemy to zrobić wtedy, gdy właśnie

00:23:39.110 --> 00:23:45.000
jesteśmy razem i jest ta zgoda na wspólny świat, który jest więcej

00:23:45.010 --> 00:23:46.110
niż ludzki.

00:23:47.610 --> 00:23:52.570
Panie Dyrektorze, to tutaj było nawiązanie do do Pańskiej wypowiedzi

00:23:53.080 --> 00:23:53.970
wcześniejszej.

00:23:54.200 --> 00:23:56.750
Właśnie, jak to jest być...

00:23:58.050 --> 00:24:01.100
Jadąc tutaj, myślałam cały czas o tym: "Czy myśląc o kondycji

00:24:01.110 --> 00:24:04.580
ludzkiej, my w ogóle jesteśmy jeszcze w stanie mówić o tym, że

00:24:04.590 --> 00:24:09.010
człowiek to brzmi dumnie, patrząc na to, co ten człowiek robi?".

00:24:11.800 --> 00:24:14.500


00:24:17.510 --> 00:24:19.150
Przynajmniej dwa aspekty,

00:24:19.790 --> 00:24:23.200
w których chciałbym rzeczywiście się wypowiedzieć.

00:24:24.240 --> 00:24:29.160
Po pierwsze, wiecie Państwo, temat nasz ogromny, szeroki.

00:24:29.570 --> 00:24:33.440
Można o nim mówić właśnie w kategoriach filozoficznych, uniwersalnych,

00:24:33.450 --> 00:24:38.620
ale przykładając pytanie do naszej rzeczywistości, spytajmy

00:24:38.630 --> 00:24:42.760
o naszą kondycję dzisiaj, naszą ludzką ulicję dzisiaj i ja mam

00:24:42.770 --> 00:24:48.860
takie poczucie, że już ośmioletnie rządy Prawa i Sprawiedliwości

00:24:48.870 --> 00:24:50.920
mają również właśnie taki skutek.

00:24:50.930 --> 00:24:51.560
Dlatego

00:24:51.720 --> 00:24:54.940
ten temat również mnie tak bardzo interesuje, że to jest taki

00:24:54.950 --> 00:25:00.340
system polityczny, który również polega na odbieraniu sprawczości

00:25:00.590 --> 00:25:01.520
obywatelowi.

00:25:01.530 --> 00:25:07.110
My cię nakarmimy, my ci damy 500 plus, 14 emeryturę,

00:25:07.330 --> 00:25:07.960


00:25:08.030 --> 00:25:13.740
miejsce pracy nadzorczej czy coś tam jeszcze, ale ty siedź cicho i.

00:25:14.310 --> 00:25:18.570
i się nie odzywaj tak i nie działaj, nie przeszkadzaj. My to sami

00:25:18.580 --> 00:25:22.350
Wszystko pięknie zorganizujemy, a ty nie przeszkadzaj i teraz:

00:25:22.820 --> 00:25:27.290
Jeżeli jakaś ogromna część społeczeństwa jest nastawiona

00:25:27.300 --> 00:25:31.680
konsumpcyjnie, tak jak Basia powiedziała: "Ruszyła na zakupy".

00:25:31.800 --> 00:25:32.770
Coś w tym jest

00:25:32.780 --> 00:25:37.650
proszę Państwa, od czasu wstąpienia do Unii, zasilenia naszego

00:25:37.660 --> 00:25:39.750
rynku ogromnymi pieniędzmi,

00:25:39.760 --> 00:25:42.050
oczywiście, że one poszły na inwestycje.

00:25:42.060 --> 00:25:45.470
My tu je widzimy wokół siebie, tak między innymi.

00:25:45.760 --> 00:25:48.720
Dobrze, ale przecież te inwestycje to znaczy, że ktoś pracował,

00:25:48.730 --> 00:25:53.360
zarabiał, ktoś sprzedawał beton, zarabiał, te pieniądze weszły

00:25:53.370 --> 00:25:54.610
w obieg.

00:25:56.140 --> 00:25:59.410
Nie chcę już... bo Pan Profesor powiedział o strasznych czasach,

00:25:59.420 --> 00:26:04.310
a ja sobie myślę, że nie, nie prawda. Zależy od punktu widzenia, z pewnego

00:26:04.320 --> 00:26:06.830
punktu widzenia są w ogóle najlepsze czasy, jakie kiedykolwiek

00:26:06.840 --> 00:26:12.750
były. Płacimy za to cenę i to jest ten drugi aspekt,

00:26:12.900 --> 00:26:15.380
ale wracając do wątku

00:26:16.080 --> 00:26:19.730
czyli mnóstwo ludzi raptem ruszyło na zakupy

00:26:19.740 --> 00:26:25.350
to prawda i ci ludzie są ciągle klientami tego przysłowiowego

00:26:25.360 --> 00:26:29.130
500 plus, ale na dłuższą metę tak się nie da,

00:26:29.180 --> 00:26:30.220
tak się po prostu nie da.

00:26:30.230 --> 00:26:35.590
Już pomijam skrajną centralizację, jakąś absurdalną

00:26:35.600 --> 00:26:40.600
wiarę w to, że ja będę podejmował lepsze decyzje na przykład

00:26:40.610 --> 00:26:45.700
w kwestiach nie wiem przekopów mierzei morskich czy budowy lotnisk,

00:26:45.770 --> 00:26:47.890
niż ogromne grono ekspertów.

00:26:47.960 --> 00:26:51.840
To takie dziwne w gruncie rzeczy wiary, na których się

00:26:51.850 --> 00:26:56.240
opiera obecna władza. To ta władza poza wszystkim, ona nas

00:26:56.250 --> 00:27:01.120
odziera z godności na wiele różnych sposobów, gwałci fundamentalne

00:27:01.130 --> 00:27:01.620
prawa.

00:27:01.630 --> 00:27:06.200
To co się stało z tym "Lex Tusk" to podzielam pogląd, że to jest

00:27:06.210 --> 00:27:10.040
w gruncie rzeczy rodzaj zamachu stanu, próby zmiany ustroju

00:27:10.050 --> 00:27:10.720
w Polsce.

00:27:10.730 --> 00:27:14.960
Gdyby oczywiście miało być kontynuowane, ja myślę, że

00:27:14.970 --> 00:27:18.060
tak naprawdę Kaczyński to tak patrzy

00:27:18.070 --> 00:27:21.880
na ile może sobie pozwolić, ale będzie trzeba to Duda zawetuje i

00:27:22.150 --> 00:27:26.310
niemniej to jest kierunek szalenie niebezpieczny, ale poza

00:27:26.350 --> 00:27:29.650
tymi wszystkimi aspektami jest właśnie jeszcze ten, że tego

00:27:29.660 --> 00:27:34.470
typu władza odbiera ludziom sprawczość, czy próbuje odbierać

00:27:34.480 --> 00:27:38.150
co jest bardzo, bardzo, bardzo bolesne.

00:27:38.360 --> 00:27:41.760
A Panie Profesorze, wracając do tego aspektu, oczywiście, że

00:27:43.670 --> 00:27:45.580
że nie żyjemy w strasznych czasach.

00:27:45.590 --> 00:27:48.280
Oczywiście mamy wojnę zagraniczną

00:27:48.290 --> 00:27:51.480
tuż obok, widzimy przerażające obrazy,

00:27:51.690 --> 00:27:58.620
jeżeli możemy pomagamy, mieliśmy pandemię, straciliśmy bliskich

00:27:58.790 --> 00:28:01.500
to był trudny czas, ale przeszliśmy przez to.

00:28:01.660 --> 00:28:05.540
Natomiast jeżeli mierzyć sytuację takimi twardymi kryteriami,

00:28:05.550 --> 00:28:10.980
to ludzie nie są głodni, nie marzną, mają

00:28:10.990 --> 00:28:15.600
gdzie mieszkać i to mówię nie tylko o Polsce, ale w całej

00:28:15.610 --> 00:28:16.540
Europie i

00:28:16.620 --> 00:28:18.650
jeszcze ogromnych częściach świata.

00:28:19.040 --> 00:28:21.720
Problem polega chyba na czym innym, na tym, że

00:28:22.760 --> 00:28:26.760
różne straszne rzeczy w różnych stronach świata działy się

00:28:26.770 --> 00:28:30.360
zawsze, niegdyś działy się znacznie straszniejsze.

