Dobrze. Dzień dobry, Witam Jeszcze raz wszystkich Bardzo
Serdecznie. Myślę, że możemy rozpocząć Gdańskie Lekcje
Obywatelskie w Ramach Tygodnia Demokracji. Witam wszystkich,
zgromadzonych w tym wyjątkowym miejscu, w tym wyjątkowym
czasie, właśnie w Gdańskim Tygodniu Demokracji. Ja nazywam
się Igor Dorawa, Jestem uczniem klasy trzeciej czternastego
Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku, społecznikiem,
wolontariuszem i młodzieżowym Radnym Miasta Gdańska
i dzisiaj poprowadzę dla was to wyjątkowe wydarzenie.
Gdańskie Lekcje Obywatelskie to projekt przygotowany
przez gdańskich nauczycieli. Wspólnymi siłami przygotowali
24 scenariusze, wyciągając z podstawy
programowej wszystkie możliwe wątki obywatelskie. Demokracji
w Gdańsku uczymy już od lat najmłodszych, od przedszkoli
przez szkoły podstawowe po szkoły ponadpodstawowe. Ze
względu na to, że uczyć się bycia obywatelem uczymy
się przez całą naszą drogę edukacji, czyli w sumie przez
całe nasze życie. Nasza Pani Prezydent Gdańskie Lekcje
Obywatelskie wpisała w gdański model edukacji oraz przedstawiła
podczas swojej wizyty w Europarlamencie. Cyklicznie w
ramach lekcji obywatelskich spotykać będziemy się aż
do 4 czerwca, podczas kolejnej rocznicy obchodów
częściowo wolnych wyborów. Tyle ode mnie, teraz na scenę
zapraszam Panią Wiceprezydent Gdańska do Spraw Rozwoju
Społecznego i Równego Traktowania panią
Monikę Chabior.
Dzień Dobry, Witam wszystkich praktykujących demokratów.
Sporo nas tu jest, ale rozumiem, że jest nas dużo więcej.
Tak naprawdę we wszystkich szkołach zmagamy się z tym zadaniem,
jakim jest demokracja z całym jej pięknem i z całą
tą trudnością, która wynika z tego, że chcemy się nawzajem
słuchać. Chcemy nawzajem rozumieć swoje racje i jesteśmy
gotowi na to, żeby słyszeć coś, co nie zawsze się zgadza
z tym, co sami myślimy. Na tym polega piękno tego systemu
ito co jest jego bazą i to o czym chyba powinniśmy zawsze
pamiętać to są wartości, przede wszystkim prawa człowieka
to jest podstawa, świadomość różnorodności, godności,
szacunku dla każdej osoby, bo stego wywodzimy prawo do
opinii, do głosu, do zajmowania stanowiska, do wpływu.
Dlatego, bardzo się cieszę że chcecie tu być. Demokracja
jest też o wspólnocie, bo jeżeli jesteśmy tutaj, w gronie
różnorodnym i każdy z nas ma mieć swój głos, to musimy wierzyć
nie tylko w swoje własne prawa, ale musimy wierzyć w to,
że wspólnota jest też wartością, której chcemy poświęcać
swój czas, nad którą chcemy się zastanawiać,
z którą chcemy się mierzyć. Więc, zarówno na poziomie każdego
z was, jak i na poziomie nas wszystkich, demokracja jest
ważna. Cieszę się niezmiernie, że na tak bardzo wysokim
poziomie naszej hierarchii wartości w edukacji w
Gdańsku stawiamy demokrację. Wierze, że to nasze spojrzenie
na to, czym jest szkoła tworząca warunki dobrego, bezpiecznego
rozwoju edukacji, wychowania dla wszystkich.
Myślę, że tym zainspirujemy też innych, że będą chcieli
podobnie myśleć jak my. Wiem, że wiele jest takich
osób, ale wiem też że jest wiele osób, które potrzebuje
i odwagi, inspiracji i patrzy na Gdańsk a zwłaszcza na
Europejskie Centrum Solidarności jako na to miejsce z
którego czerpią siłę, do zmagania się czy
działania na rzecz praw człowieka, rzecz wolnościowej
edukacji w różnych miejscach naszego kraju. Co bym
jeszcze chciała wam powiedzieć? Mam nadzieję, że będzie
to bardzo fajny dzień. Mam nadzieję, że zawsze uczenie
się zdobywanie wiedzy będzie dla was po prostu frajdą, dobrym
przeżyciem. Bo młodość to nie jest czas, który macie przeżyć,
tylko wolność to jest czas, w którym macie żyć. To jest
wasz czas. To jest czas, w którym macie doświadczać, to
jest czas, w którym macie też nas inspirować. Myślę, że
my dorośli powoli zaczynamy się coraz lepiej uczyć, słuchać
tego co macie do powiedzenia. Coraz poważniej traktujemy
to w jaki sposób korzystacie ze swoich praw jako
praw dziecka, jako praw ucznia, jako praw człowieka. Myślę,
że bardzo nas inspirujecie, zwłaszcza w odniesieniu do
kwestii klimatycznych, ale to też do kwestii sprawiedliwości.
Bądźcie sobą, bądźcie z nami, inspirujecie nas dalej i
życzę wam bardzo, bardzo dobrego Tygodnia Demokracji,
a przede wszystkim słodkiego miłego życia. Dzięki.
Teraz na scenę zapraszam Panią Krystynę Budzyńską, Dyrektor
Szkoły Podstawowej nr. 20, bo właśnie teraz
rozstrzygniemy pierwszy zorganizowane w ramach Gdańskiego
Tygodnia Demokracji konkurs na najciekawszy plakat wyborczy
do Samorządu Uczniowskiego. Wystawę możecie Państwo
podziwiać przed wejściem do audytorium.
Dzień dobry. Komisja konkursowa w składzie, Pani Wiesława
Krupska, Pani Beata Hernas i Pani Jolanta Bednarczyk.
Przejrzały 27 prac, które wpłynęły spośród
uczniów klas 4-8 szkół podstawowych i postanowiły
wyróżnić.
1. miejsce otrzymuje Kinga Ziegert, uczennica
szkoły 23 w Gdańsku.
Słuchajcie, to jest bardzo ważny konkurs, bo nam się udało
w tym roku skrzyknąć szkół, które w tym samym
czasie organizują wybory do samorządów szkolnych.
To jest świetna sprawa, bo to nie tylko chodzi o to, że termin
jest ten sam, ale dzięki temu możemy zrobić hałas.
Znaczy, więcej ludzi się o tym dowie, także to jest bardzo
ważny konkurs... O Jezu, zepsułam ECS, ale nie
poddajemy się, idziemy dalej. 2. Miejsce otrzymuje
Nikola Frąckowiak ze Szkoły Podstawowej nr. 20
Nikola Frąckowiak.
3. Miejsce otrzymuje Sofia Dacka ze Szkoły
Podstawowej nr. 88w Gdańsku.
Bardzo dziękuję. Prace są... część prac, bo nie wszystkie
prace, te prace najciekawsze nawet które wygrały
w walce z ortografią, bo też takie sytuacje się zdarzały,
Są do obejrzenia i bardzo serdecznie zapraszamy w przyszłym
roku do wspólnych wyborów i do konkursu promującego kampanię
wyborczą. Gratulacje, jeszcze raz wielkie brawa dla naszych
laureatów. Każda z Gdańskich Lekcji Obywatelskich
ma i będzie miała swoje przesłanie.
Teraz, zapraszam do obejrzenia w formie filmu historii
Profesor Joanny Muszkowskiej-Penson,
więźniarki Ravensbrück, opozycjonistki demokratycznej
w czasach PRL'u, honorowej obywatelki Miasta Gdańska, współpracowniczki
Lecha Wałęsy. 25 października Profesor
będzie kończyła swoje setne urodziny. Opowie o swojej
życiowej drodze do wolności.
Ja osobiście to już nie miałam swojego miejsca, bo moim
miastem była Warszawa. W Warszawie spędziłam dzieciństwo,
młodość, urodziłam się i byłam do 39
roku, czyli do roku wybuchu wojny i wtedy jak zaaresztowali
mnie na ulicy Mokotowskiej razem z całym moją komórką
związku walki zbrojnej. To, od tej pory
właściwie nie miałam takiego swojego miejsca.
Jak ja przyjechałam i dowiedziałam się już, że moi rodzice
są w hotelu w Łodzi to przyszłam jak stałam
oczywiście, bo przecież nic nie miałam w pasiaku z obozu.
Pierwsza podróż tak przyjemna i tak się wszyscy mijali,
bo jedni szli na wschód, a inni szli na zachód różni
jeńcy, którzy tu przechowywani Francuzi, nawet Amerykanie
z różnych zrzutów i ci wszyscy padali sobie po drodze w ramiona.
Idziemy do domu, idziemy do domu, ci jedni na wschód, a inni
na zachód. Już nie mam innego miasta jak Gdańsk na
świecie. W Łodzi też byłam tylko przez studia sześć lat,
a w Gdańsku już jestem od roku 49,
przełom 49-50. Chodziło
się po tych ruinach i ciągle te ruiny pamiętam, wysoko
nasypane na ulicy Długiej i potem zaczęto to wszystko
oczywiście odbudowywać, porządkować. Gdańsk robił
się pięknym miastem. Jestem dumna, że jestem gdańszczanką,
bo to jest wspaniałe miasto o cudownych tradycjach,
notabene o tradycjach nie tylko polskich, ale oczywiście
o tradycjach międzynarodowych, wielkich tradycjach,
wielkiego portu na Bałtyku.
Jestem dumna, że stałam się gdańszczanką. To jest już
teraz miasto moje, w którym spędziłam życie i w którym
zrobiłam to, co miałam zrobić, to znaczy
nauczyłam się medycyny. Bardzo mi w tym pomógł
mój mąż, Profesor Penson, który był świetnym lekarzem
znakomitym i leczyłam w Gdańsku przez szereg moich lat.
Kiedy pracowałam w Akademii Medycznej od 50
roku, równocześnie nasza klinika wewnętrznych chorób
zajmowała się bardzo szeroko lecznictwem i lecznictwem
szpitalnym i lecznictwem ambulatoryjnym, ponieważ mieliśmy
przychodnie zawsze i w trakcie tej pracy sprofilowaliśmy
się tak jak cała interna. Sprowidowaliśmy się
w kierunku nefrologii. Jak ja już miałam tą swoją placówkę
w Szpitalu Wojewódzkim, to przyszedł do mnie Dyk młody,
syn Docenta Dyka i tenże Dyk pewnego dnia
powiedział, że przyszedł rano i przyprowadził mi, jak
powiedział: "Swojego szefa solidarnościowego", to jest
Lecha Wałęsę, żeby go zbadać. Nie pamiętam już co
było Lechowi, ale coś źle się czuł i Dyk jako jeszcze młody
lekarz, nie czując się dosyć kompetentny, żeby badać swojego
szefa, przyprowadził go do mnie. Może żeby to uroczyściej
wyglądało, nie wiem. W każdym razie, żeby zbadać i Lech
spojrzał na mnie bardzo krytycznie i powiedział tak:
"To Pani chce mnie badać? Kobieta? Nigdy się na to nie zgodzę."
No i powstał problem, ale jednak jakoś go przekonałam
i Dyk usiłował też go przekonać i
później już zaprzyjaźniliśmy się i został moim pacjentem.
To było absolutnie wspaniałe, dlatego, że to była
taka radość taki entuzjazm społeczny, powszechny,
dotyczący wszystkich, że to było coś
niezapomnianego absolutnie. Naprawdę, tego nie da
się ani odtworzyć w filmie, ani pokazać to było
zupełne przebudzenie, przebudzenie ludzi do innego życia.
Do życia według ich wyboru, według ich
bohatera Lecha, to był piękny, romantyczny
czyn i romantyczny okres, kiedy robotnik
odważny, wiedzący czego chce stanął
naprzeciw struktur biurokratycznych, narzuconych
w sposób jakiś dominujących tutaj. Nagle przyszedł
świeży duch odnowy, spowodowany przez człowieka
wierzącego w wolność, w niezawisłość.
Tak to się stało.
Bardzo dziękujemy i to właśnie ten uroczysty moment po
tej chwili refleksji, kiedy na scenę zaprosimy naszych
dzisiejszych Wykładowców i Wykładowczynie. Pierwszą
lekcję przeprowadzi dla nas Pan Jan Suchanek, adwokat,
specjalista w zakresie obsługi prawnej przedsiębiorców,
konsultant i negocjator, Pomorska Izba Adwokacka.
Zapraszam.
Pan Michał Janczura dziennikarz, autor serialu dokumentalnego
"Piecza" o systemie pieczy zastępczej oraz o losie podopiecznych,
komentator zawodów sportowych dla osób niewidomych oraz
dziennikarz Radia TOK FM.
