Dzień dobry, nazywam się Beata Stawicka.
Dzisiaj spotkałam się z państwem, żeby razem pomyśleć o naszych
dzieciach i o młodzieży. Na co dzień jestem psychoterapeutą
i współpracuje od pięciu lat z Fundacją Oparcia Społecznego
Aleksandry Fosa.
Jestem tam również dyrektorem podmiotu leczniczego poradni
psychologicznych dla dzieci i młodzieży.
Moje wystąpienie dzisiaj pod tytułem, co dzieje się z tymi dziećmi,
z czym się zmagają?
Na co zwracać uwagę, jak reagować?
To wystąpienie takie w formie wspólnej refleksji, zastanowienia
się rozejrzenia się wokół, co się właśnie dzieje z naszymi dziećmi.
Skąd ten tytuł?
Ten tytuł właściwie pojawił się w mojej głowie podczas czytania
fachowej literatury, psychologicznej fachowej literatury
brytyjskiej kliniki Tavistock, gdzie właśnie specjaliści
zastanawiają się, co się dzieje z tymi dziećmi w kontekście
odziców, ich rodzin i całego systemu.
Do takiego tytułu również skłoniła mnie historia pewnego siedemnastolatka,
który próbował ze swoimi kolegami, z koleżankami wyjechać na
wycieczkę szkolną, ale jakoś to nie mogło się powieść. Z jakiś
przyczyn
młodzież nie chciała uczestniczyć w takiej wycieczce.
Zaczęłam się zastanawiać, co się dzieje z tymi dziećmi, dlaczego
tak reagują, ale też się zaczęłam zastanawiać, jaki my mamy
na to wpływ.
I w tym wystąpieniu podejmuję taką próbę zastanowienia się
nad obecną sytuacją dzieci.
I chciałabym się z państwem podzielić moimi przemyśleniami,
wiedzą i doświadczeniem.
Zanim dotrzemy do konkluzji, potrzebuję właściwie zacząć
od początku, czyli od momentu, kiedy nie ma słów, tam, gdzie nie
ma słów, to jest moment, w którym rodzi się dziecko.
Każde dziecko rodzi się z potencjałem, z genami, z układem nerwowym,
ale wiedzę o sobie, o innych, o świecie zdobywa od dorosłych.
Dzieci czują od urodzenia, obserwują nas i najpierw to
się dzieje z poziomu ciała dziecka, które później pamięta
przez całe życie, czego doznało od pierwszych dni swojego życia.
Dziecko dysponuje zmysłami jak dotyk, węch i skóra,
która jest dotykana przez rodzica, jest takim kanałem informacji
na ten temat, jak jest traktowane. Uścisk dziecka,
uścisk dorosłego, obejmowanie czułe przez tego dorosłego
rodzica, opiekuna.
To jest informacja dla młodego człowieka i bodziec do rozwoju.
W ramionach matki lub ojca, gdzie jest ciepło, bezpiecznie rozluźniają
się mięśnie dziecka, pogłębia się jego oddech i dochodzi do
takiej synchronizacji z rodzicem.
To jest ten moment, w którym właśnie od nas dzieci otrzymują
pierwsze informacje na swój temat.
Dziecko zaczyna również w pewnym momencie obserwować wokół
otoczenie, dysponując swoim zmysłem wzroku i w wieku poniemowlęcym
dziecko szuka takich bezpośrednich wskazówek co do jego zachowania
na twarzy rodziców, na twarzy matki i ojca.
Uczony Short twierdzi, że najistotniejszym
Czym bodźcem do rozwoju każdego człowieka i do rozwoju społecznie
dojrzałego emocjonalnie człowieka, inteligentnego
mózgu są właśnie pozytywne spojrzenia.
To jest ten czas, w którym dajemy dzieciom naszym komunikat,
jakie mamy o nich myśli, jak planujemy ich przyszłość, co chcielibyśmy,
żeby było najlepszego w ich życiu, najlepszego co by się im
przydarzyło i jaką w ogóle możemy im zaproponować perspektywę.