00:28:30.710 --> 00:28:35.810
To co wyrabiano w Kongo, z Indianami, za Aborygenami.

00:28:36.860 --> 00:28:38.060


00:28:38.070 --> 00:28:41.950
Już nie mówię o o reżimach i tak dalej...

00:28:42.050 --> 00:28:45.320
Tylko że wtedy nie było mediów, a zwłaszcza mediów elektronicznych

00:28:45.330 --> 00:28:47.020
i myśmy o tym po prostu nie wiedzieli.

00:28:47.030 --> 00:28:51.090
Ten termometr był stłuczony, myśmy mieli takie poczucie

00:28:51.100 --> 00:28:55.210
że ten świat taki taki spokojny, a nasza chata z kraja, teraz

00:28:55.290 --> 00:29:00.010
o wszystkim wiemy następnego dnia. Codziennie jesteśmy poddawani

00:29:00.020 --> 00:29:00.940
elektrowstrząsom.

00:29:00.950 --> 00:29:06.810
Oczywiście, że możemy budować i że jesteśmy z natury rzeczy

00:29:07.040 --> 00:29:10.130
melancholikami czy mizantropami.

00:29:10.140 --> 00:29:13.930
możemy budować wyłącznie negatywny obraz świata, natomiast

00:29:13.940 --> 00:29:16.000
przykładając twarde kryteria

00:29:16.010 --> 00:29:17.560
to jest dobrze, jak nie było nigdy.

00:29:19.120 --> 00:29:22.250
To ja muszę teraz Panu Profesorowi Szkudlarkowi oddać głos.

00:29:25.250 --> 00:29:27.950
Ja nie jestem zawodowym ponurakiem, to nie o to chodzi.

00:29:28.950 --> 00:29:33.940
Ludzie się cieszą, jest dobrze, natomiast mi chodzi o coś innego,

00:29:33.950 --> 00:29:37.510
że w momencie, kiedy pytamy o kondycję ludzką, czyli mamy

00:29:37.520 --> 00:29:41.040
do czynienia z pytaniem o jakąś specyfikę ludzkiego sposobu

00:29:41.050 --> 00:29:42.900
bycia, ludzkiego sposobu życia.

00:29:43.390 --> 00:29:47.820
To ta perspektywa egzystencjalna, która wiąże się z umieralnością,

00:29:47.830 --> 00:29:53.630
z lękiem, z perspektywą utraty życia, która jest nieunikniona,

00:29:53.830 --> 00:29:56.960
mocno wyznacza to, kim jesteśmy, jak się orientujemy w świecie,

00:29:56.970 --> 00:29:59.940
także te wszystkie pozytywne i radosne aspekty naszego życia

00:30:00.380 --> 00:30:02.200
są gdzieś w tym zawieszone, natomiast

00:30:02.870 --> 00:30:05.080
ta kwestia 

00:30:05.150 --> 00:30:10.850
świata: Tak, oczywiście świat ciągle był na granicy, zatraty.

00:30:11.080 --> 00:30:14.890
Świat jako cały świat ludzki, przede wszystkim jest tak jak poszczególni

00:30:14.900 --> 00:30:15.830
ludzie śmiertelne.

00:30:16.620 --> 00:30:20.960
Natomiast ja miałem na myśli tę perspektywę, którą

00:30:21.950 --> 00:30:27.340
Pani Doktor Kasia podniosła, mianowicie chodzi o

00:30:28.560 --> 00:30:33.920
antroprocen, chodzi o wyraźnie planetarne zagrożenie, w którym

00:30:33.960 --> 00:30:39.560
to już nie tylko my płacimy za nasze radości i dostatek, tylko

00:30:39.570 --> 00:30:42.540
wszystko, co na tej planecie żyje i teraz:

00:30:44.610 --> 00:30:45.740
Co z tego wynika?

00:30:45.750 --> 00:30:47.360
To znaczy teraz, że

00:30:48.610 --> 00:30:52.300
jesteśmy tym bardziej odpowiedzialni za siebie i za świat

00:30:52.310 --> 00:30:54.440
i za to jakie budujemy w tym świecie społeczeństwa,

00:30:54.450 --> 00:30:55.700
w jaki sposób żyjemy.

00:30:56.290 --> 00:30:59.180
Tyle że te granice odpowiedzialności muszą się poszerzać i

00:30:59.190 --> 00:31:01.370
cieszę się, że Ksiądz przywołał perspektywę

00:31:01.380 --> 00:31:05.380
buddyjską, bo tutaj w grę wchodzi, jakby przedefiniowanie

00:31:05.390 --> 00:31:07.240
granic naszej etyczności.

00:31:07.250 --> 00:31:12.220
O ile my mamy tą wizję, że moralność obowiązuje nas w relacjach

00:31:12.230 --> 00:31:15.840
z ludźmi, buddyści wprowadzili taką figurę współczucia dla

00:31:15.850 --> 00:31:17.680
wszystkich czujących istot.

00:31:17.690 --> 00:31:20.790
To jest taka perspektywa, która wydaje mi się, że

00:31:21.220 --> 00:31:25.840
powinna się stać jakąś przesłanką nowego typu uniwersalizmu.

00:31:25.850 --> 00:31:31.430
To jest inny sposób wrażliwości, czułości w stosunku do świata.

00:31:31.940 --> 00:31:35.510
Nieprzypadkowo ta czułość się pojawia, bo ten esej Tokarczuk

00:31:35.520 --> 00:31:39.330
Noblowski jest fenomenalnym przykładem takiego

00:31:39.400 --> 00:31:44.900
poszerzania figury bycia w świecie, myślenia o sobie w świecie

00:31:46.820 --> 00:31:48.840
i teraz: Czy to wszystko jest możliwe?

00:31:48.850 --> 00:31:53.320
Czy w tej w tej sytuacji katastrofy, rozpadu i

00:31:53.570 --> 00:31:56.920
jakiegoś ogromnego zawodu, jaki mamy w stosunku do

00:31:58.100 --> 00:32:00.430
zdolności budowania społeczeństw, które są...

00:32:01.730 --> 00:32:07.310
Nie ma dobrego tłumaczenia tego słowa "Sustainable", bo to nie znaczy

00:32:07.350 --> 00:32:10.630
zrównoważone, to znaczy zdolne do trwania.

00:32:10.680 --> 00:32:15.630
Czyli konsumują tyle, ile w stanie są odbudować, biorą

00:32:15.640 --> 00:32:17.580
tyle, ile są w stanie oddać.

00:32:17.870 --> 00:32:21.290
Więc chodzi o ten typ etyczności w relacjach ze światem, więc mamy

00:32:21.300 --> 00:32:25.290
do tego potężny sceptycyzm, bo widać, że mówimy o tym, ale

00:32:25.300 --> 00:32:29.680
ciągle tak nie żyjemy i nie widać jakby specjalnych politycznych,

00:32:29.690 --> 00:32:33.290
ekonomicznych kanałów, którymi możemy taki stan bycia ludźmi

00:32:33.300 --> 00:32:34.150
w tym świecie

00:32:34.310 --> 00:32:38.000
sobie zafundować w perspektywie naszego indywidualnego życia.

00:32:38.070 --> 00:32:40.130
To się prawdopodobnie nie wydarzy tak szybko,

00:32:40.670 --> 00:32:45.080
natomiast ja jestem także pedagogiem i to może nawet najpierw

00:32:45.090 --> 00:32:48.420
pedagogiem, potem filozofem i jesteśmy przyzwyczajeni Maja

00:32:48.430 --> 00:32:50.540
to potwierdzi, bo już mówiłaś o tym,

00:32:50.550 --> 00:32:51.330
ale

00:32:52.030 --> 00:32:55.130
w tej perspektywie myślenia bardzo ważne jest to, że przyjmuje

00:32:55.140 --> 00:32:56.340
się niejako punkt wyjścia

00:32:56.350 --> 00:33:00.440
to co jest: jaka jest natura ludzka, jaka jest kondycja ludzka.