Na trzeci fotel zapraszamy Pana Michała Kanarkiewicza,
mówca inspiracyjnego-motywacyjnego, wykładowce MBA,
autora książek, na co dzień uczy myślenia strategicznego
w biznesie poprzez grę w szachy. Autor wielu książek, szachista.
Zapraszam Panią Agnieszkę Lichnerowicz, dziennikarkę
radia TOK FM, w którym prowadzi audycję "Światopogląd",
relacjonuje najważniejsze wydarzenia z kraju i ze świata.
Obecnie prowadzi zajęcia i warsztaty dziennikarskie
w kolegium CIVITAS.
Teraz czas na Olę Łobody naszą lokalną działaczkę, studiuje
prawa człowieka i pomoc humanitarną w Instytucie Nauk
Politycznych Sciences Po w Paryżu, współorganizatorka
protestu "Zajmijcie się pandemią" podczas zaostrzenia
prawa aborcyjnego w Polsce rok temu, oraz współzałożycielka
Fundacji Widzialne - Zmiana jest kobietą.
Nasza ostatnia wykładowczyni, moja bliska współpracowniczka
Julia Monkiewicz, Młodzieżowa Radna Miasta Gdańska,
na co dzień uczennica trzeciej klasy w Akademickim Liceum
Ogólnokształcącym Lingwista. Julia jest założycielką
grupy Animalia w ramach zwolnionych z teorii, gdzie propaguje
odpowiednie warunki i dobre praktyki w dbaniu o zwierzęta
domowe. Organizujemy zbiórki charytatywne, kiermasze.
Pozwolę sobie tutaj zająć miejsce przy naszych dzisiejszych
prelegentach. Pan Jan Suchanek tak jak już mówiłem, poprowadzi
dzisiaj dla nas wykład o nazwie... Halo. Słychać mnie? Tak. O, cieszę się...
Przepraszam... O jej, pogubiło mi się w scenariuszu,
bardzo przepraszam. Ja pomogę. Proszę bardzo, lekcja
pierwsza: "Ja, obywatel. Moje, twoje, nasze". Mecenas Jan Suchanek.
Szanowni Państwo, bardzo mi miło, że możemy się w dniu
dzisiejszym spotkać tutaj. Ja rzeczywiście nazywam się
Jan Suchanek i jestem adwokatem, to wszystko prawda
i pewnie większość z was, zwłaszcza ci, którzy interesują
się twórczością Maty zastanawia się: "Co tu robi "papuga"?".
Otóż proszę Państwa, "papuga" nie tylko zajmuje się sprawami
karnymi, nie tylko rozwodzi ludzi, reprezentuje interesy
w sądzie i w różnych skomplikowanych procesach, ale adwokaci
również jako część większej całości angażują się w edukację,
angażują się w szerzenie demokracji, bo też taki jest nasz
obowiązek ustawowy, ale też lubimy to robić i myślę, że
wielu młodych ludzi, zostając adwokatami właśnie jako
jeden z celów, stawia sobie również obronę demokracji
i proszę Państwa, ja zostałem zaproszony, żeby Państwu
troszeczkę powiedzieć dzisiaj na temat własności, która
jest prawem bardzo starym, która jest prawem bardzo demokratycznym
i własność jest też immanentną częścią wszystkich systemów
nowoczesnego Państwa. Problem polega na tym, że na mój
wykład mam mniej więcej dziesięć minut z tego, co się dowiedziałem,
a tak naprawdę o własności na studiach prawniczych uczymy
się cały rok. Najpierw, czym ona jest, a później następny
rok uczymy się, jak jej bronić zawężenie tego do dziesięciu
minut jest pewnym wyzwaniem, ale spróbuję Państwu przynajmniej
w pewnej ogólności zasygnalizować, czym jest i czym powinna
być dla nas własność. Otóż proszę Państwa, własność jest.
bardzo stara, tak stara jak systemy prawne. Niektórzy
nawet mówią, że własność jest prawem przyrodzonym
człowieka, tak jak prawo do życia. Ja osobiście, nie zgadzam
się z tym twierdzeniem, a to dlatego, że tak naprawdę własność
w przyrodzie nie występuje, nie występuje wśród zwierząt
i też własność w moim odczuciu została ukształtowana
dopiero wtedy, kiedy zaczęły się kształtować systemy
Państwowe, kiedy zaczęły się kształtować systemy prawodawcze,
które chroniły własność i chroniły właścicieli. Pierwsze
uregulowanie właściwie kompleksowe własności, z którego
korzystamy do dnia dzisiejszego miało miejsce już w prawie
rzymskim. Prawo rzymskie dało początek wszystkim nowoczesnym
systemom prawnym, przynajmniej w zakresie prawa cywilnego
i ci z was, którzy być może już wkrótce dostaną się na prawo,
będą mieli okazję się przekonać o tym na pierwszym
roku, kiedy takie zajęcia z prawa są prowadzone. Natomiast,
proszę Państwa, nie zawsze było tak, że prawo własności
było hołubione, że prawo własności było doceniane przez
wszystkich uczestników życia politycznego, przez wszystkich
propagatorów różnych idei. Czy ktoś z Państwa tutaj
być może na sali uważa na przykład, że lepiej by było, gdyby
nie było własności? Są tacy? Nie widzę. Czyli chyba nie
mamy zwolenników Marksa ortodoksyjnych albo ewentualnie
Johna Lennona, który śpiewał też trochę: "Imagine no possession"
w jednej z moich ulubionych... No tak, okej, tutaj utopijny
komunizm... A własność spółdzielcza? No tak, to własność
spółdzielcza to też trochę jest tak, że to jest własność
wspólna as tą własnością wspólną to niektórzy mówią,
że jest trochę jak z krzesłem elektrycznym, że to tak krzesło,
ale nie do końca, bo problem polega na tym, że samej definicji
własności wynika to, że mamy prawo do korzystania z jakiejś
rzeczy w sposób niezakłócony przez innych i w sposób zupełnie
autonomiczny. A więc zakłada, że możemy korzystać z danej
rzeczy w taki sposób, że inne osoby nie mogą w żaden sposób
ingerować, jeżeli coś jest współwłasnością
to zakłada, że wszyscy współwłaściciele mają prawo
do korzystania z tej rzeczy w taki sam sposób i w równy sposób
na takich samych zasadach, a więc już z samej definicji
współwłasność zakłada pewien konflikt. Konflikt
między interesami współwłaścicieli, bo nie da się z wszystkich
rzeczy korzystać w taki sposób przez wszystkich współwłaścicieli
w częściach równych, aby inni nie doznawali pewnych
ograniczeń. To jest taki konflikt klasyczny na kanwie
prawa cywilnego. Natomiast, proszę Państwa, jest też coś
takiego jak współwłasność rozumiana
jako pewnego rodzaju wspólnota. Współwłasność naszego
kraju, współwłasność publiczna, współwłasność dotycząca
tego co nas otacza i współwłasność dotycząca pewnej
idei i tożsamości. Proszę państwa, jest tak, że w pewnych
okresach naszej historii ludzie nie szanowali tego, co
było wspólne. Tu Pani Prezydent mówi trochę o marksie, niestety
jego idee, niektóre bardzo słuszne zostały wypaczone
w ten sposób, iż ludzie zaczęli patrzeć na rzeczy wspólne
jak na rzeczy niczyje. To jest największy problem, ponieważ
jeżeli coś jest wspólne, to jest nas wszystkich, a nie jest
tak, że nie należy do nikogo, bo jeżeli nie należy do nikogo,
no to nie zasługuje na to aby o to dbać. Więc ja zachęcam was dzisiaj
przede wszystkim, abyście dbali o dobro wspólne, bo wasze
dobro indywidualne, wasza własność. Proszę każdego z
was, jest chroniona przez prawo jest chroniona przez innych.
Możecie się domagać tego, aby inni tą własność szanowali.
Mamy takie szczęście dzięki temu, że funkcjonujemy w kraju
rozwiniętym. W Państwie demokratycznym,
co być może dla was jest oczywiste, ale ja urodziłem się
trochę wcześniej i pamiętam niestety te czasy, kiedy własność
nie była szanowana i chciałbym, abyście również tak jak
szanujecie tą swoją własność dotyczącą wszystkich indywidualnych
rzeczy wam przynależnych, żebyście również w ten sam sposób
podchodzili do własności wspólnej, do naszych małych
ojczyzn, do naszego samorządu, do rzeczy publicznych,
do otoczenia, do przyrody, do zwierząt, do natury, do innych
ludzi, abyście podchodzili zawsze z szacunkiem. Tak jak
dbali byście o swoje własne rzeczy. Tak traktujcie wspólność
jakby była przynależna tylko wam, tego wam i sobie życzę.
Mam nadzieję, że w ramach lekcji, które również prowadzimy
w szkołach jako Pomorska Izba Adwokacka którą reprezentuję,
będziemy mieli okazję porozmawiać troszeczkę więcej
o innych aspektach własności. O tym, że być może wiele osób
nie wie, iż dużo jest form władania nad rzeczą innych niż
własność i to nie jest niestety tak, że te wszystkie piękne
drogie samochody, które jeżdżą po naszych ulicach, to
są własnością ludzi, którzy wyłożyli na nie olbrzymie
pieniądze. To na przykład jest umowa leasingu, która wymaga
od nas tylko i wyłącznie płacenia raty leasingowej i nigdy
nie wymaga się od właściciela, chyba że chce wykupić na
własność pojazd, aby w całości cenę takiego samochodu
pokrył i stąd też być może takie wrażenie ogólnego bogactwa,
ale już wkrótce założycie swoje działalności gospodarcze
i również będziecie rozwijać różnego rodzaju prawa i
będziecie na pewno jeździć eleganckimi samochodami.
Czego wam życzę. Chciałbym wam podziękować za dzisiejsze
spotkanie i liczę na to, że z większością z was spotkam się
również w waszych szkołach. W ramach naszych programów
edukacyjnych prowadzonych przez Pomorską Izbę Adwokacką,
ale również przez Kreatywną Pedagogikę przy współpracy
z miastem i z gminą Miasta Gdańsk, która jest miejscem niesamowitym
i doceniajmy to, że żyjemy w mieście, gdzie tak bardzo ceni
się wolność. Tak bardzo ceni się demokrację i również
prawo własności. Dziękuję Państwu bardzo. Dziękuję bardzo
i jeszcze proszę chwilkę zaczekać, dla każdego z naszych
wykładowców mamy teraz w ramach podziękowania, ale ojejku...
Proszę bardzo, specjalny dyplom. Dziękuję serdecznie.
Jeszcze raz, gratuluję bardzo serdecznie.
Następną lekcję pod hasłem: "Prawo, od
konwencji praw dziecka po prawa obywatelskie". Przeprowadzi
dla nas Pan Michał Janczura. Zapraszam. Dzień dobry Państwu.
Jak Pan Mecenas zaczął z tego miejsca, to ja też tak troszeczkę
z katedry pozwolę sobie przemawiać i podzielić się swoimi
refleksjami. Jak Pan zauważył, w samym tytule się kryje
słowo "prawo" tego mojego wykładu. Natomiast, ja
się zastanawiałem nad tym długo, co tutaj do Państwa dzisiaj
powiedzieć, jak rzeczywiście skondensować to, co chciałbym
powiedzieć o prawach dziecka w 10, 15 minut
i doszedłem do wniosku, że jak byście Państwo chcieli słuchać
wykładu o prawie, to byście Państwo zaprosili prawnika
albo Pan Mecenas mówiłby o prawach dziecka, skoro
zaprosiliście mnie, to rozumiem że chcecie
troszeczkę posłuchać jak to prawo ma się do rzeczywistości.
Bo od tego jest dziennikarz, żeby troszeczkę zweryfikować
jak to się wszystko ma w naszych realiach i zaraz o tym powiemy,
zresztą...O, przepraszam coś tu spadło. Zresztą chyba zgodzicie
się wszyscy, bo wierzę że śledzicie to, co dzieje się w Polsce.
To co dzieje się na świecie. Niestety, chyba nie ma lepszego
czasu momentu, żeby w ogóle przypominać o prawach dziecka
niż to, co dzieje się na naszej wschodniej granicy. Ja nie
chcę wchodzić w politykę, żebyście nie myśleli o tym w ten
sposób. Ja po prostu chciałbym zwrócić uwagę i myśląc
o prawach dziecka, dzisiaj szczególnie miejmy cały czas
tyłu głowy, nie będę tego tematu rozwijał bo ryczę jak
myślę o tym, co się dzieje z kilkuletnimi dziećmi w lasach
przy granicy białoruskiej, więc może na koniec o tym wspomnę.
