Dzień dobry, ja nazywam się Iwona Woźniewska, jestem psychotraumoatolożką
i suicydolożką.
To znaczy, że w mojej pracy gabinetowej, terapeutycznej, najczęściej
spotykam się z młodymi ludźmi w bardzo dużym kryzysie.
Są to młodzi ludzie, którzy najczęściej nie chcą żyć życiem,
jakim żyją.
Jest to spowodowane bardzo różnymi przyczynami, aczkolwiek
ja jestem tutaj dzisiaj po to, żeby trochę powymądrzać się w
obszarze relacji wewnątrzrodzinnych, a szczególnie w temacie
komunikacji.
Jak wiemy, komunikacja z młodym człowiekiem, szczególnie
w okresie adolescencji, czyli tak zwanego dojrzewania, jest
niesamowicie trudna.
Ktoś kiedyś mądry nazwał ten okres okresem burzy i naporu.
Młody człowiek jest silnie zdysregulowany emocjonalnie. To, co
dzieje się na poziomie jego emocji, to jest dramat na
dramacie.
My trochę jako rodzice mamy takie wymaganie wobec dzieci w okresie
dorastania, że oni będą stabilni. To jest niemożliwe,
bo w momencie, kiedy hormony buzują, przysadka nie wyrabia i
chemia naszego mózgu absolutnie z nami nie współpracuje.
Poczucie...
...taka potrzeba od dziecka, żeby to dziecko było
dojrzałe, żeby było spokojne, żeby przewidywało konsekwencje,
żeby przede wszystkim było stabilne, żeby w taki ładny sposób
opowiadało nam o swoich stanach emocjonalnych
jest niesamowicie trudne, żeby nie powiedzieć niemożliwe.
To, czego przede wszystkim potrzebuje młoda osoba w okresie
dorastania to wsparcie i granice.
Często w moim gabinecie pojawiają się rodzice, którzy mówią
o tym, że no po prostu wymiękają, nie dają rady, nie wiedzą w
jaki sposób mają reagować, a w momencie, kiedy jeszcze do tego
okresu
dorastania pojawią się objawy depresyjne, czy inne objawy zaburzeń
nastroju,
no to wówczas ta sytuacja się jeszcze bardziej komplikuje. Ze
względu na to, że objawy zaburzeń nastroju w okresie adolescentnym
są w ogóle podobne do samego okresu dojrzewania. o znaczy,
że my musimy je bardzo silnie różnicować, no i tak trochę musimy
inaczej reagować na objawy, które są stricte zaburzeniowe,
a te, które są absolutnie normatywnym zachowaniem w rozwoju
naszego dziecka, które dorasta.
To jest bardzo trudne i ja współczuję chyba wszystkim rodzicom
nastolatków, bo poziom
Nie wystarczy takiego poczucia niewystarczających kompetencji
rodzicielskich
myślę, że w tym okresie jest bardzo silnie z nami konfrontujący się.
To co jest niesamowicie ważne w komunikacji z młodym człowiekiem,
którego głównym celem jest zbudowanie swojej zindywidualizowanej
tożsamości, żeby ten młody człowiek mógł to zrobić,
no to on się musi trochę buntować.
On musi zanegować wartości rodzinne, no a przede wszystkim
wybudować swoją osobowość i swoją tożsamość.
No właśnie, żeby mógł to zrobić, no raczej nie będzie super współpracujący
i to, czego potrzebuje, to przede wszystkim zrozumienie i akceptacja
stanu, w którym się znajduje.
My chyba tak raczej mamy jako osoby dorosłe, że sobie lubimy
z takim nastolatkiem
powalczyć, tak trochę postawić na swoim, a przede wszystkim
dyskutować i te dyskusje pomiędzy młodym człowiekiem a jego
rodzicami, opiekunami są najczęściej takie wielowymiarowe
i wieloaspektowe.
No i one też młodego człowieka nakręcają niesamowicie do buntu,
bo wiadomo, jak to jest. Jak ktoś zaczyna z nami dyskutować,
no to my raczej chcemy postawić na swoim i chcemy udowodnić swoją
rację.
Tak samo jest z młodym człowiekiem, który mieszka z nami w domu
i przeżywa właśnie teraz wewnętrzny dramat,
że nikt go nie rozumie.
