Hello darkness, my old friend
I've come to talk with you again
Because a vision softly creeping
Left its seeds while I was sleeping
And the vision that was planted in my brain
Still remains
Within the sound of silence
In restless dreams, I walked alone
Narrow streets of cobblestone
'Neath the halo of a street lamp
I turned my collar to the cold and damp
When my eyes were stabbed by the flash of a neon light
That split the night
And touched the sound of silence
And in the naked light, I saw
Ten thousand people, maybe more
People talking without speaking
People hearing without listening
People writing songs that voices never shared
And no one dared
Disturb the sound of silence
"Fools" said I, "You do not know
Silence like a cancer grows
Hear my words that I might teach you
Take my arms that I might reach you"
But my words, like silent raindrops fell
And echoed in the wells of silence
Dziwny jest ten świat
Gdzie jeszcze wciąż
Mieści się wiele zła
I dziwne jest to
Że od tylu lat
Człowiekiem gardzi człowiek
Dziwny ten świat
Świat ludzkich spraw
Czasem aż wstyd przyznać się
A jednak często jest
Że ktoś słowem złym
Zabija tak jak nożem
Lecz ludzi dobrej woli jest więcej
I mocno wierzę w to
Że ten świat
Nie zginie nigdy dzięki nim
Nie nie nie nie
Nadszedł już czas
Najwyższy czas
Nienawiść zniszczyć w sobie
Lecz ludzi dobrej woli jest więcej
I mocno wierzę w to
Że ten świat
Nie zginie nigdy dzięki nim
Nie nie nie nie nie
Nadszedł już czas
Najwyższy czas
Nienawiść zniszczyć w sobie
Szanowni Państwo, witam serdecznie w Dworze Artusa na uroczystości
związanej z ukazaniem Państwu publikacji
„Cisza. Gdańscy fotoreporterzy Pawłowi Adamowiczowi“.
Przywitał nas kwartet składający się z Pani Jagody Wojciechowskiej- śpiew,
Adam Wendt grał na saksofonie,
Piotr Lemańczyk na kontrabasie,
a na najstarszym gdańskim fortepianie będącym w naszych zbiorach
grał Pan Cezary Paciorek.
Szanowni Państwo, na krzesłach znajduje się ten właśnie album,
który jest zatytułowany tak samo, jak wystawa, którą zorganizowaliśmy
rok temu, która miała swoje miejsce w Galerii Palowa.
Po roku część fotografii dokumentujących
wszystkie najważniejsze dla nas wydarzenia, jakie działy się
w tym trudnym czasie pomiędzy 14 a 19 stycznia 2019 roku,
uzyskały formę takiego stonowanego, rodzinnego, nieokazałego
albumu, który będzie świadectwem tych dni.
Szanowni Państwo, chciałbym bardzo serdecznie przywitać
wszystkich przybyłych na naszą uroczystość.
Dotarła już do nas Pani prezydent Aleksandra Dulkiewicz.
Witamy bardzo serdecznie Panią prezydent.
Jest zastępca Pani prezydent, Pan Piotr Grzelak.
Witamy bardzo serdecznie.
Chciałbym też powitać Panią Magdalenę Adamowicz, żonę prezydenta
i eurodeputowaną do Parlamentu Europejskiego.
Oraz Piotra Adamowicza, brata prezydenta i posła na Sejm RP.
Zarówno album, jak i poprzednia wystawa sprzed roku
to wspólny wysiłek pracowników Muzeum Gdańska, ale przede wszystkim gdańskich fotoreporterów.
Chciałbym wszystkich tutaj serdecznie przywitać.
Witam bardzo serdecznie.
Jak również wszystkich, którzy znaleźli czas, aby wziąć udział w tej uroczystości.
O powitanie i zabranie słowa wstępnego
prosiłbym zastępcę Pani prezydent, Pana Piotra Grzelaka.
Panie prezydencie, zapraszamy.
Dobry wieczór Państwu. Jak spojrzymy na tytuł albumu- Cisza,
to z czym to nam się kojarzy?
To nie jest taka zwykła cisza, to jest cisza wypełniona wspólnymi wartościami.
To jest cisza, w której jesteśmy razem.
To jest cisza, która jest wspólnotą.
Pamiętam czas, kiedy prezydent Paweł Adamowicz podjął decyzję
o kandydowaniu na prezydenta Gdańska w 2018 roku,
po czym uciekł do ukończenia książki „Gdańsk jako wspólnota".
Pamiętam, jak wtedy z Olą i Markiem rozmawialiśmy, dlaczego?
Rozpoczyna kampanię wyborczą.
Powinien przystąpić do
pracy w kampanii wyborczej. Ale prezydent Paweł Adamowicz
być może- i tak też to wtedy interpretowaliśmy,
uciekał do pisania książki, uciekał do myślenia o Gdańsku.
Po to, żeby, być może, czasami uciec od takich codziennych problemów.
Myślę, że wszyscy te problemy pamiętamy.
I też myślę, że warto mieć ich świadomość. Ale dzięki temu, że
prezydent Paweł Adamowicz właśnie ten czas
w 2018 roku poświęcił na to, że dokończył tę książkę,
możemy do tej książki "Gdańsk jako Wspólnota" wielokrotnie się odwoływać.
I my rzeczywiście w stowarzyszeniu Wszystko Dla Gdańska
przy rozmowach, kiedy przyjmujemy nowe osoby,
o tej książce staramy się rozmawiać.
Staramy się rozmawiać z osobami, które do nas przychodzą.
Gdańsk jako wspólnota.