Potem dopiero zaczynają się słowa.
Najpierw cały komunikat dociera do dziecka poprzez skórę,
słuch, wzrok i czułe spojrzenie rodzica, bądź rodzica, który
jest pełen niepokoju, zdenerwowania, bo się zastanawia, czy
jest dobrym rodzicem.
Bardzo znany psychiatra, pediatra i psychoterapeuta Donald
Winnicott powiedział, że wystarczy być
dobrym rodzicem, wystarczająco dobrym rodzicem.
Bycie rodzicem jest niezwykle trudnym zadaniem.
Nieprzygotowani jesteśmy do tego zadania w żadnych specjalnych
kursach i szkołach.
To jest coś, co się tworzy w nas w momencie, kiedy pojawia się
na świecie dziecko.
I jesteśmy wtedy pełni niepokoju, czy to, jak się zajmujemy
dzieckiem jest prawidłowe, ale mamy prawo do tego, żeby być
rodzicem, który się zastanawia, który próbuje różnych sposobów,
który bada, co jest dobre dla dziecka i bierze pod uwagę, że
dziecko jest odrębną istotą.
Na początku dziecko jest całkowicie zależne od rodzica, ale
potem z biegiem czasu, kiedy zaczyna zdobywać świat poprzez
ruch, staje się odrębną istotą.
Jesteśmy za nie odpowiedzialni.
Za to dziecko,
ale ono też wybiera swoje sposoby tego, jak chce funkcjonować
w naszym otoczeniu, w środowisku i w rodzinie.
My jesteśmy od tego, żeby dbać o to, żeby to były bezpieczne warunki
dla naszego dziecka do jego rozwoju.
Każdy z nas i każde dziecko, które pojawia się na świecie, otrzymuje
od swoich rodziców, opiekunów, najbliższych,
tak zwany spadek emocjonalny, taki majątek, bogactwo lub mniejsze
wyposażenie.
W związku z tym, że każdy z nas kiedyś był dzieckiem, każdy z nas
kiedyś miał swoich rodziców i od nich otrzymał właśnie taki
spadek.
My ten spadek przekazujemy swoim dzieciom.
Każde następne pokolenie.
Każdy z nas próbuje trochę tak naprawić sytuację z naszej
przeszłości, które nam się wydawały, kiedy byliśmy dziećmi.
Że one nie powinny mieć miejsca lub powinny inaczej wyglądać
ze strony rodziców i próbujemy to wprowadzać w życie, kiedy
sami stajemy się rodzicami.
Kreujemy taką rzeczywistość, która opiera się o nasze
wyobrażenia i jak to powinno być, i co powinniśmy ofiarować naszym
dzieciom.
Ale nie zawsze udaje nam się wziąć pod uwagę to, że nasze
dzieci są odrębnymi istotami i one mają również swoje pomysły,
również przetwarzają to, co do nich dociera z tego środowiska
i otoczenia najbliższych osób, na swój własny sposób, który
niekoniecznie musi być zgodny z naszym sposobem myślenia.
Musimy też wziąć pod uwagę, że wychowując dzieci
stykamy się z czymś takim jak nasze osobiste przeżycia, które
nie zawsze były przyjemne i łatwe.
One czasami były też trudne, były może nawet naszymi traumami
życiowymi i one również się pojawiają w tym wyposażeniu, które
chcemy ofiarować dzieciom.
Nie zawsze dzieci są gotowe na to, żeby przyjąć to wszystko w
takiej formie, w jakiej myśmy sobie to wyobrazili.
Dlatego różnie reagują na to, co my im proponujemy.
I wtedy, kiedy sposób myślenia tego dziecka i
przekształcania tej rzeczywistości, która jego dotyka, jest
odrębna i inna od naszego myślenia.
Wtedy możemy myśleć o naszych dzieciach, że są niegrzeczne.