Proszę sobie przypomnieć własny okres dorastania, kiedy to
poczucie bycia niezrozumianym, takim totalnie odrębnym było
chyba dominujące. To, jak zamykaliśmy się w pokoju, płacząc
z takim poczuciem, że w ogóle ten świat to jest jakieś dramatyczne
miejsce, a ludzie są okropni. I trochę tak jest.
To jest tak, jakby w takim okresie dorastania pojawiła się taka
depresyjna triada, która zbudowana jest negatywnych przekonaniach
o sobie samym, bo ciało tego młodego człowieka się zmienia.
Jego myślenie także się zmienia i on tak trochę nie wie, czy
on jest jeszcze dzieckiem, czy może już jest osobą dorosłą,
więc ciężko jest mu tak naprawdę znaleźć
swoje dobre miejsce w tej rzeczywistości.
Trochę też tak jest, że my kulturowo jesteśmy wychowywani w
przekonaniu, że dzieci i ryby głosu nie mają.
To się oczywiście w ostatnim czasie zmienia, aczkolwiek to
co to, co najbardziej przykre jest dla młodego człowieka, to
jest to, jak jego zdanie jest unieważniane.
Czyli on coś mówi, przekazuje swoje poglądy, mówi o tym, jak
się w danych sytuacjach czuje, a my jako osoby dorosłe, czyli
te, które więcej doświadczyły, już przeszły przez ten okres
dorastania, zaprzeczamy.
Zaczynamy dyskutować.
Podważamy.
Zdaniem młodego człowieka i tutaj jest taka rekomendacja z
gabinetu terapeutycznego, że ok, my się absolutnie możemy nie
zgadzać z tym, co nastolatek czy nastolatka nam komunikuje, aczkolwiek
nie możemy zanegować tego, że to są jego poglądy i
jego emocje. Jeżeli to zrobimy, komunikacja absolutnie się urywa.
No bo młody człowiek czuje się unieważniony, no a przede wszystkim
czuję się absolutnie niewysłuchany, a bycie słyszalnym i usłyszanym
dla młodego człowieka w okresie dojrzewania jest niesamowicie
ważne.
No i ono też wzmacnia współpracę między rodzicem, opiekunem
a młodą osobą.
I to jest trochę o tym, że w momencie, w którym my się wsłuchamy
w to, co to nasze dziecko mówi,
to jesteśmy w stanie usłyszeć jego potrzeby.
Tak naprawdę emocje są niczym innym niż takim drogowskazem,
który wskazuje nam
to czego my właśnie potrzebujemy, czego nam brakuje.
No a te potrzeby wynikają z jakiejś wartości, czyli z tego,
że coś jest dla nas ważne.
Bardzo rzadko
w sytuacji konfliktowej z naszym dzieckiem wsłuchujemy
się właśnie w tą warstwę potrzeb i wartości.
Bardzo często jest tak, że ten młody człowiek reaguje bardzo
emocjonalnie, krzyczy, po prostu terroryzuje nas niemalże.
No i też bardzo krytycznie nas ocenia.
Rodzice często zastanawiają się, kiedy to się skończy.
No i tutaj myślę, że możemy optymistycznie spojrzeć w przyszłość.
Okres dorastania nie trwa wiecznie.
Nasza osobowość stabilizuje się około dwudziestego pierwszego
roku życia, więc możemy założyć, że około takiego siedemnastego,
osiemnastego roku życia nasze dziecko spowrotem będzie
się stabilizowało, czyli już nie będziemy widzieć takiego
przerażającego potwora, który nas nie rozumie, my go nie rozumiemy
i boimy się o totalną utratę więzi.
Tylko znowu będziemy rozmawiać ze swoim dzieckiem, które słucha,
które ma trochę więcej przestrzeni na też to, co my mówimy, też
buduje już relacje w inny, bardziej wzajemny sposób.
Niestety, ta więź rodzicielska w okresie dorastania, ona musi
przejść przez pewne perturbacje, aczkolwiek to, co jest
optymistyczne to to, że jeżeli dziecko i jego rodzice mieli dobrą
więź przed okresem dorastania, to jest to bardzo duży czynnik
chroniący w okresie dorastania. To, czego przede wszystkim
obawiają się rodzice, to to, że dziecko wpadnie w złe towarzystwo,
będzie sięgać po substancje psychoaktywne oraz w ogóle doświadczy
szeregu różnych dramatycznych wydarzeń.