Zastanawiałem się, czy nie przygotować dzisiaj takiej
prezentacji tutaj, żebyśmy sobie jakoś to zwizualizowali,
może żeby ten mój przekaz był troszeczkę prostszy i
powiem wam szczerze nie mam jej dlatego, że wszystko
co chciałbym powiedzieć, sprowadza się do dwóch słów i
znaku równości. To znaczy: "Dziecko=Człowiek" i
to się gdzieś przewijało przez wszystkie slajdy, które
miałem w głowie, które zacząłem przygotowywać. Więc nie
ma sensu tego prezentować, bo jesteśmy sobie w stanie to
wyobrazić. Trochę jest tak, że rozmawiając o prawach dziecka
nawet bardzo jest tak po prostu mówimy o prawach człowieka.
Nie będę was też zanudzał tym, czym jest konwencja o prawach
dziecka, bo na pewno jesteście Państwo sobie to w stanie
w minutę zgooglować i będziecie wiedzieli na ten temat
pewnie więcej niż ja jestem w stanie zapamiętać, ale to
jest akt prawny, który podpisały, które ratyfikowały
praktycznie wszystkie kraje na świecie, 196
o ile dobrze pamiętam i tak się składa, że Polska w
świecie słynie z tego, że jest takim pierwowzorem, kolebką
praw dziecka. Proszę sobie wyobrazić, z dzisiejszej perspektywy
to my, Polacy, nasi przodkowie zaczęli mówić o prawach
dziecka w 1970 roku,
to Polacy zaproponowali pierwszą konwencję. Pierwszy
tekst tej konwencji, ona oczywiście była potem zmieniana,
ale w końcu w 89 roku została
przyjęta w takim stanie, jak jest dzisiaj, plus kilka jeszcze
protokołów dodatkowych, ale ta konwencja jest takim, można
powiedzieć wymarzonym obrazem, to znaczy tam jakbyśmy
sobie pomyśleli: "Jak powinno się traktować dziecko?", to,
to się tam znajduje. To znaczy, dziecko ma prawo do życia,
dziecko ma prawo do wzrastania w spokoju, dziecko ma prawo
do opieki medycznej taka, jaka jest najlepsza możliwa
dostępna, cały czas miejcie z tyłu głowy te doniesienia, które
słyszymy z naszej wschodniej granicy. To wszystko jest
zapisane w konwencji i o tym wszystkim ta konwencja wspomina
i teraz oczywiście Polska też ratyfikowała te
konwencje i ona w Polsce tak naprawdę powinna mieć
w stu procentach zastosowanie. My jesteśmy co prawda przez
co jakiś czas rozliczani, przez Komitet Praw Dziecka działający
przy ONZ'cie z tego, jak to wprowadzamy do naszego porządku
prawnego i proszę sobie wyobrazić, że od 89
roku zawsze są jakieś zastrzeżenia, że coś
w prawach dziecka, w ochronie praw dziecka w Polsce nie działa,
nie funkcjonuje tak jak powinno. Jak to wygląda z naszej
perspektywy? Trochę to jest tak, że my wychodzimy przed
opinię międzynarodową i mówimy jak jest pięknie, jak jest
cudownie, jak to wszystko działa, a potem zamykamy drzwi
za sobą i mówimy: "Dobra, jesteśmy teraz w Polsce, robimy
co chcemy". Ja muszę wrzucić kamyczek do ogródka dziennikarzy,
bo tak się składa, że jak zacząłem zajmować
się serialem "Piecza", do którego wysłuchania was zachęcam,
choć nie jest to łatwe słuchowisko, od razu mówię, bo ono
pokazuje nie jak te prawa są przestrzegane, a jak są nie
przestrzegane w stosunku do dzieci w pieczy, czyli tych
teoretycznie najbardziej pokrzywdzonych i najbardziej
potrzebujących. Wtedy, kiedy zacząłem się tym zajmować,
to nie zdawałem sobie sprawy, że tak naprawdę niewielu
dziennikarzy w ogóle ten temat dotykało wcześniej. Oczywiście,
pojawiały się gdzieś pojedyncze publikacje, cały czas
mówi się przecież o dzieciach niestety maltretowanych,
bitych i wykorzystywanych. Te doniesienia do nas dochodzą,
ale takiej analizy systemowej tego, jeżeli chodzi o media,
o taki język przekazu, który dociera do wszystkich do
tej pory nie było i dlatego postanowiłem się tym zająć.
Szczególnie właśnie w tym wydaniu dotyczącym pieczy zastępczej.
Chciałem Państwu zwrócić uwagę na kilka rzeczy, które
się z tym wszystkim wiążą. Jedna, to jest rzecz nazewnictwa,
które się używa w stosunku do dzieci. Pan Mecenas pięknie
nazwał prawo własności. Panie Mecenasie możemy powtórzyć,
jak się własność definiuje?
Okej, czyli swoboda korzystania z rzeczy z
z wyłączeniem praw innych osób. Teraz
proszę sobie wyobrazić, że w Polsce Pan Mecenas ze mną
się zgodzi, funkcjonuje w naszym prawodawstwie takie
sformułowanie "władza rodzicielska". Co oznacza
władza rodzicielska? Ktoś powie, tylko słowo.
Tylko słowo, że to jest relacja rodzic-dziecko, która sprowadza
się do tego, że rzeczywiście rodzic wychowuje,
że ma względem dziecka prawa, że ma obowiązki. Tylko że
właśnie to jest tak jak z władzą, że ona w pewnych momentach
idzie za daleko, w pewnych momentach dopóki władca jest
dobry, dba o rozwój dziecka, jest wszystko w porządku,
ale jak władca nie ma ochoty być dobry, to wtedy zasłania
się, że ja mam władzę rodzicielską i tego swojego prawa
będę używał i niestety bardzo często to się staje początkiem
nieszczęścia wielu dzieciaków w Polsce. Ja poznałem
mnóstwo takich historii, po których naprawdę
zmienił się mój pogląd na wiele spraw
dotyczących wychowania. Sam jestem rodzicem, więc mam
nadzieję, że to gdzieś w realiach zastosuje, ale prawda
jest taka, że ta rzeczywistość jest przerażająca,
podam wam jeden przykład: W Piasecznie pod Warszawą, mieszkała
rodzina, która miała szóstkę dzieci. To była rodzina,
którą nazwalibyśmy po prostu rodziną patologiczną. Dochodziło
tam do różnych rzeczy. Rodzice posuwali się do tego, że
rzeczywiście bili te dzieci, one były zaniedbywane, one
były w stanie tak naprawdę tragicznym, gdy przychodziły
tam służby, które starały się je stamtąd wyciągnąć. Jak
długo to trwało? Jak długo nie działały organy państwa
w tym zakresie? Tego wam nie chcę już nawet tłumaczyć, bo
to jest historia bardzo, bardzo długa zresztą w serialu
"Piecza" można tego dokładnie wysłuchać, natomiast to,
co mnie najbardziej przeraziło, to, to jaką wielką moc
ma sformułowanie "władza rodzicielska". Wyobraźcie sobie,
że ci rodzice zostali skazani prawomocnym wyrokiem za
znęcanie się nad tymi dziećmi. Te dzieci trafiły do pieczy
zastępczej i dopóki sąd, a nie zrobił tego prawie przez 2
lata, nie ograniczy im władzy rodzicielskiej. Oni mają
nadal wyłączne prawo decydowania o tych dzieciach. Mają
prawo decydować o tym, czy to dziecko zostanie zaszczepione,
mają prawo decydować, czy
wobec tego dziecka wolno zastosować terapię mimo tego,
że jest w traumie, mimo tego, że przeszło piekło, ciągle
ci oprawcy są jego tak naprawdę jedynymi reprezentantami
i decydują o wszystkim. To niesie za sobą sformułowanie
"władza rodzicielska". Kilka tygodni temu byłem w Ministerstwie
Sprawiedliwości i pytałem jednego z wiceministrów: Czy
nie warto się nad tym zastanowić, czy nie warto tego zmienić?
Czy to nie jest pierwszy krok, który moglibyśmy wykonać
w kierunku rzeczywistego respektowania praw dzieci w
naszym kraju?". Pan Minister uśmiechnął się, już bez nazwisk
może żeby nie było, że tutaj kogoś wskazuje, a Pan Minister
uśmiechnął się i powiedział: "To są tylko słowa, przecież
wiadome, że my dbamy o dzieci" i wtedy te wszystkie obrazki
z mojego serialu przeleciały mi przed oczami mówie: "Nie
nie dbacie o dzieci i dobrze o tym wiecie", a uprawianiu polityki,
kosztem dzieci, rzeczywiście takie podkreślanie jak
ważna jest ta nierozerwalność rodziny, jaka by nie była,
żeby było jasne, ja jestem wielkim zwolennikiem rodziny,
sam mam rodzinę, jeżeli ta rodzina jest rzeczywiście sprawna
wychowawczo, to jest cudownie. To jest idealny obraz,
ale niektórzy po prostu się w tej roli nie sprawdzają, a
ta władza rodzicielska dodatkowo sprawia, że
dzieci przeżywają już po koszmarze, kolejny koszmar
który funduje im państwo. "Dobro dziecka", też jest takim
sformułowaniem, które nie jest doprecyzowane ani w konwencji,
bo oczywiście konwencja nie jest po to, żeby pewne sprawy
wyjaśniać dosłownie. Natomiast w polskim prawodawstwie
też nie ma jasnej definicji, każdy je interpretuje jak
chce. Czym jest "dobro dziecka"? Dla jednego danie klapsa
będzie dobrem. Żadne dobro, prawda? Chyba się wszyscy zgodzimy.
Natomiast, rzeczywiście wycieranie sobie ust takimi sloganami
przez niektórych że: "Dbamy o dobro dzieci, że zabezpieczamy
je" nie dając im realnych praw i nie dostosowując naszego
prawodawstwa do tego, co jest w konwencji, jest tak naprawdę
tych dzieci krzywdzeniem. Kto powinien reprezentować
dzieci? Kto powinien być obrońcą praw praw dziecka?
No dorośli, powiedzielibyśmy najprościej. Natomiast,
jest jeden jedyny organ, zresztą wymieniony w konstytucji
czyli Rzecznik Praw Dziecka który powinien się tymi
prawami dziecka zajmować, powinien ich bronić. Ja już nie
chcę wspominać o tym że Pan obecny Rzecznik Praw Dziecka,
to znowu nie jest wypowiedź ani polityczna, ani prawna
tylko typowo dziennikarska: Pan Rzecznik Praw Dziecka
od lutego kiedy pierwszy raz wysłaliśmy mejla
w sprawie serialu "Piecza", nie znalazł nawet pół minuty
czasu, żeby z nami porozmawiać na temat dzieci krzywdzonych
w pieczy zastępczej. Na temat zmian w tym systemie, wręcz
doszło do tego, że mając pewne sprawy, bo teraz rodzice
z całej Polski do mnie przysyłają różne sygnały
z prośbą o interwencję. Nie mogę nawet tych interwencji
zgłosić. Bo Pan Rzecznik Praw Dziecka uznaje, że on się
z dziennikarzami, nie będzie kontaktował, przynajmniej
ze mną. Na pewno odcina się od tego, jak spełnia swoją rolę
to każdy już musi ocenić. Natomiast, ja mam
krytyczne zdanie, a najlepszą
ilustracją tego wszystkiego jest to, co dzieje się właśnie
na wschodniej granicy, gdzie my wszyscy widzimy zdjęcia
dzieci leżących w lasach, siedzących na skrawku
chodnika bez butóww przemoczonych ubraniach. Gdzie
cały świat obiegają zdjęcia, które pokazywały już na samym
początku BBC. A Pan Rzecznik Praw Dziecka jedzie i mówi,
że wszystko jest w porządku i wczoraj jak sobie zerkniecie
do OKO.press jest bardzo ciekawy wywiad z Panem byłym
Rzecznikiem Praw Dziecka Markiem Michalakiem, który
mówi, że łamiemy obecnie w Polsce Konwencję Praw Dziecka
i to w wielu punktach i parafrazował na koniec słowa Janusza
Korczaka, który mówił że jak się dziecko śmieje, to się
cały świat śmieje, a dzisiaj jak dziecko płacze to cały
świat płacze. Trochę tak jest, rzeczywistość przerażająca.
Sam nie wiem co możemy zrobić w tej sytuacji, która
nas zastała, która się dzieje. Natomiast warto, żeby mieć
świadomość pewnych rzeczy i bardzo żałuję, że tak krótko
mogę tutaj mówić, bo myślę, że o prawach dziecka powinno
się mówić zdecydowanie więcej, częściej, a przede wszystkim
te prawa dzieci powinno się na całym świecie respektować.
Dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję za tą inspirującą myślę
i refleksyjną lekcję i też tutaj przygotuję sobie te dyplomy...
To może ja pomogę, żeby to nie spadło wszystko. Proszę
bardzo i dla Pana również dyplom wykładowcy. Bardzo dziękuję.
Na kolejną lekcję: "Przedsiębiorczość i sprawczość" zaprasza
Pan Michał Kanarkiewicz.
Raz, dwa, trzy. Słychać mnie? Tak, chyba tak, jest dobrze. Słuchajcie,
możemy przejść na "ty"? Jest okej na "ty"? Dobra, świetnie. Dobra,
słuchajcie, bo przez te piętnaście minut tak około, bo
tyle mam czasu. Chciałbym troszeczkę wam opowiedzieć
o przedsiębiorczości i sprawczości, ponieważ troszeczkę
mam z tym tematem wspólnego i zacznę może od tego, że nazywam
się Michał Kanarkiewicz i możecie mnie znać z dwóch powodów.
Pierwszy jest taki: Kto ma z was Tiktoka? Dobra, moje
konto to jest @szachmajk tam 125 tysięcy
ludzi. Kto chociaż trochę interesuje się sprawami, to
możecie mnie kojarzyć z Tiktoka, a druga rzecz, możecie mnie
też skojarzyć, że z takiej działalności propagującej
szachy. Napisałem kilka książek, prowadziłem program
w telewizji i tak dalej... Ja uczę strategicznego
myślenia poprzez grę w szachy i głównie takie usługi świadczę
dla korporacji takich jak: Coca-Cola, PZU czy banki i tak dalej...
Natomiast, ja nie przyszedłem opowiadać o sobie,
przyszedłem opowiadać o was, bo ta lekcja ma być dla was i o was
i w związku z tym, pozwolę sobie troszeczkę przytoczyć moich
doświadczeń z ostatnich kilku lat, ponieważ wierzę w to
że lepszy przykład jest niż wykład. W związku
z tym, zaczniemy od tego, że właśnie... Czym jest w zasadzie
przedsiębiorczość? Przedsiębiorczość tak naprawdę
to jest postawa, która pomaga realizować cele związane
z osiąganiem zysku, a w związku z tym, że pewnie też wy chcecie
być przedsiębiorczy, to warto być skupionym na osiąganiu
zysku. To co jest istotne, to nie trzeba być przedsiębiorcom,
żeby być przedsiębiorczym, to jest taka pierwsza lekcja,
którą ja dostałem kilka lat temu, że naprawdę nie trzeba
być przedsiębiorcą, żeby być przedsiębiorczym, bo tak
naprawdę każdy z was może być przedsiębiorczym, niezależnie
od wieku i wykonywanej pracy, adrugim członem mojej dzisiejszej
prezentacji jest sprawczość. Czyli tak naprawdę wpływ
na siebie, innych i świat i to jest tak naprawdę rzecz, na
którą chciałbym zwrócić jej szczególną uwagę, ponieważ
uważam, że jeżeli jesteście sprawczy, jeżeli mamy sprawczość
w swoim życiu, to jest po prostu łatwiej, ponieważ biorąc
odpowiedzialność za swoje życie, po prostu przejmujecie
kontrolę nad większą ilością czynników wpływających
na kształtowanie waszego i waszych kolegów i koleżanek
życia. Pewnie nie będzie dla was zaskoczeniem, jeżeli
troszeczkę poopowiadam historii związanych
z szachami, a tak swoją drogą na marginesie: Kto z was umie
grać w szachy? Ręka do góry. Okej, not bad, not bad. W tej chwili
szacuje się, że miliard ludzi już na świecie gra w szachy,
czyli ponad miliard ludzi gra w szachy, więc to już jest
gra globalna, a w związku z tym i tak jak mówiłem ja chcę opowiedzieć
troszeczkę o przedsiębiorczości i sprawczości to pewnie
każdy z was ma jakieś swoje hobby. Czy to będzie sport,
czy będzie sztuka, czy cokolwiek innego. W każdym razie,
moim hobby są szachy i ja troszeczkę ponad rok temu
wymyśliłem sobie, że bardzo bym chciał poznać różnych
mistrzów świata w szachach. Kto z was kojarzy takie nazwiska
jak Karpow i Kasparow? Dobra, okej, jest część z was osób
które kojarzycie. W każdym razie, ja w zeszłym roku sobie
wymyśliłem, że bardzo bym chciała, żeby Karkow spotkać
się z Anatolijem Karpowem i miałem taki na to pomysł że
w związku z tym że przyjeżdża do Polski,
to zorganizuje event w Warszawie i w związku z tym też postanowiłem
wykonać wszystko, co jest w mojej mocy, żeby go oczywiście
zaprosić i ściągnąć. Natomiast to się wiązało z konkretnymi
inwestycjami finansowymi i uwaga, uwaga... Wszystko dopięte,
zorganizowane zaproszenie dla Anatolija Karpowa 12.
Mistrza Świata w Szachach na tydzień przed imprezą wysypuje
mi się partner, w sensie sponsor wydarzenia imam wielką
dziurę budżetową. Bardzo trudna sytuacja, taka która
sprawia, że oczywiście ciężko jest. o wiadomo,
kiedy się wysypuje budżet, to jest ciężko ogarnąć event,
z drugiej strony, jednocześnie postanowiłem po prostu
podzwonić po wszystkich moich znajomych z szachów i okazało
się, że jeden z szachistów, z którym kiedyś jako dziecko
rywalizowałem, pomógł mi poprzez zorganizowanie sponsora
i właśnie to jest też taka z mojej perspektywy dobry
początek do tego, żeby mówić o sprawczości, ponieważ
jeżeli bierzecie odpowiedzialność za swoje życie,
to zwiększacie szanse na osiągnięcie sukcesu i w zeszłym
roku właśnie Anatolij Karpow był w Polsce, a w tym roku Garri
Kasparow, z którym też miałem okazję i przyjemność współpracować
w tym roku. A mówię wam o tym nie dlatego żeby się pochwalić,
tylko po to, żeby wam powiedzieć, że te wszystkie rzeczy,
czyli spotkanie z mistrzami świata, z ludźmi
którzy was w jakiś sposób inspirują, nie są jakieś totalnie
oderwane od rzeczywistości, tego się nie da zrobić, bo
ja jakieś 5, 7 lat temu tutaj w Gdańsku zaczynałem
kompletnie od zera, totalnie nie mając nic tak naprawdę.
Są nawet tutaj na sali, bo widzę, niektóre osoby poznaje
w szczególności wśród waszych nauczycieli. Osoby, które
pamiętają, jak ja zaczynałem i wiecie, że ja nie zacząłem
od bogatych rodziców i tak dalej... Zresztą
wręcz przeciwnie. Ja wywodzę się z patologicznej rodziny
takiej, w której mój ojciec był alkoholikiem i tak dalej...
Więc mówię wam o tym, nie dlatego, żeby się pochwalić tylko po
to, żeby pokazać wam, że te wszystkie rzeczy są w zasięgu,
pod warunkiem, że te dwa warunki, czyli przedsiębiorczość
i sprawczość, w szczególności sprawczość, czyli odpowiedzialność
za swoje życie, weźmiecie na swoje barki i mówię też o tym
dlatego, że w tym roku... Pewnie kojarzycie takiego szachistę
Jan-Krzysztof Duda? Ktoś kojarzy? Ręka do góry. Właśnie,
Jan-Krzysztof Duda w tym roku wygrał Puchar Świata i uwaga,
uwaga... Janek jest wielkim takim młodym, wciąż młodym,
23 lata ma, szachistą który ma szansę
jako jeden z pierwszych Polaków zostać Mistrzem Świata,
bo w przyszłym roku gra truniej kandydatów i ja też mam okazję
wielką przyjemność współpracować z Jankiem i co więcej,
powiem wam, że doprowadziłem poprzez moją sprawczość
poprzez inicjatywę: wychodzenie z proaktywną postawą,
do tego, że stworzyliśmy nawet turniej szachowy: "Jan-Krzysztof
Duda Chess Cup" i w tym roku on się odbył online'owo i mówię
wam o tym dlatego, że właśnie jeżeli wy macie marzenia,
jeżeli macie jakieś swoje pomysły na realizację swoich
pasji, to jest właśnie najlepsza droga, czyli wychodzenie
z inicjatywą, wychodzenie z, bycie proaktywnym. To jest
moim zdaniem, taka najlepsza recepta na osiągnięcie sukcesu.
Niezależnie od tego, co chcecie w życiu robić. Moim zdaniem
najważniejsze jest branie odpowiedzialności za swoje
życie. Zresztą, ja mam taką swoją filozofię życiową, która
mówi o tym, że nic mi się w życiu nie należy, ale na wszystko
mogę zapracować i mówię wam o tym dlatego, że wy jesteście
troszeczkę niekomfortowej sytuacji, dlatego, że o was
w sensie o waszym pokoleniu, zresztą o moim również, bo
nas dzieli tak naprawdę różnica jednego pokolenia. To,
od waszego, w szczególności od waszego, od mojego też pokolenia...
o naszych pokoleniach się mówi, że jesteśmy roszczeniowi.
i w związku z tym, macie troszeczkę utrudnioną sytuację
na starcie, ponieważ kiedy pójdziecie na
pierwszą rozmowę o pracę albo będziecie chcieli zbudować
pierwszy startup, albo będziecie chcieli rozpocząć działalność,
ale będziecie potrzebowali środków i tak dalej...
Będziecie szukać partnerów do współpracy, to będą o was
myśleli, tak z tyłu głowy starsi od was w większości
że: "O młody, roszczeniowy". W związku z tym, ja zachęcam do tego,
żeby na samym starcie w ogóle wyłączyć sobie tą roszczeniowość
i postawić na to, żeby po prostu sobie zapracować na wszystko
i psychologowie mają takie zdanie, które bardzo lubię,
oni mówią o tym, że "Oczekiwania tworzą rozczarowania".
Dlatego, zachęcam do tego, żeby w ogóle zaczynać bez oczekiwań,
tych po prostu pracować, pracować, pracować i być proaktywnym,
to pomaga osiągać sukcesy. Mówię wam też o tym dlatego,
że widzę, że jesteście w różnym wieku, ale upraszczając,
bardzo spłycając temat, zakładam że w większości
przypadków chcecie pójść na wymarzone studia i teraz,
nie mówię studia, takim starym tokiem myślenia pod tytułem
"Pójść na studia, iść do roboty i umrzyj". Tylko pod tytułem
"Chcę iść na studia, chce się rozwinąć i chce osiągnąć sukces".
Jakkolwiek go definiujemy, bo teraz się zmieniło bardzo
mocna na studiach. Ukończenie studiów nie oznacza, że
będziecie super zarabiać, będziecie mieć super życie i tak
dalej... High life i tak dalej... raczej nie. Studia raczej umożliwiają
wam, dają wam jakąś furtkę, nową przestrzeń do tego, żeby
zrealizować wasze marzenia i ja współpracowałem z takim
jednym młodym człowiekiem, który ma w tej chwili dziewiętnaście
lat. Dwa lata temu, intensywnie współpracowaliśmy
i akurat dosłownie dzisiaj w nocy, to jest w ogóle jakiś
naprawdę fart, bo dzisiaj w nocy się do mnie
odezwał. O czwartej rano, ja dzisiaj czytałem to rano,
tą wiadomość że rozpoczął studia na Harvardzie i mówię
wam o tym dlatego, że być może ktoś z was ma takie marzenie,
żeby pójść na Harvard, Cambridge, nie wiem Oksford czy cokolwiek
innego, ale albo myślcie, że wam się nie uda albo ktoś wam
powiedział, że wam się nie uda. Ja jestem tego zdania, że
każde z tych marzeń... Marzenia nie kosztują, marzenia możecie
po prostu robić niezależnie od tego jakiekolwiek duże
by one nie były, to możecie realizować, bo one są za darmo.
W sensie możecie po prostu wziąć sprawy w swoje ręce i poprzez
tą sprawczość, czyli wywieranie wpływu na swoje życie
możecie zwiększyć swoje szanse na sukces i żeby to osiągnąć,
żeby osiągnąć tak naprawdę swój założony cel życiowy na
pewno potrzebna jest wam strategia i to jest mój obszar
specjalizacji zawodowej, bo tego tak naprawdę uczę pracowników
korporacji. Właśnie, chciałbym żebyście teraz wy
mi powiedzieli pierwsze słowo: Z czym wam się kojarzy strategia?
Z jakimi słowami wam się kojarzy strategia? Śmiało mówcie,
nie musicie podnosić ręki od razu mówcie. Z grami. Z grami, okej, super.