I zachowują się nie w taki sposób, w jaki my byśmy oczekiwali i chcielibyśmy,
żeby się zachowywały i wtedy zadajemy może sobie takie pytanie,
dlaczego nasze dziecko jest niegrzeczne?
Co się dzieje z tym dzieckiem?
Co się dzieje z tymi dziećmi?
Przecież ja robię wszystko, co w mojej mocy, żeby ono było szczęśliwe
i zadowolone, a okazuje się,
że ono nie chce się zgodzić na to, co ja mu proponuję.
Oczywiście wszystko, co dotyczy bezpośredniego bezpieczeństwa,
zdrowia i życia jest bezwzględne i każdy z nas ma swoje takie
własne normy, dzięki którymi się posługujemy,
żeby zapewnić to bezpieczeństwo.
Ale czy bierzemy pod uwagę, że nasze dziecko może chcieć inaczej
myśleć o tej samej sytuacji, o której my myślimy?
I wtedy pojawia się coś takiego jak złość, niezadowolenie,
frustracja, irytacja, to są części, które wszyscy nosimy
w sobie.
Tylko one są bardzo nieprzyjemne do wytrzymywania i wymagają
niezwykle dużego wysiłku, takiego emocjonalnego, żeby sobie
z tym poradzić i w sobie to tak ułożyć, żeby móc w tym być wszystkim
spokojnym.
Wydaje mi się, wracając do mojego tytułu wystąpienia, co się
dzieje z tymi dziećmi, że to, co w tej chwili jakoś trudno może
nam
przy tym jakoś uznać to, że funkcjonuje i istnieje takie części
w nas.
To jest właśnie irytacja, niezadowolenie, złość dziecka,
które może inaczej postrzegać ten cały świat.
Trudniej oczywiście w ten sposób myśleć o małych dzieciach.
Łatwiej już pomyśleć o takich już większych dzieciach, dorastających,
które mają swoje spostrzeżenia i pewnie niewątpliwie niejednokrotnie
bardzo trafne na temat otaczającej ich rzeczywistości.
I są takie dwa momenty, które, wydaje się być, mogą dzisiaj mieć
ogromne znaczenie.
Dlatego, co się dzieje z naszymi dziećmi?
Ponieważ ta historia, którą chciałam przywołać na początku
o siedemnasto latku, który próbował wyjechać na wycieczkę
z klasą, ale to ciągle było niemożliwe, na pewno ma jakiś związek
z tym, co przeszliśmy do całkiem niedawna, czyli okresem pandemii,
która była bardzo trudnym wydarzeniem dla nas wszystkich i
różnie ją znosiliśmy.
Widać po młodzieży, że również trudno im było wytrzymać w tym
czasie, kiedy ten system współpracy, bycia razem załamał
się i podtrzymał to wyłączenie się, wyizolowanie tych dzieci,
które z trudnością
wracają do tej rzeczywistości, którą mamy obecnie.
Jest znany duński, skandynawski psychoterapeuta, pedagog
Jesper Juul, który zwraca naszą uwagę na 2 ważne elementy,
które ważne są, żeby dzisiaj o nich pamiętać i mieć je na uwadze.
Pozycje jego książki, dwie, są takie, które do tego dotykają tych
tematów.
To dotyczy "NIE" z miłości
i agresja - nowe tabu. Od dziesięciu lat
na naszym rynku literatury pojawiły się jego pozycje, w których
on właśnie przybliża nam tematykę tego, jak my współpracujemy
z dziećmi.
Czy jesteśmy w stanie wyznaczyć granice tym dzieciom, jasne
i rzeczowe, i czy możemy uznać, że one również mogą się na coś zgadzać
lub nie zgadzać?
Robimy wszystko ostatnio
jakoś może z własnych takich osobistych pobudek, żeby
dziecko żyło w dobrych warunkach, w lepszych warunkach, pewnie
niejednokrotnie lepszych warunkach niż my sami, ale są takie
sytuacje, w których może warto się zastanowić, czy robimy
wszystko, żeby było mu lepiej, ale czy nie robimy za dużo, żeby
tylko dziecko się nie zdenerwowało i wtedy w ten sposób usiłujemy
uniknąć nieprzyjemnych uczuć.