00:33:00.850 --> 00:33:02.840
Tylko to, co być powinno

00:33:04.020 --> 00:33:08.650
i w tym sensie te założenia mają nie charakter deskryptywny

00:33:08.660 --> 00:33:12.250
czyli one nie tyle opisują to co jest i nie to jest fundamentalne,

00:33:12.300 --> 00:33:16.710
tylko performatywne. W teorii filozofii polityki

00:33:16.720 --> 00:33:21.070
bardzo pięknie to ujmował Jacques Rousseau, który mówił o takim

00:33:21.080 --> 00:33:24.190
bardzo ważnym też w kontekście tej manifestacji, która tutaj

00:33:24.200 --> 00:33:26.310
idzie problemie społecznym nierówności.

00:33:27.690 --> 00:33:31.380
Wszelkie działanie, które ma na celu wyrównywanie nierówności,

00:33:31.390 --> 00:33:32.940
jest poniżające.

00:33:34.320 --> 00:33:38.570
Nie możemy zakładać, że świat jest zły, nierówny i niesprawiedliwy

00:33:38.580 --> 00:33:42.050
kiedy w tym świecie działamy, musimy założyć coś, co jest kontr-

00:33:42.060 --> 00:33:42.820
faktyczne,

00:33:43.680 --> 00:33:47.410
sprzeczne z tym co wiemy jak jest, musimy założyć, że wszyscy

00:33:47.420 --> 00:33:48.160
ludzie są równi.

00:33:49.160 --> 00:33:51.600
Musimy założyć, że wszyscy ludzie są inteligentni.

00:33:51.610 --> 00:33:54.270
Musimy założyć, że wszyscy ludzie są zdolni do dobra.

00:33:54.680 --> 00:33:56.680
Jeżeli tego założenia nie poczynimy.

00:33:57.900 --> 00:34:03.040
Przepraszam za kolokwializm, jesteśmy w dupie.

00:34:03.080 --> 00:34:08.240
To jest absolutny warunek ludzkiego aktywizmu i i

00:34:08.250 --> 00:34:09.210
naszej sprawczości.

00:34:11.120 --> 00:34:17.190
Pani Barbaro à propos właśnie tego postulatu

00:34:17.200 --> 00:34:21.480
wychodzenia od równości i sprawczości.

00:34:21.490 --> 00:34:25.650
Ja patrzę cały czas na tę paradę, która idzie i myślę sobie, że:

00:34:25.660 --> 00:34:30.810
"Kurczę, to jest bardzo duża parada" Tutaj zgromadzonych, my wiemy

00:34:30.820 --> 00:34:33.690
co tam się dzieje, ale ci, którzy nas oglądają, być może nie wiedzą,

00:34:33.700 --> 00:34:38.700
że w tle maszeruje ogromny trójmiejski marsz równości

00:34:39.330 --> 00:34:43.770
i to jest trochę przykład takiego praktykowania właśnie pewnej

00:34:43.780 --> 00:34:46.950
odpowiedzialności społecznej za świat, w którym funkcjonujemy,

00:34:46.960 --> 00:34:51.150
bo doskonale wiemy, co oznacza szczególnie w Polsce, szczególnie

00:34:51.160 --> 00:34:56.150
w ostatnich latach organizowanie marszów równości i domaganie

00:34:56.160 --> 00:34:59.370
się równych praw dla absolutnie wszystkich ludzi.

00:34:59.760 --> 00:35:01.010
Mnie jest bardzo bliskie

00:35:01.020 --> 00:35:03.010
z kolei 

00:35:03.290 --> 00:35:09.440
wyjście poza wyłącznie antropocen, gatunek ludzki i to poczucie

00:35:09.450 --> 00:35:13.810
odpowiedzialności za wszystko co nas otacza.

00:35:14.660 --> 00:35:18.690
Niestety albo stety, albo niestety człowiek ma taką siłę

00:35:18.700 --> 00:35:22.680
sprawczą, że przekształca bardzo planetę na której żyje.

00:35:24.440 --> 00:35:26.520
Ja jestem praktyczką i

00:35:28.540 --> 00:35:33.380
wydaje mi się, że to, co nas może chronić, to naprawdę dobre prawo,

00:35:33.420 --> 00:35:34.710
dobry system,

00:35:35.770 --> 00:35:37.700
odnoszenie się do wartości.

00:35:38.420 --> 00:35:42.600
Właśnie budowanie takiej wspólnej odpowiedzialności

00:35:43.440 --> 00:35:48.100
i praca, praca, praca to znaczy, chyba brakuje nam pokory

00:35:48.110 --> 00:35:49.300
jako gatunkowi.

00:35:49.570 --> 00:35:51.220
Takie odnoszę wrażenie,

00:35:52.470 --> 00:35:56.220
szczególnie wobec przyrody, to jest coś, co mnie szczególnie

00:35:56.230 --> 00:36:00.430
boli, bo wobec przyrody i nieożywionej i ożywionej

00:36:02.600 --> 00:36:05.370
dużo jeszcze mamy do zrobienia w tym zakresie, ale też chcę być

00:36:05.380 --> 00:36:06.530
optymistyczna.

00:36:06.540 --> 00:36:07.920
Znaczy, wierzę, że to jest możliwe

00:36:07.960 --> 00:36:12.060
wciąż. Tylko bronią nas właśnie dobre systemy, dobre instytucje,

00:36:12.260 --> 00:36:15.040
dobre prawo, demokracja i równość.

00:36:17.430 --> 00:36:22.830
Pytanie: Czy nas bronią? Chcę wierzyć w to, że tak.

00:36:24.590 --> 00:36:29.800
Myślę sobie też o tym, że jest to, co... nazywał jakimś

00:36:29.810 --> 00:36:30.920
pierwiastkiem ludzkim.

00:36:30.930 --> 00:36:34.130
Pisał o tym jakimś takim błysku, o czymś dodatkowym.

00:36:34.190 --> 00:36:37.000
Ja myślę sobie, że jak wszyscy, jak tutaj siedzimy, to gdzieś

00:36:37.010 --> 00:36:38.260
tam odnosimy się do kultury,

00:36:38.270 --> 00:36:40.350
za chwilę pójdziemy oglądać

00:36:41.460 --> 00:36:44.290
wernisaż i jest

00:36:44.360 --> 00:36:47.740
właśnie to coś, o czym wspomniał ksiądz Niedałtowski wcześniej,

00:36:47.750 --> 00:36:49.160
czyli właśnie ten element,

00:36:50.630 --> 00:36:54.330
który może nas wyzwolić z naszej codziennej mizerii, chociaż

00:36:54.450 --> 00:36:58.280
ja mam tutaj jedną taką drobną uwagę, może to będzie niesympatyczne

00:36:58.290 --> 00:37:03.030
co powiem, ale według Schopenhauer'a to nie jest trwałe, to znaczy

00:37:03.040 --> 00:37:06.760
można na chwilę przestać odczuwać mękę istnienia, ale tylko

00:37:06.770 --> 00:37:11.400
na momencik, więc jeśli chodzi o jakby skalę tego pocieszenia

00:37:11.410 --> 00:37:14.400
od 1 do 10 to mówię 3 mniej więcej.

00:37:14.750 --> 00:37:16.610
Czy jest coś więcej?

00:37:19.010 --> 00:37:21.640
To jest nietrwałe, jak wszystko w życiu człowieka.

00:37:21.650 --> 00:37:25.600
Human Conditions to jest tylko na chwilę i

00:37:27.240 --> 00:37:32.420
trzeba w niej szukać tego, czego można się chwycić mocno i próbować

00:37:32.710 --> 00:37:33.880
budować to, co

00:37:35.110 --> 00:37:38.800
nie będzie destrukcyjne, nie będzie niszczące, bo jest nas

00:37:38.810 --> 00:37:40.150
trochę pierwiastków takich.

00:37:40.900 --> 00:37:45.060
W kontekście tego marszu, też gdy myślę sobie o

00:37:46.290 --> 00:37:50.360
tym, co dzieli ludzi bardzo, co jest destrukcyjne, to jest stosunek

00:37:50.370 --> 00:37:58.010
do innego tego innego przez duże "I" o którym pisał Tischner Kapuściński.

00:37:58.730 --> 00:38:02.410
Ja zazwyczaj ze studentami robię taki eksperyment, dotyczący

00:38:02.420 --> 00:38:04.490
postrzegania innego i naszego zachowania.