To nie jest Gdańsk jako wspólnota w ciszy.
Tylko to jest Gdańsk wspólnych wartości, które nas łączą.
To jest Gdańsk otwarty na drugiego człowieka.
Gdańsk wyrażający szacunek, ale Gdańsk również zabierający
głos wtedy, kiedy
dzieje się zło. I to jest pewnego rodzaju testament, który
właśnie w tej książce został
napisany czy sformułowany.
Jak myślę o tej wspólnocie,
to takim symbolem tej wspólnoty, w małym zakresie, jest ta kolejka,
która czekała po autograf podczas końca kampanii wyborczej
prezydenta Pawła Adamowicza, kiedy właśnie tę książkę promował.
To był piątek, dwa dni przed ostatecznymi wyborami.
Ale jak myślę zdecydowanie o tej wspólnocie, to widzę zdjęcie,
które jest w tym albumie.
Myślę, że nie ma bardziej symbolicznego zdjęcia, czy bardziej
symbolicznego wspomnienia,
niż kolejka do Europejskiego Centrum Solidarności.
Właśnie ludzi, którzy w ciszy, ale również w poczuciu wspólnoty
oczekiwali, żeby pożegnać się z prezydentem Pawłem Adamowiczem.
Serdecznie chciałbym wszystkim fotoreporterom podziękować,
że ten moment niezwykle ważny dla mieszkanek
i mieszkańców Gdańska, dla gdańskiej wspólnoty i te wszystkie
momenty, które składały się na ten czas pożegnania z prezydentem,
żeście uwiecznili. To jest bardzo ważne, dlatego, że o tej wspólnocie
cały czas musimy przypominać. I na tej wspólnocie powinniśmy
budować
naszą przyszłość.
Ale elementem tej wspólnoty są wartości, o których wspomniałem
przed chwilą. Ale również wartości oparte
na prawdzie.
I powinniśmy pamiętać,
co prezydenta zabiło. Prezydenta zabiła nienawiść i zabiła
duża machina nienawiści, która była tworzona
przez wiele, wiele miesięcy.
Dziękuję bardzo.
Dziękuję bardzo, a teraz chciałbym prosić Panią Magdalenę
Adamowicz, eurodeputowaną, która
też już jest z nami, o zabranie głosu.
Szanowni Państwo.
Panie dyrektorze, ale przede wszystkim
fotoreporterki
i fotoreporterzy.
Zwracam się do Was
w imieniu moim, w imieniu córek,
z takim gorącym, serdecznym podziękowaniem za Waszą
pracę w tamtych dniach. Za Waszą służbę, bo Wasza praca jest
służbą w stosunku do tych, do których chcecie dotrzeć, którym
chcecie przekazać to, co macie do powiedzenia.
Za te godziny, które spędziliście najpierw pod szpitalem
w mrozie, później pod ECS-em, później w Bazylice Mariackiej. Ale także
na ulicach, pomiędzy
mieszkańcami Gdańska, pomiędzy tymi pogrążonymi
w smutku i żałobie.
Dziękuję Wam za
uwiecznienie tego wyjątkowego czasu.
Ale nie tylko za to.
Nie tylko za to.
Bo przede wszystkim to, co jest
takie niezwykle ważne i to, co zostanie, to jest to, jak pokazywaliście
Pawła żywego.
Pawła wtedy, kiedy pracował.
Kiedy był.
Kiedy bardzo często przemawiał tutaj, bo na każdej uroczystości
miejskiej, a ich jest mnóstwo.
Kiedy chodził do pracy, kiedy jadł w barze mlecznym.
Kiedy spacerował z córkami. Kiedy wiązał krawat.
Wy bardzo często
towarzyszyliście mu.
I za to przede wszystkim Wam dziękuję. Bo dzięki Wam
my dzisiaj, ja i dziewczyny,
ale także wielu tutaj zebranych, którzy przyszliście
mamy wspomnienia.
Patrzymy i widzimy: o, był tu, był tu, tu się uśmiechał,
nosił takie okulary, nosił inne okulary.
Ja po tych okularach poznaję zawsze,
jaki to był czas, jaki to był rok.
Czy właśnie to było przed nową kampanią, bo były nowe okulary.
Jak się zmieniał. Jak mówi Antonina: "Ojciec z czasem
tak, jak stare wino zyskiwał, lepiej wyglądał". Bardziej podobał się
jej teraz współcześnie, już z brodą.
Jego wizerunek i emploi niż to, co było wcześniej,
kiedy był bardzo młody
i ktoś mu doradził, że powinien się postarzać. Więc nosił taki
poważny płaszcz i kapelusz, żeby wyglądać bardziej poważnie.
A potem, jak już osiągnął pewien wiek, to było w drugą stronę.
I taki był bardziej młodzieżowy. Ale nie tylko wygląd się zmieniał.
Zdjęcia w pewnym sensie oddają wygląd, ale oddają też emocje.
Oddają
czasem stan ducha.
No i są taką historią. I wy jesteście takimi historykami, takimi
kronikarzami.
Nie tylko Gdańska,
nie tylko Pomorza, ale w ogóle tego, co się dzieje.
Dzięki Wam te zdjęcia przetrwają nas.
Tak jak te obrazy tutaj,
w pięknym budynku Dworu Artusa.
Dziękuję wszystkim tym, którzy także
dzisiaj, w swoim wolnym, prywatnym czasie przyszli tutaj, żeby, po pierwsze,
cieszyć się tym albumem, ale też, żeby wspomnieć Pawła.