Okazuje się, że dzieci mimo,
że mają różne zdanie na otaczający ich świat,
również mają od nas takie wsparcie poprzez to, że dajemy
im jasne granice.
Co to znaczy te jasne granice?
Jasne granice to są takie normy, które dla nas są oczywiste,
które są nie do przekroczenia, które czujemy, że w nas coś się
dzieje,
kiedy dziecko je przekracza i wtedy my czujemy na przykład złość.
Ale czy też nie jest tak, że rodzice wielokrotnie
próbują zrozumieć swoje dziecko w sposób, w którym dziecko
mówi, czego chce, nie uznając jakiś takich norm społecznych.
Na przykład potrzeby przynależności do grupy rówieśniczej.
I wtedy nasuwa się właśnie pytanie, czy jesteśmy w stanie wesprzeć
dziecko?
Tak, żeby mu wskazać taką właściwą drogę do tego, żeby się
rozwijać, czyli między innymi w grupie rówieśniczej, ponieważ
jesteśmy osobami, ludźmi, urodziliśmy się jako istoty
żyjące w zbiorowości, że to jest niezwykle ważne, żeby być w takiej
grupie rówieśniczej i próbować tam siebie sprawdzić, konfrontować
z różnymi przeżyciami, żeby móc się dobrze rozwijać i być potem
dorosłym, dojrzałym człowiekiem, który będzie mógł spokojnie
kroczyć w swoim życiu.
Często nam się zdarza jako rodzicom, że próbujemy naszym
dzieciom zapewnić jak najlepsze warunki życia.
Wydaje się wtedy, czy będziemy w stanie znosić frustrację wyborów
dzieci, które same będą podejmowały, czyli jaką szkołę ukończą,
jakie studia ukończą, czy będziemy podążać za tym, że dziecko
jest niezadowolone, w jakiej jest szkole, w jakiej jest klasie
i będziemy zmieniać mu te szkoły i klasy tak długo, aż poczuje
się zadowolone.
Wydaje się być, że to właśnie ten moment, w którym
trzeba powiedzieć nie z miłości, czyli trzeba się razem z dzieckiem
zastanowić, co tak naprawdę się dzieje, że ten wybór wymaga
tylu zmian, że nie można być w danej grupie i czy to dotyczy tej
szkoły, czy tej klasy, czy tej grupy, w której jest, czy coś się
dzieje właśnie z tym dzieckiem takiego, że jemu trudno się w
tym wszystkim odnaleźć.
I to jest ten moment, żeby powiedzieć nie i się razem z nim zatrzymać
i posłuchać, co właściwie temu dziecku się przydarzyło takiego,
że nie może jakoś być w tym miejscu i w tej grupie.
Generalnie miłość rodzica do dziecka polega też na tym, że czasem
mówi nie, mówi nie, mimo że może potem zmienić tą decyzję, może
się nad nią zastanowić.
Może również nie mieć na to jasnej odpowiedzi, ale czuć, że to
jest coś, czego nie powinno się przekraczać takiej granicy
i wyjaśnić temu dziecku za jakiś czas, kiedy się dojdzie samemu
co tak właściwie się wydarzyło wewnątrz danego rodzica i we mnie.
Porażki, frustracje są czymś rozwojowym, czymś, co jest niezbędne
dla dziecka do tego, żeby prawidłowo się rozwijało.
Ponieważ porażka to jest coś, co można zamienić na równie
dobre słowo jak doświadczenie, czyli coś sprawdzamy, coś próbujemy,
coś testujemy i w ten sposób rozwijamy swoją wolną wolę.