Dziękuję. Jak masz na imię? Maja. Maja, super. Dzięki Maja. Głośniej
troszeczkę. Określone plany działania. Jak masz na imię?
Ania, super. Jeszcze jedną odpowiedź poprosimy. Z Szachami
dobra, super, bardzo dobrze. To ta odpowiedź w szczególności
mi się podoba. Inteligencja, dobra, super. Rzeczywiście
na pewno strategia wiąże się z planami, powiedzieliście z grami,
z szachami ta odpowiedź ulubiona. Natomiast, zdecydowanie
strategia wiąże się z planem takim długoterminowym i osiąganiem
sukcesów i teraz tak... Jak pójdziecie,
otworzycie jakiś tam, dowolną liczbę książek tych
definicji jest bardzo, ale to bardzo wiele i co autor to
tak naprawdę inna definicja. Natomiast, dziś na potrzeby
naszego spotkania chciałbym, żebyśmy to ustrukturyzowali
w ten sposób, że strategia jest procesem, który przekłada
intencję w działania. Czyli macie jakąś myśl, idee
i chcecie osiągnąć swój cel i to się składa z czterech kroków:
Po pierwsze, mamy intencje, potem mamy analizę, decyzje
i działanie i teraz zwracam uwagę szczególnie na punkt
numer 2 czyli "analiza". Bo analiza jest podstawą sukcesu
strategii. Jeżeli wy budujecie swoją strategię na to,
żeby dostać się na wymarzone studia, otworzyć wymarzoną
firmę, osiągnąć zysk "Y" i tak dalej...
to analiza jest podstawą do tego żeby osiągnąć sukces. Jeżeli chodzi
o perspektywę szachistów, to my często mówimy, że strategia
jest sztuką skutecznego dowodzenia. Zresztą, słowo "strategia"
wywodzi się od słów z greckiego strategos czyli
dowodzić wojskiem, więc w związku z tym, mówię o tym, ponieważ
sztuka skutecznego dowodzenia w szachach to jest sztuka,
która ma pomóc wam wygrać partię. Natomiast, jest drugie
pojęcie, które jest bardzo ważne, to jest "taktyka" i "taktyka"
to jest sposób osiągnięcia celu i możemy powiedzieć w bardzo
dużym skrócie, że taktyka
to są pojedyncze kroki. Takie pojedyncze kroki, które
pomagają zrealizować wielką strategię. Taka
jest różnica pomiędzy taktyką i strategią. Dlaczego
wam o tym mówię? Za chwilę wam to wyjaśnię, bo słuchajcie,
kiedyś Sun Tzu powiedział, że: Strategia bez taktyki jest
najważniejszą drogą do zwycięstwa, zaś taktyka pozbawiona
strategii jest zgiełkiem poprzedzającym klęskę i ja nie
znam lepszego cytatu, który porównuje strategię i taktykę.
Bo to nie jest pytanie: Co jest ważniejsze? Strategia czy
taktyka? Tylko: Co zrobić, żeby strategia i taktyka mogły
równolegle funkcjonować? Weźmy sobie konkretny case,
przyjmijmy, że waszą strategią na 2023
jest to, żeby dostać się na wymarzone
studia. Jakiekolwiek by one nie były na jakiejkolwiek uczelni
i teraz pytanie: Jakie taktyki możecie do tego dobrać,
żeby ten cel zrealizować? Słucham waszych propozycji.
Co można zrobić? Jakie pojedyncze kroki? Czy będzie
2023 czy 2024 czy 2025
what, so ever, rok jest rzeczą wtórną. Jakie można do tego
kroki zrobić, poczynić, żeby dostać się na wymarzone studia?
Tak? Uczyć się do matury. Dobrze, na pewno jest to cenne.
Co jeszcze? Okej super, tak... Żeby rozwijać
swoje horyzonty. Co jeszcze? Tak? Śmiało. Przepraszam?
Tylko trochę głośniej poproszę, bo nie słyszę, przepraszam.
Nie tylko w szkole. O, to jest na pewno bliskie mojemu sercu,
żeby nie tylko w szkole się rozwijać. Super, co jeszcze?
Śmiało, weźcie się ogarnijcie przecież jest was tu
ze 150 osób, Gdańsk weźcie się ogarnijcie. Co
jest? Kto tam rękę podnosi, bo nie widzę z tyłu? O, kursy.
Dobra, super, a słuchajcie, a gdybyście mieli rozpocząć
od przeanalizowania czegoś, to co byście przeanalizowali
na początek, żeby taką strategię zrealizować. O właśnie,
bardzo dobrze. Czy można na przykład rozpocząć od analizy
procesów rekrutacyjnych? Bo okej, ja się zgadzam, że na wiele
z polskich uczelni nie chcę tutaj przegiąć trochę pały
za przeproszeniem, mówiąc kolokwialnie, ale to nie jest
jakieś super trudne się dostać na większość polskich
uczelni. Nie jest to jakieś super trudne, ale na te topowe
te procesy rekrutacyjne są wymagające, z drugiej strony
na zagraniczne to już w ogóle jest kosa i ja to przerabiałem
właśnie z moimi podopiecznymi kiedyś, bo ja pracowałem
przez siedem lat w szkole, a jednocześnie teraz też sam bo
przyznam się wam bez bicia, że ja sam z resztą dwa dni temu
rozpocząłem studia takie swoje, w sensie kolejne
studia, bo to już nie pierwsze, ale biznesowe na Koźmińskim
czyli na najlepszej polskiej uczelni biznesowej w ogóle
w Europie Środkowo Wschodniej, a mam taką aspirację i marzenie,
żeby w long termie też pójść na studia jeszcze w Stanach,
więc ja też wiem, to nie jest oderwane od mojego
serca, bo też chcę to zrobić i dlatego wam o tym mówię, bo
ja to przeanalizowałem i ja to sprawdzałem, tam naprawdę
procesy rekrutacyjne na takie uczelnie jak Harvard czy Cambridge
i tak dalej... To trzeba zaplanować z dwuletnim wyprzedzeniem
co najmniej, żeby to dobrze móc ogarnąć, bo inaczej to jest
pozamiatane. Tam się nie dostaniecie tak o, w czerwcu sobie
wymyśle a w lipcu się dostanę, to się raczej nie wydarzy,
trzeba to zaplanować dużo wcześniej, a druga rzecz to jest
analiza oferty studiów, czyli po prostu żeby zweryfikować
jakie są możliwości, jakie są dostępne opcje na rynku.
Idziemy dalej, ponieważ bardzo ważne jest to, żeby przy
realizowaniu strategii też skutecznie wyznaczać cele
i właśnie, jest taka metodologia celów mistrzowskich i
wynikowych. Ktoś z was kojarzy? Bo "smart" to pewnie znacie.
"Smart" to pewnie słyszeliście, przynajmniej gdzieś tam
się obiło o uszy w Google. Wujek Google pewnie gdzieś tam
podpowiadał kiedyś. Słuchajcie cele mistrzowskie i wynikowe...
Kto kojarzy tego Pana? Kto to jest? Adam Małysz, dokładnie
i Adam Małysz przed każdym konkursem skoków narciarskich
był pytany: "Panie Adamie, jaki jest Pana cel na ten konkurs?"
To co Adam Małysz odpowiadał? A, B czy C?
C, zdecydowanie C "Chcę oddać dwa równe skoki". To była odpowiedź
Adama Małysza i tak naprawdę to w pewien sposób dobrze też
obrazuje, czym są cele mistrzowskie, ponieważ cele mistrzowskie
kładą nacisk na rozwój. Adam Małysz nie odpowiadał, że
chce wygrywać konkurs, tylko chce oddać dwa równe
skoki, czyli powtarzalne i mówię wam o tej metodologii,
ponieważ ona jest bardzo pomocna w osiąganiu dużych celów
i tą metodologię właśnie zastosował jako jeden z pierwszych
Adam Małysz pierwszych polskich sportowców, we współpracy
z Doktorem Blacharzem, czyli jego psychologiem i mówię wam
o tym dlatego, że oczywiście cele wynikowe są jasne, one
są mierzalne, to są te o których się uczycie w szkole,
dostanie ocenę: "x", "y" i tak dalej... Cele mistrzowskie są niemierzalne,
czyli takie które zwracają uwagę na proces i chciałbym
żebyście teraz się zastanowili nad pewnym case'm, bo zobaczcie,
jeszcze zanim przejdziemy do case'u: jaka powinna być proporcja
czyli ile celów mistrzowskich na jeden cel wynikowy powinno
przypadać? Od trzech do pięciu, tak mówią badania. Od trzech
do pięciu celów mistrzowskich na jeden cel wynikowy ponieważ,
jeżeli kładziecie nacisk na i kierujecie swoją uwagę na
na rozwój, na proces to wtedy jest większa szansa, że osiągnięcie
sukces i proszę bardzo przykład z życia. Przyjmijmy, że
15 lipca 2023
roku chcecie się dostać na wymarzone studia. To jest wasz
cel wynikowy, rok jest dowolny, to jest umowny rok, możecie
sobie wpisać dowolny rok, to bez znaczenia, ale mniej więcej
wtedy są wyniki rekrutacji. Jakie cele mistrzowskie do
tego byście dobrali? Czyli co można zrobić? Jakie cele
zorientowane na proces by wam w tym pomogły?
Napisać konkurs kuratoryjny. Co jeszcze? Dobrze zdać
maturę. Dobra, co jeszcze? Tak?
Przepraszam, możesz powtórzyć troszeczkę głośniej?
Systematyczna nauka dobra, super. Co jeszcze? Słucham?
Ale na co? Przepraszam, na co? Okej, czyli zaplanować sobie,
zabudżetować, znaleźć środki na ewentualną przeprowadzkę
na zagraniczną uczelnię. Super, zobaczycie, że tych kilka
propozycji się pojawiła, czyli systematyczna nauka,
na przykład to już by było spoko. Na przykład
trzy godziny w tygodniu pracuję nad tym i nad tym,
to już by był na pewno celem mistrzowskich, który skupia
się na rozwoju. Przygotowanie, zabezpieczenie,
na przykład odkładanie pieniędzy przez dwa lata na
to, żeby zabezpieczyć sobie przyszłość i tak dalej...
Oczywiście tak, to się zgadza, to by były cele mistrzowskie
także bardzo, bardzo dobrze i w związku z tym, że jestem
szachistą... Czy celem mistrzowskim byłoby zadanie sobie pytania: "Po co się tego uczę?"?
To by nie był cel mistrzowski ale na pewno bardzo pomocne, żeby określić cel mistrzowski, to
na pewno tak. Dobra, słuchajcie zmierzając do końca, bo
mój czas też się wyczerpuje. Na koniec, chciałem wam powiedzieć,
dlaczego warto grać w szachy, bo oczywiście jestem szachistą,
więc nie byłbym sobą, gdybym wam o tym powiedział i krótko
wam opowiem historię mojego pierwszego turnieju szachowego
w życiu, bo na pierwszy turniej szachowy w życiu wybrałem
się jak miałem 10 lat, to było w Gdyni, bo jestem
też oczywiście tutaj z Trójmiasta i wybrali się z wielkimi
aspiracjami i ambicjami. W końcu ogrywałem wszystkich
kolegów i wszystkie koleżanki na podwórku, ale jak się
pewnie domyślacie, w pierwszej partii jako debiutant przegrałem.
To, że przegrałem w drugiej, trzeciej i czwartej partii
pewnie też nie jest dla was jakimś wielkim zaskoczeniem,
ale to że przegrałem piątą i szóstą z rozpędu, zaś siódmą
i ósmą z rozpaczy, to już było dla mnie trudne, bo ja zakończyłem
mój pierwszy turniej szachowy w życiu na ostatnim, ale
honorowym miejscu. A wiecie dlaczego honorowym? Możecie
zgadywać. Chyba tak, ale to
to nie ten powód. Nie, bo jeszcze wam nie powiedziałam,
że była ostatnia dziewiąta runda. Ja w tej ostatniej dziewiątej
rundzie uzyskałem remis. A wiecie w jaki sposób uzyskałem remis
Możecie zgadywać. Słucham?
głośniej. Nie, nie...
Jakieś propozycje? Słucham?