Dziękuję wydawcom i jeszcze raz na ręce Piotra
Grzelaka chcemy złożyć podziękowanie
dla prezydenta Miasta Gdańska.
O, przepraszam, jest Ola! A więc na ręce Piotra,
na ręce Oli, na ręce radnych,
za Waszą ciągle żywą pamięć.
I wspólne przeżywanie i oczywiście za Wasz trud
organizacyjny i waszych współpracowników, podjęty
w przygotowanie tych wszystkich obchodów,
rocznic i eventów.
A wam, fotoreporterki, fotoreporterzy, jeszcze raz z całego serca.
I są takie Wasze zdjęcia,
które naprawdę
są tak z nami na co dzień. Mamy je podrukowane, mamy
w ramkach. Czasem w różnych miejscach, nie w ramkach, tylko
gdzieś tam taśmą przyklejone. Odklejane i znowu przyklejane,
które po prostu z nami są. I dzięki temu Paweł na nas patrzy.
A te zdjęcia, które wiszą i które gdzieś tam są dookoła
to są głównie takie zdjęcia, na których Paweł się uśmiecha.
Bo on
bardzo lubił się uśmiechać.
Jeszcze raz dziękuję za organizację, Panie dyrektorze, i za zaproszenie.
Dziękuję.
Proszę Państwa, teraz o zabranie głosu prosiłbym brata, czyli Piotra
Adamowicza, posła na Sejm RP. Mam otwarte, ponieważ coś znalazłem
w tym albumie.
Szanowni Państwo,
ściąga spadła. Szanowni Państwo.
Co ja mogę teraz powiedzieć
po tak
bogatym przemówieniu Magdy? Ale spróbuję.
Symbolika.
„Sound of Silence". Symbolika.
"Dziwny ten świat" Niemena. Symbolika.
Album.
Symbolika.
A w nim jedno zdjęcie.
Dla Was i tu mówię o fotografach, fotoreporterach.
Zdjęcie bardzo symboliczne, ale o tym na koniec.
Czyli mamy symbolikę, bardzo przejmującą symbolikę.
I za to chciałem Wam
serdecznie podziękować.
Nie wiem, komu należałoby wpierw dziękować, czy
koleżeństwu, fotoreporterom i fotografom?
Czy jednak
wytrwałości Muzeum Gdańska i pana dyrektora Ossowskiego.
Dlatego się zastanawiam i nie wymieniam, komu najpierw dziękuję.
Także dziękuję
Wam i dziękuję też pracownikom muzeum. Jest jeszcze jedna osoba,
której bezwzględnie należałoby podziękować.
A której tutaj zazwyczaj, gdy odbywają się bardzo ważne uroczystości,
czy w Dworze Artusa, czy też przed Dworem Artusa,
czy tak jak wczoraj
w okolicach
Złotej Bramy, w miejscu, gdzie
doszło do zamachu.
Tej osoby też nie było, ale ona była.
Była.
I zazwyczaj jest.
Tam bardzo wysoko na wieży.
Mówię tutaj o gdańskiej carillonistce
pani Monice Kazimierczak. Bardzo jej dziękuję.
Bo to ona wykonuje te utwory, które płyną z Ratusza Głównego Miasta.
Jest niewidoczna, ale jest. Bo dźwięk płynie i za to pani Monice
bardzo dziękuję.
Dlaczego mówię o symbolice? Bo rzeczywiście, to bardzo poruszająca
symbolika.
I tutaj się zwracam do koleżeństwa
fotoreporterów.
Ja nie wiem, czy to jest przypadek, czy to nie jest przypadek. Numeru
strony nie mam, ale potem to Państwo znajdziecie.
A mianowicie zdjęcie pana Piotra Połoczańskiego.
Przeczytam:
caption - czyli mówiąc po polsku podpis pod zdjęciem.
Kondukt żałobny przechodzi ulicami miasta.
Z balkonu kamienicy przy Podwalu Staromiejskim
gdański fotoreporter Maciej Kosycarz fotografuje orszak pogrzebowy.
Maćka nie ma z nami.
Dziękuję za to zdjęcie.
Dziękuję za album.
Dziękuję za ten dzisiejszy wieczór, za nasze spotkanie.
Szanowni Państwo, teraz proponujemy krótką przerwę i nasz wspaniały
kwartet muzyczny wykona jeszcze dwa utwory.
Pierwszy z nich to będzie "Time To Say Goodbye", a drugi "Czas nas uczy
pogody" Grażyny Łobaszewskiej.
Ja pozwolę sobie skierować do Państwa też kilka słów, bo koleżeństwo,
fotoreporterzy, którym jesteśmy bardzo
wdzięczni za zdjęcia, mieli taką możliwość, żeby utrwalić
pamięć o prezydencie Pawle Adamowiczu, w postaci
tego albumu.
Natomiast my chcielibyśmy nasze dźwięki skierować przede
wszystkim do Państwa serc i tam się zapisać.
Jeśli Pan Piotr Adamowicz mówił o symbolice, to muzyka jest
pełna symboli, ale jest też pełna emocji.
Mam nadzieję, że te emocje razem dzisiaj wspólnie przeżywamy.
Widziałam
wiatr o siwych włosach. Roznosił spokój wśród pól.
W ciepłe babie lato kości grzał.
A innym razem lasy kosił, Spadał ostrzem z gór, Młody był, Bogiem był i gnał wolny tak
Wiele dni,
wiele lat, czas nas uczy pogody, Zaplącze drogi,
pomyli prawdy, nim zboże oddzieli od trawy.
Bronisz się, siejesz wiatr
Myślisz
jestem tak młody.