To jest trochę o tym, że żeby dziecko mogło się odseparować od nas
i żeby mogło zbudować właśnie swoją tożsamość,
potrzebuje podoświadczać i bardzo często jest tak, że rodzice
mówią o tym, że dla nich tak bardzo ważne jest to, żeby nie tracić
kontaktu z dzieckiem, żeby wiedzieć, co u tego dziecka się dzieje.
Wręcz mówią: ok, po prostu zrób to, co musisz, pomimo tego, że mi
się to bardzo nie podoba, zrób to w domu.
Ja potrzebuję, żebyś ty był bezpieczny,
bezpieczna. I oczywiście tak jest, bo poczucie lęku rodzicielskiego
w okresie dorastania młodego człowieka ono zapewne wzrasta.
Dziecko wychodzi, traci z nami kontakt emocjonalny,
nie komunikuje nam tego, co tam u niego.
Często też się od nas i fizycznie i psychicznie separuje i to,
co jest ważne w tym okresie, to to, żeby mieć w sobie taką przestrzeń
na akceptację tych zachowań, bo one są niestety normalne.
Tak to trochę musi być, my się tak społecznie umówiliśmy, że młodzi
ludzie sobie różnych rzeczy doświadczają, ale próbują to robić
bez większego przypału.
My jako dorośli część z tych rzeczy
oczywiście musimy zauważać, wyciągać z tego konsekwencje
na część możemy przymknąć oko.
Oczywiście teraz pewnie pojawia się pytanie okej, jak pani jest
taka mądra, to na co my mamy przymykać oko, a z czego my mamy wyciągać
konsekwencje?
O czym mamy gadać?
No i tutaj - ja podziwiam wszystkich mądrych rodziców, bo to tak
naprawdę zależy od tego, co jest dla państwa ważne.
Nie każda rodzina ma jakiś system wartości, który jest wykształcony
też transgeneracyjnie, czyli my go sobie tak dziedziczymy.
I to nie jest wcale tak, że to dziecko nam się buntuje
i wówczas zapomina o tym wszystkim, co jest dla nas ważne, czego
go nauczyliśmy.
Nie. Tymczasowo rzeczywiście tak jest, że dziecko pozoruje,
że wiele rzeczy jest dla niego nieistotnych, absolutnie nieważnych,
a w ogóle rodzice to jest zło konieczne i najchętniej to to dziecko
nawiałoby z chaty. Aczkolwiek na poziomie emocji i na poziomie
wartości to dziecko potrzebuje non stop kontaktu z rodzicem.
i przede wszystkim takiego mądrego wsparcia ze strony rodzica.
Co mam na myśli
mówiąc mądre wsparcie? To jest taki rodzaj budowania
relacji z dzieckiem, która jest przede wszystkim oparta na
takich demokratycznych stylach, które są partnerskie.
To znaczy naturalnym jest to, że rodzic ma stawiać granice i
ma wyciągać konsekwencje, aczkolwiek w momencie, w którym
rodzic z dzieckiem rozmawia o wartościach, o swoich emocjach,
czyli tak naprawdę modeluje te pewne zachowania komunikacyjne,
tym bardziej ta więź jest
budowana. To, co zawsze utrudnia komunikację, to jest ocenianie.
To jest taki rodzaj nieuważnego słuchania, takiego pozorowania
słuchania.
To jest przygotowywanie swojej własnej odpowiedzi, kiedy
to dziecko jeszcze do nas mówi.
To jest ten rodzaj takiej emocjonalności, gdzie my słuchamy,
to dziecko i po prostu już się kręcimy i mamy ochotę powiedzieć
bo ty zawsze. Wszelkie komunikaty typu "ty" są przez nas rozumiane
jako komunikaty, które są mocno oceniające i konfrontacyjne.
Więc jeżeli my chcemy mieć taki sukces komunikacyjny w relacji
ze swoim dzieckiem, to tutaj zalecam komunikaty typu "ja", bo
w momencie kiedy powiem, co ja myślę, co ja czuję i czego ja potrzebuję,
oczywiście zawsze możemy to zanegować, ale jest to nieco trudniejsze
i też prawdopodobieństwo, że nasze dziecko uwzględni nasze
emocje,
potrzeby jest zdecydowanie większe, aniżeli w momencie, w
którym my mu będziemy coś kazać.