Walkowerem? Nie, nie, było gorzej. Słuchajcie, wybłagałem
a właściwie to wypłakałem remis od mojego kolegi i zakończyłem
mój pierwszy turniej szachowy w życiu na ostatnim, ale
honorowym miejscu, zdobywając pół na dziewięciu możliwych
punktów i tamten pierwszy turniej szachowy w życiu nauczył
mnie bardzo ważnej lekcji, to znaczy wyciągania lekcji
z porażek, ponieważ w szachach jest tak, że na samym początku
mało wiecie, nie macie tego skilla zbyt rozwiniętego
i po prostu przegrywacie, a szachy uczą tego, żeby cały czas
wyciągać wnioski i być lepszym każdego dnia i kiedy kilka
lat później poznałem polskiego psychologa Jacka Walkiewicza,
to Jacek Walkiewicz mi powiedział kiedyś takie zdanie,
że i tutaj zresztą macie też zdjęcie z mojego pierwszego
turnieju. Natomiast, Jacek Walkiewicz powiedział mi kiedyś
takie zdanie że: "W życiu nie ma porażek". Ja tak patrzę, tak sobie
myślę, nie powiedziałam tego na głos, ale tak sobie
myślę: "Panie Jacku, co to za bieda coach'ing, jak to w życiu
nie ma porażek?". Pytam, dopowiedział, że: "W życiu są tylko
lekcje" i coś w tym jest. Z biegiem czasu uważam, że to rzeczywiście
tak funkcjonuje nasze życie, że my, w sensie ja tak zamieniłem
słowo w swoim życiu, że zamieniłem słowo "porażka" w słowo
"lekcja" i też bardzo tego zachęcam, żebyście znaleźli takie
słowa w swoim życiu, które was czasami ograniczają w realizacji
waszych marzeń. Ponieważ, zamiana słowa "porażka", która
jest pejoratywne, negatywne, które nie pomaga
rozwijać się, na słowo "lekcja" pomaga skupić się na rozwoju.
Ja od tamtego czasu, od spotkania z Jackiem Walkiewiczem
mówię, że albo wygrywam partię szachów, albo dostaje lekcje
i Jacek Walkiewicz też mi powiedział, że jeżeli zmienisz
swoje słownictwo, to tak naprawdę zmienisz swoje życie
i zachęcam was do tego, żebyście znaleźli te słowa, które
u was czasami was blokują przed tym, żeby realizować marzenia,
bo pamiętajcie, że marzenia są za darmo i nie ma sensu się
ograniczać i kończąc już: Jakie są wnioski dla ciebie z
tego spotkania? Bo chciałem, żebyście zostali z takimi
trzema, jak to się mówi, ze staropolska "Take away'a".
Więc trzy "Take away'e" dla was. Pierwsza
rzecz to jest taka, żebyście pamiętali, że budując strategię
swoją na to, żeby się dostać na wymarzone studia, budując
swój startup czy cokolwiek innego marzenia są za darmo,
możecie marzyć tak bardzo szeroko jak chcecie, ale pamiętajcie
o tym, że podstawą strategii, czyli tego planu na realizację
waszego marzenia jest analiza. Bez analizy to jest wróżenie
z fusów, a na wróżeniu z fusów mało kto zrobił duży biznes.
Druga rzecz, to są cele mistrzowskie i wynikowe i powiedziałem
wam o tym dzisiaj dlatego, że my w szkole jesteśmy uczeni
od dziecka celów wynikowych, czyli
kto dostanie piątkę jest lepszy od tego co dostaje trójkę
i tak dalej... Moim zdaniem, to jest droga błędna,
moim zdaniem, warto postawić na rozwój na to, żeby być zorientowanym
przez całe życie na tak zwane "Life long learning" czyli naukę
przez całe życie. To jest dużo bardziej istotne, żebyście
realizowali swoje pasje, żebyście się przez całe życie
rozwijali niż to żebyście zdali jakiś test. Oczywiście testy
też trzeba zaliczyć, ja wiem, że tu są nauczyciele, więc
muszę to powiedzieć z poprawności politycznej, ale tak
naprawdę, na koniec dnia, na koniec waszego rozwoju edukacyjnego,
tak naprawdę on się nigdy nie skończy, więc to co jest ważne,
to żebyście po szkole poszli na studia, które rozwiną waszą
pasję i żebyście osiągnęli taki sukces o jakim marzycie.
Tego wam życzę z całego serca i ostatnia lekcja to jest: Nie
ma porażek, są tylko lekcje taki "Take away" , który mnie bardzo
życie zmienił. Mam nadzieję, że w waszym życiu również
się sprawdzi. Na koniec, Albert Einstein powiedział kiedyś,
że: "Świat, jaki stworzyliśmy, jest procesem naszego myślenia.
i nie można go zmienić bez zmiany naszego myślenia. Dlatego
pamiętajcie, że jeżeli chcecie robić rzeczy nowe, to też
Einstein kiedyś powiedział, że szaleństwem jest robić ciągle
to samo i oczekiwać innych rezultatów. Dlatego jeżeli
chcecie osiągnąć rzeczy duże, to inspirujecie się osobami
które robiły rzeczy duże i szukajcie u nich odpowiedzi na pytania,
które was czasem zaskakują i mam nadzieję też zainspirują
do tego, żeby pracować. Wszystkiego dobrego, z mojej
strony to jest wszystko. Szach-mat, bardzo dziękuję. Bardzo
dziękujemy. Jeśli macie ochotę się ze mną spotkać, to social media, to zapraszam.
Proszę bardzo, jeszcze dyplom dla Pana. Teraz
zapraszam Panią Agnieszkę Lichnerowicz w świecie "Narracji
i manipulacji".
Dzień dobry Państwu. Nazywam się, Agnieszka Lichnerowicz,
jSestem dziennikarką i trochę chciałabym Państwu opowiedzieć
o wyjątkowym, z jednej strony niesamowitym i fascynującym
z drugiej strony niepokojącym momencie, w którym żyjemy.
Momencie, tak na to wygląda, chociaż cenimy to pewnie albo
ocenią przyszłe pokolenia z perspektywy historii, momencie
wielu zmian, przede wszystkim zmiany technologicznej.
Niektórzy mówią rewolucji technologicznej iw efekcie
tego żyjemy też w świecie, w którym niezwykle ważna jest
komunikacja i informacja, ona kształtuje naszą wyobraźnię,
nasze wyobrażenia choćby o tym: Czym jest sukces? Dlaczego
chcemy sukces? Co jest naszym osobistym sukcesem? Czy
nasze wyobrażenie o tym: Co da nam satysfakcję w życiu,
Czy właśnie tylko sukces? Choćby o to, co da nam szczęście
w życiu. To wszystko, to są pewne opowieści, narracje, wnioski
życiowe, analizy. Składa się na nasze wyobrażenia na
naszą wyobraźnię bardzo wiele rzeczy. Żyjemy też w świecie,
czasami mówi się "ekonomii uwagi" w świecie, w którym jesteście
bombardowani nieprawdopodobną ilością komunikatów,
informacji, reklam, przekazów biznesowych i politycznych
dotyczących tego: Jak macie żyć? Czego powinniście chcieć?
Jacy powinniście być? Jak powinniście wyglądać?
To jest nieprawdopodobna opresja, bardzo duża, a o waszą uwagę
walczy bardzo wiele osób. To jest stąd też używamy różnego
rodzaju, również my dziennikarze sposobów, by waszą uwagę
przekuć. Stąd też przekazy są coraz radykalniejsze, stąd
też towarzyszą temu kolorowe grafiki szalone, żeby
przykuć waszą uwagę, więc żyjemy w momencie, w którym musimy
się nauczyć sobie radzić, w takim pewnym chaosie informacyjnym.
Chaosie, który jednak przeciwko naszemu poczuciu godności,
naszej demokracji i naszej wolności niektórzy właśnie
ten chaos wykorzystują. To zdanie, które tutaj jest:
"Świat bez faktów, oznacza świat bez prawdy
i zaufania". W pewnym sensie narzuciła mi rzeczywistość,
padło w piątek, obiegło prawdopodobnie cały świat albo
w każdym razie, duży kawał świata. Być może część z was, gdzieś
się nawet spotkała... ja tylko się naucze jeszcze temu obracać...
Właśnie widzicie, opowiadam o nowym świecie
a sobie tak właśnie z nim radzę, Pan mi pomoże... Ja nie wiem, bo ja jestem
humanistą.
O, dziękuję, bardzo dziękuję. Czyli teraz, mam...
To zdanie wypowiedziała ta kobieta z lewej strony, Maria
Ressa, mężczyzna z prawej strony to Dmitrii Muratow. Zostali
w piątek oznaczeni Pokojową Nagrodą Nobla. To są dziennikarze
Maria Ressa jest filipińską dziennikarką, Dmitrii Muratow
jest rosyjskim dziennikarzem, szefem nowej gazety.
To jest być może jedna z najważniejszych gazet niezależnych
rosyjskich, która straciła w ostatnich kilku dekadach
obecnej władzy na Kremlu sześcioro kolegów i koleżanek,
którzy zostali po prostu zabici i Maria Ressa właśnie dostając
nagrodę, będąc wyróżnioną tą niebywale prestiżową, Pokojową
zwrócę wam uwagę, Pokojową Nagrodą Nobla. To są dziennikarze,
którzy zostali wyróżnieni Pokojową Nagrodą. Ona wypowiedziała
to zdanie: "Świat bez faktów oznacza świat bez prawdy i bez
zaufania" i wydaje mi się, że to zdanie plus to, którego
autor jeszcze też pojawi się tutaj, dzisiaj "Porzucenie
faktów oznacza porzucenie wolności" oddaje istotę
sprawy i rzeczy, o której nie myślimy tak na co dzień. Dużo
pewnie słyszycie o fake news'ach, o bankach, o wszystkim
tym, co się wiąże z tą nową rewolucją technologiczną, dla
was w jakimś sensie, oczywistą dla mnie ciągle fascynującą
i nie zawsze właśnie łatwą do zrozumienia. De facto to się
sprowadza do tego, że bez faktów bez prawdy nie ma demokracji
i to jest nieprawdopodobnie trudne i ważne zdanie i do niego
będziemy wracać i chciałabym was przekonać, że ono jest
niezwykle ważne i chociaż zaczęłam może nieco arogancko
od dziennikarzy, ale jak mówię, trudno było to pominąć,
biorąc pod uwagę, że w piątek dostali Pokojowego Nobla,
to tak naprawdę ta rewolucja, która ma miejsce, też polega
na tym, że to nie jest opowieść tylko o mnie, o osobie, która
wykonuje zawód dziennikarza, ale o was wszystkich. Dlatego,
że właśnie, to wiecie pewnie bardzo dobrze, bo w tym
uczestniczycie. Rewolucja polega na tym, że każdy zabiera
głos, każdy próbuje zabrać głos albo wielu w taki sposób,
żeby być usłyszanym i każdy w jakimś sensie ma wpływ też
na to, co myślimy o świecie, jakie informacje do nas docierają,
czy docierają do nas informacje spoza tych właśnie
naszych baniek i tak dalej. Zaraz do tego dojdziemy, bo.
kluczem, takim hasłem, słowem w którym ogniskują się
te procesy, wydaje mi się jest słowo "postprawda", to jest
słowo, które zrobiło w ostatnich latach nieprawdopodobną
karierę. Pewnie się znudzi, już się trochę nudzi, zostanie
opracowane jakieś nowe, ale ważne jest to, że dzisiaj właśnie
w tym słowie dobrze widać i czuć, na czym polegają wyzwania
związane z tą rzeczywistością. Oficjalnie w ogóle to jest
słowo zaledwie z 2016 roku, więc całkiem
młodziutkie i świeżutkie. W każdym razie w 16
roku Słownik Oksfordzki uznał je za słowo i w definicji
tej oficjalnej definicji właśnie Oksfordzkiego Słownika,
a więc bardzo takiego prestiżowego, ważnego, do którego
odnosi się kawał świata. Zaznaczono, że to
jest sytuacja, w której obiektywne fakty mają mniejszy
wpływ na kształtowanie opinii publicznej niż odwoływanie
się do emocji i osobistych przekonań. To nie oznacza... emocje
są niebywale ważne i myślę, że to bardzo warto podkreślać,
bo wciąż bywają bagatelizowane czy lekceważone:
"Nie denerwuj się", "Nie histeryzuj", "Nie Płacz", "Nie bądź
taka radosna", "Nie bądź taka optymistyczna", ale ciągle
te emocje jakoś przeszkadzają. One są bardzo ważne, one
też pomagają nam zrozumieć rzeczywistość, sobie z tą rzeczywistością
radzić. Natomiast kluczowe jest to, uczymy się świata
i na ile właśnie fakty, prawda która została jakoś potwierdzona,
to nigdy nie jest idealny proces, ale są naukowcy, którzy
siedzą nad tym latami. Są dziennikarze, Michał siedzi już
nie wiem, ile miesięcy nad różnymi sprawami, które próbuje
zrozumieć, bada, zbiera informacje, zbiera fakty
i potem napisze taki artykuł, teraz już się mniej pisze,
ale załóżmy że napiszesz. Teraz, albo go przeczytacie
a artykuł czyta się piętnaście minut albo scroll'ując
nie wiem czy Tiktok czy co jest tam teraz wśród was popularne.
macie jedną grafikę, którą oglądacie pół minuty i to wpływa
nasze wasze wyobrażenie o świecie i to jest jakieś wyzwanie,
tego się już nie odwróci. To są pewne procesy, które mają
miejsce. Ale jak mamy sobie poradzić w świecie? Jak wy macie
sobie wyrabiać zdanie na jakiś temat? Jak wy macie zrozumieć
często nie czarno białe, dosyć skomplikowane procesy?