Czas nas uczy pogody. Tak od lat.
Tak od lat.
Ilu ludzi czas
wyleczył z ran.
Zamienił w spokój burzę krwi.
Pewnie kiedyś tam, pod jesień tak,
też czoło wypogodzi i wygładzi brwi.
Widziałam dni w muzeach cennych, o wnętrzach
zimnych jak mrok. Starsi ludzie w rogach wielkich sal.
Księgi pięknych myśli pełne pokrył gruby kurz.
Herbaty smak, kapci miękki szum, spokój serc.
Wiele dni, wiele lat
czas nas uczy pogody. Zaplącze drogi, pomyli
prawdy, nim zboże oddzieli od trawy.
Bronisz się,
siejesz wiatr. Myślisz, jestem tak młody. Czas nas uczy pogody, tak od lat.
Wiele dni, wiele lat, czas nas uczy
pogody. Zaplącze drogi, pomyli prawdy, nim zboże
oddzieli od trawy.
Bronisz się, siejesz wiatr,
myślisz,
jestem tak młody.
Czas nas uczy pogody.
Tak od lat.
(Artystka śpiewa w języku włoskim) („Con te partirò" Andrei Bocellego)
Śpiewała dla nas Pani Jagoda Wojciechowska.
Na saksofonie grał Adam Went.
Na kontrabasie Piotr Lemańczyk.
A na akordeonie Cezary Paciorek.
Oczywiście książka, o której cały czas tutaj mówimy, to
jest przede wszystkim album fotograficzny.
Ale poprosiliśmy, aby spojrzeć na zestaw tych zdjęć trochę
takim naukowym okiem,
antropologa, historyka, socjologa. I poprosiliśmy o napisanie
wstępu Pana profesora Obracht-Prondzyńskiego. I teraz chcielibyśmy
prosić Pana profesora, aby
dodał coś, albo skomentował tę naszą wspólną pracę.
Szanowni Państwo.
Bardzo dziękuję za możliwość podzielenia się refleksją.
Chcę powiedzieć, że to jest tekst, który pisało mi się trudno.
Jeden z najtrudniejszych tekstów.
Ale też moim w takim przeżyciu
jeden z najważniejszych. W dużej mierze osobisty, za co przepraszam.
Ale próbowałem też odczytać płynące z tych zdjęć społeczne
przesłanie i zrozumieć ich znaczenie.
Zdjęcia zawarte w albumie tworzą
złożoną, ale zarazem bardzo spójną opowieść.
Z jednej strony są to zdjęcia reporterskie.
Ale oprócz ich waloru dokumentacyjnego bardzo ważny jest aspekt
społeczny i artystyczny. Wiele, wiele w tych zdjęciach jest
artyzmu, dramaturgii, metafory.
Dla mnie najbardziej przejmującym zdjęciem jest zdjęcie zrobione
od tyłu: pomnik Świętopełka Wielkiego, górujący nad ludźmi.
Nie widać ich twarzy.
Wszyscy zwróceni w stronę bazyliki, a Świętopełk stoi z tą ręką i
wszyscy patrzą. Ten najważniejszy książę gdański patrzy,
co się dzieje na uroczystościach związanych z prezydentem Pawłem.
Należą się więc wszystkim fotografom podziękowania za obecność,
za czujność, za skupienie, za przygotowanie, za ogromne zaangażowanie.
Za zrozumienie powagi tej chwili.
I jej bezprecedensowego charakteru.
Album ma tytuł "Cisza".
Ale te zdjęcia krzyczą.
Jest w nich ból, rozpacz, niedowierzanie, poczucie niesprawiedliwości,
zranienia.
Te zdjęcia są też przestrogą.
Powinniśmy zatem stawiać sobie pytanie.
Te pytania od wczoraj też wybrzmiewają i wybrzmiewają od kilku
lat, o rolę przemocy w społeczeństwie, takim społeczeństwie,
jak nasze.
Państwo, które powinno zapewnić nam bezpieczeństwo, chroniąc
przed przemocą, często mówi: jeśli chcecie bezpieczeństwa,
musicie zrezygnować z kawałka swojej wolności.
Ale to jest alternatywa bardzo fałszywa. Bo bez wolności nie
ma bezpieczeństwa. A bez poczucia bezpieczeństwa, także w stosunku
do państwa, nie może być wolności.
Przemoc jest bowiem
nie tylko odebraniem poczucia bezpieczeństwa, ale radykalnym
zaprzeczeniem wolności.
A władza się tym radykalizmem żywi, karmi go, przeciwko niemu
nie przeciwdziała.
Tymczasem przemoc szokuje i to widać też na tych zdjęciach,
bo ludzie są tu nie tylko smutni, ale są też przerażeni i zdezorientowani.
W tych dniach słyszeliśmy nieustannie: to się nie może zdarzać.
Takie rzeczy nie mają prawa się wydarzać.
Ale jednak się wydarzają.
Przemoc wymaga też figury wroga.
I Pawła w tej roli, w tej figurze wroga, władza obsadziła. Skutki znamy.
Do wykreowania takiego wroga trzeba tę osobę, instytucję,
grupę, odrzeć z szacunku.
I ciągle to widzimy, bo cały czas kreowane są kolejne figury
wroga, indywidualne bądź zbiorowe.
W takiej figurze wroga występuje również Gdańsk, gdańszczanki
i gdańszczanie.
Ta kreacja jest efektem celowych, zamierzonych, realizowanych
z ogromną konsekwencją, rozmysłem, działań całego obozu władzy
z wszystkimi jego agendami, w tym również medialnymi czy pseudo
medialnymi.