Rozwijamy swoje wyobrażenie
o swoich potrzebach i zaczynamy się orientować w tym,
czego potrzebujemy, a nie na co mamy
ochotę. Jesper Juul właśnie zwraca bardzo ciekawą, takim
momentem, uwagę na to, jak rodzice czasami podążają
za tym, na co dziecko ma ochotę, a nie za tym, co dziecko
potrzebuje. I to jest niezwykle trudne, żeby być takim
rodzicem uważnym, który się zastanawia, który myśli, szczególnie
teraz, w tych czasach, w których jesteśmy wprowadzeni w taki
system niezwykłej pogoni, ilości obowiązków, pracy, zadań.
Wszystko oczywiście jakoś w oparciu też o te nowoczesne technologie,
które nas niezwykle
Wypełniają bodźcami, które nie zawsze jesteśmy w stanie w sobie
przetworzyć i wytrzymać.
I trudno być wtedy może takim uważnym, ale właśnie trzeba najpierw
zacząć od tej uważności na siebie, żeby stało się coś takiego,
że będziemy mogli być uważni i wyrozumiali dla naszego
dziecka.
Drugim elementem, na który chciałam zwrócić uwagę, również
podążając za tą fachową literaturą, ale też na podstawie własnego
doświadczenia,
to jest złość i ta irytacja.
I tak zwana agresja, która jest bardzo pejoratywnie przez nas
traktowana i nazywana, i źle nam się kojarzy.
Ale okazuje się, że w rozwoju psychicznym jest niezwykle ważna,
żeby właśnie się wykształcić na dojrzałego, dorosłego człowieka,
który będzie mógł znosić różne niepowodzenia w życiu i doświadczenia,
które będą bardzo trudne.
Do 5 roku życia
sumieniem dziecka jest rodzic, on wyznacza prawo i moralność.
Jest to właśnie uosobione w postaci rodziców.
Potem dopiero te normy, które my zaimplementowaliśmy dzieciom,
one stają się częścią wyposażenia dziecka i jego własnej
konstrukcji psychicznej.
Okazuje się, że to jest taki bardzo ważny czas, na ile my byliśmy
w stanie, jako rodzice, wytrzymać to, co przeżywa dziecko w takiej
formule, w której nie czuliśmy się urażeni tym, że dziecko jest
zezłoszczone, tylko byliśmy wytrwali w tym, że to jest jakaś
właśnie norma i to jest obramowanie, i czuły uścisk.
To nie z miłości, które trzyma dziecko w tym otaczającym świecie
i w panujących zasadach społecznych.
Ponieważ ta złość, ta nasza część, której niekoniecznie lubimy,
przyjemnie jest być, kiedy jest nam miło, ale zdarza się, że
jest taka sytuacja, w której wręcz ta złość jest niezbędna,
żebyśmy mogli poczuć, że coś właśnie przekracza nasze granice.
Każdy z nas nosi taką część w sobie.
Problem polega na tym, że wtedy, kiedy nie potrafimy regulować
tych emocji i ta złość ulega zablokowaniu, to wtedy
te impulsy, które cały czas są w naszym ciele i w nas, i w naszej
psychice kierowane są albo niewłaściwie, destrukcyjnie.
Albo są kierowane do siebie, autodestrukcyjnie.
Wtedy właśnie to jest taki moment, w którym
kierujemy z poczucia winy tego, że czujemy złość, te impulsy
do siebie i one mogą być dla nas krzywdzące i powodujące
na przykład to, że dzieci wycofują się z życia społecznego,
które jest niezwykle ważne, żeby być w tej grupie rówieśniczej.
Marian Parsons w tej literaturze
"Co się dzieje z tym dzieckiem"?
W artykule "Od gryzienia do kąśliwości" opowiada o tym, jak
prawidłowo rozwijać się system funkcjonowania
z tą częścią agresywną.
Maleńkie niemowle, które się rodzi od początku czuje jakieś
niezadowolenie na to, co go otacza i od tego są rodzice, żeby
właśnie bez słów zareagować na to, co się przydarza dziecku
i jak w miarę adekwatnie odpowiadać na jego potrzeby, a ono będzie
je sygnalizowało ruchem rąk czy swoim płaczem.