Jak choćby proces migracji. Jeżeli ten przekaz, który
dostajemy, ponieważ wielu też zależy, jest sprowadzony
do właśnie jakiegoś rodzaju emocjonalnej manipulacji.
W badaniach, które były prowadzone w ostatnich latach
na temat tego, jakie informacje w Europie szczególnie
podlegają manipulacji. Okazuje się, że to są te informacje,
które budzą najwięcej emocji, choćby właśnie migracje.
Daje ten przykład nie po to, żeby męczyć, ja myślę, że że
możecie już być nawet przytłoczeni całą dyskusją o migracjach,
tylko żeby sobie zdać sprawę z tego, że ze względu właśnie
na to, że to jest taki temat, który budzi ogromne emocje
w domu, w mediach, w polityce, wśród dziennikarzy. Właśnie
dlatego on jest tak atrakcyjny czy tak ciekawy dla
różnych ludzi, którzy mają w tym interes wszelaki. Żeby
nim manipulować, żeby manipulować tym przekazem i bardzo
skomplikowany proces, bardzo ważny, który można opisywać
ekonomicznie, którym można opisywać z perspektywy bezpieczeństwa,
które można opisywać z perspektywy praw człowieka i etyki,
który można opisywać z perspektywy historii, można opisywać
z perspektywy stosunków międzynarodowych, można opisywać
z perspektywy kryzysu klimatycznego. Zostaje sprowadzone
do bardzo prostej emocji, najczęściej strachu i lęku i
to jest bardzo, bardzo niepokojące, że tak łatwo nami
manipulować. Tacy jesteśmy ewolucyjnie, że emocje,
na nas bardzo silnie wpływają i dlatego mówimy o postprawdzie,
dlatego że prawda, fakty, nauka tracą siłę przekonywania.
Wychodzą naukowcy mówią: "Mamy konsensus, przeważająca
większość z nas uważa, że jest kryzys klimatyczny, rozpisują
to na temperatury, na daty, na procesy, na wykresy, na analizy, a
i tak iluś polityków, ileś biznesów, iluś ludzi uzna
że w ich interesie albo mają takie przekonanie, albo mają
po prostu interes, jest zbagatelizowanie tego procesu
i co więcej i to jest bardzo niepokojące i wydaje mi się bardzo
ważne, zostało dosyć dobrze zbadane, szczególnie w Rosji
że: Celem często tych działań, nie jest przekonać was do czegoś
czy mnie przekonać do czegoś, ale siać konflikty, chaos,
rozbijać wspólnotę. Wspólnota, w której możemy się różnić
co do wielu rzeczy, a nawet powinniśmy się różnić, żeby
ze sobą dyskutować, wypracowywać jak najlepsze rozwiązania,
poznawać się nawzajem, rozumieć że mogą być różne punkty
widzenia, ale jednak coś nas łączy. Natomiast chaos informacyjny,
siedzenie w bańkach, podważanie pewnych faktów powoduje
że przestajemy sobie wierzyć, zaczynamy się kłócić, mamy
zupełnie inne wyobrażenia. Co więcej, często prowadzi
to do podważania podstawowych wartości i do takiej relatywizacji,
że ja już sama nie wiem, co ja mam o tym wszystkim myśleć,
to już jest bez sensu, to jest przytłaczające, to jest chaos
i to prowadzi do tego, że wielu traci zainteresowanie
tym, co się dzieje w świecie, tym co się dzieje w mieście,
w kraju, w szkole, bo po prostu jest przytłoczony i zmęczony
całą tą wojną informacyjną która się dzieje. Ci kłamią, tamci
kłamią, wszyscy kłamią, nie wiadomo w sumie, o co chodzi.
To jest, przechodząc chyba do finału, to jest wydaje
mi się największe wyzwanie i wyzwanie przed wami i przed
nami jako wspólnotą i przed wami i nami jako jednostkami.
Jak nauczyć się krytycznie odbierać tę informacje, czytać
to, co do nas dociera, czy przez media społecznościowe,
czy jak ktoś jeszcze w ogóle korzysta... nie wiem, w gazecie?
Jak nauczyć się krytycznie umieć to ocenić? Na ile właśnie
tam jest manipulacja? Mną? Moim strachem? Moimi oczekiwaniami?
Moimi marzeniami? Na ile ktoś próbuje to manipulować?
A gdzie są jakieś fakty, na podstawie których ja mogę wyrobić
sobie zdanie? Więc z jednej strony musimy się nauczyć krytycznie
podchodzić do rzeczywistości ale z drugiej strony i wydaje
mi się, że to jest bardzo ważne i często umyka i jest przeoczone,
nie stracić zaufania i wiary i sensu. Znaczy, właśnie nie
poddać się temu poczuciu, że to wszystko jest
skomplikowane, nie wiadomo o co chodzi, ci kłamią, tamci kłamią.
czyli jak umieć odnaleźć się w tej całkiem skomplikowanej
rzeczywistości, Nieprawdopodobnej ilości przekazów
i wiedzy, które dostajemy? Umieć to krytycznie ocenić,
ale z drugiej strony, jednak nie stracić wiary w to, że prawda
istnieje, fakty istnieją... może nawet nie tyle prawda, co
dążenie do prawdy to znaczy, że kluczem jest nasza próba
zrozumienia o co tu chodzi. Nasza próba zrozumienia co
jest ważne, nasza próba zrozumienia jak to działa i to jest
możliwe. Są pomysły, jak z tą sytuacją sobie radzić, tylko
teraz jest oczywiście kwestia, jak to bywa w życiu politycznym
i społecznym realizowania, są oczywiście zadania dla
nas indywidualne. Jak my możemy się uczyć, rozpoznawać
te sposoby manipulowania nami? Jak możemy budować zaufanie?
Ja jestem dziennikarką, moją jedyną jakby siłą
jest wasze zaufanie, słuchaczy w moim przypadku, więc staram
się to zaufanie budować latami i pytanie: Czy umiemy
znaleźć osoby czy dziennikarzy, czy ludzi, którym
ufamy? Bo przecież nie wyrobimy sobie zdania sami na każdy
temat. To jest po prostu niemożliwe. Więc, musimy nasz... Bardzo
ważne w tym całym procesie też jest po prostu zaufanie
i są też oczywiście rozwiązania różnego rodzaju regulacyjne,
czyli jednak pewne ograniczanie na przykład działalności
dużych korporacji, które mają ogromne możliwości, ogromną
siłę, ogromne pieniądze żeby wpływać na nas i tu toczy
się dyskusja właśnie o wolności, działalności takiej gospodarczej,
na ile ona się musi kończyć. Jak z paleniem papierosów,
których reklamowanie jest ograniczone, ale na koniec
i to wydaje mi się jakoś ważne, mam nadzieję, że może dla
was inspirujące, bo ja oczywiście zapomniałam, że ja mam
te wspaniałe... Przygotowałam, to może jeszcze przypomnę,
jest taki historyk amerykański nazywa się Timothy Snyder.
On jest historykiem, on dosyć dobrze zna nasz region, zresztą
mówi po Polsku mówi po Ukraińsku, bo zajmuje się historią
tego naszego regionu i właśnie on powiedział, że: "Porzucenie
faktów oznacza porzucenie wolności. Jeśli nic nie jest
prawdą, wówczas nikt nie może krytykować władzy, gdyż
nie ma do tego żadnych podstaw. Jeśli nic nie jest prawdą,
to wszystko jest spektaklem, w którym najjaśniejszy blask
reflektorów można kupić za największą sumę pieniędzy".
Czyli wpływają na nas nie ci, którzy mają argumenty, mają
pomysł, mają idee, mają strategię. Tylko ci, którzy są najlepszymi
celebrytami, czyli błyszczą najlepiej, przykuwają naszą
uwagę i to jest też jakieś wyzwanie, natomiast jest taki
badacz bardzo ciekawy, czasów postprawdy, który zresztą
bardzo ciekawie porównuje czasy propagandy. Jego tata
w Związku Radzieckim był wielokrotnie aresztowany za
to że walczył o wolność słowa, walczył w podziemiu o druk,
tak jak zresztą wasi rodzice pewnie za PRL'u czy dziadkowie
i on walczył o tą wolność i teraz jego syn mówi: "Mamy tę wolność
słowa i ledwo sobie z tym radzimy. Jesteśmy skłóceni, władza
nami manipuluje, nie dajemy rady, po prostu mamy Chaos
informacyjny i czujemy się przytłoczeni". I ten Peter Pomerantsev
który to bada zapytany: "Dlaczego to się dzieje? Jak
sobie mamy z tym poradzić?". Oprócz tych takich taktycznych
odpowiedzi, czyli jak czytać krytycznie, umieć korzystać
z Internetu, umieć rozpoznawać właśnie fejki, umieć wyczuć
kiedy ktoś z nami manipuluje. Oprócz tych rozwiązań legislacyjnych
związanych z regulacjami, tutaj bardzo ważne, najbardziej
awangardowym, najbardziej daleko posunięte prace nad
ochroną nas przed tego rodzaju manipulacjami prowadzi
w tej chwili Komisja Europejska i trzymajmy kciuki, bo
i tak nie są to rozwiązania doskonała, ale najbardziej
daleko idące w całym świecie, żeby właśnie chronić nas
przed tymi algorytmami, które już umieją nasze emocje
nawet rozpoznać. Wracając do tego Pomerantseva, on powiedział:
"Że musimy odzyskać wyobraźnię". Pewne słowa i myślę,
że wy to czujecie, może nawet lepiej niż ja, czasami już
straciły znaczenie. Czym jest demokracja? czym jest solidarność?
Dużo mówimy o wolności, o przedsiębiorczości, o indywidualnym
sukcesie. Natomiast jednak apropo właśnie narracji, ewolucjoniści
są dziś przekonani, że o sukcesie gatunku ludzkiego jednak
przesądziło to, że umiemy ze sobą współpracować. Jesteśmy
gatunkiem, który ze sobą wspaniale współpracuje i dlatego
stał się najsilniejszym z skutkami dobrymi i złymi
tego, najsilniejszym gatunkiem na ziemi. Właśnie to, że
ze sobą współpracujemy, kooperujemy, że tworzymy wspólnoty,
mamy swoją indywidualną wolność, mamy swoje indywidualne
aspiracje, ale nieprawdopodobnie ważne jest to, że też
jesteśmy razem i ze sobą współpracujemy i właśnie do waszego
myślę, pokolenia też będzie: Wymyślenie na nowo, co dla
was znaczy demokracja? Co dla was znaczy wolność? Co dla
was znaczy solidarność? Żeby te słowa dla was miały sens
i żebyście czuli, że to są słowa, w których obronę warto się
zaangażować, ale do tego wszystkiego potrzebne jest też
zaufanie, to też mówią badacze od postprawdy. Bardzo trudno
mieć państwo, bardzo trudno mieć funkcjonującą wspólnotę,
w której sobie nie ufamy, w której jesteśmy właśnie skupieni
na opowieści wyłącznie o jednostce. Niezwykle ważne jest
zaufanie i wspólnota. W momencie, w którym mamy wspólnotę,
w której sobie ufamy, w stanie też jesteśmy budować
instytucje, autorytety i jednak wzajemnie się wspierać,
gdy mierzymy się z tymi wyzwaniami współczesności.
Rozgadałam się, bardzo dziękuję. Muszę
powiedzieć jeszcze że jestem
zafascynowana ruchami społecznymi, szczególnie wśród
młodych ludzi. Ruchami, które właśnie przywracają też
wiarę w waszą sprawczość w to, że możecie razem stawać naprzeciwko
tym wszystkim wyzwaniom. Tam też się szerzy bardzo dużo
dezinformacji wśród tych ruchów, szczególnie klimatycznych.
Więc, myślę, że bardzo czasami lepiej nawet pewnie wiecie,
co to znaczy niż ja i powodzenia. Bardzo Dziękujemy jeszcze
raz. Pani Redaktor bardzo inspirujące. Ja też
chciałem powiedzieć tak, że ostatnio właśnie czytałem
o tyranii, niezbyt atrakcyjnie wygląda okładka i może
brzmi rzeczywiście mało przebojowo, ale zachęcam wszystkich
do przeczytania. Bardzo wysokim, że tak powiem procent
inspiracyjny, bo na stronę tekstu, ponieważ książka jest
krótka, taka skryptowa, młodzież lubi, a naprawdę dużo
o niej myślę i w fajny sposób podsumowuje wiele rzeczy.