Bo taki wróg jest potrzebny, jest użyteczny, zawsze można na
niego wskazać.
Zawsze można powiedzieć: to on jest winien, to on zagraża, on
odbierze, on skrzywdzi i tylko my Was obronimy.
Skutek jest też taki, że przemoc, nienawiść, pogarda, dyskredytowanie,
staje się normalne.
Sprawia, że ludzie są nie tylko wystraszeni, ale wycofują się
z poczuciem, że ja nic nie mogę. Ale tym samym przyzwalam
na przemoc, na nienawiść.
W ten sposób tworzy się brudna wspólnota, którą charakteryzuje
unikanie reagowania na niegodziwość.
Niegodziwość, która dla bardzo wielu dzisiaj oznacza
profity.
Tak właśnie się dzisiaj zrobiło, że nienawiść, przemoc, niegodziwość
dziś profitują. Kosztem nie tylko krzywdy ludzkiej, ale tego,
że jesteśmy jako wspólnota narażeni na demoralizację.
Jesteśmy narażeni, ale nie jesteśmy na nią skazani.
Leszek Kołakowski mówił już dawno temu, że czyn etyczny to zrobienie
czegoś więcej, niż ktokolwiek by się po nas spodziewał.
I to jest lekcja Pawła, bo w ostatnich latach dał dużo dowodów
na to, że taki czyn etyczny trzeba i można zrobić i że on niesie
nie tylko dobro społeczne, lecz jest także skuteczny politycznie.
Trzeba tylko być wiarygodnym w mówieniu i praktykowaniu wartości
demokratycznych, bo tylko praktyka jest sprawdzianem intencji.
Oznacza to, że nie możemy poddawać się temu, co nazywam
korupcją języka i obrazów. Od tego wszystko się zaczyna, bo od
tego psuje się nasza wyobraźnia i psuje się nasza zbiorowa dusza,
wybaczcie tę metaforę.
One szybko zostają zainfekowane fałszem i nienawiścią.
Ten wymiar ideowy i moralny jest ważny także dlatego, że na takim
najgłębszym poziomie, na najbardziej fundamentalnym poziomie
jesteśmy dzisiaj, od kilku lat,
a może i dłużej, świadkami sporu o to, czym jest dzisiaj naród.
Kto go tworzy, kto go reprezentuje, czy decydują o tym Polacy
w drodze demokratycznej debaty i swobodnych wyborów, czy rozstrzygać
o tym będzie coraz bardziej autorytarna władza, wykluczając
ze wspólnoty tych, którzy jej z jakichś powodów nie pasują.
To ulubiona formuła wszystkich reżimów autorytarnych, bo
pozwala jej na to, aby za swoich wrogów uznać kogokolwiek, kogo
uzna za niegodnego i wyrzucić ich poza granicę wspólnoty, deprecjonując,
odzierając z godności, stygmatyzując i pozbawiając moralnego
prawa do bycia
jednym z nas. Do bycia jednym z Polaków. Ma to też swoje bardzo praktyczne
skutki. Pierwszym z nich jest to, że praworządność zostaje zanegowana,
ale jest i drugi skutek.
Sprawiedliwość staje się selektywna. Sprawiedliwość staje
się wymienialna.
Na dobra materialne albo na inne przywileje, na inne funkcje,
albo na przykład na bezkarność.
Ludwik Dorn kiedyś mówił o czasie transferu prestiżu, o wyrównywaniu
czy też rekompensacie za wcześniejsze upokorzenia, rzekome,
czy też faktyczne.
Ale transfer prestiżu okazał się, który to już raz w historii,
zwykłym transferem bogactwa z pożądaniem bezkarności, a więc
gwarancją stałości zdobyczy.
Tym sposobem marzenie o radykalnej odnowie moralnej,
kolejna odsłona sanacji, okazało się wstępem do
oligarchii i kleptokracji, które oznaczają legalizację plądrowania
ekonomicznego kraju.
Bylibyśmy jednak w głębokim i wielkim błędzie i sprawilibyśmy
wielką radość budowniczym tego ładu, gdybyśmy stwierdzili,
że nic nie można z tym zrobić. Można i trzeba. Pamiętać
przy tym musimy, że największym wrogiem wolności i o tym wielokrotnie
mówił Paweł,
nie jest aparat przemocy, nie jest machina propagandy, nie
jest instytucjonalna korupcja. Najgorszym wrogiem wolności
jest kultura wygody.
Mówiąc potocznie- lenistwo. Bo wpychają nas one w pułapkę normalizacji
patologii.
Nie jesteśmy historycznie i społecznie skazani na nieumiejętność
współpracy, na niemożność podejmowania wspólnych wysiłków
twórczych.
Na uwiąd inicjatywy i niezdolność do tworzenia trwałych, systemowych
i zdrowych rozwiązań organizacyjnych.
Pokazaliśmy to w minionym roku, wtedy, kiedy oddolnie i spontanicznie
wsparliśmy tych, którzy znaleźli się
w stanie wojny. Powinniśmy sobie zatem wziąć bardzo głęboko
do serca słowa Pawła z tej książki, która została na początku
przywołana. Kiedy pisał,
i robił to bardzo autentycznie,
że demokracja potrzebuje gorących, przekonanych, autentycznych
wyznawców i praktyków. Do naprawy demokracji potrzebni są zaangażowani
obywatele, którzy nie są jednodniowymi suwerenami.
Nie bądźmy więc jednodniowymi suwerenami, lecz prawdziwymi
wyrobnikami demokracji. I nie zapominajmy przy tym o ostatnich
słowach Pawła, że Gdańsk jest szczodry.