Potem dziecko zaczyna raczkować i to jest etap, w którym
dziecko zdobywa świat, ale napotyka właśnie na rodzica, który
swoim czułym uściskiem przytrzymuje dziecko, wskazuje granice,
gdzie są granice bezpieczne dla niego i dla jego otoczenia.
Dziecko zaczyna wtedy właśnie już odczuwać frustrację, że
ono właśnie ruszyło do chodzenia, do raczkowania i chce zdobywać
świat, a napotyka trudności.
I wtedy wszystko jest właśnie w rękach tych rodziców, którzy
tym nie będą urażeni, że dziecko jest zezłoszczone, że mu się
na coś nie pozwala.
Tylko będą właśnie to rozumieli, jako ich czułość, troskę i
wrażliwość na to, co potrzebuje dziecko.
Następnie ta część nasza, taka złoszcząca się, przechodzi kolejne
etapy. U przedszkolaka, w okresie szkolnym i w okresie dojrzewania.
I to są momenty, w których ona cały czas się kształtuje w towarzystwie
rodziców,
stale towarzyszących dzieciom.
Jak to powinno wyglądać, żeby mogła się ta złość, którą czujemy,
to niezadowolenie, ta irytacja, żeby one mogły zostać zamienione
na pozytywną energię rozwoju, nauki, bycia z rówieśnikami,
a nie musiała być odreagowywania w sposób destrukcyjny.
Marine Parsons
podsumowuje ten prawidłowy rozwój agresji w następujący sposób.
Rodzic, który potrafi tolerować własne frustracje, agresje
i radzić sobie z nimi w konstruktywny sposób,
adekwatnie postrzega wtedy złość, irytację i niezadowolenie dziecka.
Dziecko się wtedy uczy od takiego rodzica, że tego nie trzeba
odreagowywać, tylko można ją jakoś przeżywać i można w konstruktywny
sposób przeobrażać tak, żeby była twórczą częścią człowieka,
a nie niszczącą dla siebie albo innych.
I to jest taki moment, w którym może warto sobie zadać pytanie
właściwie, co się dzieje z tymi dorosłymi?
Czy my jesteśmy w stanie jakoś sobie z tym poradzić, będąc również
poddani temu wszystkiemu, co nas otacza, żeby starczyło nam
siły na to, żeby poradzić sobie z własnymi uczuciami, ale być
również jakoś otwartym i uważnym na dziecko?
Z czym wtedy właśnie dzieci się zmagają,
kiedy jesteśmy uważnymi osobami lub nie jesteśmy uważnymi osobami?
Młodzież, dzieci wchodzą w świat, który tworzony jest przez
dorosłych i one wtedy odpowiadają na to, co się dzieje wśród
tych dorosłych, ponieważ wchodzą w ten świat ze swoją wrażliwością.
Bardzo w tej chwili dosyć elementem jest ważnym,
żeby zauważyć, że dzieci chcą być ekologiczne, chcą się zdrowo
odżywiać, chcą dobrej
przyszłości, czystej planety, więc one są bardzo wrażliwe
na to, co jest ważne dla nas wszystkich i dla naszej ludzkości
i może czasami się zdarzyć tak, że zwyczajnie nie zgadzają się
na przykład z naszymi zachowaniami, nas dorosłych i nie mogą
zrozumieć, dlaczego my, dorośli, się zachowujemy.
Próbują rozumieć tą otaczającą rzeczywistość na swój własny
sposób i to się przeobraża w okresie szczególnie dojrzewania
właśnie w taki bunt, żeby można było siebie wyodrębnić od tego,
co proponują dorośli i być tym dorosłym, który będzie tworzył
lepszą rzeczywistość dla siebie i otaczających ludzi.
Na pewno warto zwracać uwagę na to, jak dzieci reagują.
Czy są
w stanie opowiedzieć, co przeżywają i są w stanie nam wyjaśnić,
co przeżywają.