Ja byłam taką osobą, która absolutnie na wszelkie zakazy,
Na wszelkie normy i na wszelkie polecenia reagowała no co najmniej
dużym buntem i agresją.
A im bardziej ktoś na mnie naciskał, tym bardziej ja chciałam
zrobić na opak.
Myślę sobie, że w okresie dorastania w ogóle tak jest.
No to jest burza i napór.
To jest taki czas, w którym
młodym ludziom krystalizuje się ich własny system wartości.
No przecież nam jako rodzicom chodzi przede wszystkim o to,
żeby to dziecko poradziło sobie w życiu, żeby one było szczęśliwe.
Bardzo często jest tak, że rodzice mówią o tym, że dla nich taką
najważniejszą wartością jest to, żeby to dziecko było zaradne
i szczęśliwe.
I to jest chyba też taka opowieść o tym, że nam się być może łatwiej
kocha, a na pewno łatwiej akceptuje te dzieci, które są do nas podobne
i te, które spełniają nasze, nawet niewyrażone wprost oczekiwania.
Myślę, że każdy rodzic, każdy opiekun ma jakieś wyobrażenie
swojego dziecka, jakieś wyobrażenie przyszłości, którą dla
tego dziecka by chciał.
I to jest trochę o tym, że w momencie, w którym to dziecko nie zaspokaja
tych naszych potrzeb, ono nie jest w stanie tak naprawdę
zrealizować naszych oczekiwań
to w nas pojawia się jakiś rodzaj lęku, że to dziecko sobie
nie poradzi, że ono powinno mieć inne cechy, aniżeli ma i to jest
najczęściej dla dziecka
dramat, bo dziecko bardzo mocno czuję to, że nie spełnia
oczekiwań,
że nie jest takie, jakie rodzic chciałby aby było, więc pojawia
się bardzo duże poczucie bycia nieakceptowanym.
A jak pojawia się poczucie bycia nieakceptowanym, to za moment
zaczynamy mieć trudności w obszarze w ogóle budowania
zdrowego obrazu siebie. Bo to jest też trochę o tym, że inne osoby
są naszym lustrem.
To chyba Wygocki
powiedział, że my się przeglądamy w relacjach i uczymy się siebie
w relacjach. No i tą podstawową relacją, którą to nasze dziecko
buduje
jest relacja z nami, no i mamy coś takiego jak modelowanie behawioralne.
No i ono polega na tym, że to nasze dziecko tak sobie obserwuje
relacje, które my tworzymy. To są relacje wewnątrz partnerskie,
to są relacje między małżeńskie,
to wszystko, co się dzieje w rodzinie, cała ta dynamika. I to co
jest niesamowicie ważne, to jest ta atmosfera życia rodzinnego.
Bo to, co nam przekazuje język
od strony takiej nieświadomej, to jest intencja, no jak my mamy
taki dyrektywny styl wychowawczy, który jest też bardzo mało
partnerski,
no to najczęściej to dziecko słyszy, że być może nie jest wystarczająco
dobre. Jeżeli nie słyszy zbyt wielu pochwał, nie ma wzajemności,
nie ma, nie ma docenienia,
to ten obraz siebie młodego człowieka, on się silnie zniekształca,
no a bardzo ciężko jest zachowywać się dobrze i czuć się o.
kiedy myśli się o sobie źle. Więc to jest trochę o tym, że my jako
rodzice, opiekunowie jesteśmy takimi architektami fabryki
wspomnień dla tych naszych dzieci i to, co z nimi wybudujemy,
to co one od nas usłyszą, to, czego w relacji z nami doświadczą,
jest takim zasobem, który idzie z nami przez całe życie. Każdy
z nas pamięta okres swojego dzieciństwa.
Jeżeli bym się państwa zapytała, co najczęściej słyszeli od
swoich rodziców o sobie, to na pewno w tej głowie już pojawiają
się
jakieś odpowiedzi.
Obraz siebie absolutnie kształtowany jest przez doświadczenia
relacji z otoczeniem, więc niesamowicie ważnym jest to, aby
ten młody człowiek miał szansę w relacji z nami zbudować stabilny
adekwatny obraz siebie.