Gdańsk dzieli się dobrem. Dzielmy się dobrem, którego jest
tak dużo wokół nas.
I pomnażajmy je, tak, aby za rok, kiedy spotkamy się na piątej
rocznicy, abyśmy wtedy mogli stwierdzić, że wolni i demokratyczni
obywatele odzyskali głos.
I zdali egzamin z determinacji w obronie wolności.
To jest nasze zobowiązanie wobec Pawła.
Dziękuję.
A teraz chciałbym prosić o zabranie głosu
i pokazanie pewnych zdjęć Panią Karolinę Misztal, która wraz
z kolegami i z koleżankami
opowie nam o różnych meandrach i przypomni ten początek,
od czego zaczęł się pomysł, który doprowadził
nas do powstania tej książki. Pani Karolina Misztal.
Szanowni Państwo, pozwólcie, że zwrócę się najpierw do rodziny.
Pani Magdaleno.
Panie Piotrze. Dziękujemy za te słowa, które Państwo do nas
dzisiaj tutaj przekazali.
To znaczy, że było warto, i rok temu, i dziś, z tą publikacją.
Szanowni Państwo, w styczniu 2019 roku
na fasadzie Urzędu Miejskiego w Gdańsku powiesiliśmy kolorowe
fotografie Pawła Adamowicza, spontanicznie i symbolicznie
dziękując prezydentowi za wieloletnią współpracę, ale jednocześnie
ku pokrzepieniu tych, którzy ze smutkiem przychodzili ze zniczami,
by oddać hołd gospodarzowi ich miasta.
Prezydencka twarz z naszych zdjęć uśmiechała się do nich, jakby
potwierdzając,
że to, że nie ma go już wśród nas, jest całkowicie niemożliwe.
To wtedy tak naprawdę zaczyna się ich historia pomysłu na publikację,
którą dzisiaj oddajemy Państwu w Wasze
ręce. Fotograficzny zapis najtrudniejszego czasu współczesnej
historii miasta. Czas żałoby, wielkiego smutku, ale i równie
wielkiej solidarności gdańszczan wobec dramatu, jaki wówczas
się rozegrał. Mam poczucie, że ta książka ma do spełnienia dwie
role.
Pierwsza to
dokument fotograficzny, dokument historyczny. Druga to przypominanie,
że potrafimy jednoczyć się jako wspólnota, o której dzisiaj
było tak wiele mowy.
Potrafimy być razem w obliczu zła. I o ile jestem przekonana,
że pamięć o Panu prezydencie Pawle Adamowiczu będzie trwać
w nas zawsze,
To mam obawy, czy dziś w obliczu wielu podziałów pamiętamy,
że złu należy się po prostu przeciwstawiać,
by nigdy więcej nic podobnego się nie powtórzyło.
Rok temu o tej porze otwieraliśmy w Galerii Palowej wystawę
o tym samym tytule: „Cisza". Jej sukcesem,
jeśli w ogóle o sukcesie można mówić, było to,
że ekspozycja, którą przygotowaliśmy, przyniosła wiele wzruszeń
oglądającym.
Wiele emocji, smutku, czasem łez, zadumy, a czasem radości, bo
ktoś odnalazł się na którymś ze zdjęć albo pamiętał jakąś sytuację.
Naturalną
stała się więc potrzeba, by sięgnąć jeszcze raz po te obrazy
i wydać je w formie książki.
To nie jest kolorowa publikacja, jak ten czas nie był wtedy kolorowy.
Nie znajdą tutaj Państwo uśmiechu i radości, ale łzy bezsilności,
smutek.
Oba te projekty, wystawa i album, powstały dzięki wielomiesięcznej
współpracy z zespołem Muzeum Gdańska, za którą bardzo dziękuję
w imieniu fotoreporterów. Ale też dzięki właśnie fotoreporterom,
ich ciężkiej pracy.
Już wtedy w styczniu 2019 roku, kiedy
wzorowo udokumentowali ten trudny czas. Pozwólcie Państwo,
że przedstawię ich z imienia i nazwiska.
Są to: Anna Bobrowska,
Anna Rezulak,
Renata Dąbrowska,
Mirosław Pieślak,
Michał Czacharowski,
Marcin Gadomski,
Piotr Połoczański.
I również ja jestem częścią tej ekipy.
Nie ma z nami dwóch panów, o których muszę wspomnieć.
Są to Mateusz Słodkowski i Krzysztof Mystkowski. Zatrzymały
ich obowiązki zawodowe.
Tą publikacją, pozwólcie Państwo, że my jako fotoreporterzy
zakończymy ten czas fotograficznej żałoby i skupimy się już
teraz na zdjęciach, o których mówiła pani Magdalena.
O życiu pana prezydenta, to archiwum jest bardzo bogate.
Myślę, że i czas na taką publikację przyjdzie, ale to jest
taki moment, by wrócić do czasów bardziej kolorowych, do czasów
współpracy z uśmiechniętym, pełnym dystansu do siebie, do
rzeczywistości, ale też i poważnym,
kiedy wymagały tego obowiązki prezydenckie, Pawłem Adamowiczem.
Przygotowaliśmy dla Państwa niewielki zestaw zdjęć autorów
tutaj obecnych, którzy dzisiaj swoje zdjęcia prezentują w
książce, ale zdjęć za życia Pana prezydenta.
Którzy mieli sposobność, a myślę, że nawet przyjemność, fotografować
Pana prezydenta przez czas jego wieloletniej prezydentury.