Zachęcam was rzeczywiście jako uzupełnienie tego ciekawego
wykładu Pani Redaktor, dziękuję. Teraz przed nami Ola
Łoboda od: "Mam prawo mówić nie. Od asertywności po nieposłuszeństwo
obywatelskie". Cześć wszystkim.
Dzień dobry. Nazywam się Aleksandra Łoboda i jestem jedną
z inicjatorek gdańskich protestów przeciwko zaostrzeniu
prawa aborcyjnego. Przez kilka miesięcy, tak jak tu widać
na zdjęciu stałyśmy od rana do wieczora pod biurem poselskim
PIS'u w Gdańsku z banerem z napisem: "ZAJMIJCIE SIĘ PANDEMIĄ
PRAWO WYBORU ZOSTAWCIE KOBIETOM". Stąd wzięła się nazwa
naszej grupy. Przed październikiem 2020
żadna z nas nie była aktywistką. Brałyśmy udział w pojedynczych
protestach, ale nigdy niczego nie organizowałyśmy. Wyrok
Trybunału Konstytucyjnego wzbudził w nas ogromny bunt
i frustrację. 22 października, w dzień
wyroku spotkałyśmy się w grupie pięciu koleżanek na wieczorną
herbatę i zastanawiałyśmy się, zrobiliśmy taką burzę
mózgów: Co możemy zrobić jako zupełnie niezrzeszone prywatne
obywatelki? Nie miałyśmy wsparcia żadnej organizacji,
żadnej instytucji, żadnego autorytetu. Trochę z takiej
bezsilności i frustracji zrobiłyśmy wielki baner z papieru
i o siódmej rano następnego dnia poszłyśmy pod biuro PIS'u.
Wtedy wydawało nam się, że akcja będzie sukcesem, jeśli
uda nam się zostać tam przez dwa dni. Okazało się, że dołączyło
do nas tyle osób, że pod biurem PIS'u stałyśmy przez 5
miesięcy od rana do wieczora. Przez ten okres pod biurem
i następujące po nich miesiące miałyśmy bardzo wiele przełomowych
momentów. Zorganizowałyśmy nasz pierwszy zbiorowy protest:
akurat tu jest z niego zdjęcie, a po nim wiele kolejnych.
Nawiązaliśmy współpracę z wieloma organizacjami i instytucjami
i wielokrotnie byłyśmy wzywane na komisariaty policji.
Z tych wszystkich doświadczeń, osobiście bardzo wiel
wyciągnęłam, ale chyba najcenniejsze były dla mnie dwie
lekcje. Pierwsza, że nie musimy być idealni, żeby działać.
Że zawsze będziemy popełniać błędy i że zawsze znajdzie
się ktoś, kto nas skrytykuje. Druga że osoby, które uważamy
za nasze autorytety, też się mylą i warto kwestionować
ich opinię. Jeśli chodzi o lekcję pierwszą, to śmiałyśmy
się często z moimi koleżankami z protestu, a potem z fundacji,
że jesteśmy mistrzyniami w wymyślaniu nie chwytliwych
nazw. Nazwa naszej inicjatywy była za długa, w ogóle
nie kojarzyła się sprawami kobiet i skutkowała tym, że jak
gdzieś przechodziłyśmy, ludzie komentowali o przyszła
pandemia. Pewnego dnia, było to w pierwszym tygodniu protestów.
Udzielałam wywiadu do Radia Gdańsk i dziennikarz spytał
mnie fakt, że było to po 14 godzinach na ulicy,
ale dziennikarz spytał mnie, jakie hasło mamy napisane
na banerze. Powiedziałam, "ZAJMIJCIE SIĘ PANDEMIĄ
PRAWO WYBORU ZABIERZCIE KOBIETOM". Takich wpadek miałyśmy
co chwila bardzo dużo, właściwie co chwilę popełniałyśmy
śmy jakiś błąd, gdy pod baner przyszła posłanka Henryka
Krzywonos, jedna z nas nie poznała jej i zaczęła tłumaczyć,
że nie boimy się protestować, bo mamy takie prawo, które
jest nam zagwarantowane przez konstytucję. Posłanka
spojrzała na nas uśmiechnęła się i powiedziała, że zna
konstytucję. Cały czas dostawałyśmy też mnóstwo sprzecznych
rad jak się organizować. Od niektórych słyszałyśmy, że
protesty powinny być organizowane codziennie, żeby pokazać
konsekwencję i siłę tłumu. Od innych słyszałyśmy, że protesty
są za często i że to nic nie da i że powinnyśmy zrobić jeden
protest, a porządny. Ze wszystkich też stron słyszałyśmy,
że protestujemy na próżno i że powinnyśmy przestać.
Jednak pomimo tych wszystkich popełnionych błędów, nasza
akcja trwała pięć miesięcy. Każdego dnia uczyłyśmy się,
na tych naszych błędach i szło nam coraz sprawniej i lepiej.
druga lekcja to było dla mnie podważanie autorytetów i
taka próba skończenia z byciem grzeczną. Myślę, że było
to dla mnie nie szczególnie trudne jako dla kobiety. Ponieważ
całe życie byłam uczona, że jako dziewczynka muszę być
grzeczna, miła i lubiana przez wszystkich. Uczono mnie,
że jak starsze osoby do mnie mówią, muszę słuchać i muszę
robić to, o co mnie proszą. W szkole może teraz coraz mniej,
dzięki takim inicjatywom jak tydzień demokracji, ale
w szkole nagradza się grzeczność i posłuszeństwo, więc
uczymy się, że to klucz do naszego sukcesu i akceptacji
przez społeczeństwo. W efekcie trudno jest czasem nam
podważyć coś, co mówią osoby, o których całe życie uczymy
się, że mamy ich słuchać i że są naszymi autorytetami. Tymczasem
to te właśnie autorytety i ludzie u władzy doprowadzili
nas do sytuacji, w której jesteśmy teraz na skraju katastrofy
klimatycznej. W Polsce mamy strefy wolne od LGBT, a na naszej
granicy ludzie umierają z głodu i z zimna. Elity, nasi reprezentanci
polityczni, nas zawiedli. To dla mnie sygnał, że czas na
nowe pokolenia, które w centrum będą stawiały inne wartości.
Takie wartości jak godność człowieka i zrównoważony
rozwój. Wiele mechanizmów władzy, zwłaszcza autorytarnej,
opiera się na strachu. Boimy się działać i boimy się reagować
ze względu na to, że boimy się konsekwencji i represji.
Czasem myślimy też, że ktoś nas oceni negatywnie, albo
że nasze działania pozostanie bez odzewu. Każde z nas ma
prawo do własnej opinii, własnych poglądów i do manifestowania
ich. Niestety, te właśnie nasze prawa i pozostałe, o których
wspominali moi przedmówcy i przedmówczynie są nam po kolei
odbierane. Dlatego nasza reakcja nasza niezgoda są ogromnie
ważne. Nie możemy nigdy przyzwyczaić się do sytuacji,
w której sądy tracą swoją niezależność, szerzy się nienawiść
wobec mniejszości seksualnych i etnicznych, a głodujący
ludzie to temat polityczny, a nie humanitarny. Mamy prawo
protestować i mamy prawo kwestionować działania władz
i autorytetów. Możemy czasem myśleć, że ktoś sprzeciwi
się za nas i że na pewno jest dużo mądrzejszych osób, które
wyrażam swoją niezgodę w naszym imieniu. Tak niestety
nie jest. To my musimy być aktywni, aktywne, musimy wyrażać
swoją opinię, reagować na naruszenia praw człowieka i
nie możemy być bierni. Cytując słowa Grety Thunberg ze
szczytu klimatycznego ONZ w Madrycie w 2019
roku: "Bez presji ze strony obywateli, naszym liderom ujdzie
na sucho zrobienie czegokolwiek. Czas więc wziąć sprawy
w swoje ręce, bronić swoich wartości, kwestionować rzeczywistość,
nawet jeśli często narazi nas to na krytykę". Dziękuję.
Bardzo dziękuję. Teraz ostatnia prelekcja Julia
Monkiewicz: "Razem dla dobra innych". Dzień dobry,
ja chciałabym dzisiaj krótko opowiedzieć o mojej przygodzie
w działalności społecznej która...
Dziękuję, Super. Która rozpoczęła się tak naprawdę
już na etapie Szkoły Podstawowej, gdzie od najmłodszych
lat angażowałam się w życie samorządu uczniowskiego oraz
byłam wolontariuszką Wielkiej Orkiestry Świątecznej
Pomocy, ale tak naprawdę wszystko nabrało takiego
wielkiego pośpiechu, kiedy przeszłam z Szkoły Podstawowej
do Liceum i natrafiła się okazja kandydowania do Młodzieżowej
Rady Miasta Gdańska. Gdzie działam do dzisiaj jako Wiceprzewodnicząca
Komisji Kultury i Sportu i dochodzę do wniosku, że duża
część osób nie wie tak naprawdę, czym jest działalność
w Młodzieżowej Radzie Miasta Gdańska i kojarzy im się ona
głównie z takim sztywnym staniem na jakiś mównicach
obradowaniem na sali i jakimiś bezsensownymi kłótniami, czym
tak naprawdę nie jest ta działalność. Jest ona głównie
słuchanie młodych osób i angażowaniem się w sprawy, które
są one dla nich niezwykle trudne. Co robiliśmy chociażby
podczas pandemii, gdzie zorganizowaliśmy dwa raporty
na temat zdalnej edukacji, gdzie w pierwszym otrzymaliśmy
ponad 3 tysiące odpowiedzi, a w drugim 6 i tak naprawdę
ta cała działalność w Radzie to jest właśnie słuchanie
problemów młodych, angażowanie się w nie i bycie przy nich
wtedy, kiedy nas potrzebują, ale z czasem ta działalność
w Radzie przestała mi wystarczać i chciałam czegoś więcej,
więc zaczęłam się interesować prawami zwierząt i
zaczęłam czytać, zaczęłam oglądać, zaczęłam dołączać
na różne grupy. To co zobaczyłam to wielkie rozczarowanie.
Wielkie rozczarowanie tym, co robią ludzie tym, że traktują
zwierzęta jako przedmiot, jako zabawki, jako coś, co jest
po prostu zwykłym produktem i to, że przemysł mięsny opiera
się tak naprawdę i wyłącznie na liczbach i jest on brutalny
i nie liczy się nic dla nikogo i takim moim pierwszym krokiem
w kierunku ochrony zwierząt było przejście na wegetarianizm
oraz edukowanie takiego najbliższego otoczenia, ale
z czasem narodził się pomysł Animalia", mianowicie zebrania
grupy osób, która ma podobny pogląd na sytuację, która
chce po prostu działać i zebrałam 8 osób, później
było ich dziesięć. Na dzień dzisiejszy mamy ich 21
i w ciągu dwóch miesięcy działalności udało nam się
zrealizować nasz pierwszy projekt, który zresztą trwa
do dzisiaj i polega on na zbiórce dla fundacji KOTangens.
Bardzo serdecznie zachęcam do wsparcia go. Szykujemy
już kilka kolejnych akcji, więc możecie śmiało nas obserwować.
Przechodząc już do takiego krótkiego podsumowania,
ta cała działalność społeczna, jest naprawdę ciężka,
nie jest to coś łatwego, nie jest to coś, co przychodzi z
dnia na dzień. Jest z nią związaną naprawdę masa wyrzeczeń,
masa poświęconego czasu, rezygnowanie z wyjść ze znajomymi
z odpoczynków z nauki i naprawdę te poświęcenia nieraz
bardzo dużo kosztują, ale naprawdę warto,
dawać coś od siebie, zmieniać ten otaczający nas świat
i pokazywać, że jeżeli mamy problem, to chcemy to zmienić,
a nie stać w miejscu. Dziękuję. Julia,
bardzo dziękuję i dyplom dla ciebie. Szanowni Państwo,
tak jak już mówiłem, zbliża się koniec 1. części
naszych lekcji obywatelskich ze względu na mały poślizg
za chwilkę zapraszamy do sali wystaw czasowych na kawę
i drobny poczęstunek. Ponownie o 13:15
spotkamy się w salach warsztatowych. Nasi wolontariusze
Państwa zaproszą. Wszyscy, myślę, mamy nadzieję, że każdy
z was wyjdzie stąd z bagażem jakiś refleksji, doświadczenia
i jeszcze nie raz spotkamy się. Bardzo dziękuję również
wszystkim prelegentom.