No i to jest takie zadanie, które przed nami stoi, a wiadomo,
że w okresie dorastania ten obraz siebie, pewność siebie w ogóle
poczucie własnej wartości,
ono jest tak trochę zagrożone, no bo ten młody człowiek też wchodzi
w świat totalnie innych relacji.
Jeżeli on wejdzie w ten świat właśnie innych relacji wyposażony
w empatię, w umiejętność mentalizacji, czyli przyjmowania
stanów
umysłu innej osoby, rozpoznawania emocji tej osoby,
jeżeli wejdzie z takim zapleczem komunikacyjnym, które jest
asertywne, gdzie będzie potrafiło odmówić w sposób, który
jest akceptowany społecznie i nie będzie czuło z tego powodu
nadmiernego poczucia winy, to znaczy, że my wykonaliśmy naprawdę
świetną robotę. Żeby móc to zrobić, potrzebujemy absolutnie
partnerskich stylów komunikacyjnych, czyli takich stylów,
w których gra się do jednej bramki.
W których my możemy się ze swoim dzieckiem absolutnie nie zgadzać,
ale nie będziemy unieważniać jego poglądów.
Oczywiście będziemy komunikować o konsekwencjach, które będą czekać
to nasze dziecko, jeżeli podejmie zachowanie, z którym my się
absolutnie nie zgadzamy, ale nasze dziecko nie jest naszym
przedłużeniem.
Ono jest odrębne.
Ono ma swoje doświadczenia, ono ma swoje przemyślenia, swój
system wartości.
Czasami jest to dla nas trudno akceptowalne, aczkolwiek mam
takie poczucie, że to nasze realne dziecko może być niesamowicie
fajnym partnerem w relacji z nami. Może być niesamowicie
ciekawe, aczkolwiek zdaję sobie sprawę z takiego poziomu
lęku, który towarzyszy rodzicom.
Moja mama kiedyś powiedziała mi, że jak się urodziłam i byłam
taka mała, jak ona tak patrzyła w to łóżeczko, gdzie ja
tam sobie leżałam,
to ona się zastanawiała, jakie sobie dam radę w szkole. Po
tym, jak już byłam trochę większa, to zastanawiała się, jak
sobie w ogóle poradzę w życiu
czy znajdę dobrą pracę.
Ja pewnie wtedy, kiedy moja mama miała takie zmartwienia, miałam
około drugiego roku życia, więc wydaje mi się, że rzeczywiście
taki rodzaj troski
i idącym za nią zamartwianiem się
no właśnie jest to. Czyli my się po prostu realnie
o te nasze dzieci bardzo boimy i niesamowicie ważnym jest to,
żeby ten lęk nie przejął kontroli.
No bo w momencie, w którym on zacznie decydować o tym, w jaki sposób
my będziemy wychowywać nasze dzieci, to raczej wykształcimy
w nich także postawy lękowe. Jeżeli będziemy komunikować dziecku,
że świat jest miejscem, w którym
czeka go bardzo dużo złego, że ono nie może
mieć wystarczającego zaufania, że musi być ostrożne,
to tak naprawdę kreujemy mu taki rodzaj rzeczywistości, która
jawi się jako zagrażająca, a finalnie też wzbudza
w nim lęk, więc już tak podsumowując i kończąc, bo spędzili państwo
ze mną już chyba dwadzieścia minut,
myślę sobie o tym, że to, co jest absolutnie najważniejsze w
budowaniu relacji z młodym człowiekiem, szczególnie w okresie
dorastania, to jest akceptowanie jego stanów emocjonalnych,
jakkolwiek one byłyby dla nas trudne.
Jeżeli chodzi o komunikację z młodym człowiekiem, absolutnie
proszę powstrzymywać się przed wszelkimi dyskusjami.
Młody człowiek może myśleć tak, jak myśli.
Oczywiście my mu też możemy komunikować, co my myślimy w związku
z tym, co ten młody człowiek myśli, aczkolwiek nie możemy go
negować. W momencie, kiedy będziemy go negować, kiedy będziemy
silnie dyskutować z jego przekonaniami, z jego poglądami, to
tak naprawdę mówimy mu: ej, coś z tobą jest nie tak, ja cię takiego
takiego nie chcę.
A najważniejsze jest to, aby dziecko w relacji z nami czuło się
akceptowane.
Dziękuję.