Na początek krótki, minutowy moment wspomnień na zdjęciach.
Potem kilka zdań o fotograficznych spotkaniach z Pawłem Adamowiczem
powiedzą Renata Dąbrowska,
Ania Bobrowska, Mirek Pieślak i Piotrek
Połoczański.
Zapraszam i bardzo serdecznie Państwu dziękuję.
Szanowni Państwo, dobry wieczór.
Bardzo dziękuję za możliwość zabrania głosu.
Czuję się wyróżniona również tym, że moje zdjęcia ukazały
się w tej publikacji, chociaż
wszyscy zgodzimy się, że lepiej byłoby, gdyby temat
tej publikacji
był inny.
Chcę podzielić się z Państwem
ważnym dla mnie i bardzo wzruszającym wspomnieniem.
Przez całe moje życie zawodowe byłam
fotoreporterką Gazety Wyborczej. Przez kilkanaście lat
Pana prezydenta Pawła Adamowicza było dużo, bardzo był
obecny.
Spotykaliśmy się często przy okazji bardzo ważnych i ważniejszych
spotkań, wydarzeń. Pewnego razu dostałam
zadanie z gazety, żeby zrobić taką indywidualną sesję
zdjęciową Pana prezydenta na okładkę Gazety Wyborczej.
Strasznie byłam przejęta
i oczywiście się stresowałam.
Bo muszę przyznać, że przynajmniej dla mnie Pan prezydent nie
był łatwym
modelem. Był bardzo wysoki, trudno się fotografuje wysokie
osoby. Był bardzo skupiony na pracy
i miał przede wszystkim bardzo mało czasu.
Chciałam
na zdjęciu pokazać też to, że oprócz tego, jakim
jest prezydentem,
(Widzę, że patrzysz na zegarek)
jakim jest urzędnikiem,
chciałam pokazać, jak ja go widzę, jakim jest po prostu.
Lubianym, porządnym,
uczciwym, miłym człowiekiem.
I takie zdjęcia zrobiłam. W dniu, w którym to zdjęcie ukazało
się na pierwszej stronie,
dostałam telefon od pana Marka Bonisławskiego.
Z tekstem: łączę z szefem, więc zgodnie z zasadą
„No news is good news”
wiedziałam, że to nic dobrego nie może znaczyć.
I wtedy usłyszałam głos Pana prezydenta.
„Pani Renato.
Bardzo dziękuję.
Zrobiła Pani ze mnie człowieka.”
Przyznam, że byłam w szoku, że Pan prezydent w ogóle pamięta,
jak mam na imię, a co dopiero to, że dzwoni do mnie i dziękuje za
zdjęcia.
Nigdy tego nie zapomnę.
I to tyle, dziękuję.
Szanowni Państwo, jest mi niezmiernie miło, że w tak szczególnym
miejscu i wśród wyjątkowych gości mogę powiedzieć kilka słów
o prezydencie Pawle Adamowiczu.
26 maja 2018 roku
fotografowałam otwarcie Forum Gdańsk.
To było moje pierwsze zlecenie od Macieja Kosycarza.
Na miejscu Piotr Żagiel namówił mnie, żebym poszła też na Paradę
Równości i tam po raz pierwszy zobaczyłam prezydenta z bliska.
Tam powstało zdjęcie prezydenta w kolorowych balonikach.
Wielkie wrażenie wywarł wówczas na mnie prezydent Paweł Adamowicz.
Swoją uśmiechniętą twarzą przede wszystkim.
A także otwartością, sympatią i szacunkiem dla wszystkich
mieszkańców Gdańska.
Pamiętam, jak dumnie szedł w pierwszym rzędzie, trzymając
wspólnie z mieszkańcami baner Marszu Równości.
Data 13 stycznia na zawsze będzie również ważną dla
mnie datą, bo w tym dniu, 17 lat temu, zmarł również
mój tata.
Prezydent bardzo często mówił o tym, że mieszkańcy Gdańska
są wyjątkowi i wspaniali, dlatego sądzę, że to właśnie prezydent
Paweł Adamowicz sprawił, że każdy mieszkaniec Gdańska
czuje się dumny z tego, że tu mieszka.
Dziękuję.
No to teraz ja.
Jest mi niezmiernie miło, że mogę tutaj być z Państwem, że mogę
powiedzieć kilka słów, również o moim ostatnim spotkaniu z prezydentem
Adamowiczem.
Miało nie być długo, więc nie będzie długo.
Umówiliśmy się, że będzie krótko, postaram się, żeby nie było
dłużej niż te umówione pół minuty.
Po pierwsze, nigdy nie sądziłem, że śmierć osoby, z którą
nie byłem mentalnie, emocjonalnie związany,
tak bardzo wpłynie na mnie.
Ten dzień cztery lata temu,
za Dworem Artusa, był bardzo przejmujący
dla mnie. Był bardzo głęboko przejmujący, tak bardzo przejmujący,
że trudno mi w tej chwili o tym mówić.
Ale chciałem o tym powiedzieć.
Na ostatnim spotkaniu, kiedy miałem okazję rozmawiać z prezydentem,
bo były do tego tragicznego dnia,
zawodowo jeszcze się widzieliśmy, aczkolwiek nie mieliśmy
już okazji rozmawiać.
To zwyczajem w redakcji, w której wówczas pracowałem było to,
że obecnie urzędujący prezydent był do nas zapraszany na tak
zwany dyżur telefoniczny.
Pani prezydent.
O czym mówię?