00:38:04.500 --> 00:38:06.350
To jest też ludzka kondycja,

00:38:07.210 --> 00:38:12.000
niezły egzamin z tego co w nas, tam gdzieś jest pierwotne i odruchowe,

00:38:12.010 --> 00:38:15.030
a może już potem refleksyjne. Mogę spróbować,

00:38:15.630 --> 00:38:20.100
proszę Państwa, w czasach przed państwowych wychodzą z buszu

00:38:20.200 --> 00:38:21.920
dwie hordy... hordy jeszcze tylko

00:38:21.930 --> 00:38:25.270
naprzeciw siebie mają swoich wodzów i

00:38:25.990 --> 00:38:30.240
jest duża polana, albo nawet cały step między nimi i ta horda,

00:38:30.250 --> 00:38:33.070
w której my jesteśmy, widzi na horyzoncie drugą hordę

00:38:33.850 --> 00:38:38.010
i możemy reagować na trzy sposoby: Pierwszy, to jest zaatakujmy

00:38:38.020 --> 00:38:39.260
ich pierwsi.

00:38:39.300 --> 00:38:43.210
Pokonamy ich z zaskoczenia, bo będziemy silniejsi zwyciężymy,

00:38:43.500 --> 00:38:48.300
bo to są obcy inni, nieznani, źli, prawdopodobnie lepiej ich

00:38:48.340 --> 00:38:50.550
nieufnie zaatakować i pokonać.

00:38:51.100 --> 00:38:55.350
Druga postawa, to jest wróćmy do lasu, schowajmy się, udawajmy

00:38:55.360 --> 00:38:56.930
że ich nie widzieliśmy,

00:38:56.940 --> 00:39:00.190
oni nas może też nie widzieli. Ten inny nie musi być dla nas ani

00:39:00.200 --> 00:39:04.150
wrogiem ani przyjacielem. Trzecia postawa, to jest wyjdźmy

00:39:04.160 --> 00:39:07.390
im naprzeciw, podajmy rękę, wyciągnijmy na "Dzień Dobry" zapytajmy:

00:39:07.400 --> 00:39:08.490
"W jakiego Boga wierzycie?",

00:39:08.560 --> 00:39:09.820
"Jakie wartości wyznajecie",

00:39:10.280 --> 00:39:11.230
może "Co umiecie?",

00:39:11.240 --> 00:39:15.360
"Może połączymy siły razem, może wyjdziemy, złączymy się i będziemy

00:39:15.370 --> 00:39:19.340
szli dalej przez ten świat, jako jeszcze bardziej umocnieni

00:39:19.350 --> 00:39:22.740
i zjednoczeni i mądrzejsi o wspólne doświadczenia"

00:39:23.290 --> 00:39:26.600
Kiedy pytam studentów, do której się opcji przyznają,

00:39:26.610 --> 00:39:30.000
to absolutnie las rąk jest po trzeciej stronie, aczkolwiek

00:39:30.010 --> 00:39:34.380
się kilka pojawia też rąk, które mówią o tej ostrożności, że

00:39:34.390 --> 00:39:38.210
lepiej może jednak człowiek powinien być ostrożny, nie

00:39:38.220 --> 00:39:41.140
ufać, bo przecież nie mamy gwarancji, że wyciągnięta ręka spotka

00:39:41.150 --> 00:39:42.440
się z wyciągniętą ręką.

00:39:43.070 --> 00:39:44.750
To jest pytanie,

00:39:44.760 --> 00:39:45.910
oczywiście do nas.

00:39:46.380 --> 00:39:51.280
Ja nie mam wątpliwości, że byłbym po stronie tego trzeciego

00:39:51.440 --> 00:39:55.810
wyboru, ale niestety świat jest pewnie trochę tak zbudowany,

00:39:55.820 --> 00:39:57.950
że nie do końca jest to oczywiste

00:39:58.600 --> 00:40:02.640
i kiedy myślę o takim piętnowaniu innych, właśnie w stylu pierwszego

00:40:02.650 --> 00:40:07.780
wyboru, pierwszego zaatakowania, napiętnowania, pokazania

00:40:07.790 --> 00:40:08.950
palcem, skrytykowania.

00:40:09.800 --> 00:40:13.560
To niestety to jest też domena i rządzących

00:40:15.550 --> 00:40:19.270
politycznie i rządzących duchem dzisiaj w Polsce. Ja ze wstydem

00:40:19.280 --> 00:40:25.150
to mówię, że mój kościół i inne kościoły również właśnie źle

00:40:25.870 --> 00:40:30.290
przyczyniają się do tego dzielenia ludzi, do tego piętnowania,

00:40:30.300 --> 00:40:32.970
do tego mówienia o ideologii, a nie o człowieku. O

00:40:33.650 --> 00:40:34.690
tym, że

00:40:36.070 --> 00:40:41.390
my i oni, że właśnie ta nasza etnocentryczna etyka jest

00:40:41.400 --> 00:40:46.430
dzisiaj dominująca, lepsza i ważniejsza niż uniwersalna,

00:40:46.440 --> 00:40:50.440
a przecież Jezus przyniósł, gdy zostaniemy na gruncie chrześcijańskim

00:40:50.940 --> 00:40:55.290
to, że nie ma greka, poganina i żyda i kogokolwiek, tylko

00:40:55.300 --> 00:40:57.070
wszyscy jesteśmy dziećmi jednego Boga.

00:40:57.700 --> 00:41:03.240
A to gdzieś zniknęło w dużej mierze z oczu wielu hierarchów i

00:41:03.280 --> 00:41:04.760
przywódców tego świata

00:41:05.380 --> 00:41:07.890
i gdzieś tam z

00:41:07.960 --> 00:41:12.020
zwycięża w nas to, co niestety działo się ileś lat temu na Bałkanach, w Rwandzie,

00:41:13.560 --> 00:41:14.810
Finlandii Północnej.

00:41:16.500 --> 00:41:21.990
Wyłazi z nas ten taki etnocentryczny Kali, który wie, że

00:41:22.110 --> 00:41:26.740
ta naszość, mojość, swojskość jest o wiele ważniejsza

00:41:26.750 --> 00:41:26.990
niż

00:41:27.640 --> 00:41:32.780
uniwersalizm... a, miałem pocieszać...

00:41:35.620 --> 00:41:41.210
Ja mam coś na pocieszenie tak naprawdę, bo tutaj

00:41:41.280 --> 00:41:45.340
w Gdańsku 2 Września 2000 roku, 50

00:41:45.350 --> 00:41:48.700
lat po tym, jak podpisano Powszechną Deklarację Praw Człowieka,

00:41:49.100 --> 00:41:54.300
to tu właśnie podpisano Powszechną Kartę Powinności Człowieka,

00:41:54.310 --> 00:41:55.960
właściwie Kartę Powinności Człowieka.

00:41:55.970 --> 00:41:58.910
Ta karta została przypomniana w 2018 roku

00:41:59.610 --> 00:42:01.560
przez Prezydenta Pawła Adamowicza.

00:42:01.570 --> 00:42:02.850
Ja państwu przeczytam,

00:42:03.430 --> 00:42:04.240
preambułę.

00:42:06.000 --> 00:42:09.520
"Osoba ludzka, niezależnie od wieku, płci, rasy i wyznania jest

00:42:09.530 --> 00:42:13.460
podmiotem zarówno praw jak i powinności. Niezbywalne prawa

00:42:13.470 --> 00:42:16.280
każdego człowieka domagają się ich respektowania przez innych

00:42:16.290 --> 00:42:16.720
ludzi.

00:42:17.400 --> 00:42:20.770
Nakłada to na nas określone zobowiązania i odpowiedzialność

00:42:20.780 --> 00:42:21.850
za losy świata.

00:42:22.600 --> 00:42:26.340
Powinności sformułowane jako kodeks etyczny, wspólny dla

00:42:26.350 --> 00:42:30.380
całej społeczności globu, nie przymuszają żadnego człowieka

00:42:30.390 --> 00:42:34.860
do ich wypełniania, lecz są impulsem moralnym odwołującym

00:42:34.870 --> 00:42:38.890
do poczucia solidarności ze wszystkim, co współtworzy dobro

00:42:38.900 --> 00:42:39.740
tego świata.

00:42:40.850 --> 00:42:44.520
Solidarność jest postawą fundamentalną w tworzeniu lepszego

00:42:44.530 --> 00:42:48.540
ładu na ziemi, gdyż stanowi wewnętrzny imperatyw działania

00:42:48.550 --> 00:42:54.080
na rzecz innych mobilizuje do umiaru i samoograniczenia oraz

00:42:54.090 --> 00:42:55.820
otwiera na dobro wspólne.