Czy to właśnie wymaga dyskusji, czy wymaga naszej rozmowy,
którą my zainicjujemy, w której musimy pamiętać, że to my jesteśmy
dorośli i my musimy być tymi, którzy będą dalej, może nawet
z własną złością jakąś, do tego, że dziecko reaguje niezgodnie
z naszymi oczekiwaniami, ale jednak będziemy potrafili
rozmawiać z dziećmi na tyle uważni, żeby rozumieć, co się z nimi
dzieje.
I wtedy warto pamiętać o sobie, o tym, co powiedział Donald Winnicott,
mamy być wystarczająco dobrymi rodzicami, takimi szczerymi,
którzy wiedzą, że również popełniają błędy, że również się
zastanawiają, że nie znają odpowiedzi na wszystkie pytania,
że próbują robić wszystko, co jest najlepsze dla nich samych
i dla ich dzieci.
Ale zdarza się, że te decyzje i te wybory niekoniecznie są takie,
które doprowadzają do tego celu, ale to wcale nie oznacza, że
nie należy podejmować kolejnej próby.
Że nie należy dalej próbować myśleć o tym,
co się dzieje ze mną w danym momencie i z otaczającymi ludźmi,
i próbować do tego wszystkiego się zaadaptować.
Jeśli jest taki moment w naszym życiu, kiedy czujemy
się bezsilni, nie wiemy za bardzo, co z tym wszystkim zrobić.
Może to jest taki moment, w którym warto się zastanowić, czy
nie skorzystać z pomocy innych i razem z nimi pomyśleć, co się
dzieje ze mną, że na przykład nie mogę zrozumieć mojego dziecka.
Nie mogę wytrzymać jego zachowania i wydaje mi się, i tak to pewnie
nazywam, że moje dziecko jest niegrzeczne i się nie słucha.
To jest taki moment, w którym warto zgłosić się do specjalistów.
Rodzina jest systemem, wszyscy funkcjonują wspólnie na rzecz
jednej wspólnoty rodziny i każda osoba w tej wspólnocie ma
niezwykle niezwykle duży wkład w to, żeby ta rodzina mogła prawidłowo
funkcjonować i warto, jako dorosły, zapytać siebie,
czy mam taką zdolność, żeby to rozumieć samemu?
Czy warto zgłosić się do specjalistów?
Miasto Gdańsk uruchomiło platformę wsparcie w Gdańsku, na
której państwo możecie otrzymać informację, gdzie należy
szukać pomocy, kiedy potrzebujecie z kimś razem pomyśleć,
co się dzieje w waszej rodzinie, z waszymi dziećmi, ale też z wami
samymi. Dostaniecie informacje również na temat, gdzie są takie
punkty, w których możecie skorzystać z pomocy specjalistów.
Miasto Gdańsk wydało wiele biuletynów, broszur, poradników,
które są dostępne między innymi na stronie Fundacji FOSA, w
których możecie się zapoznać z ciekawymi spostrzeżeniami, ciekawymi
propozycjami jak pracować z dzieckiem, bo wymaga to właśnie
pracy, ale okazuje się, że nie tylko pracy samego dziecka, tylko
również pracy własnej.
Praca z dzieckiem to jest praca, którą wykonujemy
na rzecz naszej rodziny.
Praca z dzieckiem.
Ja tu rozumiem ją jako wykonywanie dużego wysiłku, żeby pomieścić
te wszystkie uczucia w sobie, żeby je zrozumieć i myśleć o tym,
co się dzieje z dzieckiem. To, że dziecko skorzysta z pomocy
psychologa, dlatego, że uważamy, że jest niegrzeczne.
Czy uważamy, że się jakoś zachowuje dla nas w niepokojący sposób
nie jest wystarczające, to pomoże dziecku, ale warto się zastanowić,
jak pomóc całej rodzinie, i sobie, i dorosłym, proszenie o pomoc
nie jest oznaką słabości, jest oznaką właśnie ogromnej
odwagi do tego, żeby radzić sobie z otaczającą rzeczywistością,
z własnym życiem i mieć taką zdolność, żeby być otwartym na dziecko.
Dziękuję bardzo.