Prezydent w kampanii został zaproszony. Polegało to na tym,
że przez dwie godziny odbierał telefony od gdańszczanek i gdańszczan,
odpowiadał na pytania. Ja miałem tę przyjemność przyjechać
pod urząd i
przywieźć prezydenta, przyjechaliśmy razem
tramwajem do redakcji, przez co miałem jedyną szansę z nim porozmawiać,
bo później tej szansy już nie było.
I mówię: Panie prezydencie, czego się Pan spodziewa?
Jakich pytań? I w ogóle jak w tej kampanii się Pan czuje?
On mówi:
No wie Pan,
obawiam się hejtu, takiego wszechogarniającego hejtu,
z którym toczę nierówną walkę każdego dnia.
I to jest tak bardzo nierówna walka, że
zawsze jestem na pozycji przegranej.
Obawiam się, że ten hejt dzisiaj w redakcji niestety też będzie
miał miejsce, a jedynym rozwiązaniem będzie mi po prostu rozłączyć
telefon.
Przyjechaliśmy do redakcji, dyżur trwał dwie godziny.
Efekt był zupełnie inny od tego, jakiego mógł
spodziewać się prezydent, ale w ostatnim zdaniu zapytałem:
Panie prezydencie, no i jak to?
„Nie było chyba tak źle”, powiedział.
„Wie Pan, powiem Panu, nie było źle.
Nikt w ostatnim czasie nie podniósł tak wysoko poprzeczki mojego
ego, jak właśnie ta sytuacja w waszej redakcji.” Powiedział
to z nieskrywanym uśmiechem, z typowym dla siebie poczuciem
humoru. I takiego właśnie chciałbym go zawsze pamiętać.
Bardzo dziękuję.
Dobry wieczór Państwu.
Kochani, jeśli miałbym tutaj dziękować wszystkim po kolei,
to nie starczy czasu, którego jest mało.
Z prezydentem pracowałem, można powiedzieć, kupę lat, od roku
2013. 23 lata noszę to urządzenie
ze sobą.
I te lata spędzone z prezydentem, z urzędnikami, z rodziną,
to był najciekawszy i najbardziej interesujący okres mojego życia.
Fotograficznie to jest skarb i każdy może marzyć o takim momencie.
Mi powiedziano, że mogę troszeczkę więcej czasu zająć, więc
przygotowałem troszeczkę zdjęć.
Prawdopodobnie kolejność się nie będzie zgadzać.
Bo powiemy o życiu.
Zdjęcia, które dla Państwa przygotowałem wcześniej, już się
pojawiły w prezentacji, natomiast tu myślę, że jest pewna symbolika,
tak jak Pan profesor wspominał, bo to jest od WOŚPu do WOŚPu.
WOŚP wspominam tak, że zawsze prezydent nie odpuszczał i zawsze
wracałem doszczętnie mokry. Za każdym razem spotykał nas deszcz.
I to jest jedno zdjęcie, gdzie Pan prezydent na Długim Targu
mówił: może za chwilę przestanie padać. No i nie przestało.
Na szczęście sprzęt jest wodoodporny, można pracować.
Pospieszę się troszeczkę.
No nie są w kolejności, no to będziemy mówili.
Widzicie Pana prezydenta, jak zaczyna wybory.
Byłem przekonany, że jeszcze wiele lat będę fotografował go
i towarzyszył mu w codziennych eskapadach po mieście.
Spacery z Panem prezydentem.
Tak jak wspominałem, to był świetnie spędzony czas.
Pamiętam, że taki miałem świetny humor po tym spacerze, że wróciłem
do Nowego Portu na piechotę z Zaspy.
To jest fotografia, którą zrobiliśmy w Dolinie Radości.
Widać, w jak bardzo różnych momentach nasz Pan prezydent z nami
uczestniczył.
Typowy Paweł Adamowicz.
To zdjęcie już widzieliście, drodzy Państwo, ja nie wiedziałem,
że nas prezydent potrafi gotować.
Wybory, pierwsze.
Walka o Konstytucję.
Otwarcie Forum Gdańsk.
To zdjęcie chyba wszyscy znają.
Dziękuję bardzo moim wspaniałym modelom.
Drugie wybory.
Pierwsze zwycięstwo, pierwsza tura.
Urodziny prezydenta.
Bardzo dziękuję, że mogłem tam być.
Mamy nowego prezydenta.
O 6 rano obudzili mnie, żeby razem z prezydentem
dziękować mieszkańcom miasta.
No i ostatnie zdjęcie.
No dobrze, to było to pierwsze zdjęcie, które Państwo widzieli
razem z Michałem Wlazło.
To było jedno z ostatnich zdjęć, jakie zrobiłem prezydentowi.
Drodzy Państwo, dziękuję za ten czas.
Urzędnikom
Miasta Gdańska,
dziękuję rodzinie, dziękuję, Panie prezydencie, dziękuję.
Szanowni Państwo, doszliśmy do końca naszego spotkania. Do końca
wszystkich wystąpień, które zaplanowaliśmy. Wiemy,
że teraz, o godzinie 18, za chwilę rozpocznie się Msza
Święta.
Biorąc pod uwagę to wszystko, niestety, ale musimy przerwać
te nasze wspomnienia.
Dziękuję Państwu za przybycie.
Mam nadzieję, że książka się Państwu spodoba, ale też
mam nadzieję, że to będzie dobry impuls do tego, aby
przygotowywać kolejne prace.
Być może albumy dotyczące najnowszej historii Gdańska, wspólnie.
Wspólnie Muzeum Gdańska z fotoreporterami
naszego miasta. Dziękuję bardzo za przybycie.