00:42:57.440 --> 00:42:58.570
Muszę Państwu powiedzieć, że jak

00:42:59.300 --> 00:43:01.170
sobie pomyślałam, że będziemy mówić o kondycji ludzkiej

00:43:01.180 --> 00:43:02.230
byłam przerażona

00:43:02.850 --> 00:43:05.780
jak sobie myślałam o tym naszym właśnie humano-centrycznym cały

00:43:05.790 --> 00:43:08.110
czas myśleniu, to myślałam sobie: "Nie, nie, nie, nie chcę czegoś

00:43:08.120 --> 00:43:11.910
takiego", a potem zobaczyłam tę kartę powinności,

00:43:11.920 --> 00:43:13.600
pomyślałam sobie, że to jest niezwykłe,

00:43:14.220 --> 00:43:18.310
że możemy rozmawiać o tym, właśnie w tym kontekście. Nie praw,

00:43:19.190 --> 00:43:23.880
nie tego ludzkiego roszczenia sobie prawa do dominacji, ale

00:43:23.890 --> 00:43:26.880
właśnie powinności i zrozumienia tego, że jesteśmy

00:43:27.550 --> 00:43:30.380
współodpowiedzialne i współodpowiedzialni za to wszystko,

00:43:30.390 --> 00:43:31.280
co nas otacza.

00:43:32.110 --> 00:43:36.260
i chciałam na koniec zapytać Państwa o te najważniejsze waszym

00:43:36.270 --> 00:43:40.110
zdaniem dzisiaj ludzkie powinności właśnie.

00:43:41.340 --> 00:43:43.040
Czy mogę zacząć od Pani Profesor?

00:43:49.860 --> 00:43:54.390
Bardzo wzruszona się poczułam słuchając tej preambuły.

00:43:54.400 --> 00:43:57.610
Dziękuję bardzo za nią, za jej przypomnienie.

00:43:57.970 --> 00:44:02.470
To właśnie Paweł Adamowicz, książkę, którą Pani Barbara Frydrych

00:44:02.940 --> 00:44:04.270
ma w rękach

00:44:07.440 --> 00:44:12.590
sprezentował każdemu Dyrektorowi Gdańskiej Szkoły, każdego typu Szkoły.

00:44:14.390 --> 00:44:15.800
Widział w niej

00:44:16.910 --> 00:44:23.070
jakąś możliwość, szansę na wynik lektury

00:44:23.080 --> 00:44:29.070
po prostu, że to zadziała, że to może zadziałać, miał nadzieję.

00:44:30.430 --> 00:44:35.640
Wydaje się, że jeśli mówić o sprawczości, właśnie podmiotowej

00:44:35.650 --> 00:44:39.620
sprawczości w sferze publicznej, w przestrzeni publicznej

00:44:40.050 --> 00:44:43.590
to bardzo ważne jest, żeby tak właśnie

00:44:45.150 --> 00:44:48.690
wychodząc do świata, do ludzi

00:44:49.900 --> 00:44:55.360
nie popaść w tyranie, bo te 20 lekcji z XX

00:44:55.370 --> 00:44:59.340
wieku pokazuje, że nie zauważamy, kiedy to się dzieje, po prostu

00:44:59.630 --> 00:45:02.680
od tak i już jesteśmy po drugiej stronie.

00:45:03.480 --> 00:45:07.220
Przywołujecie tu filozofów,

00:45:07.290 --> 00:45:11.880
Hannah Arendt definiuje bycie

00:45:11.950 --> 00:45:16.630
podmiotowe i w tle właśnie podmiotową sprawczość w sferze

00:45:16.640 --> 00:45:21.190
publicznej w przestrzeni publicznej, jako sytuację w której

00:45:22.000 --> 00:45:22.350


00:45:22.420 --> 00:45:23.800
kiedy jesteśmy razem

00:45:24.990 --> 00:45:30.320
działanie jest możliwe i może pojawić się wolność

00:45:32.060 --> 00:45:33.040
i właśnie,

00:45:33.960 --> 00:45:34.790
kiedy

00:45:35.400 --> 00:45:40.260
czujemy, że tak jest fajnie, właśnie działanie

00:45:40.370 --> 00:45:46.040
czujemy jako możliwe i czujemy, że może się pojawić nasza

00:45:46.050 --> 00:45:46.860
wolność.

00:45:47.420 --> 00:45:53.330
Nagle ktoś przegnie, ktoś pójdzie za daleko, tak jak właśnie

00:45:53.660 --> 00:45:59.240
a propos tego co Pan Zawistowski mówił o rządach Prawa i Sprawiedliwości.

00:45:59.510 --> 00:46:03.760
Właśnie mamy do czynienia z takim przegięciem, pójściem za

00:46:03.770 --> 00:46:08.080
daleko pod szyldem właśnie budowania podmiotowej sprawczości

00:46:08.090 --> 00:46:09.870
tych

00:46:09.940 --> 00:46:15.460
zapomnianych w transformacji i wielu innych moherowych beretów

00:46:15.470 --> 00:46:18.310
i tak dalej... Dzieje się zbiorowe oszukiwanie.

00:46:18.320 --> 00:46:22.200
Pisaliśmy z Tomaszem taki tekst wychowujący Państwo Prawa

00:46:22.210 --> 00:46:28.100
i Sprawiedliwości. To właśnie o tym: nie wychowanie, a raczej

00:46:28.110 --> 00:46:29.300
urabianie,

00:46:30.070 --> 00:46:30.450
gdzie

00:46:31.050 --> 00:46:35.040
mamy do czynienia z niekończącym się,

00:46:36.770 --> 00:46:42.560
takim konstruktywnym, aktywnym budowaniem innych znaczeń.

00:46:42.570 --> 00:46:48.360
Aktywna polityka historyczna Prawa i Sprawiedliwości to jest nie

00:46:48.430 --> 00:46:53.690
praca konstruktywna z historią, co robi każdy naród

00:46:53.700 --> 00:46:56.170
i każdy krąg kulturowy,

00:46:56.800 --> 00:47:01.270
każdy chce przecież grzebać w swojej historii, ale to jest tworzenie

00:47:01.320 --> 00:47:04.470
historii po PiS'owsku po swojemu.

00:47:04.690 --> 00:47:11.230
Naprawdę na to nie można się zgodzić, jeśli chcemy właśnie tak

00:47:11.300 --> 00:47:14.250
jak przytoczyłam to z Hannah Arendt:

00:47:14.450 --> 00:47:18.810
budować przestrzeń, w której będziemy

00:47:18.880 --> 00:47:22.410
nadal czuć, że to nie tyrania, że działanie jest możliwe

00:47:22.420 --> 00:47:24.050
i może pojawić się wolność.

00:47:25.540 --> 00:47:27.940
Nawiązując do Krzysztofa

00:47:28.020 --> 00:47:34.330
Niedałtowskiego: Schopenhauer właśnie facet tu w Gdańsku

00:47:34.340 --> 00:47:39.350
zostawiający swój ślad, spec od samobójstw.

00:47:39.360 --> 00:47:44.630
Wszystko wiedział o tym, co się dzieje w człowieku, kiedy chce

00:47:44.640 --> 00:47:46.230
się targnąć na swoje życie.

00:47:46.650 --> 00:47:53.070
Definiował ten moment jako czas, w którym wizja jutra jest

00:47:54.280 --> 00:48:00.660
tak straszna, gorsza od tej wizji nie wiadomego

00:48:00.710 --> 00:48:03.500
czym jest to, co stanie się po śmierci.

00:48:05.570 --> 00:48:07.300
Więc, przywołuje

00:48:07.480 --> 00:48:14.860
to po to, żeby walczyć o tą nadzieję, żeby jednak nie

00:48:15.470 --> 00:48:20.340
dawać się tak urabiać i walczyć o przestrzeń publiczną, w której

00:48:21.320 --> 00:48:26.540
nasze działanie będzie możliwe zawsze i będzie możliwa nasza

00:48:26.680 --> 00:48:31.590
wolność, kiedy będziemy mieli te wizje przyszłości, w której

00:48:31.600 --> 00:48:36.730
jesteśmy podmiotowo sprawczy. Załóżmy ją radykalnie, tak jak

00:48:36.740 --> 00:48:38.640
Jacques Rousseau nam podpowiada Tomasz

00:48:38.690 --> 00:48:41.430
i kurczę, zróbmy to naprawdę.

00:48:42.060 --> 00:48:42.480
Dzięki.

00:48:44.150 --> 00:48:47.430
Władysław Zawistowski, najważniejsza powinność.

00:48:49.790 --> 00:48:52.780
Proszę Państwa, ja przepraszam, może trochę nudzić,

00:48:52.790 --> 00:48:55.330
ale jeszcze o tej sprawczości to oczywiście Pani Profesor mnie

00:48:55.340 --> 00:48:59.590
bardzo zainspirowała, bo to mi się przypomina ten Kaczyński,

00:48:59.600 --> 00:49:03.750
który zarzucał Tuskowi i pamiętacie Państwo takie słowo?

00:49:04.040 --> 00:49:07.580
Właściwie nie istniejące w polskim obiegowym przynajmniej

00:49:07.590 --> 00:49:11.900
języku "imposybilizm", czyli niemożliwość.

00:49:11.910 --> 00:49:15.470
Te rządy, to były takie: 

00:49:15.860 --> 00:49:20.110
"Donald(nic nie mogę)Tusk". Tak czy tam, ten taki smerf

00:49:20.180 --> 00:49:23.360
co to mówił: "Nie uda się".

00:49:23.590 --> 00:49:26.350
W tym jest jakaś taka.

00:49:27.830 --> 00:49:33.650
nuta bardzo poważna, bo przecież nasz los przez 200 lat

00:49:33.660 --> 00:49:37.030
to takie były losy jałowego biegu.

00:49:37.040 --> 00:49:41.650
Co myśmy mogli pod tymi zaborami zrobić, czy nawet w XVIII

00:49:41.660 --> 00:49:46.230
wieku w tej gnijącej Rzeczpospolitej, absolutny upadek

00:49:46.240 --> 00:49:52.650
miast, brak przemysłu, kompletny upadek, anarchia polityczna,

00:49:52.660 --> 00:49:55.930
społeczna, taki imposybilizm. Właściwie XIX

00:49:55.940 --> 00:49:59.200
wiek też, jakieś powstania, upust,

00:49:59.820 --> 00:50:05.160
ale na tym właściwie koniec i teraz, kiedy Kaczyński

00:50:05.490 --> 00:50:09.800
rządzi, to właśnie to jest dla mnie taki nieprawdopodobny

00:50:09.810 --> 00:50:10.230
pokaz

00:50:10.240 --> 00:50:15.920
"imposybilizmu" starcza im siły na to, żeby łamać konstytucję.

00:50:15.930 --> 00:50:20.560
To te granice tak, ale żeby już na przykład zbudować 100s

00:50:20.570 --> 00:50:23.700
tysięcy mieszkań, to nie, to już jest za trudne.

00:50:23.710 --> 00:50:26.210
To jest po prostu cholernie trudne.

00:50:26.220 --> 00:50:26.530


00:50:27.360 --> 00:50:30.480
Natomiast Pani

00:50:30.550 --> 00:50:35.130
Doktor pyta, ja myślę że... ja tak sobie pomyślałem też słuchając

00:50:35.140 --> 00:50:40.450
Pani Profesor o dwóch aspektach, czyli pierwszy aspekt ważny

00:50:40.460 --> 00:50:44.210
bardzo dla naszej osobistej kondycji, ale też zbiorowej.

00:50:44.460 --> 00:50:49.610
To jest, proszę Państwa, coraz jednak większa nieufność

00:50:49.620 --> 00:50:55.170
powinniśmy podkręcić poziom krytycyzmu, wobec

00:50:55.700 --> 00:51:01.390
tego że internet i media społecznościowe, cała ta rzeczywistość

00:51:01.400 --> 00:51:02.110
wirtualna.

00:51:02.290 --> 00:51:06.220
obudowuje nas alternatywnymi rzeczywistościami,

00:51:06.230 --> 00:51:12.560
opowieściami, faktami, zmyślonymi, historią alternatywną.

00:51:12.570 --> 00:51:16.320
Profesor Engelking mówi: "No, spokojnie", bardzo zresztą,

00:51:16.330 --> 00:51:18.100
jak to było, na to Profesor

00:51:18.110 --> 00:51:23.220
Czarnecki mówi: "Nie, było inaczej", musimy tu uruchomić naprawdę

00:51:24.120 --> 00:51:30.160
dużą dozę nieufności to po pierwsze, a po drugie myślę, że

00:51:30.170 --> 00:51:35.860
nie możemy sobie pozwolić, każdy z nas z osobna na

00:51:36.670 --> 00:51:39.840
takie ugrzęźnięcie w takim własnym dobrostanie.

00:51:40.770 --> 00:51:41.930
Ugrzęźnięcie we własnym

00:51:41.940 --> 00:51:45.830
dobrostanie to jest trochę wbrew temu, co powiedziałem wcześniej

00:51:45.940 --> 00:51:51.430
uważam, że nigdy w dziejach nie było tak, żeby tak wielu ludzi

00:51:51.760 --> 00:51:53.290
żyło w tak dobrych warunkach

00:51:53.970 --> 00:51:55.620
i to dotyczy na pewno Polski.

00:51:56.560 --> 00:52:00.860
Może w Europie w niektórych krajach jest lepiej, gorzej. W skali świata

00:52:00.870 --> 00:52:05.970
na pewno, twarde dane to pokazują, ale to jest trochę za mało.

00:52:06.020 --> 00:52:07.200
To jest trochę za mało.

00:52:08.130 --> 00:52:10.130
Nie możemy tracić

00:52:10.840 --> 00:52:12.830
pola widzenia, ale takiego

00:52:13.110 --> 00:52:15.390
widzenia bardzo uważnego,

00:52:16.010 --> 00:52:19.290
cierpiącego i cierpliwego tego.

00:52:19.380 --> 00:52:22.100
 się dzieje gdzie indziej. W kraju,

00:52:23.770 --> 00:52:25.940
jeżeli mieszka w mieście, to na wsi.

00:52:26.090 --> 00:52:29.580
Jeżeli mieszkam w Polsce, to na Ukrainie, jeśli mieszka w Europie,

00:52:29.590 --> 00:52:31.380
to również na całym świecie,

00:52:31.390 --> 00:52:36.080
bo świat zglobalizowany czy antropocen, jak mówimy,

00:52:36.180 --> 00:52:40.100
również dokładnie na tym polega, że wszyscy zaczynamy być

00:52:40.110 --> 00:52:41.940
od siebie nawzajem zależni

00:52:42.250 --> 00:52:46.090
i to nie jest tak, że powinno być nam całkowicie obojętne

00:52:46.100 --> 00:52:47.430
co się dzieje w Brazylii.

00:52:47.440 --> 00:52:48.100
Nie może,

00:52:48.110 --> 00:52:52.590
bo jak się wyrąbuje lasy deszczowe, to może mieć to jeszcze

00:52:52.600 --> 00:52:54.400
większy wpływ na klimat i tak dalej.

00:52:54.690 --> 00:52:59.290
Czyli dwa takie postulaty wobec siebie i wobec wszystkich właściwie.

00:53:01.400 --> 00:53:04.190
Dziękuję bardzo, Panie Profesorze, najważniejsza ludzka

00:53:04.250 --> 00:53:09.720
powinność? Dużo tych najważniejszych jest i ciężko mi się zdecydować,

00:53:09.730 --> 00:53:10.720
o czym mam właściwie...

00:53:10.720 --> 00:53:13.340
Mogą być dwie.

00:53:13.340 --> 00:53:17.780
Odpowiedzialność za świat to pierwsza sprawa, poczucie osobistej

00:53:17.790 --> 00:53:21.100
sprawczości i odpowiedzialności w relacji do świata jako całości,

00:53:21.110 --> 00:53:24.390
jako czegoś strasznie kruchego, co nam się wysypuje między

00:53:24.400 --> 00:53:25.190
palcami z rąk

00:53:26.690 --> 00:53:29.860
i może tylko przypis do tego dodamy.

00:53:29.870 --> 00:53:33.170
Mamy poczucie, że migracja jest jakimś wielkim problemem,

00:53:33.180 --> 00:53:36.260
bo mimo tego, że to jest najlepszy z możliwych i prawdopodobnie

00:53:36.270 --> 00:53:39.360
dotychczasowych światów, to on jest też dramatycznie przeludniony,

00:53:39.370 --> 00:53:41.160
niezdolny do wyżywienia siebie.

00:53:41.990 --> 00:53:46.290
Skala głodu jest potężna i ta fala migracji, która dociera

00:53:46.300 --> 00:53:51.870
do Europy, to jest zaledwie 16% wypędzeń i

00:53:53.030 --> 00:53:58.140
bezdomności takiej politycznej na świecie. Gigantyczne miliony

00:53:58.150 --> 00:54:01.680
ludzi żyją w strefach między granicami skonfliktowanych aństw.

00:54:02.720 --> 00:54:07.370
Rodzą się tam, rozmnażają, jest ichcoraz więcej, bez możliwości

00:54:07.460 --> 00:54:09.700
przejścia na żadną ze stron tego konfliktu.

00:54:09.740 --> 00:54:11.800


00:54:11.810 --> 00:54:14.510
To są problemy, które jednak do nas nie docierają,

00:54:14.520 --> 00:54:18.740
pomimo tego, że żyjemy w globalnej wiosce i mamy media, które

00:54:18.750 --> 00:54:20.350
nam pozwalają widzieć

00:54:20.400 --> 00:54:23.850
w jakiej sytuacji się znajdujemy, to niektórych rzeczy wiedzieć

00:54:23.860 --> 00:54:24.350
nie chcemy,

00:54:24.360 --> 00:54:25.430
wolimy tego nie widzieć,

00:54:25.440 --> 00:54:27.970
po prostu wypieramy to z naszej świadomości.

00:54:27.980 --> 00:54:29.440
Te problemy są monumentalne

00:54:30.430 --> 00:54:35.650
i ta odpowiedzialność za świat jest czymś fundamentalnym,

00:54:35.690 --> 00:54:37.330
a drugą rzeczą...

00:54:38.880 --> 00:54:42.560
nie wiem, zostawię to może księdzu Niedałtowskiemu. Wiara,

00:54:42.570 --> 00:54:47.500
nadzieja, miłość. Tak, oczywiście to nadzieja, miłość są fundamentalnie

00:54:47.510 --> 00:54:51.320
istotne współczucie, współodczuwanie ze wszystkim co żywe

00:54:51.330 --> 00:54:52.310
i co może cierpieć,

00:54:52.950 --> 00:54:55.270
a ubrałbym to jeszcze właśnie w ten kontekst

00:54:56.050 --> 00:55:00.170
takiego założenia możliwości działania. Po prostu takiej

00:55:00.380 --> 00:55:05.630
fundamentalnej ufności. Czyli to, że z tego

00:55:05.640 --> 00:55:09.250
pięknego przykładu tego eksperymentu myślowego, spotkania

00:55:09.260 --> 00:55:11.400
z innym, o którym nic nie wiemy.

00:55:12.160 --> 00:55:16.140
Wiemy i z teorii gier i nawet z psychologii rozwojowej.

00:55:16.150 --> 00:55:19.040
Dziecko rodzi się, jak psychologowie rozwoju mówili, dziecko

00:55:19.050 --> 00:55:23.660
się rodzi z fundamentalną ufnością do świata, otwiera oczy

00:55:23.670 --> 00:55:26.920
i nie spodziewa się, że ktokolwiek je skrzywdzi, gdyby nie

00:55:26.930 --> 00:55:32.080
ufność, nie wyjdziemy w świat, nie otworzymy oczu, nie podamy

00:55:32.090 --> 00:55:35.380
ręki, nie pozwolimy się dotknąć, nie będzie nas jako ludzi.

00:55:35.390 --> 00:55:40.210
To wymuszenie na sobie ufności i zaufania wbrew wszystkiemu

00:55:40.220 --> 00:55:43.670
co wiemy niedobrego o innych ludziach i o świecie jest właśnie

00:55:43.680 --> 00:55:46.240
też takim performatywny m gestem, który wydaje mi się

00:55:46.320 --> 00:55:48.810
Podstawą jakiejś ludzkiej odpowiedzialności.

00:55:50.710 --> 00:55:52.360
Bardzo dziękuję. Pani Dyrektor,

00:55:52.410 --> 00:55:54.470
najważniejsza ludzka powinność?

00:55:56.350 --> 00:56:01.210
Trudne pytanie, róbmy tyle, ile jesteśmy w stanie zrobić. Bo

00:56:01.220 --> 00:56:02.970
myślę, że

00:56:03.840 --> 00:56:07.070
każdy osobiście ma inne możliwości.

00:56:08.410 --> 00:56:13.070
Czasami to jest może wspólne z sąsiadem uprzątnięcie, podwórka.

00:56:14.870 --> 00:56:16.080
Być może

00:56:16.740 --> 00:56:20.590
jeżeli pełnimy funkcję publiczną, powinniśmy dbać o jakość

00:56:20.900 --> 00:56:22.890
słowa, którym się posługujemy.

00:56:24.310 --> 00:56:28.690
Czasami, jeżeli mamy w sobie takie pokłady odwagi, zawalczmy

00:56:28.700 --> 00:56:29.600
o czyjeś życie.

00:56:29.640 --> 00:56:32.020
Na przykład na granicy Polsko-Białoruskiej.

00:56:32.860 --> 00:56:34.330
Więc to powinności,

00:56:35.220 --> 00:56:38.970
ja bym chciała jednak zejść też na poziom praktyczny i codzienny

00:56:39.100 --> 00:56:42.670
i tutaj mogą być różne przepisy, ale sądzę, że każdy indywidualnie

00:56:42.680 --> 00:56:46.710
wie, jakie ma możliwości, w jaki sposób może się angażować.

00:56:46.940 --> 00:56:48.260
To powinno być

00:56:49.050 --> 00:56:51.130
osobistym wyborem każdego człowieka.

00:56:51.830 --> 00:56:55.220
Dla mnie niezmiernie istotne jest słowo.

00:56:57.580 --> 00:57:01.150
ostatnio często myślę o tym, że to co się dzieje w przestrzeni

00:57:01.160 --> 00:57:05.060
języka, w przestrzeni debaty publicznej, przestrzeni szczególnie

00:57:05.070 --> 00:57:06.080
internetu.

00:57:07.370 --> 00:57:10.350
Jest wielką też przestrzenią

00:57:11.030 --> 00:57:14.250
i zła i dobra, jak we wszystkim, ale też wielką przestrzenią

00:57:14.260 --> 00:57:18.130
niegodziwości i ta dbałość o słowo szczególnie dla mnie jest

00:57:18.140 --> 00:57:19.200
ostatnio istotna.

00:57:20.090 --> 00:57:23.150
Też z dużym przekonaniem w Gdańsku.

00:57:23.770 --> 00:57:26.400
pracujemy teraz nad projektem powołania takiego miejsca,

00:57:26.410 --> 00:57:30.360
które będzie służyło słowu, czyli domu literatury, ale też

00:57:30.460 --> 00:57:33.630
będzie to miejsce refleksji nad jakością słowa.

00:57:34.500 --> 00:57:35.060
Także

00:57:35.940 --> 00:57:39.350
to jest moje osobiste przekonanie, że powinniśmy dbać o słowo.

00:57:39.420 --> 00:57:39.970
Dziękuję bardzo.

00:57:41.330 --> 00:57:42.440
Bardzo dziękuję.

00:57:42.480 --> 00:57:44.380
No i słowo na koniec o

00:57:45.620 --> 00:57:48.490
powinnościach ludzkich. Słowa na niedzielę.

00:57:51.500 --> 00:57:54.700
Rzeczywiście przywołano tutaj Karta Powinności Człowieka

00:57:54.810 --> 00:57:56.010
z 2000 roku.

00:57:56.020 --> 00:58:02.100
To był taki gest wspólnego namysłu i wysiłku intelektualnego

00:58:02.110 --> 00:58:02.810
i duchowego.

00:58:03.870 --> 00:58:08.700
Tak, rzeczywiście trochę maczałem w tym palce i namawiałem

00:58:08.710 --> 00:58:11.560
i Pawła Huelle i Jacka Taylora i wielu innych

00:58:12.220 --> 00:58:17.370
myślicieli, prawników filozofów do tego, żebyśmy spróbowali

00:58:17.380 --> 00:58:21.220
sformułować coś, co jest drugą stroną medalu

00:58:22.220 --> 00:58:24.280
jeśli chodzi o prawa człowieka, właściwie nie ma

00:58:25.050 --> 00:58:28.850
dyskusji. Wiemy, przyjmujemy 50 lat, już miały te

00:58:28.940 --> 00:58:30.280
ONZ'owskie zapisy.

00:58:30.900 --> 00:58:36.430
Przyszedł czas, żeby zobaczyć dojrzale, jakie są z tego powinności,

00:58:36.470 --> 00:58:40.010
jakie wynikają z tego powinności, bo jeśli ja mam prawo do wolności,

00:58:40.470 --> 00:58:45.150
to ten inny właśnie powinien respektować to i stwarzać mi przestrzeń

00:58:45.160 --> 00:58:45.670
wolności.

00:58:45.680 --> 00:58:46.760
to jest jego powinność.

00:58:46.770 --> 00:58:49.670
Moja powinność wobec niego również to takie najprostsze

00:58:50.960 --> 00:58:53.570
wyjaśnienie tego.

00:58:54.380 --> 00:58:58.360
Ja, gdybym miał z tych powinności, które wtedy zapisaliśmy

00:58:59.460 --> 00:59:02.660
coś wyciągnąć, a debatowaliśmy nad tym przez 12 kolejnych

00:59:02.670 --> 00:59:04.220
lat w Areopagu Gdańskim.

00:59:05.150 --> 00:59:07.940
To dzisiaj z perspektywy powiem, że tamto się nie zewoluowało,

00:59:08.350 --> 00:59:11.470
bo tam było i odpowiedzialność za słowo właśnie i dbałość o dobro

00:59:11.480 --> 00:59:14.220
wspólne i poszanowanie prawdy.

00:59:15.710 --> 00:59:19.170
Powiedziałbym jeszcze dodatkowy taki... troszkę piętro wyżej,

00:59:19.180 --> 00:59:21.680
jakby nie tyle nawet powinność,

00:59:21.690 --> 00:59:23.380
co takie zaproszenie do

00:59:24.660 --> 00:59:30.630
kroków chmury. Myślę o inwestowaniu i dbaniu o duchowość.

00:59:31.370 --> 00:59:34.180
Duchowość jest takim pojęciem, które się trochę skomercjalizowało

00:59:34.190 --> 00:59:35.150
też, ale

00:59:35.900 --> 00:59:39.370
z tego chyba nam się nic nie uda zdziałać i niezależnie od tego

00:59:39.380 --> 00:59:42.770
jakie mamy konfesyjne, religijne poglądy.

00:59:43.530 --> 00:59:48.110
Ja jestem kilka lat po lekturze takiej genialnej książki "Duchowość

00:59:48.120 --> 00:59:54.190
Ateistyczna", Andre Comte Sponville'a który bardzo

00:59:54.200 --> 00:59:57.450
konsekwentnie definiował swoją pozycję

00:59:57.490 --> 00:59:59.960
mówiąc: "Wierzę że Boga nie ma",

01:00:00.210 --> 01:00:03.000
"Wierzę, nie "wiem", wierzę że Boga nie ma".

01:00:03.290 --> 01:00:09.870
My wierzący też wierzymy, a nie wiemy, że Bóg jest i niezależnie

01:00:09.880 --> 01:00:15.670
od tego jest jakby rodzaj powinności pielęgnowania tego, co

01:00:15.680 --> 01:00:19.810
w nas duchowe, wewnętrznego dialogu, etycznego dyskursu w

01:00:19.820 --> 01:00:23.790
sobie samym. Pielęgnowania tego, co czyni nas lepszymi z dnia

01:00:23.800 --> 01:00:28.890
na dzień i myślę sobie o tym, że to jest niesamowicie ważne, żeby

01:00:28.900 --> 01:00:31.850
tego nie zaniedbywać i żeby w to inwestować.

01:00:31.970 --> 01:00:34.230
Właśnie niezależnie od religijnych konotacji

01:00:35.680 --> 01:00:40.130
i najlepszym w takich sytuacjach są najlepszymi

01:00:40.140 --> 01:00:41.580
przewodnikami są mistycy,

01:00:41.590 --> 01:00:45.740
przepraszam że tak wysoko ale mistycy to jest naprawdę ideał

01:00:45.920 --> 01:00:48.990
do którego z jednej strony tęsknię z drugiej strony

01:00:49.000 --> 01:00:52.260
boję się osobiście, bo jakbym wpadł w mistykę, to pewnie bym

01:00:52.640 --> 01:00:57.180
przestał żyć normalnie, ale jeśli mówię o mistykach, to również

01:00:57.190 --> 01:01:01.710
o tych na przykład Suficckich, o Islamskich.Pan Tomasz Lampert

01:01:01.720 --> 01:01:05.290
mi powiedział, że cytuję w swoich dziełach który za chwilę będziemy

01:01:05.300 --> 01:01:09.350
oglądać, mistyków islamskich sufich. Ja parę lat temu byłem w

01:01:09.360 --> 01:01:14.100
Iranie i siedziałem przy grobie Hafiza. To jest ich taki rzeczywiście

01:01:14.110 --> 01:01:15.270
genialny mistyk.

01:01:15.850 --> 01:01:19.480
Którego oni czytają na codzień, szukają w nim zwierciadła swojej

01:01:19.490 --> 01:01:25.170
duszy, szukają jakiejś mądrości życiowej i jedną

01:01:25.180 --> 01:01:26.310
pozwolę sobie zacytować,

01:01:26.320 --> 01:01:31.210
ale nie dokładnie, tylko jakby w przekazie

01:01:31.220 --> 01:01:32.180
w sensie tego...

01:01:32.960 --> 01:01:36.720
on używa tam obrazu zwierciadła Hafiz pisze, że jeśli patrzymy

01:01:36.730 --> 01:01:39.400
w zwierciadło, to normalnie powinniśmy widzieć swoje

01:01:39.680 --> 01:01:45.130
odbicie, ale to zwierciadło jest rdzawe, jest zaśniedziałe

01:01:45.190 --> 01:01:46.720
i trzeba je wyczyścić.

01:01:46.910 --> 01:01:51.570
Co to jest ta rdza i ta śnieć? To jest nasze ego. To jest nasze rozbuchane

01:01:51.740 --> 01:01:56.530
"ja". Jeśli nam się uda wyczyścić to "ja", które zawsze jest na pierwszym

01:01:56.540 --> 01:02:01.850
miejscu, najczęściej. Najczęściej zawsze różnie. To wtedy patrząc

01:02:01.860 --> 01:02:03.790
w lustro zobaczymy

01:02:04.940 --> 01:02:07.660
oblicze nie swoje, ale oblicze Boga.

01:02:08.410 --> 01:02:10.390
Nieskończoności, absolutu.

01:02:13.290 --> 01:02:16.820
Boże, kaznodziejsko zabrzmiało, ale to na szczęście nie

01:02:16.830 --> 01:02:20.540
jest wyznaniowe, konfesyjne, tylko uniwersalne.

01:02:20.580 --> 01:02:27.060
Polecam lekturę Hafiza i mistyków od islamskich sufich do Teresy

01:02:27.240 --> 01:02:30.370
z Avila i Jana Od Krzyża i Eckharta i

01:02:31.360 --> 01:02:33.270
dziękuję.

01:02:33.950 --> 01:02:36.270
To my bardzo dziękujemy.

01:02:36.700 --> 01:02:40.690
Zapraszamy Państwa już za chwilę na wernisaż, gdzie będzie

01:02:40.700 --> 01:02:46.650
można w praktyce sprawdzić, czy to pocieszenie może działać

01:02:46.800 --> 01:02:51.830
jakoś sprawić, że ból egzystencji będzie mniejszy.

01:02:52.620 --> 01:02:55.010
Bardzo Państwu dziękuję, Maria Mandel.

01:02:55.860 --> 01:02:58.540
Maria Mendel, Tomasz Szkudlarek,

01:03:00.470 --> 01:03:04.950
Ksiądz Krzysztof Niedałtowski, Barbara Frydrych i Władysław

01:03:04.960 --> 01:03:08.060
Zawistowski Pan Dyrektor, bardzo dziękuję.